Skip to content

अध्यायः ८

Udayaraviśaśāṅkaprāṇikendrādisaṃsthā:

A chapter of the Brihat Jataka.

23 versesSanskrit with transliteration

The twelve houses of a horoscope drawn in the square South Indian style.

उदयरविशशाङ्कप्राणिकेन्द्रादिसंस्था: । प्रथमवयसि मध्येऽन्त्ये च दद्यु: फलानि । न हि फलविपाक: केन्द्रसंस्थाद्यभावे । भवति हि फलपक्ति: पूर्वमापोक्लिमेऽपि ॥ १ ॥

udayaraviśaśāṅkaprāṇikendrādisaṃsthā: | prathamavayasi madhye'ntye ca dadyu: phalāni | na hi phalavipāka: kendrasaṃsthādyabhāve | bhavati hi phalapakti: pūrvamāpoklime'pi || 1 ||

Report an error

आयु: कृतं येन हि यत्तदेव कल्प्या दशा सा प्रबलस्य पूर्वम् । साम्ये बहूनां बहुवर्षदस्य तेषां च साम्ये प्रथमोदितस्य ॥ २ ॥

āyu: kṛtaṃ yena hi yattadeva kalpyā daśā sā prabalasya pūrvam | sāmye bahūnāṃ bahuvarṣadasya teṣāṃ ca sāmye prathamoditasya || 2 ||

Report an error

एकर्क्षगोऽर्द्धंमपहृत्य ददाति तु स्वं त्र्यंशं त्रिकोणगृहग: स्मरग: स्वरांशम् । पादं फलस्य चतुरस्त्रगत: सहोरास्त्वेवं परस्परगता: परिपाचयन्ति ॥ ३ ॥

ekarkṣago'rddhaṃmapahṛtya dadāti tu svaṃ tryaṃśaṃ trikoṇagṛhaga: smaraga: svarāṃśam | pādaṃ phalasya caturastragata: sahorāstvevaṃ parasparagatā: paripācayanti || 3 ||

Report an error

स्थानान्यथैतानि सर्णयित्वा सर्वाण्यधश्छेदविवर्जितानि । दशाब्द पिण्डे गुणका यथांशं छेदस्तदैक्यैन दशाप्रभेद: ॥ ४ ॥

sthānānyathaitāni sarṇayitvā sarvāṇyadhaśchedavivarjitāni | daśābda piṇḍe guṇakā yathāṃśaṃ chedastadaikyaina daśāprabheda: || 4 ||

Report an error

सम्यग्बलिन: स्वतुङ्गभागे सम्पूर्णा बलवर्जितस्य रिक्ता । नीचांशगतस्य शत्रुभागे ज्ञेयानिष्टफला दशा प्रसूतौ ॥ ५ ॥

samyagbalina: svatuṅgabhāge sampūrṇā balavarjitasya riktā | nīcāṃśagatasya śatrubhāge jñeyāniṣṭaphalā daśā prasūtau || 5 ||

Report an error

भ्रष्टस्य तुङ्गादवरोहिसञ्ज्ञा मध्या भवेत्सा सुहृदुच्चभागे । आरोहिणी निम्नपरिच्युतस्य नीचारिभांशेष्वधमा भवेत्सा ॥ ६ ॥

bhraṣṭasya tuṅgādavarohisañjñā madhyā bhavetsā suhṛduccabhāge | ārohiṇī nimnaparicyutasya nīcāribhāṃśeṣvadhamā bhavetsā || 6 ||

Report an error

नीचारिभांशे समवस्थितस्य शस्ते गृहे मिश्रफला प्रदिष्टा । सञ्ज्ञानुरूपाणि फलान्यथैषां दशासु वक्ष्यामि यथोपयोगम् ॥ ७ ॥

nīcāribhāṃśe samavasthitasya śaste gṛhe miśraphalā pradiṣṭā | sañjñānurūpāṇi phalānyathaiṣāṃ daśāsu vakṣyāmi yathopayogam || 7 ||

Report an error

उभयेऽधममध्यपूजिता द्रेष्काणैश्चभेषु चोत्क्रमात् । अशुभेष्टसमा: स्थिरे क्रमाद्धोराया: परिकल्पिता दशा ॥ ८ ॥

ubhaye'dhamamadhyapūjitā dreṣkāṇaiścabheṣu cotkramāt | aśubheṣṭasamā: sthire kramāddhorāyā: parikalpitā daśā || 8 ||

Report an error

एकं दौ नवर्विशतिधृतिकृती पञ्चादेषां । क्रमाच्चन्द्रारेन्दुजशुक्रजीवदिनकृद्दैवाकरीणां समा: । स्वै: स्वै: पुष्टफला निसर्गजनितै: पक्तिर्दशाया: क्रमादन्ते । लग्नदशा शुभेति यवना नेच्छन्ति केचित्तथा ॥ ९ ॥

ekaṃ dau navarviśatidhṛtikṛtī pañcādeṣāṃ | kramāccandrārendujaśukrajīvadinakṛddaivākarīṇāṃ samā: | svai: svai: puṣṭaphalā nisargajanitai: paktirdaśāyā: kramādante | lagnadaśā śubheti yavanā necchanti kecittathā || 9 ||

Report an error

पाकस्वामिनि लग्नगे सुहृदि वा वर्गेऽस्यसौम्येऽपि वा प्रार । ब्धा शुभदा दशा त्रिदशषङ्लाभेषु वा पाकपे । मित्रोच्चोपचयत्रिकोणमदने पाकेश्वरस्य स्थितश्चन्द्र: । सत्फलबोधनानि कुरुते पापानि चातोऽन्यथा ॥ १० ॥

pākasvāmini lagnage suhṛdi vā varge'syasaumye'pi vā prāra | bdhā śubhadā daśā tridaśaṣaṅlābheṣu vā pākape | mitroccopacayatrikoṇamadane pākeśvarasya sthitaścandra: | satphalabodhanāni kurute pāpāni cāto'nyathā || 10 ||

Report an error

प्रारब्धा हिमगौ दशा स्वगृहगे मानार्थसौख्यावहा । कौजे दूषयति स्त्रियं बुधगृहे विद्यासुहृद्वित्तदा । दुर्गारण्यपथालये कृषिकरी सिंहे सितर्क्षेऽन्नदा । कुस्त्रीदा मृगकुम्भयोर्गृरुगृहे मानार्थसौख्यावहा ॥ ११ ॥

prārabdhā himagau daśā svagṛhage mānārthasaukhyāvahā | kauje dūṣayati striyaṃ budhagṛhe vidyāsuhṛdvittadā | durgāraṇyapathālaye kṛṣikarī siṃhe sitarkṣe'nnadā | kustrīdā mṛgakumbhayorgṛrugṛhe mānārthasaukhyāvahā || 11 ||

Report an error

सौर्यां स्वन्नखदन्तचर्मकनकक्रौर्याध्वभूपाहवैस्तैक्ष्ण्यं । धैर्यमजस्त्रमुद्यमरति: ख्याति: प्रतापोन्नति: । भार्यापुत्रधनारिशस्त्रहुतभुग्भूपोद्भवा व्यापदस्त्यागी । पापरति: स्वभृत्यकलहो हृत्क्रोडपीडामया: ॥ १२ ॥

sauryāṃ svannakhadantacarmakanakakrauryādhvabhūpāhavaistaikṣṇyaṃ | dhairyamajastramudyamarati: khyāti: pratāponnati: | bhāryāputradhanāriśastrahutabhugbhūpodbhavā vyāpadastyāgī | pāparati: svabhṛtyakalaho hṛtkroḍapīḍāmayā: || 12 ||

Report an error

इन्दो: प्राप्य दशां फलानि लभते । मन्त्रद्विजात्युद्भवानीक्षुक्षीरविकारवस्त्रकुसुमक्रीडातिलान्नश्रमै: । निद्रालस्यमृदुद्विजामररति: स्त्रीजन्म मेधाविता । कीर्त्यर्थोपचयक्षयौ च बलिभिर्वैरं स्वपक्षे ण च ॥ १३ ॥

indo: prāpya daśāṃ phalāni labhate | mantradvijātyudbhavānīkṣukṣīravikāravastrakusumakrīḍātilānnaśramai: | nidrālasyamṛdudvijāmararati: strījanma medhāvitā | kīrtyarthopacayakṣayau ca balibhirvairaṃ svapakṣe ṇa ca || 13 ||

Report an error

भौमस्यारिविमर्दभूपसहजक्षित्याविकाजैर्धनं प्रद्वेष: । सुतमित्रदारसहजैर्विद्वद्गुरुद्वेषट्टता । तृष्णासृग्ज्वरपित्तभङ्खजनिता रोगा: परस्त्रीकृता: । प्रीति: पापरतैरधर्मनिरति: पारुष्यतैक्ष्ण्यानि च ॥ १४ ॥

bhaumasyārivimardabhūpasahajakṣityāvikājairdhanaṃ pradveṣa: | sutamitradārasahajairvidvadgurudveṣaṭṭatā | tṛṣṇāsṛgjvarapittabhaṅkhajanitā rogā: parastrīkṛtā: | prīti: pāparatairadharmanirati: pāruṣyataikṣṇyāni ca || 14 ||

Report an error

बौध्यां दौत्यसुहृद्गुरुद्विजधनं विद्वत्प्रशंसा यशो । युक्तिद्रव्यसुवर्णवेसरमहीसौभाग्यसौख्याप्तय: । हास्योपासनकौशलं मतिचयो धर्मक्रियासिद्धय: । पारुष्यं श्रमबन्धमानसशुच: पीडा च धातुत्रयात् ॥ १५ ॥

baudhyāṃ dautyasuhṛdgurudvijadhanaṃ vidvatpraśaṃsā yaśo | yuktidravyasuvarṇavesaramahīsaubhāgyasaukhyāptaya: | hāsyopāsanakauśalaṃ maticayo dharmakriyāsiddhaya: | pāruṣyaṃ śramabandhamānasaśuca: pīḍā ca dhātutrayāt || 15 ||

Report an error

जैव्यां मानगुणोदयो मतिचय: कान्तिप्रतापोन्नति- । र्माहात्म्योद्यममन्त्रनीतिनृपतिस्वाध्यायमन्त्रैर्धनम् । हेमाश्वात्मजकुञ्जराम्बरचय: प्रीतिश्च सद्भूमिपै: । सूक्ष्मोहागहनाश्रम: श्रवणरुग्वैरं विधर्माश्रितै: ॥ १६ ॥

jaivyāṃ mānaguṇodayo maticaya: kāntipratāponnati- | rmāhātmyodyamamantranītinṛpatisvādhyāyamantrairdhanam | hemāśvātmajakuñjarāmbaracaya: prītiśca sadbhūmipai: | sūkṣmohāgahanāśrama: śravaṇarugvairaṃ vidharmāśritai: || 16 ||

Report an error

शौक्र्यां गीतरतिप्रमोदसुरभिद्रव्यान्नपानाम्बर- । स्त्रीरत्नद्युतिमन्मथोपकरणज्ञानेष्टमित्रागम: । कौशल्यं क्रयविक्रये कृषिनिधिप्राप्तिर्धनस्यागमो । वृन्दोर्वीशनिषादधर्मरहितैवैरं शुच: स्नेहत: ॥ १७ ॥

śaukryāṃ gītaratipramodasurabhidravyānnapānāmbara- | strīratnadyutimanmathopakaraṇajñāneṣṭamitrāgama: | kauśalyaṃ krayavikraye kṛṣinidhiprāptirdhanasyāgamo | vṛndorvīśaniṣādadharmarahitaivairaṃ śuca: snehata: || 17 ||

Report an error

सौरीं प्राप्य खरोष्ट्रपक्षिमहिषीवृद्धाङ्गनावाप्तय: । श्रेणीग्रामपुराधिकारजनिता पूजा कुधान्यागम: । श्लेष्मेर्ष्यानिलकोपमोहमलिनव्यापत्तितन्द्राश्रमा- । न्भृत्यापत्यकलत्रभर्त्सनमपि प्राप्नोति च व्यङ्गताम् ॥ १८ ॥

saurīṃ prāpya kharoṣṭrapakṣimahiṣīvṛddhāṅganāvāptaya: | śreṇīgrāmapurādhikārajanitā pūjā kudhānyāgama: | śleṣmerṣyānilakopamohamalinavyāpattitandrāśramā- | nbhṛtyāpatyakalatrabhartsanamapi prāpnoti ca vyaṅgatām || 18 ||

Report an error

दशासु शस्तासु शुभानि कुर्वन्त्यनिष्टसञ्झास्वशुभानि चैवम् । मिश्रासु मिश्राणि दशाफलानि होराफलं लग्नपते: समानम् ॥ १९ ॥

daśāsu śastāsu śubhāni kurvantyaniṣṭasañjhāsvaśubhāni caivam | miśrāsu miśrāṇi daśāphalāni horāphalaṃ lagnapate: samānam || 19 ||

Report an error

संज्ञाध्याये यस्य यद्दद्रैव्यमुक्तं कर्माजीवो यश्च यस्योपदिष्ट: । भावस्थानालोकयोगोद्भवं च तत्तत्सर्वं तस्य योज्यं दशायाम् ॥ २० ॥

saṃjñādhyāye yasya yaddadraivyamuktaṃ karmājīvo yaśca yasyopadiṣṭa: | bhāvasthānālokayogodbhavaṃ ca tattatsarvaṃ tasya yojyaṃ daśāyām || 20 ||

Report an error

छायां महाभूतकृतां च सर्वेऽभिव्यञ्जयन्ति स्वदशामवाप्य । क्वम्बवग्निवाय्वम्बरजान्गुणांश्च नासास्वदृक्त्वक्छ्रवणानुमेयान् ॥ २१ ॥

chāyāṃ mahābhūtakṛtāṃ ca sarve'bhivyañjayanti svadaśāmavāpya | kvambavagnivāyvambarajānguṇāṃśca nāsāsvadṛktvakchravaṇānumeyān || 21 ||

Report an error

शुभफलददशायां तादृगेवान्तरात्मा । बहु जनयति पुंसा सौख्यमर्थागमं च । कथितफलविपाकैस्तर्कयेद्वर्त्तमानां । परिणमति फलोक्ति: स्वप्नचिन्तास्ववीर्यै: ॥ २२ ॥

śubhaphaladadaśāyāṃ tādṛgevāntarātmā | bahu janayati puṃsā saukhyamarthāgamaṃ ca | kathitaphalavipākaistarkayedvarttamānāṃ | pariṇamati phalokti: svapnacintāsvavīryai: || 22 ||

Report an error

एकग्रहस्य सदृशे फलयोर्विरोधे नाशं वदेद्यधिकं परिपच्यते तत् । नान्यो ग्रह: सदृशमन्यफलं हिनस्ति स्वां स्वां दशामुपगता: स्वफलप्रदा: स्यु: ॥ २३ ॥

ekagrahasya sadṛśe phalayorvirodhe nāśaṃ vadedyadhikaṃ paripacyate tat | nānyo graha: sadṛśamanyaphalaṃ hinasti svāṃ svāṃ daśāmupagatā: svaphalapradā: syu: || 23 ||

Report an error

Illustration: Verse & Place (Project-owned).