३९ सस्यजातकाध्यायः । वृश्चिकवृषप्रवेशे भानोर्ये बादरायणेनौक्ताः । ग्रीष्मशरत्सस्यानां सदसद्योगाः कृतास्त इमे ॥ १ ॥
39 sasyajātakādhyāyaḥ | vṛścikavṛṣapraveśe bhānorye bādarāyaṇenauktāḥ | grīṣmaśaratsasyānāṃ sadasadyogāḥ kṛtāsta ime || 1 ||
अध्यायः ३९
A chapter of the Brihat Samhita.
14 versesSanskrit with transliteration
३९ सस्यजातकाध्यायः । वृश्चिकवृषप्रवेशे भानोर्ये बादरायणेनौक्ताः । ग्रीष्मशरत्सस्यानां सदसद्योगाः कृतास्त इमे ॥ १ ॥
39 sasyajātakādhyāyaḥ | vṛścikavṛṣapraveśe bhānorye bādarāyaṇenauktāḥ | grīṣmaśaratsasyānāṃ sadasadyogāḥ kṛtāsta ime || 1 ||
भानोरलिप्रवेशे केन्द्रैस्तस्मात्शुभग्रहऽक्रान्तैः । बलवद्भिः सौम्यैर्वा *निरीक्षिते[क्.निरीक्षितैर्] ग्रैष्मिकविवृद्धिः ॥ २ ॥
bhānoralipraveśe kendraistasmātśubhagraha'krāntaiḥ | balavadbhiḥ saumyairvā *nirīkṣite[k.nirīkṣitair] graiṣmikavivṛddhiḥ || 2 ||
अष्टमराशिगते +अर्के गुरुशशिनोः कुम्भसिंह*संस्थितयोः[क्.स्थितयोः] । सिंहघटसंस्थयोर्वा निष्पत्तिर्ग्रीष्मसस्यस्य ॥ ३ ॥
aṣṭamarāśigate +arke guruśaśinoḥ kumbhasiṃha*saṃsthitayoḥ[k.sthitayoḥ] | siṃhaghaṭasaṃsthayorvā niṣpattirgrīṣmasasyasya || 3 ||
अर्कात्सिते द्वितीये बुधे +अथ वा युगपदेव वा स्थितयोः । व्ययगतयोरपि तद्वन्निष्पत्तिरतीव गुरुदृष्ट्या ॥ ४ ॥
arkātsite dvitīye budhe +atha vā yugapadeva vā sthitayoḥ | vyayagatayorapi tadvanniṣpattiratīva gurudṛṣṭyā || 4 ||
शुभमध्ये +अलिनि सूर्याद्गुरुशशिनोः सप्तमे परा सम्पत् । अल्यादिस्थे सवितरि गुरौ द्वितीये +अर्धनिष्पत्तिः ॥ ५ ॥
śubhamadhye +alini sūryādguruśaśinoḥ saptame parā sampat | alyādisthe savitari gurau dvitīye +ardhaniṣpattiḥ || 5 ||
लाभहिबुकार्थयुक्तैः सूर्यादलिगात्सितैन्दुशशिपुत्रैः । सस्यस्य परा सम्पत्कर्मणि जीवे गवां चाग्र्या ॥ ६ ॥
lābhahibukārthayuktaiḥ sūryādaligātsitainduśaśiputraiḥ | sasyasya parā sampatkarmaṇi jīve gavāṃ cāgryā || 6 ||
कुम्भे गुरुर्गवि शशी सूर्यो +अलिमुखे कुजार्कजौ मकरे । निष्पत्तिरस्ति महती पश्चात्परचक्रभयरोगम् ॥ ७ ॥
kumbhe gururgavi śaśī sūryo +alimukhe kujārkajau makare | niṣpattirasti mahatī paścātparacakrabhayarogam || 7 ||
मध्ये पापग्रहयोः सूर्यः सस्यं विनाशयत्यलिगः । पापः सप्तमराशौ जातं जातं विनाशयति ॥ ८ ॥
madhye pāpagrahayoḥ sūryaḥ sasyaṃ vināśayatyaligaḥ | pāpaḥ saptamarāśau jātaṃ jātaṃ vināśayati || 8 ||
अर्थस्थाने क्रूरः सौम्यैरनिरीक्षितः प्रथमजातम् । सस्यं निहन्ति पश्चादुप्तं निष्पादयेद्व्यक्तम् ॥ ९ ॥
arthasthāne krūraḥ saumyairanirīkṣitaḥ prathamajātam | sasyaṃ nihanti paścāduptaṃ niṣpādayedvyaktam || 9 ||
जामित्रकेन्द्रसंस्थौ क्रूरौ सूर्यस्य वृश्चिकस्थस्य । सस्यविपत्तिं कुरुतः सौम्यैर्दृष्टौ न सर्वत्र ॥ १० ॥
jāmitrakendrasaṃsthau krūrau sūryasya vṛścikasthasya | sasyavipattiṃ kurutaḥ saumyairdṛṣṭau na sarvatra || 10 ||
वृश्चिकसंस्थादर्कात्सप्तमषष्ठौपगौ यदा क्रूरौ । भवति तदा निष्पत्तिः सस्यानां अर्घपरिहानिः ॥ ११ ॥
vṛścikasaṃsthādarkātsaptamaṣaṣṭhaupagau yadā krūrau | bhavati tadā niṣpattiḥ sasyānāṃ arghaparihāniḥ || 11 ||
विधिनाअनेनएव रविर्वृषप्रवेशे शरत्समुत्थानाम् । विज्ञेयः सस्यानां नाशाय शिवाय वा तज्ज्ञैः ॥ १२ ॥
vidhināanenaeva ravirvṛṣapraveśe śaratsamutthānām | vijñeyaḥ sasyānāṃ nāśāya śivāya vā tajjñaiḥ || 12 ||
त्रिषु मेषऽदिषु सूर्यः सौम्ययुतो वीक्षितो +अपि वा विचरन् । *ग्रैष्मिक[क्.ग्रष्मिक]धान्यं कुरुते *समर्घम्[क्.समर्थम्] अभयौपयोग्यं च ॥ १३ ॥
triṣu meṣa'diṣu sūryaḥ saumyayuto vīkṣito +api vā vicaran | *graiṣmika[k.graṣmika]dhānyaṃ kurute *samargham[k.samartham] abhayaupayogyaṃ ca || 13 ||
कार्मुकमृगघटसंस्थः *शारदसस्यस्य[क्.शारदस्य] तद्वदेव रविः । संग्रहकाले ज्ञेयो विपर्ययः क्रूरदृग्*योगात्[क्.यागात्] ॥ १४ ॥
kārmukamṛgaghaṭasaṃsthaḥ *śāradasasyasya[k.śāradasya] tadvadeva raviḥ | saṃgrahakāle jñeyo viparyayaḥ krūradṛg*yogāt[k.yāgāt] || 14 ||
Keys: ← → turn the page, J K step through the verses.
Illustration: Verse & Place (Project-owned).