Skip to content

भविष्यपर्व · अध्यायः १

Devīṃ sarasvatīṃ caiva tato …

A chapter of the Harivamsha.

18 versesSanskrit with transliteration

The child Krishna among the cowherds of Vraja.

देवीं सरस्वतीं चैव ततो जयमुदीरयेत् । शौनक उवाच । जनमेजयस्य के पुत्राः पठ्यन्ते लौमहर्षणे । कस्मिन् प्रतिष्ठितो वंशः पाण्डवानां महात्मनाम् ॥ १ ॥

devīṃ sarasvatīṃ caiva tato jayamudīrayet | śaunaka uvāca | janamejayasya ke putrāḥ paṭhyante laumaharṣaṇe | kasmin pratiṣṭhito vaṃśaḥ pāṇḍavānāṃ mahātmanām || 1 ||

Report an error

एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं परं कौतूहलं हि मे । त्वत्तः कथयतः सर्वं वेद्म्यहं तत् परिस्फुटम् ॥ २ ॥

etadicchāmyahaṃ śrotuṃ paraṃ kautūhalaṃ hi me | tvattaḥ kathayataḥ sarvaṃ vedmyahaṃ tat parisphuṭam || 2 ||

Report an error

सौतिरुवाच । पारीक्षितस्य काश्यायां द्वौ पुत्रौ सम्बभूवतुः । चन्द्रापीडश्च नृपतिः सूर्यापीडश्च मोक्षवत् ॥ ३ ॥

sautiruvāca | pārīkṣitasya kāśyāyāṃ dvau putrau sambabhūvatuḥ | candrāpīḍaśca nṛpatiḥ sūryāpīḍaśca mokṣavat || 3 ||

Report an error

चन्द्रापीडस्य पुत्राणां शतमुत्तमधन्विनाम् । जनमेजय इत्येवं क्षात्रं भुवि परिश्रुतम् ॥ ४ ॥

candrāpīḍasya putrāṇāṃ śatamuttamadhanvinām | janamejaya ityevaṃ kṣātraṃ bhuvi pariśrutam || 4 ||

Report an error

तेषां श्रेष्ठस्तु राजासीत् पुरे वारणसाह्वये । सत्यकर्णो महाबाहुर्यज्वा विपुलदक्षिणः ॥ ५ ॥

teṣāṃ śreṣṭhastu rājāsīt pure vāraṇasāhvaye | satyakarṇo mahābāhuryajvā vipuladakṣiṇaḥ || 5 ||

Report an error

सत्यकर्णस्य दायादः श्वेतकर्णः प्रतापवान् । अपुत्रः स तु धर्मात्मा प्रविवेश तपोवनम् ॥ ६ ॥

satyakarṇasya dāyādaḥ śvetakarṇaḥ pratāpavān | aputraḥ sa tu dharmātmā praviveśa tapovanam || 6 ||

Report an error

तस्माद् वनगताद् गर्भं यादवी प्रत्यपद्यत । सुचारोर्दुहिता सुभ्रूर्मानिनी भ्रातृमालिनी ॥ ७ ॥

tasmād vanagatād garbhaṃ yādavī pratyapadyata | sucārorduhitā subhrūrmāninī bhrātṛmālinī || 7 ||

Report an error

स तु जन्मनि गर्भस्य श्वेतकर्णः प्रजेश्वरः । अन्वगच्छद् गतं पूर्वैर्महाप्रस्थानमच्युतम् ॥ ८ ॥

sa tu janmani garbhasya śvetakarṇaḥ prajeśvaraḥ | anvagacchad gataṃ pūrvairmahāprasthānamacyutam || 8 ||

Report an error

सा दृष्ट्वा सम्प्रयातं तं मानिनी पृष्ठतोऽन्वयात् । पथि सा सुषुवे सुभ्रूर्वने राजीवलोचनम् ॥ ९ ॥

sā dṛṣṭvā samprayātaṃ taṃ māninī pṛṣṭhato'nvayāt | pathi sā suṣuve subhrūrvane rājīvalocanam || 9 ||

Report an error

कुमारं तं परित्यज्य भर्तारं चान्वगच्छत । पतिव्रता महाभागा द्रौपदीव पुरा पतीन् ॥ १० ॥

kumāraṃ taṃ parityajya bhartāraṃ cānvagacchata | pativratā mahābhāgā draupadīva purā patīn || 10 ||

Report an error

स तु राजकुमारोऽसौ गिरिकुञ्जे रुरोद ह । छायार्थे तस्य मेघास्तु प्रादुरासन् समन्ततः ॥ ११ ॥

sa tu rājakumāro'sau girikuñje ruroda ha | chāyārthe tasya meghāstu prādurāsan samantataḥ || 11 ||

Report an error

श्रविष्ठायाश्च पुत्रौ द्वौ पिप्पलादश्च कौशिकः । दृष्ट्वा कृपान्वितौ गृह्य तं प्राक्षालयतां जलैः । निघृष्टौ तस्य तौ पार्श्वौ शिलायां रुधिरप्लुतौ ॥ १२ ॥

śraviṣṭhāyāśca putrau dvau pippalādaśca kauśikaḥ | dṛṣṭvā kṛpānvitau gṛhya taṃ prākṣālayatāṃ jalaiḥ | nighṛṣṭau tasya tau pārśvau śilāyāṃ rudhiraplutau || 12 ||

Report an error

अजश्यामौ तु पार्श्वौ तावुभावपि समाहितौ । तथैव तु समारूढौ अजपार्श्वस्ततोऽभवत् ॥ १३ ॥

ajaśyāmau tu pārśvau tāvubhāvapi samāhitau | tathaiva tu samārūḍhau ajapārśvastato'bhavat || 13 ||

Report an error

ततोऽजपार्श्व इति तौ चक्राते तस्य नाम ह । स तु वेमकशालायां द्विजाभ्यामभिवर्धितः ॥ १४ ॥

tato'japārśva iti tau cakrāte tasya nāma ha | sa tu vemakaśālāyāṃ dvijābhyāmabhivardhitaḥ || 14 ||

Report an error

वेमकस्य तु भार्या तमुद्वहत् पुत्रकारणात् । वेमक्याः स तु पुत्रोऽभूद् ब्राह्मणौ सचिवौ च तौ ॥ १५ ॥

vemakasya tu bhāryā tamudvahat putrakāraṇāt | vemakyāḥ sa tu putro'bhūd brāhmaṇau sacivau ca tau || 15 ||

Report an error

तेषां पुत्राश्च पौत्राश्च युगपत्तुल्यजीविनः । स एष पौरवो वंशः पाण्डवानां प्रतिष्ठितः ॥ १६ ॥

teṣāṃ putrāśca pautrāśca yugapattulyajīvinaḥ | sa eṣa pauravo vaṃśaḥ pāṇḍavānāṃ pratiṣṭhitaḥ || 16 ||

Report an error

श्लोकोऽपि चात्र गीतोऽयं नाहुषेण ययातिना । जरासंक्रमणे पूर्वं भृशं प्रीतेन धीमता ॥ १७ ॥

śloko'pi cātra gīto'yaṃ nāhuṣeṇa yayātinā | jarāsaṃkramaṇe pūrvaṃ bhṛśaṃ prītena dhīmatā || 17 ||

Report an error

अचन्द्रार्कग्रहा भूमिर्भवेदपि न संशयः । अपौरवा न तु मही भविष्यति कदाचन ॥ १८ ॥

acandrārkagrahā bhūmirbhavedapi na saṃśayaḥ | apauravā na tu mahī bhaviṣyati kadācana || 18 ||

Report an error

Illustration: Verse & Place (Project-owned).