Skip to content

मयूखः ४

Śleṣo vighaṭamānārtha-ghaṭamānatvavarṇanam

Jayadeva's moonlight of poetics.

13 versesSanskrit with transliteration

A poet and a critic in discussion over a palm-leaf manuscript.

श्लेषो विघटमानार्थ-घटमानत्ववर्णनम् । स तु शाब्दः सजातीयैः शब्दैर्बन्धः सुखावहः ॥ १ ॥

śleṣo vighaṭamānārtha-ghaṭamānatvavarṇanam | sa tu śābdaḥ sajātīyaiḥ śabdairbandhaḥ sukhāvahaḥ || 1 ||

Report an error

उल्लसत्तनुतां नीतेऽनन्ते पुलककण्टकैः । भीतया मानवत्यैव श्रियाश्लिष्टं हरिं स्तुमः ॥ २ ॥

ullasattanutāṃ nīte'nante pulakakaṇṭakaiḥ | bhītayā mānavatyaiva śriyāśliṣṭaṃ hariṃ stumaḥ || 2 ||

Report an error

यस्मादन्तःस्थितः सर्वः स्वयं अर्थोऽवभासते । सलिलस्येव सूक्तस्य स प्रसाद इति स्मृतः ॥ ३ ॥

yasmādantaḥsthitaḥ sarvaḥ svayaṃ artho'vabhāsate | salilasyeva sūktasya sa prasāda iti smṛtaḥ || 3 ||

Report an error

समताल्पसमासत्वं वर्णाद्यैस्तुल्यताथ वा । श्यामला कोमला बाला रमणं शरणं गता ॥ ४ ॥

samatālpasamāsatvaṃ varṇādyaistulyatātha vā | śyāmalā komalā bālā ramaṇaṃ śaraṇaṃ gatā || 4 ||

Report an error

समाधिरर्थमहिमा लसद्घनरसात्मना । स्यादन्तर्विशता येन गात्रमङ्कुरितं सताम् ॥ ५ ॥

samādhirarthamahimā lasadghanarasātmanā | syādantarviśatā yena gātramaṅkuritaṃ satām || 5 ||

Report an error

माधुर्यं पुनरुक्तस्य वैचित्र्यं चारुतावहम् । वयस्य पश्य पश्यास्याश्चञ्चलं लोचनाञ्चलम् ॥ ६ ॥

mādhuryaṃ punaruktasya vaicitryaṃ cārutāvaham | vayasya paśya paśyāsyāścañcalaṃ locanāñcalam || 6 ||

Report an error

ओजः स्यात्प्रौढिरर्थस्य संक्षेपो वातिभूयसः । रिपुं हत्वा यशः कृत्वा त्वदसिः कोशं आविशत् ॥ ७ ॥

ojaḥ syātprauḍhirarthasya saṃkṣepo vātibhūyasaḥ | ripuṃ hatvā yaśaḥ kṛtvā tvadasiḥ kośaṃ āviśat || 7 ||

Report an error

सौकुमार्यं अपारुष्यं पर्यायपरिवर्तनात् । स कथाशेषतां यातः समालिङ्ग्य मरुत्सखम् ॥ ८ ॥

saukumāryaṃ apāruṣyaṃ paryāyaparivartanāt | sa kathāśeṣatāṃ yātaḥ samāliṅgya marutsakham || 8 ||

Report an error

उदारता तु वैदग्ध्यं अग्राम्यत्वात्पृथङ्मता । मानं मुञ्च प्रिये किंचिल्लोचनान्तं उदञ्चय ॥ ९ ॥

udāratā tu vaidagdhyaṃ agrāmyatvātpṛthaṅmatā | mānaṃ muñca priye kiṃcillocanāntaṃ udañcaya || 9 ||

Report an error

शृङ्गारे च प्रसादे च कान्त्यर्थव्यक्तिसंग्रहः । अमी दश गुणाः काव्ये पुंसि शौर्यादयो यथा ॥ १० ॥

śṛṅgāre ca prasāde ca kāntyarthavyaktisaṃgrahaḥ | amī daśa guṇāḥ kāvye puṃsi śauryādayo yathā || 10 ||

Report an error

तिलकाद्यं इव स्त्रीणां विदग्धहृदयङ्गमम् । व्यतिरिक्तं अलङ्कारं प्रकृतेर्भूषणं गिराम् ॥ ११ ॥

tilakādyaṃ iva strīṇāṃ vidagdhahṛdayaṅgamam | vyatiriktaṃ alaṅkāraṃ prakṛterbhūṣaṇaṃ girām || 11 ||

Report an error

विचित्रलक्षणो न्यासो निर्वाहः प्रौढिरौचिती । शास्त्रान्तररहस्योक्तिः संग्रहो दिक्प्रदर्शिता ॥ १२ ॥

vicitralakṣaṇo nyāso nirvāhaḥ prauḍhiraucitī | śāstrāntararahasyoktiḥ saṃgraho dikpradarśitā || 12 ||

Report an error

महादेवः सत्रप्रमुखमखविद्यैकचतुरः सुमित्रा तद्भक्तिप्रणिहितमतिर्यस्य पितरौ । चतुर्थस्तेनासौ सुकविजयदेवेन रचिते चिरं चन्द्रालोके सुखयतु मयूखः सुमनसः ॥ १३ ॥

mahādevaḥ satrapramukhamakhavidyaikacaturaḥ sumitrā tadbhaktipraṇihitamatiryasya pitarau | caturthastenāsau sukavijayadevena racite ciraṃ candrāloke sukhayatu mayūkhaḥ sumanasaḥ || 13 ||

Report an error

Illustration: Verse & Place (Project-owned).