Skip to content

दशक 10 · समास 3 · देहआशंकाशोधन

Book 10, section 3

dehaāśaṃkāśodhana

The original ovis of Ramdas’s Dasbodh.

21 versesMarathi with transliteration

A lamp beside a manuscript of Ramdas’s Dasbodh.

॥ श्रीराम ॥ । उपाधिविण जें आकाश । तेंचि ब्रह्म निराभास । तें निराभासीं मूळमायेस । जन्म जाला ॥ १ ॥

|| śrīrāma || | upādhiviṇa jeṃ ākāśa | teṃci brahma nirābhāsa | teṃ nirābhāsīṃ mūl̤amāyesa | janma jālā || 1 ||

Report an error

तें मूळमायेचे लक्षण ।वायोस्वरूपचि जाण । पंचभूतें आणी त्रिगुण । वायोआंगीं ॥ २ ॥

teṃ mūl̤amāyece lakṣaṇa |vāyosvarūpaci jāṇa | paṃcabhūteṃ āṇī triguṇa | vāyoāṃgīṃ || 2 ||

Report an error

आकाशापासून वायो जाला । तो वायोदेव बोलिला । वायोपासून अग्नि जाला । तो अग्निदेव ॥ ३ ॥

ākāśāpāsūna vāyo jālā | to vāyodeva bolilā | vāyopāsūna agni jālā | to agnideva || 3 ||

Report an error

अग्निपासून जालें आप । तें नारायणाचें स्वरूप । आपापासून पृथ्वीचें रूप । तें बीजाकारें ॥ ४ ॥

agnipāsūna jāleṃ āpa | teṃ nārāyaṇāceṃ svarūpa | āpāpāsūna pṛthvīceṃ rūpa | teṃ bījākāreṃ || 4 ||

Report an error

ते पृथ्वीचे पोटीं पाषाण । बहु देवांचें लक्षण । नाना प्रचित प्रमाण । पाषाणदेवीं ॥ ५ ॥

te pṛthvīce poṭīṃ pāṣāṇa | bahu devāṃceṃ lakṣaṇa | nānā pracita pramāṇa | pāṣāṇadevīṃ || 5 ||

Report an error

नाना वृक्ष मृत्तिका । प्रचित रोकडी विश्वलोकां । समस्त देवांचा थारा येका । वायोमध्यें ॥ ६ ॥

nānā vṛkṣa mṛttikā | pracita rokaḍī viśvalokāṃ | samasta devāṃcā thārā yekā | vāyomadhyeṃ || 6 ||

Report an error

देव यक्षिणी कात्यायेणी । चामुंडा जखिणी मानविणी । नाना शक्ति नाना स्थानीं । देशपरत्वें ॥ ७ ॥

deva yakṣiṇī kātyāyeṇī | cāmuṃḍā jakhiṇī mānaviṇī | nānā śakti nānā sthānīṃ | deśaparatveṃ || 7 ||

Report an error

पुरुषनामें कित्येक । देव असती अनेक । भूतें देवतें नपुषक । नामें बोलिजेती ॥ ८ ॥

puruṣanāmeṃ kityeka | deva asatī aneka | bhūteṃ devateṃ napuṣaka | nāmeṃ bolijetī || 8 ||

Report an error

देव देवतांदेवतेंभूतें । पृथ्वीमध्यें असंख्यातें । परंतु यां समस्तांतें । वायोस्वरूप बोलिजे ॥ ९ ॥

deva devatāṃdevateṃbhūteṃ | pṛthvīmadhyeṃ asaṃkhyāteṃ | paraṃtu yāṃ samastāṃteṃ | vāyosvarūpa bolije || 9 ||

Report an error

वायोस्वरूप सदा असणें । प्रसंगें नाना देह धरणें । गुप्त प्रगट होणें जाणें । समस्तांसी ॥ १० ॥

vāyosvarūpa sadā asaṇeṃ | prasaṃgeṃ nānā deha dharaṇeṃ | gupta pragaṭa hoṇeṃ jāṇeṃ | samastāṃsī || 10 ||

Report an error

वायोस्वरूपें विचरती । वायोमध्यें जगज्जोती । जाणीवकळा वासना वृत्ति । नाना भेदें ॥ ११ ॥

vāyosvarūpeṃ vicaratī | vāyomadhyeṃ jagajjotī | jāṇīvakal̤ā vāsanā vṛtti | nānā bhedeṃ || 11 ||

Report an error

आकाशापासून वायो जाला । तो दों प्रकारें विभागला । सावधपणें विचार केला । पाहिजे श्रोतीं ॥ १२ ॥

ākāśāpāsūna vāyo jālā | to doṃ prakāreṃ vibhāgalā | sāvadhapaṇeṃ vicāra kelā | pāhije śrotīṃ || 12 ||

Report an error

येक वारा सकळ जणती । येक वायोमधील जगज्जोती । जगज्जोतीच्या अनंत मूर्ती । देवदेवतांच्या ॥ १३ ॥

yeka vārā sakal̤a jaṇatī | yeka vāyomadhīla jagajjotī | jagajjotīcyā anaṃta mūrtī | devadevatāṃcyā || 13 ||

Report an error

वायो बहुत विकारला । परंतु दों प्रकारें विभागला । आतां विचार ऐकिला । पाहिजे तेजाचा ॥ १४ ॥

vāyo bahuta vikāralā | paraṃtu doṃ prakāreṃ vibhāgalā | ātāṃ vicāra aikilā | pāhije tejācā || 14 ||

Report an error

वायोपाऊन तेज जालें । उष्ण सीतळ प्रकाशलें । द्विविध रूप ऐकिलें । पाहिजें तेजाचें ॥ १५ ॥

vāyopāūna teja jāleṃ | uṣṇa sītal̤a prakāśaleṃ | dvividha rūpa aikileṃ | pāhijeṃ tejāceṃ || 15 ||

Report an error

उष्णापासून जाला भानु । प्रकाशरूप दैदीप्यमानु । सर्वभक्षक हुताशनु । आणी विद्युल्यता ॥ १६ ॥

uṣṇāpāsūna jālā bhānu | prakāśarūpa daidīpyamānu | sarvabhakṣaka hutāśanu | āṇī vidyulyatā || 16 ||

Report an error

सीतळापासून आप अमृत । चंद्र तारा आणी सीत । आतां परिसा सावचित्त। होऊन श्रोते ॥ १७ ॥

sītal̤āpāsūna āpa amṛta | caṃdra tārā āṇī sīta | ātāṃ parisā sāvacitta| hoūna śrote || 17 ||

Report an error

तेज बहुत विकारलें । परंतु द्विविधाच बोलिलें । आपहि द्विविधाच निरोपिलें । आप आणि अमृत ॥ १८ ॥

teja bahuta vikāraleṃ | paraṃtu dvividhāca bolileṃ | āpahi dvividhāca niropileṃ | āpa āṇi amṛta || 18 ||

Report an error

ऐकें पृथ्वीचा विचार । पाषाण मृत्तिका निरंतर । आणीक दुसरा प्रकार । सुवर्ण परीस नाना रत्नें ॥ १९ ॥

aikeṃ pṛthvīcā vicāra | pāṣāṇa mṛttikā niraṃtara | āṇīka dusarā prakāra | suvarṇa parīsa nānā ratneṃ || 19 ||

Report an error

बहुरत्ना वसुंधरा । कोण खोटा कोण खरा । अवघें कळे विचारा- । रूढ होतां ॥ २० ॥

bahuratnā vasuṃdharā | koṇa khoṭā koṇa kharā | avagheṃ kal̤e vicārā- | rūḍha hotāṃ || 20 ||

Report an error

मनुष्यें कोठून जालीं । हे मुख्य आशंका राहिली । पुढें वृत्ति सावध केली । पाहिजे श्रोतीं । इति श्रीदासबोधे गुरुशिष्यसंवादे । देहआशंकाशोधननाम समास तिसरा ॥ २१ ॥

manuṣyeṃ koṭhūna jālīṃ | he mukhya āśaṃkā rāhilī | puḍheṃ vṛtti sāvadha kelī | pāhije śrotīṃ | iti śrīdāsabodhe guruśiṣyasaṃvāde | dehaāśaṃkāśodhananāma samāsa tisarā || 21 ||

Report an error

Illustration: Verse & Place (Project-owned).