Skip to content

दशक 1 · समास 1 · ग्रंथारंभ

Book 1, section 1

graṃthāraṃbha

The original ovis of Ramdas’s Dasbodh.

38 versesMarathi with transliteration

A lamp beside a manuscript of Ramdas’s Dasbodh.

॥ श्रीराम ॥ । श्रोते पुसती कोण ग्रंथ । काय बोलिलें जी येथ । श्रवण केलियानें प्राप्त । काय आहे ॥ १ ॥

|| śrīrāma || | śrote pusatī koṇa graṃtha | kāya bolileṃ jī yetha | śravaṇa keliyāneṃ prāpta | kāya āhe || 1 ||

Report an error

ग्रंथा नाम दासबोध । गुरुशिष्यांचा संवाद । येथ बोलिला विशद । भक्तिमार्ग ॥ २ ॥

graṃthā nāma dāsabodha | guruśiṣyāṃcā saṃvāda | yetha bolilā viśada | bhaktimārga || 2 ||

Report an error

नवविधा भक्ति आणि ज्ञान । बोलिलें वैराग्याचें लक्षण । बहुधा अध्यात्म निरोपण । निरोपिलें ॥ ३ ॥

navavidhā bhakti āṇi jñāna | bolileṃ vairāgyāceṃ lakṣaṇa | bahudhā adhyātma niropaṇa | niropileṃ || 3 ||

Report an error

भक्तिचेन योगें देव । निश्चयें पावती मानव । ऐसा आहे अभिप्राव । ईये ग्रंथीं ॥ ४ ॥

bhakticena yogeṃ deva | niścayeṃ pāvatī mānava | aisā āhe abhiprāva | īye graṃthīṃ || 4 ||

Report an error

मुख्य भक्तीचा निश्चयो । शुद्धज्ञानाचा निश्चयो । आत्मस्थितीचा निश्चयो । बोलिला असे ॥ ५ ॥

mukhya bhaktīcā niścayo | śuddhajñānācā niścayo | ātmasthitīcā niścayo | bolilā ase || 5 ||

Report an error

शुद्ध उपदेशाचा निश्चयो । सायोज्यमुक्तीचा निश्चयो । मोक्षप्राप्तीचा निश्चयो । बोलिला असे ॥ ६ ॥

śuddha upadeśācā niścayo | sāyojyamuktīcā niścayo | mokṣaprāptīcā niścayo | bolilā ase || 6 ||

Report an error

शुद्धस्वरूपाचा निश्चयो । विदेहस्थितीचा निश्चयो । अलिप्तपणाचा निश्चयो । बोलिला असे ॥ ७ ॥

śuddhasvarūpācā niścayo | videhasthitīcā niścayo | aliptapaṇācā niścayo | bolilā ase || 7 ||

Report an error

मुख्य देवाचा निश्चयो । मुख्य भक्ताचा निश्चयो । जीवशिवाचा निश्चयो । बोलिला असे ॥ ८ ॥

mukhya devācā niścayo | mukhya bhaktācā niścayo | jīvaśivācā niścayo | bolilā ase || 8 ||

Report an error

मुख्य ब्रह्माचा निश्चयो । नाना मतांचा निश्चयो । आपण कोण हा निश्चयो । बोलिला असे ॥ ९ ॥

mukhya brahmācā niścayo | nānā matāṃcā niścayo | āpaṇa koṇa hā niścayo | bolilā ase || 9 ||

Report an error

मुख्य उपासनालक्षण । नाना कवित्वलक्षण । नाना चातुर्यलक्षण । बोलिलें असे ॥ १० ॥

mukhya upāsanālakṣaṇa | nānā kavitvalakṣaṇa | nānā cāturyalakṣaṇa | bolileṃ ase || 10 ||

Report an error

मायोद्भतवाचें लक्षण । पंचभूतांचे लक्षण । कर्ता कोण हें लक्षण । बोलिलें असे ॥ ११ ॥

māyodbhatavāceṃ lakṣaṇa | paṃcabhūtāṃce lakṣaṇa | kartā koṇa heṃ lakṣaṇa | bolileṃ ase || 11 ||

Report an error

नाना किंत निवारिले ॥ नाना संशयो छेदिले । नाना आशंका फेडिले । नाना प्रश्न ॥ १२ ॥

nānā kiṃta nivārile || nānā saṃśayo chedile | nānā āśaṃkā pheḍile | nānā praśna || 12 ||

Report an error

ऐसें बहुधा निरोपिलें । ग्रंथगर्भी जें बोलिलें । तें अवघेंचि अनुवादलें । न वचे किं कदा ॥ १३ ॥

aiseṃ bahudhā niropileṃ | graṃthagarbhī jeṃ bolileṃ | teṃ avagheṃci anuvādaleṃ | na vace kiṃ kadā || 13 ||

Report an error

तथापि अवघा दासबोध । दशक फोडून केला विशद । जे जे दशकींचा अनुवाद । ते ते दशकीं बोलिला ॥ १४ ॥

tathāpi avaghā dāsabodha | daśaka phoḍūna kelā viśada | je je daśakīṃcā anuvāda | te te daśakīṃ bolilā || 14 ||

Report an error

नाना ग्रंथांच्या समती । उपनिषदें वेदांत श्रुती । आणि मुख्य आत्मप्रचीती । शास्त्रेंसहित ॥ १५ ॥

nānā graṃthāṃcyā samatī | upaniṣadeṃ vedāṃta śrutī | āṇi mukhya ātmapracītī | śāstreṃsahita || 15 ||

Report an error

नाना समतीअन्वये । म्हणौनी मिथ्या म्हणतां न ये । तथापि हें अनुभवासि ये । प्रत्यक्ष आतां ॥ १६ ॥

nānā samatīanvaye | mhaṇaunī mithyā mhaṇatāṃ na ye | tathāpi heṃ anubhavāsi ye | pratyakṣa ātāṃ || 16 ||

Report an error

मत्सरें यासी मिथ्या म्हणती । तरी अवघेचि ग्रंथ उछेदती । नाना ग्रंथांच्या समती । भगवद्वा क्यें ॥ १७ ॥

matsareṃ yāsī mithyā mhaṇatī | tarī avagheci graṃtha uchedatī | nānā graṃthāṃcyā samatī | bhagavadvā kyeṃ || 17 ||

Report an error

शिवगीता रामगीता । गुरुगीता गर्भगीता । उत्तरगीता अवधूतगीता । वेद आणी वेदांत ॥ १८ ॥

śivagītā rāmagītā | gurugītā garbhagītā | uttaragītā avadhūtagītā | veda āṇī vedāṃta || 18 ||

Report an error

भगवद्गीतता ब्रह्मगीता । हंसगीता पाण्डवगीता । गणेशगीता येमगीता । उपनिषदें भागवत ॥ १९ ॥

bhagavadgītatā brahmagītā | haṃsagītā pāṇḍavagītā | gaṇeśagītā yemagītā | upaniṣadeṃ bhāgavata || 19 ||

Report an error

इत्यादिक नाना ग्रंथ । समतीस बोलिले येथ । भगवद्वाकक्ये येथार्थ । निश्चयेंसीं ॥ २० ॥

ityādika nānā graṃtha | samatīsa bolile yetha | bhagavadvākakye yethārtha | niścayeṃsīṃ || 20 ||

Report an error

भगवद्वाचनीं अविश्वासे । ऐसा कोण पतित असे । भगवद्वाकक्याविरहित नसे । बोलणे येथीचें ॥ २१ ॥

bhagavadvācanīṃ aviśvāse | aisā koṇa patita ase | bhagavadvākakyāvirahita nase | bolaṇe yethīceṃ || 21 ||

Report an error

पूर्णग्रंथ पाहिल्याविण । उगाच ठेवी जो दूषण । तो दुरात्मा दुराभिमान । मत्सरें करी ॥ २२ ॥

pūrṇagraṃtha pāhilyāviṇa | ugāca ṭhevī jo dūṣaṇa | to durātmā durābhimāna | matsareṃ karī || 22 ||

Report an error

अभिमानें उठे मत्सर । मत्सरें ये तिरस्कार । पुढें क्रोधाचा विकार । प्रबळे बळें ॥ २३ ॥

abhimāneṃ uṭhe matsara | matsareṃ ye tiraskāra | puḍheṃ krodhācā vikāra | prabal̤e bal̤eṃ || 23 ||

Report an error

ऐसा अंतरी नासला । कामक्रोधें खवळला । अहंभावे पालटला । प्रत्यक्ष दिसे ॥ २४ ॥

aisā aṃtarī nāsalā | kāmakrodheṃ khaval̤alā | ahaṃbhāve pālaṭalā | pratyakṣa dise || 24 ||

Report an error

कामक्रोधें लिथाडिला । तो कैसा म्हणावा भला । अमृत सेवितांच पावला । मृत्य राहो ॥ २५ ॥

kāmakrodheṃ lithāḍilā | to kaisā mhaṇāvā bhalā | amṛta sevitāṃca pāvalā | mṛtya rāho || 25 ||

Report an error

आतां असो हें बोलणें । अधिकारासारिखें घेणें । परंतु अभिमान त्यागणें । हें उत्तमोत्तम ॥ २६ ॥

ātāṃ aso heṃ bolaṇeṃ | adhikārāsārikheṃ gheṇeṃ | paraṃtu abhimāna tyāgaṇeṃ | heṃ uttamottama || 26 ||

Report an error

मागां श्रोतीं आक्षेपिलें । जी ये ग्रंथीं काय बोलिलें । तें सकळहि निरोपिलें । संकळीत मार्गे ॥ २७ ॥

māgāṃ śrotīṃ ākṣepileṃ | jī ye graṃthīṃ kāya bolileṃ | teṃ sakal̤ahi niropileṃ | saṃkal̤īta mārge || 27 ||

Report an error

आतां श्रवण केलियाचें फळ । क्रिया पालटे तत्काळ । तुटे संशयाचें मूळ । येकसरां ॥ २८ ॥

ātāṃ śravaṇa keliyāceṃ phal̤a | kriyā pālaṭe tatkāl̤a | tuṭe saṃśayāceṃ mūl̤a | yekasarāṃ || 28 ||

Report an error

मार्ग सांपडे सुगम । न लगे साधन दुर्गम । सायोज्यमुक्तीचें वर्म । ठांइं पडे ॥ २९ ॥

mārga sāṃpaḍe sugama | na lage sādhana durgama | sāyojyamuktīceṃ varma | ṭhāṃiṃ paḍe || 29 ||

Report an error

नासे अज्ञान दुःख भ्रांती । शीघ्रचि येथें ज्ञानप्राप्ती । ऐसी आहे फळश्रुती । ईये ग्रंथीं ॥ ३० ॥

nāse ajñāna duḥkha bhrāṃtī | śīghraci yetheṃ jñānaprāptī | aisī āhe phal̤aśrutī | īye graṃthīṃ || 30 ||

Report an error

योगियांचे परम भाग्य । आंगीं बाणे तें वैराग्य । चातुर्य कळे यथायोग्य । विवेकेंसहित ॥ ३१ ॥

yogiyāṃce parama bhāgya | āṃgīṃ bāṇe teṃ vairāgya | cāturya kal̤e yathāyogya | vivekeṃsahita || 31 ||

Report an error

भ्रांत अवगुणी अवलक्षण । तेंचि होती सुलक्षण । धूर्त तार्किक विचक्षण । समयो जाणती ॥ ३२ ॥

bhrāṃta avaguṇī avalakṣaṇa | teṃci hotī sulakṣaṇa | dhūrta tārkika vicakṣaṇa | samayo jāṇatī || 32 ||

Report an error

आळसी तेचि साक्षपी होती । पापी तेचि प्रस्तावती । निंदक तेचि वंदूं लागती । भक्तिमार्गासी ॥ ३३ ॥

āl̤asī teci sākṣapī hotī | pāpī teci prastāvatī | niṃdaka teci vaṃdūṃ lāgatī | bhaktimārgāsī || 33 ||

Report an error

बद्धची होती मुमुक्ष । मूर्ख होती अतिदक्ष । अभक्तची पावती मोक्ष । भक्तिमार्गें ॥ ३४ ॥

baddhacī hotī mumukṣa | mūrkha hotī atidakṣa | abhaktacī pāvatī mokṣa | bhaktimārgeṃ || 34 ||

Report an error

नाना दोष ते नासती । पतित तेचि पावन होती । प्राणी पावे उत्तम गती । श्रवणमात्रें ॥ ३५ ॥

nānā doṣa te nāsatī | patita teci pāvana hotī | prāṇī pāve uttama gatī | śravaṇamātreṃ || 35 ||

Report an error

नाना धोकें देहबुद्धीचे । नाना किंत संदेहाचे । नाना उद्वेग संसाराचे । नासती श्रवणें ॥ ३६ ॥

nānā dhokeṃ dehabuddhīce | nānā kiṃta saṃdehāce | nānā udvega saṃsārāce | nāsatī śravaṇeṃ || 36 ||

Report an error

ऐसी याची फळश्रुती । श्रवणें चुके अधोगती । मनास होय विश्रांती । समाधान ॥ ३७ ॥

aisī yācī phal̤aśrutī | śravaṇeṃ cuke adhogatī | manāsa hoya viśrāṃtī | samādhāna || 37 ||

Report an error

जयाचा भावार्थ जैसा । तयास लाभ तैसा । मत्सर धरी जो पुंसा । तयास तेंचि प्राप्त । इति श्रीदासबोधे गुरुशिष्यसंवादे । ग्रंथारंभलक्षणनाम समास पहिला ॥ ३८ ॥

jayācā bhāvārtha jaisā | tayāsa lābha taisā | matsara dharī jo puṃsā | tayāsa teṃci prāpta | iti śrīdāsabodhe guruśiṣyasaṃvāde | graṃthāraṃbhalakṣaṇanāma samāsa pahilā || 38 ||

Report an error

Illustration: Verse & Place (Project-owned).