अध्यायः ८६
86 śākune'+antaracakrādhyāyaḥ
॥
A chapter of the Brihat Samhita.
45 verses·Sanskrit with transliteration
८६ शाकुनेऽ+अन्तरचक्राध्यायः ।
ऐन्द्र्यां दिशि शान्तायां विरुवन्नृपसंश्रितऽगमं वक्ति ।
[क्.शकुनिः] पूजालाभं मणिरत्नद्रव्यसम्प्राप्तिम् ॥ १ ॥
86 śākune'+antaracakrādhyāyaḥ |
aindryāṃ diśi śāntāyāṃ viruvannṛpasaṃśrita'gamaṃ vakti |
[k.śakuniḥ] pūjālābhaṃ maṇiratnadravyasamprāptim || 1 ||
तदनन्तरदिशि कनकऽगमो भवेद्वाञ्छितार्थसिद्धिश्च ।
आयुधधनपूगफलऽगमस्तृतीये भवेद्भागे ॥ २ ॥
tadanantaradiśi kanaka'gamo bhavedvāñchitārthasiddhiśca |
āyudhadhanapūgaphala'gamastṛtīye bhavedbhāge || 2 ||
स्निग्धद्विजस्य सन्दर्शनं चतुर्थे तथाआहिताग्नेश्च ।
कोणे +अनुजीविभिक्षुप्रदर्शनं कनकलोहऽप्तिः ॥ ३ ॥
snigdhadvijasya sandarśanaṃ caturthe tathāāhitāgneśca |
koṇe +anujīvibhikṣupradarśanaṃ kanakaloha'ptiḥ || 3 ||
याम्येनऽद्ये नृपपुत्रदर्शनं सिद्धिरभिमतस्यऽप्तिः ।
परतः स्त्रीधर्मऽप्तिः सर्षपयवलब्धिरप्युक्ता ॥ ४ ॥
yāmyena'dye nṛpaputradarśanaṃ siddhirabhimatasya'ptiḥ |
parataḥ strīdharma'ptiḥ sarṣapayavalabdhirapyuktā || 4 ||
कोणाच्चतुर्थखण्डे लब्धिर्द्रव्यस्य पूर्वनष्टस्य ।
यद्वा तद्वा फलं अपि यात्रायां प्राप्नुयाद्याता ॥ ५ ॥
koṇāccaturthakhaṇḍe labdhirdravyasya pūrvanaṣṭasya |
yadvā tadvā phalaṃ api yātrāyāṃ prāpnuyādyātā || 5 ||
यात्रासिद्धिः समदक्षिणेन शिखिमहिषकुक्कुटऽप्तिश्च ।
याम्याद्द्वितीयभागे चारणसङ्गः शुभं प्रीतिः ॥ ६ ॥
yātrāsiddhiḥ samadakṣiṇena śikhimahiṣakukkuṭa'ptiśca |
yāmyāddvitīyabhāge cāraṇasaṅgaḥ śubhaṃ prītiḥ || 6 ||
ऊर्ध्वं सिद्धिः कैवर्तसङ्गमो मीनतित्तिरऽद्याप्तिः ।
प्रव्रजितदर्शनं तत्परे च पक्वान्नफललब्धिः ॥ ७ ॥
ūrdhvaṃ siddhiḥ kaivartasaṅgamo mīnatittira'dyāptiḥ |
pravrajitadarśanaṃ tatpare ca pakvānnaphalalabdhiḥ || 7 ||
नैरृत्यां स्त्रीलाभस्तुरगालङ्कारदूतलेखऽप्तिः ।
परतो +अस्य चर्मतत्शिल्पिदर्शनं चर्ममयलब्धिः ॥ ८ ॥
nairṛtyāṃ strīlābhasturagālaṅkāradūtalekha'ptiḥ |
parato +asya carmatatśilpidarśanaṃ carmamayalabdhiḥ || 8 ||
वानरभिक्षुश्रवणावलोकनं नैरृतात्तृतीयांशे ।
फलकुसुमदन्तघटितऽगमश्च कोणाच्चतुर्थांशे ॥ ९ ॥
vānarabhikṣuśravaṇāvalokanaṃ nairṛtāttṛtīyāṃśe |
phalakusumadantaghaṭita'gamaśca koṇāccaturthāṃśe || 9 ||
वारुण्यां अर्णवजातरत्नवैदूर्य[क्.वैडूर्य]मणिमयप्राप्तिः ।
परतो +अतः शबरव्याधचौरसङ्गः पिशितलब्धिः ॥ १० ॥
vāruṇyāṃ arṇavajātaratnavaidūrya[k.vaiḍūrya]maṇimayaprāptiḥ |
parato +ataḥ śabaravyādhacaurasaṅgaḥ piśitalabdhiḥ || 10 ||
परतो +अपि दर्शनं वातरोगिणां चन्दनागुरुप्राप्तिः ।
आयुधपुस्तकलब्धिस्तद्वृत्तिसमागमश्चऊर्ध्वम् ॥ ११ ॥
parato +api darśanaṃ vātarogiṇāṃ candanāguruprāptiḥ |
āyudhapustakalabdhistadvṛttisamāgamaścaūrdhvam || 11 ||
वायव्ये फेनकचामराउर्णिकऽप्तिः समेति कायस्थः ।
मृन्मयलाभो +अन्यस्मिन्वैतालिकडिण्डिभाण्डानाम् ॥ १२ ॥
vāyavye phenakacāmarāurṇika'ptiḥ sameti kāyasthaḥ |
mṛnmayalābho +anyasminvaitālikaḍiṇḍibhāṇḍānām || 12 ||
वायव्याच्च तृतीये मित्रेण समागमो धनप्राप्तिः ।
वस्त्राश्वऽप्तिरतः परं इष्टसुहृत्सम्प्रयोगश्च ॥ १३ ॥
vāyavyācca tṛtīye mitreṇa samāgamo dhanaprāptiḥ |
vastrāśva'ptirataḥ paraṃ iṣṭasuhṛtsamprayogaśca || 13 ||
दधितण्डुललाजानां लब्धिरुदग्दर्शनं च विप्रस्य ।
अर्थावाप्तिरनन्तरं उपगच्छति सार्थवाहश्च ॥ १४ ॥
dadhitaṇḍulalājānāṃ labdhirudagdarśanaṃ ca viprasya |
arthāvāptiranantaraṃ upagacchati sārthavāhaśca || 14 ||
वेश्यावटुदाससमागमः परे शुक्ल[क्.शुष्क]पुष्पफललब्धिः ।
*अत ऊर्ध्वं[क्.अतः परं] चित्रकरस्य दर्शनं चित्रवस्त्रऽप्तिः[क्.वस्त्रसम्प्राप्तिः] ॥ १५ ॥
veśyāvaṭudāsasamāgamaḥ pare śukla[k.śuṣka]puṣpaphalalabdhiḥ |
*ata ūrdhvaṃ[k.ataḥ paraṃ] citrakarasya darśanaṃ citravastra'ptiḥ[k.vastrasamprāptiḥ] || 15 ||
ऐशान्यां देवलकौपसङ्गमो धान्यरत्नपशुलब्धिः ।
प्राक्प्रथमे वस्त्राप्तिः समागमश्चापि बन्धक्या ॥ १६ ॥
aiśānyāṃ devalakaupasaṅgamo dhānyaratnapaśulabdhiḥ |
prākprathame vastrāptiḥ samāgamaścāpi bandhakyā || 16 ||
रजकेन समायोगो जलजद्रव्यऽगमश्च परतो +अतः ।
हस्त्युपजीविसमाजश्चास्माद्धनहस्तिलब्धिश्च ॥ १७ ॥
rajakena samāyogo jalajadravya'gamaśca parato +ataḥ |
hastyupajīvisamājaścāsmāddhanahastilabdhiśca || 17 ||
द्वात्रिंशत्प्रविभक्तं दिक्चक्रं *वास्तुवत्सनेम्युक्तम्[क्.वास्तुबन्धने अप्युक्तम्] ।
अरनाभिस्थैरन्तः फलानि नवधा विकल्प्यानि ॥ १८ ॥
dvātriṃśatpravibhaktaṃ dikcakraṃ *vāstuvatsanemyuktam[k.vāstubandhane apyuktam] |
aranābhisthairantaḥ phalāni navadhā vikalpyāni || 18 ||
नाभिस्थे बन्धुसुहृत्समागमस्तुष्टिरुत्तमा भवति ।
प्राग्रक्तपट्टवस्त्रऽगमस्त्वरे नृपतिसंयोगः ॥ १९ ॥
nābhisthe bandhusuhṛtsamāgamastuṣṭiruttamā bhavati |
prāgraktapaṭṭavastra'gamastvare nṛpatisaṃyogaḥ || 19 ||
आग्नेये कौलिकतक्षपारिकर्माश्वसूतसंयोगः ।
लब्धिश्च तत्कृतानां द्रव्याणां अश्वलब्धिर्वा ॥ २० ॥
āgneye kaulikatakṣapārikarmāśvasūtasaṃyogaḥ |
labdhiśca tatkṛtānāṃ dravyāṇāṃ aśvalabdhirvā || 20 ||
नेमीभागं बुद्ध्वा नाभीभागं च दक्षिणे यो +अरः ।
धार्मिकजनसंयोगस्तत्र भवेद्धर्मलाभश्च ॥ २१ ॥
nemībhāgaṃ buddhvā nābhībhāgaṃ ca dakṣiṇe yo +araḥ |
dhārmikajanasaṃyogastatra bhaveddharmalābhaśca || 21 ||
उस्राक्रीडककापालिकऽगमो नैरृते समुद्दिष्टः ।
वृषभस्य चात्र लब्धिर्माषकुलत्थऽद्यं अशनं च ॥ २२ ॥
usrākrīḍakakāpālika'gamo nairṛte samuddiṣṭaḥ |
vṛṣabhasya cātra labdhirmāṣakulattha'dyaṃ aśanaṃ ca || 22 ||
अपरस्यां दिशि यो +अरस्तत्रऽसक्तिः कृषीवलैर्भवति ।
सामुद्रद्रव्यसुसारकाचफलमद्यलब्धिश्च ॥ २३ ॥
aparasyāṃ diśi yo +arastatra'saktiḥ kṛṣīvalairbhavati |
sāmudradravyasusārakācaphalamadyalabdhiśca || 23 ||
भारवहतक्षभिक्षुकसन्दर्शनं अपि च वायुदिक्संस्थे ।
तिलककुसुमस्य लब्धिः सनागपुन्नागकुसुमस्य ॥ २४ ॥
bhāravahatakṣabhikṣukasandarśanaṃ api ca vāyudiksaṃsthe |
tilakakusumasya labdhiḥ sanāgapunnāgakusumasya || 24 ||
कौबेर्यां दिशि *यो +अरस्तत्रस्थो[क्.शकुनः शान्तायां] वित्तलाभं आख्याति ।
भागवतेन समागमनम्[क्.ऊ.समागमम्] आचष्टे पीतवस्त्रैश्च ॥ २५ ॥
kauberyāṃ diśi *yo +arastatrastho[k.śakunaḥ śāntāyāṃ] vittalābhaṃ ākhyāti |
bhāgavatena samāgamanam[k.ū.samāgamam] ācaṣṭe pītavastraiśca || 25 ||
ऐशाने व्रतयुक्ता वनिता सन्दर्शनं समुपयाति ।
लब्धिश्च परिज्ञेया कृष्णायःशस्त्र[क्.कृष्णायोवस्त्र]घण्टानाम् ॥ २६ ॥
aiśāne vratayuktā vanitā sandarśanaṃ samupayāti |
labdhiśca parijñeyā kṛṣṇāyaḥśastra[k.kṛṣṇāyovastra]ghaṇṭānām || 26 ||
याम्ये +अष्टांशे पश्चाद्द्विषट्त्रिसप्ताष्टमेषु मध्यफला ।
सौम्येन च द्वितीये शेषेष्वतिशोभना यात्रा ॥ २७ ॥
yāmye +aṣṭāṃśe paścāddviṣaṭtrisaptāṣṭameṣu madhyaphalā |
saumyena ca dvitīye śeṣeṣvatiśobhanā yātrā || 27 ||
अभ्यन्तरे तु नाभ्यां शुभफलदा भवति षट्सु चारेषु ।
वायव्यानैरृतयोररयोः[क्.?उभय्योः] क्लेशावहा यात्रा ॥ २८ ॥
abhyantare tu nābhyāṃ śubhaphaladā bhavati ṣaṭsu cāreṣu |
vāyavyānairṛtayorarayoḥ[k.?ubhayyoḥ] kleśāvahā yātrā || 28 ||
शान्तासु दिक्षु फलं इदं उक्तं दीप्तास्वतो +अभिधास्यामि ।
ऐन्द्र्यां भयं नरेन्द्रात्समागमश्चएव शात्रूणाम् ॥ २९ ॥
śāntāsu dikṣu phalaṃ idaṃ uktaṃ dīptāsvato +abhidhāsyāmi |
aindryāṃ bhayaṃ narendrātsamāgamaścaeva śātrūṇām || 29 ||
तदनन्तरदिशि नाशः कनकस्य भयं सुवर्णकाराणाम् ।
अर्थक्षयस्तृतीये कलहः शस्त्रप्रकोपश्च ॥ ३० ॥
tadanantaradiśi nāśaḥ kanakasya bhayaṃ suvarṇakārāṇām |
arthakṣayastṛtīye kalahaḥ śastraprakopaśca || 30 ||
अग्निभयं च चतुर्थे भयं आग्नेये च भवति चौरेभ्यः ।
कोणादपि द्वितीये धनक्षयो नृपसुतविनाशः ॥ ३१ ॥
agnibhayaṃ ca caturthe bhayaṃ āgneye ca bhavati caurebhyaḥ |
koṇādapi dvitīye dhanakṣayo nṛpasutavināśaḥ || 31 ||
प्रमदागर्भविनाशस्तृतीयभागे भवेच्चतुर्थे च ।
हैरण्यककारुकयोः प्रध्वंसः शस्त्रकोपश्च ॥ ३२ ॥
pramadāgarbhavināśastṛtīyabhāge bhaveccaturthe ca |
hairaṇyakakārukayoḥ pradhvaṃsaḥ śastrakopaśca || 32 ||
अथ पञ्चमे नृपभयं मारीमृतदर्शनं च वक्तव्यम् ।
षष्ठे तु भयं ज्ञेयं गन्धर्वाणां सडोम्बानाम् ॥ ३३ ॥
atha pañcame nṛpabhayaṃ mārīmṛtadarśanaṃ ca vaktavyam |
ṣaṣṭhe tu bhayaṃ jñeyaṃ gandharvāṇāṃ saḍombānām || 33 ||
धीवरशाकुनिकानां सप्तमभागाद्[क्.भागे] भयं भवति दीप्ते ।
भोजनविघात उक्तो निर्ग्रन्थभयं च तत्परतः ॥ ३४ ॥
dhīvaraśākunikānāṃ saptamabhāgād[k.bhāge] bhayaṃ bhavati dīpte |
bhojanavighāta ukto nirgranthabhayaṃ ca tatparataḥ || 34 ||
कलहो नैरृतभागे रक्तस्रावो +अथ शस्त्रकोपश्च ।
अपराद्ये चर्मकृतं विनश्यते चर्मकारभयम् ॥ ३५ ॥
kalaho nairṛtabhāge raktasrāvo +atha śastrakopaśca |
aparādye carmakṛtaṃ vinaśyate carmakārabhayam || 35 ||
तदनन्तरं[क्.तदनन्तरे] परिव्राट्श्रवणभयं तत्परे त्वनशनभयम् ।
वृष्टिभयं वारुण्ये श्वतस्कराणां भयं परतः ॥ ३६ ॥
tadanantaraṃ[k.tadanantare] parivrāṭśravaṇabhayaṃ tatpare tvanaśanabhayam |
vṛṣṭibhayaṃ vāruṇye śvataskarāṇāṃ bhayaṃ parataḥ || 36 ||
वायुग्रस्तविनाशः परे परे शस्त्रपुस्त*वार्तानाम्[क्.वार्त्तानाम्] ।
कोणे पुस्तकनाशः परे विषस्तेनवायुभयम् ॥ ३७ ॥
vāyugrastavināśaḥ pare pare śastrapusta*vārtānām[k.vārttānām] |
koṇe pustakanāśaḥ pare viṣastenavāyubhayam || 37 ||
परतो वित्तविनाशो मित्रैः सह विग्रहश्च विज्ञेयः ।
तस्यऽसन्ने +अश्ववधो भयं अपि च पुरोधसः प्रोक्तम् ॥ ३८ ॥
parato vittavināśo mitraiḥ saha vigrahaśca vijñeyaḥ |
tasya'sanne +aśvavadho bhayaṃ api ca purodhasaḥ proktam || 38 ||
गोहरणशस्त्रघातावुदक्परे सार्थघातधननाशौ ।
आसन्ने च श्वभयं व्रात्यद्विजदासगणिकानाम् ॥ ३९ ॥
goharaṇaśastraghātāvudakpare sārthaghātadhananāśau |
āsanne ca śvabhayaṃ vrātyadvijadāsagaṇikānām || 39 ||
ऐशानस्यऽसन्ने चित्राम्बरचित्रकृद्भयं प्रोक्तम् ।
ऐशाने त्वग्निभयं दूषणं अप्युत्तमस्त्रीणाम् ॥ ४० ॥
aiśānasya'sanne citrāmbaracitrakṛdbhayaṃ proktam |
aiśāne tvagnibhayaṃ dūṣaṇaṃ apyuttamastrīṇām || 40 ||
प्राक्तस्यएवऽसन्ने दुःखौत्पत्तिः स्त्रिया विनाशश्च ।
भयं ऊर्ध्वं रजकानां विज्ञेयं काच्छिकानां च ॥ ४१ ॥
prāktasyaeva'sanne duḥkhautpattiḥ striyā vināśaśca |
bhayaṃ ūrdhvaṃ rajakānāṃ vijñeyaṃ kācchikānāṃ ca || 41 ||
हस्त्यारोहभयं स्याद्द्विरदविनाशश्च मण्डलसमाप्तौ ।
अभ्यन्तरे तु दीप्ते पत्नीमरणं ध्रुवं पूर्वे ॥ ४२ ॥
hastyārohabhayaṃ syāddviradavināśaśca maṇḍalasamāptau |
abhyantare tu dīpte patnīmaraṇaṃ dhruvaṃ pūrve || 42 ||
शस्त्रानलप्रकोपऽग्नेये वाजिमरणशिल्पिभयम् ।
याम्ये धर्म*विनाशो +अपरे[क्.विनाशः परे] +अग्न्यवस्कन्दचोक्षवधाः ॥ ४३ ॥
śastrānalaprakopa'gneye vājimaraṇaśilpibhayam |
yāmye dharma*vināśo +apare[k.vināśaḥ pare] +agnyavaskandacokṣavadhāḥ || 43 ||
अपरे तु कर्मिणां भयं अथ कोणे चानिले खरौष्ट्रवधः ।
अत्रएव मनुष्याणां विसूचिका[क्.विशूचिका]विषभयं भवति ॥ ४४ ॥
apare tu karmiṇāṃ bhayaṃ atha koṇe cānile kharauṣṭravadhaḥ |
atraeva manuṣyāṇāṃ visūcikā[k.viśūcikā]viṣabhayaṃ bhavati || 44 ||
उदगर्थविप्रपीडा दिश्यैशान्यां तु चित्तसन्तापः ।
ग्रामीणगोपपीडा च तत्र नाभ्यां तथाआत्मवधः ॥ ४५ ॥
udagarthaviprapīḍā diśyaiśānyāṃ tu cittasantāpaḥ |
grāmīṇagopapīḍā ca tatra nābhyāṃ tathāātmavadhaḥ || 45 ||
Keys: ← → turn the page, J K step through the verses.
Illustration: Verse & Place (Project-owned).