Skip to content

अधिकरणम् १४ · अध्यायः ४

Sva-pakṣe para-prayuktānāṃ dūṣī-viṣa-garāṇāṃ pratīkāraḥ

A chapter of the Arthashastra.

12 versesSanskrit with transliteration

A king in council with his ministers.

स्व-पक्षे पर-प्रयुक्तानां दूषी-विष-गराणां प्रतीकारः ॥ १ ॥

sva-pakṣe para-prayuktānāṃ dūṣī-viṣa-garāṇāṃ pratīkāraḥ || 1 ||

Report an error

श्लेष्मातक-कपित्थ-दन्ति-दन्त-शठ-गोजि-शिरीष-पाटली-बलास्योनाग-पुनर्-नवा-श्वेत-वारण-क्वाथ-युक्तम्(?) चन्दन-साला-वृकी-लोहित-युक्तं नेजन-उदकं राज-उपभोग्यानां गुह्य-प्रक्षालनं स्त्रीणाम् । सेनायाश्च विष-प्रतीकारः ॥ २ ॥

śleṣmātaka-kapittha-danti-danta-śaṭha-goji-śirīṣa-pāṭalī-balāsyonāga-punar-navā-śveta-vāraṇa-kvātha-yuktam(?) candana-sālā-vṛkī-lohita-yuktaṃ nejana-udakaṃ rāja-upabhogyānāṃ guhya-prakṣālanaṃ strīṇām | senāyāśca viṣa-pratīkāraḥ || 2 ||

Report an error

पृषत-नकुल-नील-कण्ठ-गोधा-पित्त-युक्तं मही-राजी-चूर्णं सिन्दु-वारित-वरण-वारुणी-तण्डुलीयक-शत-पर्व-अग्र-पिण्डीतक-योगो मदन-दोष-हरः ॥ ३ ॥

pṛṣata-nakula-nīla-kaṇṭha-godhā-pitta-yuktaṃ mahī-rājī-cūrṇaṃ sindu-vārita-varaṇa-vāruṇī-taṇḍulīyaka-śata-parva-agra-piṇḍītaka-yogo madana-doṣa-haraḥ || 3 ||

Report an error

सृगाल-विन्ना-मदन-सिन्दु-वारित-वरण-वारण-वली-मूल-कषायाणां अन्यतमस्य समस्तानां वा क्षीर-युक्तं पानं मदन-दोष-हरं ॥ ४ ॥

sṛgāla-vinnā-madana-sindu-vārita-varaṇa-vāraṇa-valī-mūla-kaṣāyāṇāṃ anyatamasya samastānāṃ vā kṣīra-yuktaṃ pānaṃ madana-doṣa-haraṃ || 4 ||

Report an error

कैडर्य-पूति-तिल-तैलं उन्माद-हरं नस्तः-कर्म ॥ ५ ॥

kaiḍarya-pūti-tila-tailaṃ unmāda-haraṃ nastaḥ-karma || 5 ||

Report an error

प्रियङ्गु-नक्त-माल-योगः कुष्ठ-हरः ॥ ६ ॥

priyaṅgu-nakta-māla-yogaḥ kuṣṭha-haraḥ || 6 ||

Report an error

कुष्ठ-लोध्र-योगः पाक-शोषघ्नः ॥ ७ ॥

kuṣṭha-lodhra-yogaḥ pāka-śoṣaghnaḥ || 7 ||

Report an error

कट-फल-द्रवन्ती-विलङ्ग-चूर्णं नस्तः-कर्म शिरो-रोग-हरं ॥ ८ ॥

kaṭa-phala-dravantī-vilaṅga-cūrṇaṃ nastaḥ-karma śiro-roga-haraṃ || 8 ||

Report an error

प्रियङ्गु-मञ्जिष्ठा - तगर - लाक्षारस - मधुक-हरिद्रा-क्षौद्र-योगो रज्जु-उदक-विष-प्रहार-पतन-निह्संज्ञानां पुनः-प्रत्यानयनाय ॥ ९ ॥

priyaṅgu-mañjiṣṭhā - tagara - lākṣārasa - madhuka-haridrā-kṣaudra-yogo rajju-udaka-viṣa-prahāra-patana-nihsaṃjñānāṃ punaḥ-pratyānayanāya || 9 ||

Report an error

मनुष्याणां अक्ष-मात्रम् । गव-अश्वानां द्वि-गुणम् । चतुर्-गुणं हस्त्य्-उष्ट्राणां ॥ १० ॥

manuṣyāṇāṃ akṣa-mātram | gava-aśvānāṃ dvi-guṇam | catur-guṇaṃ hasty-uṣṭrāṇāṃ || 10 ||

Report an error

रुक्म-गर्भश्चएषां मणिः सर्व-विष-हरः ॥ ११ ॥

rukma-garbhaścaeṣāṃ maṇiḥ sarva-viṣa-haraḥ || 11 ||

Report an error

जीवन्ती-श्वेता-मुष्कक-पुष्प-वन्दाकानां अक्षीवे जातस्याश्वत्थस्य मणिः सर्व-विष-हरः ॥ १२ ॥

jīvantī-śvetā-muṣkaka-puṣpa-vandākānāṃ akṣīve jātasyāśvatthasya maṇiḥ sarva-viṣa-haraḥ || 12 ||

Report an error

Illustration: Verse & Place (Project-owned).