Read / Brihat Jataka / Chapter 8 of 28 अध्यायः ८
Udayaraviśaśāṅkaprāṇikendrādisaṃsthā: ॥
A chapter of the Brihat Jataka.
23 verses · Sanskrit with transliteration
उदयरविशशाङ्कप्राणिकेन्द्रादिसंस्था: ।
प्रथमवयसि मध्येऽन्त्ये च दद्यु: फलानि ।
न हि फलविपाक: केन्द्रसंस्थाद्यभावे ।
भवति हि फलपक्ति: पूर्वमापोक्लिमेऽपि ॥ १ ॥
udayaraviśaśāṅkaprāṇikendrādisaṃsthā: |
prathamavayasi madhye'ntye ca dadyu: phalāni |
na hi phalavipāka: kendrasaṃsthādyabhāve |
bhavati hi phalapakti: pūrvamāpoklime'pi || 1 ||
आयु: कृतं येन हि यत्तदेव कल्प्या दशा सा प्रबलस्य पूर्वम् ।
साम्ये बहूनां बहुवर्षदस्य तेषां च साम्ये प्रथमोदितस्य ॥ २ ॥
āyu: kṛtaṃ yena hi yattadeva kalpyā daśā sā prabalasya pūrvam |
sāmye bahūnāṃ bahuvarṣadasya teṣāṃ ca sāmye prathamoditasya || 2 ||
एकर्क्षगोऽर्द्धंमपहृत्य ददाति तु स्वं त्र्यंशं त्रिकोणगृहग: स्मरग: स्वरांशम् ।
पादं फलस्य चतुरस्त्रगत: सहोरास्त्वेवं परस्परगता: परिपाचयन्ति ॥ ३ ॥
ekarkṣago'rddhaṃmapahṛtya dadāti tu svaṃ tryaṃśaṃ trikoṇagṛhaga: smaraga: svarāṃśam |
pādaṃ phalasya caturastragata: sahorāstvevaṃ parasparagatā: paripācayanti || 3 ||
स्थानान्यथैतानि सर्णयित्वा सर्वाण्यधश्छेदविवर्जितानि ।
दशाब्द पिण्डे गुणका यथांशं छेदस्तदैक्यैन दशाप्रभेद: ॥ ४ ॥
sthānānyathaitāni sarṇayitvā sarvāṇyadhaśchedavivarjitāni |
daśābda piṇḍe guṇakā yathāṃśaṃ chedastadaikyaina daśāprabheda: || 4 ||
सम्यग्बलिन: स्वतुङ्गभागे सम्पूर्णा बलवर्जितस्य रिक्ता ।
नीचांशगतस्य शत्रुभागे ज्ञेयानिष्टफला दशा प्रसूतौ ॥ ५ ॥
samyagbalina: svatuṅgabhāge sampūrṇā balavarjitasya riktā |
nīcāṃśagatasya śatrubhāge jñeyāniṣṭaphalā daśā prasūtau || 5 ||
भ्रष्टस्य तुङ्गादवरोहिसञ्ज्ञा मध्या भवेत्सा सुहृदुच्चभागे ।
आरोहिणी निम्नपरिच्युतस्य नीचारिभांशेष्वधमा भवेत्सा ॥ ६ ॥
bhraṣṭasya tuṅgādavarohisañjñā madhyā bhavetsā suhṛduccabhāge |
ārohiṇī nimnaparicyutasya nīcāribhāṃśeṣvadhamā bhavetsā || 6 ||
नीचारिभांशे समवस्थितस्य शस्ते गृहे मिश्रफला प्रदिष्टा ।
सञ्ज्ञानुरूपाणि फलान्यथैषां दशासु वक्ष्यामि यथोपयोगम् ॥ ७ ॥
nīcāribhāṃśe samavasthitasya śaste gṛhe miśraphalā pradiṣṭā |
sañjñānurūpāṇi phalānyathaiṣāṃ daśāsu vakṣyāmi yathopayogam || 7 ||
उभयेऽधममध्यपूजिता द्रेष्काणैश्चभेषु चोत्क्रमात् ।
अशुभेष्टसमा: स्थिरे क्रमाद्धोराया: परिकल्पिता दशा ॥ ८ ॥
ubhaye'dhamamadhyapūjitā dreṣkāṇaiścabheṣu cotkramāt |
aśubheṣṭasamā: sthire kramāddhorāyā: parikalpitā daśā || 8 ||
एकं दौ नवर्विशतिधृतिकृती पञ्चादेषां ।
क्रमाच्चन्द्रारेन्दुजशुक्रजीवदिनकृद्दैवाकरीणां समा: ।
स्वै: स्वै: पुष्टफला निसर्गजनितै: पक्तिर्दशाया: क्रमादन्ते ।
लग्नदशा शुभेति यवना नेच्छन्ति केचित्तथा ॥ ९ ॥
ekaṃ dau navarviśatidhṛtikṛtī pañcādeṣāṃ |
kramāccandrārendujaśukrajīvadinakṛddaivākarīṇāṃ samā: |
svai: svai: puṣṭaphalā nisargajanitai: paktirdaśāyā: kramādante |
lagnadaśā śubheti yavanā necchanti kecittathā || 9 ||
पाकस्वामिनि लग्नगे सुहृदि वा वर्गेऽस्यसौम्येऽपि वा प्रार ।
ब्धा शुभदा दशा त्रिदशषङ्लाभेषु वा पाकपे ।
मित्रोच्चोपचयत्रिकोणमदने पाकेश्वरस्य स्थितश्चन्द्र: ।
सत्फलबोधनानि कुरुते पापानि चातोऽन्यथा ॥ १० ॥
pākasvāmini lagnage suhṛdi vā varge'syasaumye'pi vā prāra |
bdhā śubhadā daśā tridaśaṣaṅlābheṣu vā pākape |
mitroccopacayatrikoṇamadane pākeśvarasya sthitaścandra: |
satphalabodhanāni kurute pāpāni cāto'nyathā || 10 ||
प्रारब्धा हिमगौ दशा स्वगृहगे मानार्थसौख्यावहा ।
कौजे दूषयति स्त्रियं बुधगृहे विद्यासुहृद्वित्तदा ।
दुर्गारण्यपथालये कृषिकरी सिंहे सितर्क्षेऽन्नदा ।
कुस्त्रीदा मृगकुम्भयोर्गृरुगृहे मानार्थसौख्यावहा ॥ ११ ॥
prārabdhā himagau daśā svagṛhage mānārthasaukhyāvahā |
kauje dūṣayati striyaṃ budhagṛhe vidyāsuhṛdvittadā |
durgāraṇyapathālaye kṛṣikarī siṃhe sitarkṣe'nnadā |
kustrīdā mṛgakumbhayorgṛrugṛhe mānārthasaukhyāvahā || 11 ||
सौर्यां स्वन्नखदन्तचर्मकनकक्रौर्याध्वभूपाहवैस्तैक्ष्ण्यं ।
धैर्यमजस्त्रमुद्यमरति: ख्याति: प्रतापोन्नति: ।
भार्यापुत्रधनारिशस्त्रहुतभुग्भूपोद्भवा व्यापदस्त्यागी ।
पापरति: स्वभृत्यकलहो हृत्क्रोडपीडामया: ॥ १२ ॥
sauryāṃ svannakhadantacarmakanakakrauryādhvabhūpāhavaistaikṣṇyaṃ |
dhairyamajastramudyamarati: khyāti: pratāponnati: |
bhāryāputradhanāriśastrahutabhugbhūpodbhavā vyāpadastyāgī |
pāparati: svabhṛtyakalaho hṛtkroḍapīḍāmayā: || 12 ||
इन्दो: प्राप्य दशां फलानि लभते ।
मन्त्रद्विजात्युद्भवानीक्षुक्षीरविकारवस्त्रकुसुमक्रीडातिलान्नश्रमै: ।
निद्रालस्यमृदुद्विजामररति: स्त्रीजन्म मेधाविता ।
कीर्त्यर्थोपचयक्षयौ च बलिभिर्वैरं स्वपक्षे ण च ॥ १३ ॥
indo: prāpya daśāṃ phalāni labhate |
mantradvijātyudbhavānīkṣukṣīravikāravastrakusumakrīḍātilānnaśramai: |
nidrālasyamṛdudvijāmararati: strījanma medhāvitā |
kīrtyarthopacayakṣayau ca balibhirvairaṃ svapakṣe ṇa ca || 13 ||
भौमस्यारिविमर्दभूपसहजक्षित्याविकाजैर्धनं प्रद्वेष: ।
सुतमित्रदारसहजैर्विद्वद्गुरुद्वेषट्टता ।
तृष्णासृग्ज्वरपित्तभङ्खजनिता रोगा: परस्त्रीकृता: ।
प्रीति: पापरतैरधर्मनिरति: पारुष्यतैक्ष्ण्यानि च ॥ १४ ॥
bhaumasyārivimardabhūpasahajakṣityāvikājairdhanaṃ pradveṣa: |
sutamitradārasahajairvidvadgurudveṣaṭṭatā |
tṛṣṇāsṛgjvarapittabhaṅkhajanitā rogā: parastrīkṛtā: |
prīti: pāparatairadharmanirati: pāruṣyataikṣṇyāni ca || 14 ||
बौध्यां दौत्यसुहृद्गुरुद्विजधनं विद्वत्प्रशंसा यशो ।
युक्तिद्रव्यसुवर्णवेसरमहीसौभाग्यसौख्याप्तय: ।
हास्योपासनकौशलं मतिचयो धर्मक्रियासिद्धय: ।
पारुष्यं श्रमबन्धमानसशुच: पीडा च धातुत्रयात् ॥ १५ ॥
baudhyāṃ dautyasuhṛdgurudvijadhanaṃ vidvatpraśaṃsā yaśo |
yuktidravyasuvarṇavesaramahīsaubhāgyasaukhyāptaya: |
hāsyopāsanakauśalaṃ maticayo dharmakriyāsiddhaya: |
pāruṣyaṃ śramabandhamānasaśuca: pīḍā ca dhātutrayāt || 15 ||
जैव्यां मानगुणोदयो मतिचय: कान्तिप्रतापोन्नति- ।
र्माहात्म्योद्यममन्त्रनीतिनृपतिस्वाध्यायमन्त्रैर्धनम् ।
हेमाश्वात्मजकुञ्जराम्बरचय: प्रीतिश्च सद्भूमिपै: ।
सूक्ष्मोहागहनाश्रम: श्रवणरुग्वैरं विधर्माश्रितै: ॥ १६ ॥
jaivyāṃ mānaguṇodayo maticaya: kāntipratāponnati- |
rmāhātmyodyamamantranītinṛpatisvādhyāyamantrairdhanam |
hemāśvātmajakuñjarāmbaracaya: prītiśca sadbhūmipai: |
sūkṣmohāgahanāśrama: śravaṇarugvairaṃ vidharmāśritai: || 16 ||
शौक्र्यां गीतरतिप्रमोदसुरभिद्रव्यान्नपानाम्बर- ।
स्त्रीरत्नद्युतिमन्मथोपकरणज्ञानेष्टमित्रागम: ।
कौशल्यं क्रयविक्रये कृषिनिधिप्राप्तिर्धनस्यागमो ।
वृन्दोर्वीशनिषादधर्मरहितैवैरं शुच: स्नेहत: ॥ १७ ॥
śaukryāṃ gītaratipramodasurabhidravyānnapānāmbara- |
strīratnadyutimanmathopakaraṇajñāneṣṭamitrāgama: |
kauśalyaṃ krayavikraye kṛṣinidhiprāptirdhanasyāgamo |
vṛndorvīśaniṣādadharmarahitaivairaṃ śuca: snehata: || 17 ||
सौरीं प्राप्य खरोष्ट्रपक्षिमहिषीवृद्धाङ्गनावाप्तय: ।
श्रेणीग्रामपुराधिकारजनिता पूजा कुधान्यागम: ।
श्लेष्मेर्ष्यानिलकोपमोहमलिनव्यापत्तितन्द्राश्रमा- ।
न्भृत्यापत्यकलत्रभर्त्सनमपि प्राप्नोति च व्यङ्गताम् ॥ १८ ॥
saurīṃ prāpya kharoṣṭrapakṣimahiṣīvṛddhāṅganāvāptaya: |
śreṇīgrāmapurādhikārajanitā pūjā kudhānyāgama: |
śleṣmerṣyānilakopamohamalinavyāpattitandrāśramā- |
nbhṛtyāpatyakalatrabhartsanamapi prāpnoti ca vyaṅgatām || 18 ||
दशासु शस्तासु शुभानि कुर्वन्त्यनिष्टसञ्झास्वशुभानि चैवम् ।
मिश्रासु मिश्राणि दशाफलानि होराफलं लग्नपते: समानम् ॥ १९ ॥
daśāsu śastāsu śubhāni kurvantyaniṣṭasañjhāsvaśubhāni caivam |
miśrāsu miśrāṇi daśāphalāni horāphalaṃ lagnapate: samānam || 19 ||
संज्ञाध्याये यस्य यद्दद्रैव्यमुक्तं कर्माजीवो यश्च यस्योपदिष्ट: ।
भावस्थानालोकयोगोद्भवं च तत्तत्सर्वं तस्य योज्यं दशायाम् ॥ २० ॥
saṃjñādhyāye yasya yaddadraivyamuktaṃ karmājīvo yaśca yasyopadiṣṭa: |
bhāvasthānālokayogodbhavaṃ ca tattatsarvaṃ tasya yojyaṃ daśāyām || 20 ||
छायां महाभूतकृतां च सर्वेऽभिव्यञ्जयन्ति स्वदशामवाप्य ।
क्वम्बवग्निवाय्वम्बरजान्गुणांश्च नासास्वदृक्त्वक्छ्रवणानुमेयान् ॥ २१ ॥
chāyāṃ mahābhūtakṛtāṃ ca sarve'bhivyañjayanti svadaśāmavāpya |
kvambavagnivāyvambarajānguṇāṃśca nāsāsvadṛktvakchravaṇānumeyān || 21 ||
शुभफलददशायां तादृगेवान्तरात्मा ।
बहु जनयति पुंसा सौख्यमर्थागमं च ।
कथितफलविपाकैस्तर्कयेद्वर्त्तमानां ।
परिणमति फलोक्ति: स्वप्नचिन्तास्ववीर्यै: ॥ २२ ॥
śubhaphaladadaśāyāṃ tādṛgevāntarātmā |
bahu janayati puṃsā saukhyamarthāgamaṃ ca |
kathitaphalavipākaistarkayedvarttamānāṃ |
pariṇamati phalokti: svapnacintāsvavīryai: || 22 ||
एकग्रहस्य सदृशे फलयोर्विरोधे नाशं वदेद्यधिकं परिपच्यते तत् ।
नान्यो ग्रह: सदृशमन्यफलं हिनस्ति स्वां स्वां दशामुपगता: स्वफलप्रदा: स्यु: ॥ २३ ॥
ekagrahasya sadṛśe phalayorvirodhe nāśaṃ vadedyadhikaṃ paripacyate tat |
nānyo graha: sadṛśamanyaphalaṃ hinasti svāṃ svāṃ daśāmupagatā: svaphalapradā: syu: || 23 ||
← Chapter 7 Mayayavanamaṇitthaśaktipūrvairdivasakarādiṣu vatsarā: pradiṣṭā: Chapter 9 → Svādarka: prathamāyabandhunidhanadvyājñātapodyūnago Keys: ← → turn the page, J K step through the verses.
Illustration: Verse & Place (Project-owned).