Skip to content

अधिकरणम् ४ · अध्यायः १०

Tīrtha-ghāta-granthi-bheda-ūrdhva-karāṇāṃ prathameaparādhe saṃdeśac-chedanaṃ catuṣ-pañcāśat-paṇo …

A chapter of the Arthashastra.

16 versesSanskrit with transliteration

A king in council with his ministers.

तीर्थ-घात-ग्रन्थि-भेद-ऊर्ध्व-कराणां प्रथमेअपराधे संदेशच्-छेदनं चतुष्-पञ्चाशत्-पणो वा दण्डः । द्वितीये छेदनं पणस्य शत्यो वा दण्डः । तृतीये दक्षिण-हस्त-वधश्चतुः-शतो वा दण्डः । चतुर्थे यथा-कामी वधः ॥ १ ॥

tīrtha-ghāta-granthi-bheda-ūrdhva-karāṇāṃ prathameaparādhe saṃdeśac-chedanaṃ catuṣ-pañcāśat-paṇo vā daṇḍaḥ | dvitīye chedanaṃ paṇasya śatyo vā daṇḍaḥ | tṛtīye dakṣiṇa-hasta-vadhaścatuḥ-śato vā daṇḍaḥ | caturthe yathā-kāmī vadhaḥ || 1 ||

Report an error

पञ्च-विंशति-पण-अवरेषु कुक्कुट-नकुल-मार्जार-श्व-सूकर-स्तेयेषु हिंसायां वा चतुष्-पञ्चाशत्-पणो दण्डः । नास-अग्रच्-छेदनं वा चण्डाल-अरण्य-चराणां अर्ध-दण्डाः ॥ २ ॥

pañca-viṃśati-paṇa-avareṣu kukkuṭa-nakula-mārjāra-śva-sūkara-steyeṣu hiṃsāyāṃ vā catuṣ-pañcāśat-paṇo daṇḍaḥ | nāsa-agrac-chedanaṃ vā caṇḍāla-araṇya-carāṇāṃ ardha-daṇḍāḥ || 2 ||

Report an error

पाश-जाल-कूट-अवपातेषु बद्धानां मृग-पशु-पक्षि-व्याल-मत्स्यानां आदाने तच्च तावच्च दण्डः ॥ ३ ॥

pāśa-jāla-kūṭa-avapāteṣu baddhānāṃ mṛga-paśu-pakṣi-vyāla-matsyānāṃ ādāne tacca tāvacca daṇḍaḥ || 3 ||

Report an error

मृग-द्रव्य-वनान्मृग-द्रव्य-अपहारे शात्यो दण्डः ॥ ४ ॥

mṛga-dravya-vanānmṛga-dravya-apahāre śātyo daṇḍaḥ || 4 ||

Report an error

बिंब-विहार-मृग-पक्षि-स्तेये हिंसायां वा द्वि-गुणो दण्डः ॥ ५ ॥

biṃba-vihāra-mṛga-pakṣi-steye hiṃsāyāṃ vā dvi-guṇo daṇḍaḥ || 5 ||

Report an error

कारु-शिल्पि-कुशीलव-तपस्विनां क्षुद्रक-द्रव्य-अपहारे शत्यो दण्डः । स्थूलक-द्रव्य-अपहारे द्वि-शतः । कृषि-द्रव्य-अपहारे च ॥ ६ ॥

kāru-śilpi-kuśīlava-tapasvināṃ kṣudraka-dravya-apahāre śatyo daṇḍaḥ | sthūlaka-dravya-apahāre dvi-śataḥ | kṛṣi-dravya-apahāre ca || 6 ||

Report an error

दुर्गं अकृत-प्रवेशस्य प्रविशतः प्राकारच्-छिद्राद्वा निक्षेपं गृहीत्वाअपसरतः काण्डरा-वधो । द्वि-शातो वा दण्डः ॥ ७ ॥

durgaṃ akṛta-praveśasya praviśataḥ prākārac-chidrādvā nikṣepaṃ gṛhītvāapasarataḥ kāṇḍarā-vadho | dvi-śāto vā daṇḍaḥ || 7 ||

Report an error

चक्र-युक्तं नावं क्षुद्र-पशुं वाअपहरत एक-पाद-वधः । त्रि-शतो वा दण्डः ॥ ८ ॥

cakra-yuktaṃ nāvaṃ kṣudra-paśuṃ vāapaharata eka-pāda-vadhaḥ | tri-śato vā daṇḍaḥ || 8 ||

Report an error

कूट-काकण्य्-अक्ष-अराला-शलाका-हस्त-विषम-कारिण एक-हस्त-वधः । चतुः-शतो वा दण्डः ॥ ९ ॥

kūṭa-kākaṇy-akṣa-arālā-śalākā-hasta-viṣama-kāriṇa eka-hasta-vadhaḥ | catuḥ-śato vā daṇḍaḥ || 9 ||

Report an error

स्तेन-पारदारिकयोः साचिव्य-कर्मणि स्त्रियाः संगृहीतायाश्च कर्ण-नासाच्-छेदनम् । पञ्च-शतो वा दण्डः । पुंषो द्वि-गुणः ॥ १० ॥

stena-pāradārikayoḥ sācivya-karmaṇi striyāḥ saṃgṛhītāyāśca karṇa-nāsāc-chedanam | pañca-śato vā daṇḍaḥ | puṃṣo dvi-guṇaḥ || 10 ||

Report an error

महा-पशुं एकं दासं दासीं वाअपहरतः प्रेत-भाण्डं वा विक्रीणानस्य द्वि-पाद-वधः । षट्-छतो वा दण्डः ॥ ११ ॥

mahā-paśuṃ ekaṃ dāsaṃ dāsīṃ vāapaharataḥ preta-bhāṇḍaṃ vā vikrīṇānasya dvi-pāda-vadhaḥ | ṣaṭ-chato vā daṇḍaḥ || 11 ||

Report an error

वर्ण-उत्तमानां गुरूणां च हस्त-पाद-लङ्घने राज-यान-वाहन-आद्य्-आरोहणे चएक-हस्त-पाद-वधः । सप्त-शतो वा दण्डः ॥ १२ ॥

varṇa-uttamānāṃ gurūṇāṃ ca hasta-pāda-laṅghane rāja-yāna-vāhana-ādy-ārohaṇe caeka-hasta-pāda-vadhaḥ | sapta-śato vā daṇḍaḥ || 12 ||

Report an error

शूद्रस्य ब्राह्मण-वादिनो देव-द्रव्यं अवस्तृणतो राज-द्विष्टं आदिशतो द्वि-नेत्र-भेदिनश्च योग-अञ्जनेनान्धत्वम् । अष्ट-शतो वा दण्डः ॥ १३ ॥

śūdrasya brāhmaṇa-vādino deva-dravyaṃ avastṛṇato rāja-dviṣṭaṃ ādiśato dvi-netra-bhedinaśca yoga-añjanenāndhatvam | aṣṭa-śato vā daṇḍaḥ || 13 ||

Report an error

चोरं पारदारिकं वा मोक्षयतो राज-शासनं ऊनं अतिरिक्तं वा लिखतः कन्यां दासीं वा सहिरण्यं अपरहतः कूट-व्यवहारिणो विमांस-विक्रयिणश्च वाम-हस्त-द्वि-पाद-वधो । नव-शतो वा दण्डः ॥ १४ ॥

coraṃ pāradārikaṃ vā mokṣayato rāja-śāsanaṃ ūnaṃ atiriktaṃ vā likhataḥ kanyāṃ dāsīṃ vā sahiraṇyaṃ aparahataḥ kūṭa-vyavahāriṇo vimāṃsa-vikrayiṇaśca vāma-hasta-dvi-pāda-vadho | nava-śato vā daṇḍaḥ || 14 ||

Report an error

मानुष-मांस-विक्रये वधः ॥ १५ ॥

mānuṣa-māṃsa-vikraye vadhaḥ || 15 ||

Report an error

देव-पशु-प्रतिमा-मनुष्य-क्षेत्र-गृह-हिरण्य-सुवर्ण-रत्न-सस्य-अपहारिण उत्तमो दण्डः । शुद्ध-वधो वा ॥ १६ ॥

deva-paśu-pratimā-manuṣya-kṣetra-gṛha-hiraṇya-suvarṇa-ratna-sasya-apahāriṇa uttamo daṇḍaḥ | śuddha-vadho vā || 16 ||

Report an error

Illustration: Verse & Place (Project-owned).