॥ श्रीराम ॥ । नेणपणें जालें तें जालें । जालें तें होऊन गेलें । जाणतेपणें वर्तलें । पाहिजे नेमस्त ॥ १ ॥
|| śrīrāma || | neṇapaṇeṃ jāleṃ teṃ jāleṃ | jāleṃ teṃ hoūna geleṃ | jāṇatepaṇeṃ vartaleṃ | pāhije nemasta || 1 ||
दशक 18 · समास 2 · सर्वज्ञसंगनिरूपण
sarvajñasaṃganirūpaṇa
The original ovis of Ramdas’s Dasbodh.
30 versesMarathi with transliteration
॥ श्रीराम ॥ । नेणपणें जालें तें जालें । जालें तें होऊन गेलें । जाणतेपणें वर्तलें । पाहिजे नेमस्त ॥ १ ॥
|| śrīrāma || | neṇapaṇeṃ jāleṃ teṃ jāleṃ | jāleṃ teṃ hoūna geleṃ | jāṇatepaṇeṃ vartaleṃ | pāhije nemasta || 1 ||
जाणत्याची संगती धरावी । जाणत्याची सेवा करावी । जाणत्याची सद्बुद्धि घ्यावी । हळुहळु ॥ २ ॥
jāṇatyācī saṃgatī dharāvī | jāṇatyācī sevā karāvī | jāṇatyācī sadbuddhi ghyāvī | hal̤uhal̤u || 2 ||
जाणत्यापासीं लेहों सिकावें । जाणत्यापासीं वाचूं सिकावें । जाणत्यापासीं पुसावें । सकळ कांहीं ॥ ३ ॥
jāṇatyāpāsīṃ lehoṃ sikāveṃ | jāṇatyāpāsīṃ vācūṃ sikāveṃ | jāṇatyāpāsīṃ pusāveṃ | sakal̤a kāṃhīṃ || 3 ||
जाणत्यास करावा उपकार । जाणत्यास झिजवावें शरीर । जाणत्याचा पाहावा विचार । कैसा आहे ॥ ४ ॥
jāṇatyāsa karāvā upakāra | jāṇatyāsa jhijavāveṃ śarīra | jāṇatyācā pāhāvā vicāra | kaisā āhe || 4 ||
जाणत्याचे संगतीनें भजावें । जाणत्याचे संगतीनें झिजावें । जाणत्याचे संगतीनें रिझावें । विवरविवरों ॥ ५ ॥
jāṇatyāce saṃgatīneṃ bhajāveṃ | jāṇatyāce saṃgatīneṃ jhijāveṃ | jāṇatyāce saṃgatīneṃ rijhāveṃ | vivaravivaroṃ || 5 ||
जाणत्याचे गावें गाणें । जाणत्यापासीं वाजवणें । नाना आळाप सिकणें । जाणत्यापासीं ॥ ६ ॥
jāṇatyāce gāveṃ gāṇeṃ | jāṇatyāpāsīṃ vājavaṇeṃ | nānā āl̤āpa sikaṇeṃ | jāṇatyāpāsīṃ || 6 ||
जाणत्याचे कासेसी लागावें । जाणत्याचें औषध घ्यावीं । जाणतां सांगेल तें करावें । पथ्य आधीं ॥ ७ ॥
jāṇatyāce kāsesī lāgāveṃ | jāṇatyāceṃ auṣadha ghyāvīṃ | jāṇatāṃ sāṃgela teṃ karāveṃ | pathya ādhīṃ || 7 ||
जाणत्यापासीं परीक्षा सिकणें । जाणत्यापासीं तालिम करणें । जाणत्यापासीं पोहणें । अभ्यासावें ॥ ८ ॥
jāṇatyāpāsīṃ parīkṣā sikaṇeṃ | jāṇatyāpāsīṃ tālima karaṇeṃ | jāṇatyāpāsīṃ pohaṇeṃ | abhyāsāveṃ || 8 ||
जाणता बोलेले तैसें बोलावें । जाणता सांगेल तैसें चालावें । जाणत्याचें ध्यान घ्यावें । नाना प्रकरीं ॥ ९ ॥
jāṇatā bolele taiseṃ bolāveṃ | jāṇatā sāṃgela taiseṃ cālāveṃ | jāṇatyāceṃ dhyāna ghyāveṃ | nānā prakarīṃ || 9 ||
जाणत्याच्या कथा सिकाव्या । जाणत्याच्या युक्ति समजाव्या । जाणत्याच्या गोष्टी विवराव्या । सकळ कांहीं ॥ १० ॥
jāṇatyācyā kathā sikāvyā | jāṇatyācyā yukti samajāvyā | jāṇatyācyā goṣṭī vivarāvyā | sakal̤a kāṃhīṃ || 10 ||
जाणत्याचे पेंच जाणावे । जाणत्याचे पीळ उकलावे । जाणता राखेल तैसे राखावे । लोक राजी ॥ ११ ॥
jāṇatyāce peṃca jāṇāve | jāṇatyāce pīl̤a ukalāve | jāṇatā rākhela taise rākhāve | loka rājī || 11 ||
जाणत्याचे जाणावे प्रसंग । जाणत्याचे घ्यावे रंग । जाणत्याचे स्फूर्तीचे तरंग । अभ्यासावे ॥ १२ ॥
jāṇatyāce jāṇāve prasaṃga | jāṇatyāce ghyāve raṃga | jāṇatyāce sphūrtīce taraṃga | abhyāsāve || 12 ||
जाणत्याचा साक्षेप घ्यावा । जाणत्याचा तर्क जाणावा । जाणत्याचा उल्लेख समजावा । न बोलतांचि ॥ १३ ॥
jāṇatyācā sākṣepa ghyāvā | jāṇatyācā tarka jāṇāvā | jāṇatyācā ullekha samajāvā | na bolatāṃci || 13 ||
जाणत्याचें धूर्तपण । जाणत्याचें राजकारण । जाणत्याचें निरूपण । ऐकत जावें ॥ १४ ॥
jāṇatyāceṃ dhūrtapaṇa | jāṇatyāceṃ rājakāraṇa | jāṇatyāceṃ nirūpaṇa | aikata jāveṃ || 14 ||
जाण्त्याची कवित्वें सिकावीं । गद्यें पद्यें वोळखावी । माधुर्यवचनें समजावीं । अंतर्यामीं ॥ १५ ॥
jāṇtyācī kavitveṃ sikāvīṃ | gadyeṃ padyeṃ vol̤akhāvī | mādhuryavacaneṃ samajāvīṃ | aṃtaryāmīṃ || 15 ||
जाणत्याचें पाहावे प्रबंद । जाणत्याचे वचनभेद । जाणत्याचे नाना संवाद । बरे शोधावे ॥ १६ ॥
jāṇatyāceṃ pāhāve prabaṃda | jāṇatyāce vacanabheda | jāṇatyāce nānā saṃvāda | bare śodhāve || 16 ||
जाणत्याची तीक्षणता । जाणत्याची सहिष्णता । जाणत्याची उदारत । समजोन घ्यावी ॥ १७ ॥
jāṇatyācī tīkṣaṇatā | jāṇatyācī sahiṣṇatā | jāṇatyācī udārata | samajona ghyāvī || 17 ||
जाणत्याची नाना कल्पना । जाणत्याची दीर्घ सूचना । जाणत्याची विवंचना । समजोन घ्यावी ॥ १८ ॥
jāṇatyācī nānā kalpanā | jāṇatyācī dīrgha sūcanā | jāṇatyācī vivaṃcanā | samajona ghyāvī || 18 ||
जाणत्याचा काळ सार्थक । जाणत्याचा अध्यात्मविवेक । जाणत्याचे गुण अनेक । आवघेच घ्यावे ॥ १९ ॥
jāṇatyācā kāl̤a sārthaka | jāṇatyācā adhyātmaviveka | jāṇatyāce guṇa aneka | āvagheca ghyāve || 19 ||
जाणत्याचा भक्तिमार्ग । जाणत्याचा वैराग्ययोग । जाणत्याचा अवघा प्रसंग । समजोन घ्यावा ॥ २० ॥
jāṇatyācā bhaktimārga | jāṇatyācā vairāgyayoga | jāṇatyācā avaghā prasaṃga | samajona ghyāvā || 20 ||
जाणत्याचें पाहावें ज्ञान । जाणत्याचें सिकावें ध्यान । जाणत्याचें सूक्ष्म चिन्ह । समजोन घावें ॥ २१ ॥
jāṇatyāceṃ pāhāveṃ jñāna | jāṇatyāceṃ sikāveṃ dhyāna | jāṇatyāceṃ sūkṣma cinha | samajona ghāveṃ || 21 ||
जाणत्याचें अलिप्तपण । जाणत्याचें विदेहलक्षण । जाणत्याचें ब्रह्मविवरण । समजोन घ्यावें ॥ २२ ॥
jāṇatyāceṃ aliptapaṇa | jāṇatyāceṃ videhalakṣaṇa | jāṇatyāceṃ brahmavivaraṇa | samajona ghyāveṃ || 22 ||
जाणत येक अंतरात्मा । त्याचा काये सांगावा महिमा । विद्याकळागुणसीमा । कोणें करावी ॥ २३ ॥
jāṇata yeka aṃtarātmā | tyācā kāye sāṃgāvā mahimā | vidyākal̤āguṇasīmā | koṇeṃ karāvī || 23 ||
परमेश्वरांचे गुणानुवाद । अखंड करावा संवाद । तेणेंकरितां आनंद । उदंड होतो ॥ २४ ॥
parameśvarāṃce guṇānuvāda | akhaṃḍa karāvā saṃvāda | teṇeṃkaritāṃ ānaṃda | udaṃḍa hoto || 24 ||
परमेश्वरें निर्मिलें तें । अखंड दृष्टीस पडतें । विवरविवरों समजावें तें । विवेकी जनीं ॥ २५ ॥
parameśvareṃ nirmileṃ teṃ | akhaṃḍa dṛṣṭīsa paḍateṃ | vivaravivaroṃ samajāveṃ teṃ | vivekī janīṃ || 25 ||
जितुकें कांहीं निर्माण जालें । तितुकें जगदेश्वरें निर्मिलें । निर्माण वेगळें केलें । पाहिजे आधीं ॥ २६ ॥
jitukeṃ kāṃhīṃ nirmāṇa jāleṃ | titukeṃ jagadeśvareṃ nirmileṃ | nirmāṇa vegal̤eṃ keleṃ | pāhije ādhīṃ || 26 ||
तो निर्माण करतो जना । परी पाहों जातां दिसेना । विवेकबळें अनुमाना । आणीत जावा ॥ २७ ॥
to nirmāṇa karato janā | parī pāhoṃ jātāṃ disenā | vivekabal̤eṃ anumānā | āṇīta jāvā || 27 ||
त्याचें अखंड लागतां ध्यान । कृपाळुपणें देतो आशन । सर्वकाळ संभाषण । तदांशेंचि करावें ॥ २८ ॥
tyāceṃ akhaṃḍa lāgatāṃ dhyāna | kṛpāl̤upaṇeṃ deto āśana | sarvakāl̤a saṃbhāṣaṇa | tadāṃśeṃci karāveṃ || 28 ||
ध्यान धरीना तो अभक्त । ध्यान धरील तो भक्त । संसारापासुनी मुक्त । भक्तांस करी ॥ २९ ॥
dhyāna dharīnā to abhakta | dhyāna dharīla to bhakta | saṃsārāpāsunī mukta | bhaktāṃsa karī || 29 ||
उपासनेचे सेवटीं । देवां भक्तां अखंड भेटी । अवुभवी जाणेल गोष्टी । प्रत्ययाची । इति श्रीदासबोधे गुरुशिष्यसंवादे । सर्वसंगनिरूपणनाम समास दुसरा ॥ ३० ॥
upāsanece sevaṭīṃ | devāṃ bhaktāṃ akhaṃḍa bheṭī | avubhavī jāṇela goṣṭī | pratyayācī | iti śrīdāsabodhe guruśiṣyasaṃvāde | sarvasaṃganirūpaṇanāma samāsa dusarā || 30 ||
Keys: ← → turn the page, J K step through the verses.
Illustration: Verse & Place (Project-owned).