Skip to content

आचारकाण्डः · अध्यायः २

Kathaṃ vyāsena kathitaṃ purāṇaṃ …

A chapter of the Garuda Purana.

59 versesSanskrit with transliteration

Garuda, the eagle who carries Vishnu.

।। ऋषय ऊचुः । कथं व्यासेन कथितं पुराणं गारुडं तव । एतत्सर्वं समाख्याहि परं विष्णुकथाश्रयम् ॥ १ ॥

|| ṛṣaya ūcuḥ | kathaṃ vyāsena kathitaṃ purāṇaṃ gāruḍaṃ tava | etatsarvaṃ samākhyāhi paraṃ viṣṇukathāśrayam || 1 ||

Report an error

सूत उवाच । अहं हि मुनिभिः सार्द्धं गतो बदरिकाश्रमम् । तत्र दृष्टो मया व्यासो ध्यायमानः परेश्वरम् ॥ २ ॥

sūta uvāca | ahaṃ hi munibhiḥ sārddhaṃ gato badarikāśramam | tatra dṛṣṭo mayā vyāso dhyāyamānaḥ pareśvaram || 2 ||

Report an error

तं प्रणम्योपविष्टोऽहं पृष्टवान्हि मुनीश्वरम् । ।।सूत उवाच । व्यास ब्रूहि हरे रूपं जगत्सर्गादिकं ततः ॥ ३ ॥

taṃ praṇamyopaviṣṭo'haṃ pṛṣṭavānhi munīśvaram | ||sūta uvāca | vyāsa brūhi hare rūpaṃ jagatsargādikaṃ tataḥ || 3 ||

Report an error

मन्ये ध्यायसि तं यस्मात्तस्माज्जानासि तं विभुम् । एवं पृष्टो यथा प्राह तथा विप्रा ? निबोधत ॥ ४ ॥

manye dhyāyasi taṃ yasmāttasmājjānāsi taṃ vibhum | evaṃ pṛṣṭo yathā prāha tathā viprā ? nibodhata || 4 ||

Report an error

।।व्यास उवाच । श्रृणु सूत ! प्रवक्ष्यामि पुराणं गारुडं तव । सह नारददक्षाद्यैर्ब्रह्मा मामुक्तवान्यथा ॥ ५ ॥

||vyāsa uvāca | śrṛṇu sūta ! pravakṣyāmi purāṇaṃ gāruḍaṃ tava | saha nāradadakṣādyairbrahmā māmuktavānyathā || 5 ||

Report an error

।।सूत उवाच । दक्षनारदमुख्यैस्तु युक्तं त्वां कथमुक्तवान् । ब्रह्मा श्रीगारुडं पुण्यं पुराणं सारवाचकम् ॥ ६ ॥

||sūta uvāca | dakṣanāradamukhyaistu yuktaṃ tvāṃ kathamuktavān | brahmā śrīgāruḍaṃ puṇyaṃ purāṇaṃ sāravācakam || 6 ||

Report an error

।।व्यास उवाच । अहं हि नारदो दक्षो भृग्वाद्याः प्रणिपत्य तम् । सारं ब्रूहीति पप्रच्छुर्ब्रह्माणं ब्रह्मलोकगम् ॥ ७ ॥

||vyāsa uvāca | ahaṃ hi nārado dakṣo bhṛgvādyāḥ praṇipatya tam | sāraṃ brūhīti papracchurbrahmāṇaṃ brahmalokagam || 7 ||

Report an error

।।ब्रह्मोवाच । पुराणं गारुडं सारं रुद्रं च मां यथा । सुरैः सहाब्रवीद्विष्णुस्तथाहं व्यास वच्मिते ॥ ८ ॥

||brahmovāca | purāṇaṃ gāruḍaṃ sāraṃ rudraṃ ca māṃ yathā | suraiḥ sahābravīdviṣṇustathāhaṃ vyāsa vacmite || 8 ||

Report an error

।।व्यास उवाच । कथं रुद्रं सुरैः सार्द्धमब्रवीद्वै हरिः पुरा । पुराणं गारुडं सारं ब्रूहि ब्रह्मन्महार्थकम् ॥ ९ ॥

||vyāsa uvāca | kathaṃ rudraṃ suraiḥ sārddhamabravīdvai hariḥ purā | purāṇaṃ gāruḍaṃ sāraṃ brūhi brahmanmahārthakam || 9 ||

Report an error

।।ब्रह्मोवाच । अहं गतोऽद्रिं कैलासमिन्द्राद्यैर्दैवतैः सह । तत्र दृष्टो मया रुद्रो ध्यायमानः परं पदम् ॥ १० ॥

||brahmovāca | ahaṃ gato'driṃ kailāsamindrādyairdaivataiḥ saha | tatra dṛṣṭo mayā rudro dhyāyamānaḥ paraṃ padam || 10 ||

Report an error

पृष्टो नमस्कृतः किं त्वं देवं ध्यायसि शङ्कर ? । त्वत्तो नान्यं परं देवं जानामि ब्रूहि मां ततः ॥ ११ ॥

pṛṣṭo namaskṛtaḥ kiṃ tvaṃ devaṃ dhyāyasi śaṅkara ? | tvatto nānyaṃ paraṃ devaṃ jānāmi brūhi māṃ tataḥ || 11 ||

Report an error

सारात्सारतरं तत्त्वं श्रोतुकामः सुरैः सह । ।।रुद्र उवाच । अहं ध्यायामि तं विष्णुं परमात्मानमीश्वरम् ॥ १२ ॥

sārātsārataraṃ tattvaṃ śrotukāmaḥ suraiḥ saha | ||rudra uvāca | ahaṃ dhyāyāmi taṃ viṣṇuṃ paramātmānamīśvaram || 12 ||

Report an error

सर्वदं सर्वगं सर्वं सर्वप्राणिहृदिस्थितम् । भस्मोद्धूलितदेहस्तु जटामण्डलमण्डितः ॥ १३ ॥

sarvadaṃ sarvagaṃ sarvaṃ sarvaprāṇihṛdisthitam | bhasmoddhūlitadehastu jaṭāmaṇḍalamaṇḍitaḥ || 13 ||

Report an error

विष्णोराराधनार्थं मे व्रतचर्य्या पितामह । तमेव गत्वा पृच्छामः सारं यं चिन्तयाम्यहम् ॥ १४ ॥

viṣṇorārādhanārthaṃ me vratacaryyā pitāmaha | tameva gatvā pṛcchāmaḥ sāraṃ yaṃ cintayāmyaham || 14 ||

Report an error

विष्णुं जिष्णुं पद्मनाभं हरिं देहविवर्जितम् । शुचिं शुचिपदं हँसं तत्पदं परमेश्वरम् ॥ १५ ॥

viṣṇuṃ jiṣṇuṃ padmanābhaṃ hariṃ dehavivarjitam | śuciṃ śucipadaṃ ha~saṃ tatpadaṃ parameśvaram || 15 ||

Report an error

युक्ता सर्वात्मनात्मानं तं देवं चिन्तयाम्यहम् । यस्मिन्विश्वानि भूतानि तिष्ठन्ति च विशन्ति च ॥ १६ ॥

yuktā sarvātmanātmānaṃ taṃ devaṃ cintayāmyaham | yasminviśvāni bhūtāni tiṣṭhanti ca viśanti ca || 16 ||

Report an error

गुणभूतानि भूतेशे सूत्रे मणिगणा इव । सहस्त्राक्षं सहस्त्राङ्घ्रिं सहस्त्रोरुं वराननम् ॥ १७ ॥

guṇabhūtāni bhūteśe sūtre maṇigaṇā iva | sahastrākṣaṃ sahastrāṅghriṃ sahastroruṃ varānanam || 17 ||

Report an error

अणीयसामणीयांसं स्थविष्ठं च स्थवीयसाम् । गरीयसां गरिष्ठं च श्रेष्ठं च श्रेयसामपि ॥ १८ ॥

aṇīyasāmaṇīyāṃsaṃ sthaviṣṭhaṃ ca sthavīyasām | garīyasāṃ gariṣṭhaṃ ca śreṣṭhaṃ ca śreyasāmapi || 18 ||

Report an error

यं वाक्येष्वनुवाक्येषु निषत्सूपनिषत्सु च । गृणन्ति सत्यकर्माणं सत्यं सत्येषु सामसु ॥ १९ ॥

yaṃ vākyeṣvanuvākyeṣu niṣatsūpaniṣatsu ca | gṛṇanti satyakarmāṇaṃ satyaṃ satyeṣu sāmasu || 19 ||

Report an error

पुराणपुरुषः प्रोक्तो ब्रह्मा प्रोक्तो द्विजातिषु । क्षये सङ्कर्षणः प्रोक्तस्तमुपास्यमुपास्महे ॥ २० ॥

purāṇapuruṣaḥ prokto brahmā prokto dvijātiṣu | kṣaye saṅkarṣaṇaḥ proktastamupāsyamupāsmahe || 20 ||

Report an error

यस्मिंल्लोकाः स्फुरन्तीमे जलेषु शकुन्यो यथा । ऋतमेकाक्षरं ब्रह्म यत्तत्सदसतः परम् ॥ २१ ॥

yasmiṃllokāḥ sphurantīme jaleṣu śakunyo yathā | ṛtamekākṣaraṃ brahma yattatsadasataḥ param || 21 ||

Report an error

अर्चयन्ति च यं देवा यक्षराक्षसपन्नगाः । यस्याग्निरास्यं द्यौर्मूर्द्धा खं नाभिश्चरणौ क्षितिः ॥ २२ ॥

arcayanti ca yaṃ devā yakṣarākṣasapannagāḥ | yasyāgnirāsyaṃ dyaurmūrddhā khaṃ nābhiścaraṇau kṣitiḥ || 22 ||

Report an error

चन्द्रादित्यौ च नयने तं देवं चिन्तयाम्यहम् । यस्य त्रिलोकी जठरे मस्य काष्ठाश्च बाहवः ॥ २३ ॥

candrādityau ca nayane taṃ devaṃ cintayāmyaham | yasya trilokī jaṭhare masya kāṣṭhāśca bāhavaḥ || 23 ||

Report an error

यस्योच्छ्वासश्च पवनः तं देवं चिन्तयाम्यहम् । यस्य केशेषु जीमूता नद्यः सर्वाङ्गसन्धिषु ॥ २४ ॥

yasyocchvāsaśca pavanaḥ taṃ devaṃ cintayāmyaham | yasya keśeṣu jīmūtā nadyaḥ sarvāṅgasandhiṣu || 24 ||

Report an error

कुक्षौ समुद्राश्चत्वारस्तं देवं चिन्तयाम्यहम् । परः कालात्परो यज्ञात्परः सदसतश्च यः ॥ २५ ॥

kukṣau samudrāścatvārastaṃ devaṃ cintayāmyaham | paraḥ kālātparo yajñātparaḥ sadasataśca yaḥ || 25 ||

Report an error

अनादिरादिर्विश्वस्य तं देवं चिन्तयाम्यहम् । मनसश्चन्द्रमा यस्य चक्षुषोश्च दिवाकरः ॥ २६ ॥

anādirādirviśvasya taṃ devaṃ cintayāmyaham | manasaścandramā yasya cakṣuṣośca divākaraḥ || 26 ||

Report an error

मुखादग्निश्च संजज्ञे तं देवं चिन्तयाम्यहम् । पद्भ्यां यस्य क्षितिर्जाता श्रोत्राभ्यां च तथा दिशः ॥ २७ ॥

mukhādagniśca saṃjajñe taṃ devaṃ cintayāmyaham | padbhyāṃ yasya kṣitirjātā śrotrābhyāṃ ca tathā diśaḥ || 27 ||

Report an error

मूर्द्धभागाद्दिवं यस्य तं देवं चिन्तयाम्यहम् । सर्गश्च प्रतिसर्गश्च वंशो मन्वन्तराणि च ॥ २८ ॥

mūrddhabhāgāddivaṃ yasya taṃ devaṃ cintayāmyaham | sargaśca pratisargaśca vaṃśo manvantarāṇi ca || 28 ||

Report an error

वंशानुचरितं यस्मात्तं देवं चिन्तयाम्यहम् । यं ध्यायाम्यहमेतस्माद्व्रजामः सारमीक्षितुम् ॥ २९ ॥

vaṃśānucaritaṃ yasmāttaṃ devaṃ cintayāmyaham | yaṃ dhyāyāmyahametasmādvrajāmaḥ sāramīkṣitum || 29 ||

Report an error

।।ब्रह्मोवाच । इत्युक्तोऽहं पुरा रुद्रः श्वेतद्वीपनिवासिनम् । स्तुत्वा प्रणम्य तं विष्णुं श्रोतुकाम स्थितः सुरैः ॥ ३० ॥

||brahmovāca | ityukto'haṃ purā rudraḥ śvetadvīpanivāsinam | stutvā praṇamya taṃ viṣṇuṃ śrotukāma sthitaḥ suraiḥ || 30 ||

Report an error

अस्माकं मध्यतो रुद्र उवाच परमेश्वरम् । सारात्सारतरं विष्णुं पृष्टवांस्तं प्रणम्य वै ॥ ३१ ॥

asmākaṃ madhyato rudra uvāca parameśvaram | sārātsārataraṃ viṣṇuṃ pṛṣṭavāṃstaṃ praṇamya vai || 31 ||

Report an error

।।ब्रह्मोवाच । यथा पप्रच्छ मां व्यास स्तथासौ भगवान् भवः । पप्रच्छ विष्णुं देवाद्यैः श्रृण्वताममरैः सह ॥ ३२ ॥

||brahmovāca | yathā papraccha māṃ vyāsa stathāsau bhagavān bhavaḥ | papraccha viṣṇuṃ devādyaiḥ śrṛṇvatāmamaraiḥ saha || 32 ||

Report an error

।।रुद्र उवाच । हरे कथय देवेश ! देवदेवः क ईश्वरः । को ध्येयः कश्च वै पूज्यः कैर्व्रतैस्तुष्यते परः ॥ ३३ ॥

||rudra uvāca | hare kathaya deveśa ! devadevaḥ ka īśvaraḥ | ko dhyeyaḥ kaśca vai pūjyaḥ kairvrataistuṣyate paraḥ || 33 ||

Report an error

कैर्धर्मैः कैश्च नियमैः कया वा धर्मपूजया । केनाचारेण तुष्टः स्यात्किं तद्रूपं च तस्य वै ॥ ३४ ॥

kairdharmaiḥ kaiśca niyamaiḥ kayā vā dharmapūjayā | kenācāreṇa tuṣṭaḥ syātkiṃ tadrūpaṃ ca tasya vai || 34 ||

Report an error

कस्माद्देवाज्जगज्जातं जगत्पालयते च कः । कीदृशैरवतारैश्च कस्मिन्याति लयं जगत् ॥ ३५ ॥

kasmāddevājjagajjātaṃ jagatpālayate ca kaḥ | kīdṛśairavatāraiśca kasminyāti layaṃ jagat || 35 ||

Report an error

सर्गश्च प्रतिसर्गश्च वंशो मन्वन्तराणि च । कस्माद्देवात्प्रवर्त्तन्ते कस्मिमन्नेतत्प्रतिष्ठितम् ॥ ३६ ॥

sargaśca pratisargaśca vaṃśo manvantarāṇi ca | kasmāddevātpravarttante kasmimannetatpratiṣṭhitam || 36 ||

Report an error

एतत्सर्वं हरे ! ब्रूहि यच्चान्यदपि किञ्चन । परमेश्वरमाहात्म्यं युक्तयोगादिकं तथा ॥ ३७ ॥

etatsarvaṃ hare ! brūhi yaccānyadapi kiñcana | parameśvaramāhātmyaṃ yuktayogādikaṃ tathā || 37 ||

Report an error

तथाष्टादश विद्याश्च हरी रुद्रं ततोऽब्रवीत् । ।।हरिरुवाच । श्रृणु रुद्र ! प्रवक्ष्यामि ब्रह्मणा च सुरैः सह ॥ ३८ ॥

tathāṣṭādaśa vidyāśca harī rudraṃ tato'bravīt | ||hariruvāca | śrṛṇu rudra ! pravakṣyāmi brahmaṇā ca suraiḥ saha || 38 ||

Report an error

अहं हि देवो देवानां सर्वलोकेश्वरेश्वरः । अहं ध्येयश्च पूज्यश्च स्तुत्योहं स्ततिभिः सुरैः ॥ ३९ ॥

ahaṃ hi devo devānāṃ sarvalokeśvareśvaraḥ | ahaṃ dhyeyaśca pūjyaśca stutyohaṃ statibhiḥ suraiḥ || 39 ||

Report an error

अहं हि पूजितो रुद्र ! ददामि परमां गतिम् । नियमैश्च व्रतैस्तुष्ट आचारेण च मानवैः ॥ ४० ॥

ahaṃ hi pūjito rudra ! dadāmi paramāṃ gatim | niyamaiśca vrataistuṣṭa ācāreṇa ca mānavaiḥ || 40 ||

Report an error

जगत्स्थितेरहं बीजं जगत्कर्त्ता त्वहं शिव ! । दुष्टनिग्रहकर्त्ता हि धर्मगोप्ता त्वहं हर ! ॥ ४१ ॥

jagatsthiterahaṃ bījaṃ jagatkarttā tvahaṃ śiva ! | duṣṭanigrahakarttā hi dharmagoptā tvahaṃ hara ! || 41 ||

Report an error

अवतारैश्च मत्स्याद्यैः पालयाम्यखिलं जगत् । अहं मंत्राश्च मन्त्रार्थः पूजाध्यानपरो ह्यहम् ॥ ४२ ॥

avatāraiśca matsyādyaiḥ pālayāmyakhilaṃ jagat | ahaṃ maṃtrāśca mantrārthaḥ pūjādhyānaparo hyaham || 42 ||

Report an error

स्वर्गादीनां च कर्त्ताहं स्वर्गादीन्यहमेव च । योगी योगोहमेवाद्यः पुराणान्यहमेवच ॥ ४३ ॥

svargādīnāṃ ca karttāhaṃ svargādīnyahameva ca | yogī yogohamevādyaḥ purāṇānyahamevaca || 43 ||

Report an error

ज्ञाता श्रोता तथा मन्ता वक्ता वक्तव्यमेव च । सर्वः सर्वात्मको देवो भुक्तिमुक्तिकरः परः ॥ ४४ ॥

jñātā śrotā tathā mantā vaktā vaktavyameva ca | sarvaḥ sarvātmako devo bhuktimuktikaraḥ paraḥ || 44 ||

Report an error

ध्यानं पूजोपहारोऽहं मण्डलान्यहमेव च । इतिहासान्यहं रुद्र ! सर्ववेदा ह्यहं शिव ! ॥ ४५ ॥

dhyānaṃ pūjopahāro'haṃ maṇḍalānyahameva ca | itihāsānyahaṃ rudra ! sarvavedā hyahaṃ śiva ! || 45 ||

Report an error

सर्वज्ञानान्यहं शम्भो ! ब्रह्मात्माहमहं शिव ! । अहं ब्रह्मा सर्वलोकः सर्वदेवात्मको ह्यहम् ॥ ४६ ॥

sarvajñānānyahaṃ śambho ! brahmātmāhamahaṃ śiva ! | ahaṃ brahmā sarvalokaḥ sarvadevātmako hyaham || 46 ||

Report an error

अहं साक्षात्सदाचारो धर्मोऽहं वैष्णवो ह्यहम् । वर्णाश्रमास्तथा चाहं तद्धर्मोऽहं पुरातनः ॥ ४७ ॥

ahaṃ sākṣātsadācāro dharmo'haṃ vaiṣṇavo hyaham | varṇāśramāstathā cāhaṃ taddharmo'haṃ purātanaḥ || 47 ||

Report an error

यमोऽहं नियमो रुद्र ! व्रतानि विविधानि च । अहं सूर्य्यस्तथा चन्द्रो मङ्गलादीन्यहं तथा ॥ ४८ ॥

yamo'haṃ niyamo rudra ! vratāni vividhāni ca | ahaṃ sūryyastathā candro maṅgalādīnyahaṃ tathā || 48 ||

Report an error

पुरा मां गरुडः पक्षी तपसाराधयद्भुवि । तुष्ट ऊचे वरं ब्रूहि मत्तो वव्रे वरं स तु ॥ ४९ ॥

purā māṃ garuḍaḥ pakṣī tapasārādhayadbhuvi | tuṣṭa ūce varaṃ brūhi matto vavre varaṃ sa tu || 49 ||

Report an error

।।गरुड उवाच । मम माता च विनता नागैर्दासीकृता हरे । यथाहं देवताञ्जित्वा चामृतं ह्यानयामि तत् ॥ ५० ॥

||garuḍa uvāca | mama mātā ca vinatā nāgairdāsīkṛtā hare | yathāhaṃ devatāñjitvā cāmṛtaṃ hyānayāmi tat || 50 ||

Report an error

दास्याद्विमोक्षयिष्यामि यथाहं वाहनस्तव । महाबलो महावीर्य्यः सर्वज्ञो नागदारणः ॥ ५१ ॥

dāsyādvimokṣayiṣyāmi yathāhaṃ vāhanastava | mahābalo mahāvīryyaḥ sarvajño nāgadāraṇaḥ || 51 ||

Report an error

पुराणसंहिताकर्त्ता यथाऽहं स्यां तथा कुरुं । ।।विष्णुरुवाच । यथा त्वयोक्तं गरुड तथा सर्वं भविष्यति ॥ ५२ ॥

purāṇasaṃhitākarttā yathā'haṃ syāṃ tathā kuruṃ | ||viṣṇuruvāca | yathā tvayoktaṃ garuḍa tathā sarvaṃ bhaviṣyati || 52 ||

Report an error

नागदास्यान्मातरं त्वं विनतां मोक्षयिष्यसि । देवादीन्सकलाञ्जित्वा चामृतं ह्यानयिष्यसि ॥ ५३ ॥

nāgadāsyānmātaraṃ tvaṃ vinatāṃ mokṣayiṣyasi | devādīnsakalāñjitvā cāmṛtaṃ hyānayiṣyasi || 53 ||

Report an error

महाबलो वाहनस्त्वं भविष्यसि विषार्दनः । पुराणं मत्प्रसादाच्च मम माहात्म्यवाचकम् ॥ ५४ ॥

mahābalo vāhanastvaṃ bhaviṣyasi viṣārdanaḥ | purāṇaṃ matprasādācca mama māhātmyavācakam || 54 ||

Report an error

यदुक्तं मत्स्वरूपं च तव चाविर्भविष्यति । गारुडं तव नाम्ना तल्लोके ख्यातिं गमिष्यति ॥ ५५ ॥

yaduktaṃ matsvarūpaṃ ca tava cāvirbhaviṣyati | gāruḍaṃ tava nāmnā talloke khyātiṃ gamiṣyati || 55 ||

Report an error

यथाहं देवदेवानां श्रीः ख्यातो विनतासुत । तथा ख्यातिं पुराणेषु गारुडं गारुडैष्यति ॥ ५६ ॥

yathāhaṃ devadevānāṃ śrīḥ khyāto vinatāsuta | tathā khyātiṃ purāṇeṣu gāruḍaṃ gāruḍaiṣyati || 56 ||

Report an error

यथाहं कीर्त्तनीयोऽथ तथा त्वं गरुडात्मना । मां ध्यात्वा पक्षिमुख्येदं पुराणं गद गारुडम् ॥ ५७ ॥

yathāhaṃ kīrttanīyo'tha tathā tvaṃ garuḍātmanā | māṃ dhyātvā pakṣimukhyedaṃ purāṇaṃ gada gāruḍam || 57 ||

Report an error

इत्युक्तो गरुडो रुद्र ! कश्यपायाह पृच्छते । कश्यपो गारुडं श्रुत्वा वृक्षं दग्धमजीवयत् ॥ ५८ ॥

ityukto garuḍo rudra ! kaśyapāyāha pṛcchate | kaśyapo gāruḍaṃ śrutvā vṛkṣaṃ dagdhamajīvayat || 58 ||

Report an error

स्वयं चान्यमना भूत्वा विद्ययान्यान्य जीवयत् । यक्षि ॐउंस्वाहाजापी विद्ययं गारुडी परा । गरुडोक्तं गारुडं हि श्रृणु रुद्र ! मदात्मकम् ॥ ५९ ॥

svayaṃ cānyamanā bhūtvā vidyayānyānya jīvayat | yakṣi oṃuṃsvāhājāpī vidyayaṃ gāruḍī parā | garuḍoktaṃ gāruḍaṃ hi śrṛṇu rudra ! madātmakam || 59 ||

Report an error

Illustration: Verse & Place (Project-owned).