Skip to content

विष्णुपर्व · अध्यायः ११६

Ṣoḍaśādhikaśatatamo'dhyāyaḥ

A chapter of the Harivamsha.

88 versesSanskrit with transliteration

The child Krishna among the cowherds of Vraja.

षोडशाधिकशततमोऽध्यायः । जनमेजय उवाच । भूय एव महाबाहोर्यदुसिंहस्य धीमतः । कर्माण्यपरिमेयाणि श्रुतानि द्विजसत्तम ॥ १ ॥

ṣoḍaśādhikaśatatamo'dhyāyaḥ | janamejaya uvāca | bhūya eva mahābāhoryadusiṃhasya dhīmataḥ | karmāṇyaparimeyāṇi śrutāni dvijasattama || 1 ||

Report an error

त्वत्तः श्रुतवतां श्रेष्ठ वासुदेवस्य धीमतः । यत् त्वया कथितं पूर्वं बाणं प्रति महासुरम् ॥ २ ॥

tvattaḥ śrutavatāṃ śreṣṭha vāsudevasya dhīmataḥ | yat tvayā kathitaṃ pūrvaṃ bāṇaṃ prati mahāsuram || 2 ||

Report an error

कथं च देवदेवस्य पुत्रत्वमसुरो गतः ॥ ३ ॥

kathaṃ ca devadevasya putratvamasuro gataḥ || 3 ||

Report an error

योऽभिगुप्तः स्वयं ब्रह्मञ्छङ्करेण महात्मना । सहवासं गतेनैव सगणेन गुहेन तु ॥ ४ ॥

yo'bhiguptaḥ svayaṃ brahmañchaṅkareṇa mahātmanā | sahavāsaṃ gatenaiva sagaṇena guhena tu || 4 ||

Report an error

बलेर्बलवतः पुत्रो ज्येष्ठो भ्रातृशतस्य यः । वृतो बाहुसहस्रेण दिव्यास्त्रशतधारिणा ॥ ५ ॥

balerbalavataḥ putro jyeṣṭho bhrātṛśatasya yaḥ | vṛto bāhusahasreṇa divyāstraśatadhāriṇā || 5 ||

Report an error

असंख्यैश्च महाकायैर्महाबलशतैर्वृतः । वासुदेवेन स कथं बाणः संख्ये पराजितः ॥ ६ ॥

asaṃkhyaiśca mahākāyairmahābalaśatairvṛtaḥ | vāsudevena sa kathaṃ bāṇaḥ saṃkhye parājitaḥ || 6 ||

Report an error

संरब्धश्चैव युद्धार्थी जीवन्मुक्तः कथं च सः । वैशम्पायन उवाच । शृणुष्वावहितो राजन् कृष्णस्यामिततेजसः ॥ ७ ॥

saṃrabdhaścaiva yuddhārthī jīvanmuktaḥ kathaṃ ca saḥ | vaiśampāyana uvāca | śṛṇuṣvāvahito rājan kṛṣṇasyāmitatejasaḥ || 7 ||

Report an error

मनुष्यलोके बाणेन यथाभूद् विग्रहो महान् । वासुदेवेन यत्रासौ रुद्रस्कन्दसहायवान् ॥ ८ ॥

manuṣyaloke bāṇena yathābhūd vigraho mahān | vāsudevena yatrāsau rudraskandasahāyavān || 8 ||

Report an error

बलिपुत्रो रणश्लाघी जित्वा जीवन्विसर्जितः । यथा चास्य वरो दत्तः शंकरेण महात्मना ॥ ९ ॥

baliputro raṇaślāghī jitvā jīvanvisarjitaḥ | yathā cāsya varo dattaḥ śaṃkareṇa mahātmanā || 9 ||

Report an error

नित्यं सांनिध्यतां चैव गाणपत्यं तथाक्षयम् । यथा बाणस्य तद् युद्धं जीवन्मुक्तो यथा च सः ॥ १० ॥

nityaṃ sāṃnidhyatāṃ caiva gāṇapatyaṃ tathākṣayam | yathā bāṇasya tad yuddhaṃ jīvanmukto yathā ca saḥ || 10 ||

Report an error

यथा च देवदेवस्य पुत्रत्वं सोऽसुरो गतः । यदर्थं च महद् युद्धं तत् सर्वमखिलं शृणु ॥ ११ ॥

yathā ca devadevasya putratvaṃ so'suro gataḥ | yadarthaṃ ca mahad yuddhaṃ tat sarvamakhilaṃ śṛṇu || 11 ||

Report an error

दृष्ट्वा वपुः कुमारस्य क्रीडतश्च महात्मनः । बलिपुत्रो महावीर्यो विस्मयं परमं गतः ॥ १२ ॥

dṛṣṭvā vapuḥ kumārasya krīḍataśca mahātmanaḥ | baliputro mahāvīryo vismayaṃ paramaṃ gataḥ || 12 ||

Report an error

तस्य बुद्धिः समुत्पन्ना तपश्चर्तुं सुदुष्करम् । रुद्रस्याराधनार्थाय देवस्य स्यां यथा सुतः ॥ १३ ॥

tasya buddhiḥ samutpannā tapaścartuṃ suduṣkaram | rudrasyārādhanārthāya devasya syāṃ yathā sutaḥ || 13 ||

Report an error

ततोऽग्लपयदात्मानं तपसा श्लाघते च सः । देवश्च परमं तोषं जगाम च सहोमया ॥ १४ ॥

tato'glapayadātmānaṃ tapasā ślāghate ca saḥ | devaśca paramaṃ toṣaṃ jagāma ca sahomayā || 14 ||

Report an error

नीलकण्ठः परां प्रीतिं गत्वा चासुरमब्रवीत् । वरं वरय भद्रं ते यत् ते मनसि वर्तते ॥ १५ ॥

nīlakaṇṭhaḥ parāṃ prītiṃ gatvā cāsuramabravīt | varaṃ varaya bhadraṃ te yat te manasi vartate || 15 ||

Report an error

अथ बाणोऽब्रवीद् वाक्यं देवदेवं महेश्वरम् । देव्याः पुत्रत्वमिच्छामि त्वया दत्तं त्रिलोचन ॥ १६ ॥

atha bāṇo'bravīd vākyaṃ devadevaṃ maheśvaram | devyāḥ putratvamicchāmi tvayā dattaṃ trilocana || 16 ||

Report an error

शंकरस्तु तथेत्युक्त्वा रुद्राणीमिदमब्रवीत् । कनीयान् कार्तिकेयस्य पुत्रोऽयं प्रतिगृह्यताम् ॥ १७ ॥

śaṃkarastu tathetyuktvā rudrāṇīmidamabravīt | kanīyān kārtikeyasya putro'yaṃ pratigṛhyatām || 17 ||

Report an error

यत्रोत्थितो महासेनः सोऽग्निजो रुधिरे पुरे । तत्रोद्देशे पुरं चास्य भविष्यति न संशयः ॥ १८ ॥

yatrotthito mahāsenaḥ so'gnijo rudhire pure | tatroddeśe puraṃ cāsya bhaviṣyati na saṃśayaḥ || 18 ||

Report an error

नाम्ना तच्छोणितपुरं भविष्यति पुरोत्तमम् । मयाभिगुप्तं श्रीमन्तं न कश्चित् प्रसहिष्यति ॥ १९ ॥

nāmnā tacchoṇitapuraṃ bhaviṣyati purottamam | mayābhiguptaṃ śrīmantaṃ na kaścit prasahiṣyati || 19 ||

Report an error

ततः स निवसन् बाणः पुरे शोणितसाह्वये । राज्यं प्रशासते नित्यं क्षोभयन् सर्वदेवताः ॥ २० ॥

tataḥ sa nivasan bāṇaḥ pure śoṇitasāhvaye | rājyaṃ praśāsate nityaṃ kṣobhayan sarvadevatāḥ || 20 ||

Report an error

अथ वीर्यमदोत्सिक्तो बाणो बाहुसहस्रवान् । अचिन्तयन् देवगणान् युद्धमाकाङ्क्षते सदा ॥ २१ ॥

atha vīryamadotsikto bāṇo bāhusahasravān | acintayan devagaṇān yuddhamākāṅkṣate sadā || 21 ||

Report an error

ध्वजं चास्य ददौ प्रीतः कुमारो ह्यग्नितेजसम् । वाहनं चैव बाणस्य मयूरं दीप्ततेजसम् ॥ २२ ॥

dhvajaṃ cāsya dadau prītaḥ kumāro hyagnitejasam | vāhanaṃ caiva bāṇasya mayūraṃ dīptatejasam || 22 ||

Report an error

न देवा न च गन्धर्वा न यक्षा नापि पन्नगाः । तस्य युद्धे व्यतिष्ठन्त देवदेवस्य तेजसा ॥ २३ ॥

na devā na ca gandharvā na yakṣā nāpi pannagāḥ | tasya yuddhe vyatiṣṭhanta devadevasya tejasā || 23 ||

Report an error

त्र्यम्बकेणाभिगुप्तश्च दर्पोत्सिक्तो महासुरः । भूयो मृगयते युद्धं शूलिनं सोऽभ्यगच्छत ॥ २४ ॥

tryambakeṇābhiguptaśca darpotsikto mahāsuraḥ | bhūyo mṛgayate yuddhaṃ śūlinaṃ so'bhyagacchata || 24 ||

Report an error

स रुद्रमभिगम्याथ प्रणिपत्याभिवाद्य च । बलिसूनुरिदं वाक्यं पप्रच्छ वृषभध्वजम् ॥ २५ ॥

sa rudramabhigamyātha praṇipatyābhivādya ca | balisūnuridaṃ vākyaṃ papraccha vṛṣabhadhvajam || 25 ||

Report an error

असकृन्निर्जिता देवाः ससाध्याः समरुद्गणाः । मया मदबलोत्सेकात् ससैन्येन तवाश्रयात् ॥ २६ ॥

asakṛnnirjitā devāḥ sasādhyāḥ samarudgaṇāḥ | mayā madabalotsekāt sasainyena tavāśrayāt || 26 ||

Report an error

इमं देशं समागम्य वसन्ति स्म पुरे सुखम् । ते पराजयसंत्रस्ता निराशा मत्पराजये ॥ २७ ॥

imaṃ deśaṃ samāgamya vasanti sma pure sukham | te parājayasaṃtrastā nirāśā matparājaye || 27 ||

Report an error

नाकपृष्ठमुपागम्य निवसन्ति यथासुखम् । सोऽहं निराशो युद्धस्य जीवितं नाद्य कामये ॥ २८ ॥

nākapṛṣṭhamupāgamya nivasanti yathāsukham | so'haṃ nirāśo yuddhasya jīvitaṃ nādya kāmaye || 28 ||

Report an error

अयुध्यतो वृथा ह्येषां बाहूनां धारणं मम । तद् ब्रूहि मम युद्धस्य कच्चिदागमनं भवेत् । न मे युद्धं विना देव रतिरस्ति प्रसीद मे ॥ २९ ॥

ayudhyato vṛthā hyeṣāṃ bāhūnāṃ dhāraṇaṃ mama | tad brūhi mama yuddhasya kaccidāgamanaṃ bhavet | na me yuddhaṃ vinā deva ratirasti prasīda me || 29 ||

Report an error

ततः प्रहस्य भगवानब्रवीद् वृषभध्वजः । भविता बाण युद्धं वै यथा तच्छृणु दानव ॥ ३० ॥

tataḥ prahasya bhagavānabravīd vṛṣabhadhvajaḥ | bhavitā bāṇa yuddhaṃ vai yathā tacchṛṇu dānava || 30 ||

Report an error

ध्वजस्यास्य यदा भङ्गस्तव तात भविष्यति । स्वस्थाने स्थापितस्याथ तदा युद्धं भविष्यति ॥ ३१ ॥

dhvajasyāsya yadā bhaṅgastava tāta bhaviṣyati | svasthāne sthāpitasyātha tadā yuddhaṃ bhaviṣyati || 31 ||

Report an error

इत्येवमुक्तः प्रहसन् बाणस्तु बहुशो मुदा । प्रसन्नवदनो भूत्वा पादयोः पतितोऽब्रवीत् ॥ ३२ ॥

ityevamuktaḥ prahasan bāṇastu bahuśo mudā | prasannavadano bhūtvā pādayoḥ patito'bravīt || 32 ||

Report an error

दिष्ट्या बाहुसहस्रस्य न वृथा धारणं मम । दिष्ट्या सहस्राक्षमहं विजेता पुनराहवे ॥ ३३ ॥

diṣṭyā bāhusahasrasya na vṛthā dhāraṇaṃ mama | diṣṭyā sahasrākṣamahaṃ vijetā punarāhave || 33 ||

Report an error

आनन्देनाश्रुपूर्णाभ्यां नेत्राभ्यामरिमर्दनः । पञ्चाञ्जलिशतैर्देवं पूजयन् पतितो भुवि ॥ ३४ ॥

ānandenāśrupūrṇābhyāṃ netrābhyāmarimardanaḥ | pañcāñjaliśatairdevaṃ pūjayan patito bhuvi || 34 ||

Report an error

ईश्वर उवाच । उत्तिष्ठोत्तिष्ठ बाहूनामात्मनः स्वकुलस्य तु । सदृशं प्राप्स्यसे वीर युद्धमप्रतिमं महत् ॥ ३५ ॥

īśvara uvāca | uttiṣṭhottiṣṭha bāhūnāmātmanaḥ svakulasya tu | sadṛśaṃ prāpsyase vīra yuddhamapratimaṃ mahat || 35 ||

Report an error

वैशम्पायन उवाच । एवमुक्तस्ततो बाणस्त्र्यम्बकेण महात्मना । हर्षेणात्युच्छ्रितः शीघ्रं ननाम वृषभध्वजम् ॥ ३६ ॥

vaiśampāyana uvāca | evamuktastato bāṇastryambakeṇa mahātmanā | harṣeṇātyucchritaḥ śīghraṃ nanāma vṛṣabhadhvajam || 36 ||

Report an error

शितिकण्ठविसृष्टस्तु बाणः परपुरंजयः । ययौ स्वभवनं तत्र यत्र ध्वजगृहं महत् ॥ ३७ ॥

śitikaṇṭhavisṛṣṭastu bāṇaḥ parapuraṃjayaḥ | yayau svabhavanaṃ tatra yatra dhvajagṛhaṃ mahat || 37 ||

Report an error

तत्रोपविष्टः प्रहसन् कुम्भाण्डमिदमब्रवीत् । प्रियमावेदयिष्यामि भवतो यन्मनोगतम् ॥ ३८ ॥

tatropaviṣṭaḥ prahasan kumbhāṇḍamidamabravīt | priyamāvedayiṣyāmi bhavato yanmanogatam || 38 ||

Report an error

इत्येवमुक्तः प्रहसन् बाणमप्रतिमं रणे । प्रोवाच राजन्किं त्वेतद्वक्तुकामोऽसि मत्प्रियम् ॥ ३९ ॥

ityevamuktaḥ prahasan bāṇamapratimaṃ raṇe | provāca rājankiṃ tvetadvaktukāmo'si matpriyam || 39 ||

Report an error

विस्मयोत्फुल्लनयनः प्रहर्षादिव भाषसे । त्वत्तः श्रोतुमिहेच्छामि वरं किं लब्धवानसि ॥ ४० ॥

vismayotphullanayanaḥ praharṣādiva bhāṣase | tvattaḥ śrotumihecchāmi varaṃ kiṃ labdhavānasi || 40 ||

Report an error

देवदेवप्रसादेन स्कन्दस्य च महात्मनः । ईप्सितं किं त्वया प्राप्तं तन्मे ब्रूहि महासुर ॥ ४१ ॥

devadevaprasādena skandasya ca mahātmanaḥ | īpsitaṃ kiṃ tvayā prāptaṃ tanme brūhi mahāsura || 41 ||

Report an error

शितिकण्ठप्रसादेन स्कन्दगोपायनेन च । कच्चित्त्रैलोक्यराज्यं ते व्यादिष्टं शूलपाणिना ॥ ४२ ॥

śitikaṇṭhaprasādena skandagopāyanena ca | kaccittrailokyarājyaṃ te vyādiṣṭaṃ śūlapāṇinā || 42 ||

Report an error

कच्चिद् विष्णुपरित्रासं विमोक्ष्यन्ति दितेः सुताः ॥ ४३ ॥

kaccid viṣṇuparitrāsaṃ vimokṣyanti diteḥ sutāḥ || 43 ||

Report an error

पातालवासमुत्सृज्य कच्चित्तव बलाश्रयात् । विबुधावासनिरता भविष्यन्ति महासुराः ॥ ४४ ॥

pātālavāsamutsṛjya kaccittava balāśrayāt | vibudhāvāsaniratā bhaviṣyanti mahāsurāḥ || 44 ||

Report an error

बलिर्विष्णुपराक्रान्तो बद्धस्तव पिता नृप । सलिलौघाद् विनिष्क्रम्य कच्चिद्राज्यमवाप्स्यति ॥ ४५ ॥

balirviṣṇuparākrānto baddhastava pitā nṛpa | salilaughād viniṣkramya kaccidrājyamavāpsyati || 45 ||

Report an error

दिव्यमाल्याम्बरधरं दिव्यस्रग्गन्धलेपनम् । कच्चिद् वैरोचनिं तात द्रक्ष्यामः पितरं तव ॥ ४६ ॥

divyamālyāmbaradharaṃ divyasraggandhalepanam | kaccid vairocaniṃ tāta drakṣyāmaḥ pitaraṃ tava || 46 ||

Report an error

कच्चित्त्रिभिः क्रमैः पूर्वं हृताँल्लोकानिमान्प्रभो । पुनः प्रत्यानयिष्यामो जित्वा सर्वान्दिवौकसः ॥ ४७ ॥

kaccittribhiḥ kramaiḥ pūrvaṃ hṛtā~llokānimānprabho | punaḥ pratyānayiṣyāmo jitvā sarvāndivaukasaḥ || 47 ||

Report an error

स्निग्धगम्भीरनिर्घोषं शङ्खस्वनपुरोजवम् । कच्चिन्नारायणं देवं जेष्यामः समितिंजयम् ॥ ४८ ॥

snigdhagambhīranirghoṣaṃ śaṅkhasvanapurojavam | kaccinnārāyaṇaṃ devaṃ jeṣyāmaḥ samitiṃjayam || 48 ||

Report an error

कच्चिद् वृषध्वजस्तात प्रसादसुमुखस्तव । यथा ते हृदयोत्कम्पः साश्रुबिन्दुः प्रवर्तते ॥ ४९ ॥

kaccid vṛṣadhvajastāta prasādasumukhastava | yathā te hṛdayotkampaḥ sāśrubinduḥ pravartate || 49 ||

Report an error

कश्चिदीश्वरतोषेण कार्तिंकेयमतेन च । प्राप्तवानसि सर्वेषामस्माकं राज्यसम्पदम् ॥ ५० ॥

kaścidīśvaratoṣeṇa kārtiṃkeyamatena ca | prāptavānasi sarveṣāmasmākaṃ rājyasampadam || 50 ||

Report an error

इति कुम्भाण्डवचनैश्चोदितः सोऽसुरोत्तमः । बाणो वाणीमसंसक्तां प्रोवाच वदतां वरः ॥ ५१ ॥

iti kumbhāṇḍavacanaiścoditaḥ so'surottamaḥ | bāṇo vāṇīmasaṃsaktāṃ provāca vadatāṃ varaḥ || 51 ||

Report an error

बाण उवाच । चिरात्प्रभृति कुम्भाण्ड न युद्धं प्राप्यते मया । ततो मया मुदा पृष्टः शितिकण्ठः प्रतापवान् ॥ ५२ ॥

bāṇa uvāca | cirātprabhṛti kumbhāṇḍa na yuddhaṃ prāpyate mayā | tato mayā mudā pṛṣṭaḥ śitikaṇṭhaḥ pratāpavān || 52 ||

Report an error

युद्धाभिलाषः सुमहान् देव संजायते मम । अभिप्राप्स्याम्यहं युद्धं मनसस्तुष्टिवर्धनम् ॥ ५३ ॥

yuddhābhilāṣaḥ sumahān deva saṃjāyate mama | abhiprāpsyāmyahaṃ yuddhaṃ manasastuṣṭivardhanam || 53 ||

Report an error

ततोऽहं देवदेवेन हरेणामित्रघातिना । प्रहस्य सुचिरं कालमुक्तोऽस्मि वचनं प्रियम् । प्राप्स्यसे सुमहद् युद्धं त्वं बाणाप्रतिमं महत् ॥ ५४ ॥

tato'haṃ devadevena hareṇāmitraghātinā | prahasya suciraṃ kālamukto'smi vacanaṃ priyam | prāpsyase sumahad yuddhaṃ tvaṃ bāṇāpratimaṃ mahat || 54 ||

Report an error

मयूरध्वजभङ्गस्ते भविष्यति यदासुर । तदा त्वं प्राप्स्यसे युद्धं सुमहद् दितिनन्दन ॥ ५५ ॥

mayūradhvajabhaṅgaste bhaviṣyati yadāsura | tadā tvaṃ prāpsyase yuddhaṃ sumahad ditinandana || 55 ||

Report an error

ततोऽहं परमप्रीतो भगवन्तं वृषध्वजम् । प्रणम्य शिरसा देवं तवान्तिकमुपागतः ॥ ५६ ॥

tato'haṃ paramaprīto bhagavantaṃ vṛṣadhvajam | praṇamya śirasā devaṃ tavāntikamupāgataḥ || 56 ||

Report an error

इत्येवमुक्तः कुम्भाण्डः प्रोवाच नृपतिं तदा । अहो न शोभनं राजन यदेवं भाषसे वचः ॥ ५७ ॥

ityevamuktaḥ kumbhāṇḍaḥ provāca nṛpatiṃ tadā | aho na śobhanaṃ rājana yadevaṃ bhāṣase vacaḥ || 57 ||

Report an error

एवं कथयतोस्तत्र तयोरन्योन्यमुच्छ्रितः । ध्वजः पपात वेगेन शक्राशनिसमाहतः ॥ ५८ ॥

evaṃ kathayatostatra tayoranyonyamucchritaḥ | dhvajaḥ papāta vegena śakrāśanisamāhataḥ || 58 ||

Report an error

तं तथा पतितं दृष्ट्वा सोऽसुरो ध्वजमुत्तमम् । प्रहर्षमतुलं लेभे मेने चाहवमागतम् ॥ ५९ ॥

taṃ tathā patitaṃ dṛṣṭvā so'suro dhvajamuttamam | praharṣamatulaṃ lebhe mene cāhavamāgatam || 59 ||

Report an error

ततश्चकम्पे वसुधा शक्राशनिसमाहता । ननादान्तर्हितो भूमौ वृषदंशो जगर्ज च ॥ ६० ॥

tataścakampe vasudhā śakrāśanisamāhatā | nanādāntarhito bhūmau vṛṣadaṃśo jagarja ca || 60 ||

Report an error

देवानामपि यो देवः सोऽप्यवर्षत वासवः । शोणितं शोणितपुरे सर्वतः परमं ततः ॥ ६१ ॥

devānāmapi yo devaḥ so'pyavarṣata vāsavaḥ | śoṇitaṃ śoṇitapure sarvataḥ paramaṃ tataḥ || 61 ||

Report an error

सूर्य भित्त्वा महोल्का च पपात धरणीतले । स्वपक्षे चोदितः सूर्यो भरणीं समपीडयत् ॥ ६२ ॥

sūrya bhittvā maholkā ca papāta dharaṇītale | svapakṣe coditaḥ sūryo bharaṇīṃ samapīḍayat || 62 ||

Report an error

चैत्यवृक्षेषु सहसा धाराः शतसहस्रशः । शोणितस्य स्रवन् घोरा निपेतुस्तारका भृशम् ॥ ६३ ॥

caityavṛkṣeṣu sahasā dhārāḥ śatasahasraśaḥ | śoṇitasya sravan ghorā nipetustārakā bhṛśam || 63 ||

Report an error

राहुरग्रसदादित्यमपर्वणि विशाम्पते । लोकक्षयकरे काले निर्घातश्चापतन्महान् ॥ ६४ ॥

rāhuragrasadādityamaparvaṇi viśāmpate | lokakṣayakare kāle nirghātaścāpatanmahān || 64 ||

Report an error

दक्षिणां दिशमास्थाय धूमकेतुः स्थितोऽभवत् । अनिशं चाप्यविच्छिन्ना ववुर्वाताः सुदारुणाः ॥ ६५ ॥

dakṣiṇāṃ diśamāsthāya dhūmaketuḥ sthito'bhavat | aniśaṃ cāpyavicchinnā vavurvātāḥ sudāruṇāḥ || 65 ||

Report an error

श्वेतलोहितपर्यन्तः कृष्णग्रीवस्तडिद्द्युतिः । त्रिवर्णपरिघो भानुः संध्यारागमथावृणोत् ॥ ६६ ॥

śvetalohitaparyantaḥ kṛṣṇagrīvastaḍiddyutiḥ | trivarṇaparigho bhānuḥ saṃdhyārāgamathāvṛṇot || 66 ||

Report an error

वक्रमङ्गारकश्चक्रे कृत्तिकासु भयंकरः । बाणस्य जन्मनक्षत्रं भर्त्सयन्निव सर्वशः ॥ ६७ ॥

vakramaṅgārakaścakre kṛttikāsu bhayaṃkaraḥ | bāṇasya janmanakṣatraṃ bhartsayanniva sarvaśaḥ || 67 ||

Report an error

अनेकशाखश्चैत्यश्च निपपात महीतले । अर्चितः सर्वकन्याभिर्दानवानां महात्मनाम् ॥ ६८ ॥

anekaśākhaścaityaśca nipapāta mahītale | arcitaḥ sarvakanyābhirdānavānāṃ mahātmanām || 68 ||

Report an error

एवं विविधरूपाणि निमित्तानि निशामयन् । बाणो बलमदोन्मत्तो निश्चयं नाधिगच्छति ॥ ६९ ॥

evaṃ vividharūpāṇi nimittāni niśāmayan | bāṇo balamadonmatto niścayaṃ nādhigacchati || 69 ||

Report an error

विचेतास्त्वभवत् प्राज्ञः कुम्भाण्डस्तत्त्वदर्शिवान् । बाणस्य सचिवस्तत्र कीर्तयन् बहुकिल्बिषम् ॥ ७० ॥

vicetāstvabhavat prājñaḥ kumbhāṇḍastattvadarśivān | bāṇasya sacivastatra kīrtayan bahukilbiṣam || 70 ||

Report an error

उत्पाता ह्यत्र दृश्यन्ते कथयन्तो न शोभनम् । तव राज्यविनाशाय भविष्यन्ति न संशयः ॥ ७१ ॥

utpātā hyatra dṛśyante kathayanto na śobhanam | tava rājyavināśāya bhaviṣyanti na saṃśayaḥ || 71 ||

Report an error

वयं चान्ये च सचिवा भृत्यास्ते च तवानुगाः । क्षयं यास्यन्ति नचिरात् सर्वे पार्थिव दुर्नयात् ॥ ७२ ॥

vayaṃ cānye ca sacivā bhṛtyāste ca tavānugāḥ | kṣayaṃ yāsyanti nacirāt sarve pārthiva durnayāt || 72 ||

Report an error

यथा शक्रध्वजतरोः स्वदर्पात् पतनं भवेत् । बलमाकाङ्क्षतो मोहात् तथा बाणस्य नर्दतः ॥ ७३ ॥

yathā śakradhvajataroḥ svadarpāt patanaṃ bhavet | balamākāṅkṣato mohāt tathā bāṇasya nardataḥ || 73 ||

Report an error

देवदेवप्रसादात् तु त्रैलोक्यविजयं गतः । उत्सेकाद् दृश्यते नाशो युद्धाकाङ्क्षी ननर्द ह ॥ ७४ ॥

devadevaprasādāt tu trailokyavijayaṃ gataḥ | utsekād dṛśyate nāśo yuddhākāṅkṣī nanarda ha || 74 ||

Report an error

बाणः प्रीतमनास्त्वेवं पपौ पानमनुत्तमम् । दैत्यदानवनारीभिः सार्धमुत्तमविक्रमः ॥ ७५ ॥

bāṇaḥ prītamanāstvevaṃ papau pānamanuttamam | daityadānavanārībhiḥ sārdhamuttamavikramaḥ || 75 ||

Report an error

कुम्भाण्डश्चिन्तयाविष्टो राजवेश्माभ्ययात्तदा । अचिन्तयच्च तत्त्वार्थं तैस्तैरुत्पातदर्शनैः ॥ ७६ ॥

kumbhāṇḍaścintayāviṣṭo rājaveśmābhyayāttadā | acintayacca tattvārthaṃ taistairutpātadarśanaiḥ || 76 ||

Report an error

राजा प्रमादी दुर्बुद्धिर्जितकाशी महासुरः । युद्धमेवाभिलषते न दोषान्मन्यते मदात् ॥ ७७ ॥

rājā pramādī durbuddhirjitakāśī mahāsuraḥ | yuddhamevābhilaṣate na doṣānmanyate madāt || 77 ||

Report an error

महोत्पातभयं चैव न तन्मिथ्या भविष्यति । अपीदानीं भवेन्मिथ्या सर्वमुत्पातदर्शनम् ॥ ७८ ॥

mahotpātabhayaṃ caiva na tanmithyā bhaviṣyati | apīdānīṃ bhavenmithyā sarvamutpātadarśanam || 78 ||

Report an error

इह त्वास्ते त्रिनयनः कार्तिकेयश्च वीर्यवान् । तेनोत्पन्नोऽपि दोषो नः कच्चिद्गच्छेत्पराभवम् ॥ ७९ ॥

iha tvāste trinayanaḥ kārtikeyaśca vīryavān | tenotpanno'pi doṣo naḥ kaccidgacchetparābhavam || 79 ||

Report an error

उत्पन्नदोषप्रभवः क्षयोऽयं भविता महान् । दोषाणां न भवेन्नाश इति मे धीयते मतिः ॥ ८० ॥

utpannadoṣaprabhavaḥ kṣayo'yaṃ bhavitā mahān | doṣāṇāṃ na bhavennāśa iti me dhīyate matiḥ || 80 ||

Report an error

नियतो दोष एवायं भविष्यति न संशयः । दौरात्म्यान्नृपतेरस्य दोषभूता हि दानवाः ॥ ८१ ॥

niyato doṣa evāyaṃ bhaviṣyati na saṃśayaḥ | daurātmyānnṛpaterasya doṣabhūtā hi dānavāḥ || 81 ||

Report an error

देवदानवसंघानां यः कर्ता भुवनप्रभुः । भगवान् कातिकेयश्च कृतवाँल्लोहिते पुरे ॥ ८२ ॥

devadānavasaṃghānāṃ yaḥ kartā bhuvanaprabhuḥ | bhagavān kātikeyaśca kṛtavā~llohite pure || 82 ||

Report an error

प्राणैः प्रियतरो नित्यं भविष्यति गुहः सदा । तद्विशिष्टश्च बाणोऽपि शिवस्य सततं प्रियः ॥ ८३ ॥

prāṇaiḥ priyataro nityaṃ bhaviṣyati guhaḥ sadā | tadviśiṣṭaśca bāṇo'pi śivasya satataṃ priyaḥ || 83 ||

Report an error

दर्पोत्सेकात्तु नाशाय वरं याचितवान्भवम् । युद्धहेतोः स लुब्धस्तु सर्वथा न भविष्यति ॥ ८४ ॥

darpotsekāttu nāśāya varaṃ yācitavānbhavam | yuddhahetoḥ sa lubdhastu sarvathā na bhaviṣyati || 84 ||

Report an error

यदि विष्णुपुरोगानामिन्द्रादीनां दिवौकसाम् । भवित्री घनवत्प्राप्तिर्भवहस्तात्कृता भवेत् ॥ ८५ ॥

yadi viṣṇupurogānāmindrādīnāṃ divaukasām | bhavitrī ghanavatprāptirbhavahastātkṛtā bhavet || 85 ||

Report an error

एतयोश्च हि को युद्धं कुमारभवयोरिह । शक्तो दातुं समागम्य बाणसाहाय्यकाङ्क्षिणोः ॥ ८६ ॥

etayośca hi ko yuddhaṃ kumārabhavayoriha | śakto dātuṃ samāgamya bāṇasāhāyyakāṅkṣiṇoḥ || 86 ||

Report an error

न च देववचो मिथ्या भविष्यति कदाचन । भविष्यति महद् युद्धं सर्वदैत्यविनाशनम् । स एवंचिन्तयाविष्टः कुम्भाण्डस्तत्त्वदर्शिवान् । स्वस्तिप्रणिहितां बुद्धिं चकार स महासुरः ॥ ८७–८८ ॥

na ca devavaco mithyā bhaviṣyati kadācana | bhaviṣyati mahad yuddhaṃ sarvadaityavināśanam | sa evaṃcintayāviṣṭaḥ kumbhāṇḍastattvadarśivān | svastipraṇihitāṃ buddhiṃ cakāra sa mahāsuraḥ || 87–88 ||

Report an error

ये हि देवैर्विरुध्यन्ते पुण्यकर्मभिराहवे । यथा बलिर्नियमितस्तथा ते यान्ति संक्षयम् ॥ ८९ ॥

ye hi devairvirudhyante puṇyakarmabhirāhave | yathā balirniyamitastathā te yānti saṃkṣayam || 89 ||

Report an error

Illustration: Verse & Place (Project-owned).