भविष्यपर्व · अध्यायः ४१
Ekacatvāriṃśo'dhyāyaḥ
॥
A chapter of the Harivamsha.
77 verses·Sanskrit with transliteration
एकचत्वारिंशोऽध्यायः ।
वैशम्पायन उवाच ।
वाराह एष कथितो नारसिंहमतः शृणु ।
यत्र भूत्वा मृगेन्द्रेण हिरण्यकशिपुर्हतः ॥ १ ॥
ekacatvāriṃśo'dhyāyaḥ |
vaiśampāyana uvāca |
vārāha eṣa kathito nārasiṃhamataḥ śṛṇu |
yatra bhūtvā mṛgendreṇa hiraṇyakaśipurhataḥ || 1 ||
पुरा कृतयुगे राजन् हिरण्यकशिपुः प्रभुः ।
दैत्यानामादिपुरुषश्चकार सुमहत् तपः ॥ २ ॥
purā kṛtayuge rājan hiraṇyakaśipuḥ prabhuḥ |
daityānāmādipuruṣaścakāra sumahat tapaḥ || 2 ||
दश वर्षसहस्राणि शतानि दश पञ्च च ।
जलवासी समभवत् स्थानमौनव्रतस्थितः ॥ ३ ॥
daśa varṣasahasrāṇi śatāni daśa pañca ca |
jalavāsī samabhavat sthānamaunavratasthitaḥ || 3 ||
ततः शमदमाभ्यां च ब्रह्मचर्येण चैव हि ।
ब्रह्मा प्रीतोऽभवत् तस्य तपसा नियमेन च ॥ ४ ॥
tataḥ śamadamābhyāṃ ca brahmacaryeṇa caiva hi |
brahmā prīto'bhavat tasya tapasā niyamena ca || 4 ||
ततः स्वयम्भूर्भगवान् स्वयमागत्य तत्र ह ।
विमानेनार्कवर्णेन हंसयुक्तेन भास्वता ॥ ५ ॥
tataḥ svayambhūrbhagavān svayamāgatya tatra ha |
vimānenārkavarṇena haṃsayuktena bhāsvatā || 5 ||
आदित्यैर्वसुभिः साध्यैर्मरुद्भिर्दैवतैः सह ।
रुद्रैर्विश्वसहायैश्च यक्षराक्षसकिंनरैः ॥ ६ ॥
ādityairvasubhiḥ sādhyairmarudbhirdaivataiḥ saha |
rudrairviśvasahāyaiśca yakṣarākṣasakiṃnaraiḥ || 6 ||
दिग्भिश्चाथ विदिग्भिश्च नदीभिः सागरैस्तथा ।
नक्षत्रैश्च मुहूर्तैश्च खेचरैश्च महाग्रहैः ॥ ७ ॥
digbhiścātha vidigbhiśca nadībhiḥ sāgaraistathā |
nakṣatraiśca muhūrtaiśca khecaraiśca mahāgrahaiḥ || 7 ||
देवैर्ब्रह्मर्षिभिः सार्धं सिद्धैः सप्तर्षिभिस्तथा ।
राजर्षिभिः पुण्यकृद्धिर्गन्धर्वैरप्सरोगणैः ॥ ८ ॥
devairbrahmarṣibhiḥ sārdhaṃ siddhaiḥ saptarṣibhistathā |
rājarṣibhiḥ puṇyakṛddhirgandharvairapsarogaṇaiḥ || 8 ||
चराचरगुरुः श्रीमान् वृतो देवगणैः सह ।
ब्रह्मा ब्रह्मविदां श्रेष्ठो दैत्यं वचनमब्रवीत् ॥ ९ ॥
carācaraguruḥ śrīmān vṛto devagaṇaiḥ saha |
brahmā brahmavidāṃ śreṣṭho daityaṃ vacanamabravīt || 9 ||
ब्रह्मोवाच ।
प्रीतोऽस्मि तव भक्तस्य तपसानेन सुव्रत ।
वरं वरय भद्रं ते यथेष्टं काममाप्नुहि ॥ १० ॥
brahmovāca |
prīto'smi tava bhaktasya tapasānena suvrata |
varaṃ varaya bhadraṃ te yatheṣṭaṃ kāmamāpnuhi || 10 ||
ततो हिरण्यकशिपुः प्रीतात्मा दानवोत्तमः ।
कृताञ्जलिपुटः श्रीमान् वचनं चेदमब्रवीत् ॥ ११ ॥
tato hiraṇyakaśipuḥ prītātmā dānavottamaḥ |
kṛtāñjalipuṭaḥ śrīmān vacanaṃ cedamabravīt || 11 ||
हिरण्यकशिपुरुवाच ।
न देवासुरगन्धर्वा न यक्षोरगराक्षसाः ।
न मानुषाः पिशाचाश्च निहन्युर्मां कथंचन ॥ १२ ॥
hiraṇyakaśipuruvāca |
na devāsuragandharvā na yakṣoragarākṣasāḥ |
na mānuṣāḥ piśācāśca nihanyurmāṃ kathaṃcana || 12 ||
ऋषयो नैव मां क्रुद्धाः सर्वलोकपितामह ।
शपेयुस्तपसा युक्ता वर एष वृतो मया ॥ १३ ॥
ṛṣayo naiva māṃ kruddhāḥ sarvalokapitāmaha |
śapeyustapasā yuktā vara eṣa vṛto mayā || 13 ||
न शस्त्रेण न चास्त्रेण गिरिणा पादपेन च ।
न शुष्केण न चार्द्रेण स्यान्न चान्येन मे वधः ॥ १४ ॥
na śastreṇa na cāstreṇa giriṇā pādapena ca |
na śuṣkeṇa na cārdreṇa syānna cānyena me vadhaḥ || 14 ||
न स्वर्गेऽप्यथ पाताले नाकाशे नावनिस्थले ।
न चाभ्यन्तररात्र्यह्नोर्न चाप्यन्येन मे वधः ॥ १५ ॥
na svarge'pyatha pātāle nākāśe nāvanisthale |
na cābhyantararātryahnorna cāpyanyena me vadhaḥ || 15 ||
पाणिप्रहारेणैकेन सभृत्यबलवाहनम् ।
यो मां नाशयितुं शक्यः स मे मृत्युर्भविष्यति ॥ १६ ॥
pāṇiprahāreṇaikena sabhṛtyabalavāhanam |
yo māṃ nāśayituṃ śakyaḥ sa me mṛtyurbhaviṣyati || 16 ||
भवेयमहमेवार्कः सोमो वायुर्हुताशनः ।
सलिलं चान्तरिक्षं च नक्षत्राणि दिशो दश ॥ १७ ॥
bhaveyamahamevārkaḥ somo vāyurhutāśanaḥ |
salilaṃ cāntarikṣaṃ ca nakṣatrāṇi diśo daśa || 17 ||
अहं क्रोधश्च कामश्च वरुणो वासवो यमः ।
धनदश्च धनाध्यक्षो यक्षः किंपुरुषाधिपः ॥ १८ ॥
ahaṃ krodhaśca kāmaśca varuṇo vāsavo yamaḥ |
dhanadaśca dhanādhyakṣo yakṣaḥ kiṃpuruṣādhipaḥ || 18 ||
मूर्तिमन्ति च दिव्यानि ममास्त्राणि महाहवे ।
उपतिष्ठन्तु देवेश सर्वलोकपितामह ॥ १९ ॥
mūrtimanti ca divyāni mamāstrāṇi mahāhave |
upatiṣṭhantu deveśa sarvalokapitāmaha || 19 ||
पितामह उवाच ।
एते दिव्या वरास्तात मया दत्तास्तवाद्भुताः ।
सर्वकामप्रदा वत्स दुर्लभास्त्वतिमानुषाः ।
सर्वान्कामानल्पभावात् प्राप्स्यसि त्वं न संशयः ॥ २० ॥
pitāmaha uvāca |
ete divyā varāstāta mayā dattāstavādbhutāḥ |
sarvakāmapradā vatsa durlabhāstvatimānuṣāḥ |
sarvānkāmānalpabhāvāt prāpsyasi tvaṃ na saṃśayaḥ || 20 ||
वैशम्पायन उवाच ।
एवमुक्त्वा स भगवाञ्जगामाकाशमेव च ।
वैराजं ब्रह्मसदनं ब्रह्मर्षिगणसेवितम् ॥ २१ ॥
vaiśampāyana uvāca |
evamuktvā sa bhagavāñjagāmākāśameva ca |
vairājaṃ brahmasadanaṃ brahmarṣigaṇasevitam || 21 ||
ततो देवाश्च नागाश्च गन्धर्वा मुनिभिः सह ।
वरप्रदानं श्रुत्वैव पितामहमुपस्थिताः ॥ २२ ॥
tato devāśca nāgāśca gandharvā munibhiḥ saha |
varapradānaṃ śrutvaiva pitāmahamupasthitāḥ || 22 ||
देवा ऊचुः ।
वरेणानेन भगवन् वधिष्यति स नोऽसुरः ।
तत्प्रसीदस्व भगवन् वधोऽप्यस्य विचिन्त्यताम् ॥ २३ ॥
devā ūcuḥ |
vareṇānena bhagavan vadhiṣyati sa no'suraḥ |
tatprasīdasva bhagavan vadho'pyasya vicintyatām || 23 ||
भवान् हि सर्वभूतानामादिकर्ता स्वयं प्रभुः ।
स्रष्टा च हव्यकव्यानामव्यक्तप्रकृतिर्ध्रुवः ॥ २४ ॥
bhavān hi sarvabhūtānāmādikartā svayaṃ prabhuḥ |
sraṣṭā ca havyakavyānāmavyaktaprakṛtirdhruvaḥ || 24 ||
वैशम्पायन उवाच ।
सर्वलोकहितं वाक्यं श्रुत्वा देवः प्रजापतिः ।
आश्वासयामास सुरान् सुशीतैर्वचनाम्बुभिः ॥ २५ ॥
vaiśampāyana uvāca |
sarvalokahitaṃ vākyaṃ śrutvā devaḥ prajāpatiḥ |
āśvāsayāmāsa surān suśītairvacanāmbubhiḥ || 25 ||
अवश्यं त्रिदशास्तेन प्राप्तव्यं तपसः फलम् ।
तपसोऽन्तेऽस्य भगवान् वधं विष्णुः करिष्यति ॥ २६ ॥
avaśyaṃ tridaśāstena prāptavyaṃ tapasaḥ phalam |
tapaso'nte'sya bhagavān vadhaṃ viṣṇuḥ kariṣyati || 26 ||
एतच्छ्रुत्वा सुराः सर्वे वाक्यं पङ्कजजन्मनः ।
स्वानि स्थानानि दिव्यानि प्रतिजग्मुर्मुदान्विताः ॥ २७ ॥
etacchrutvā surāḥ sarve vākyaṃ paṅkajajanmanaḥ |
svāni sthānāni divyāni pratijagmurmudānvitāḥ || 27 ||
लब्धमात्रे वरे तस्मिन् सर्वाः सोऽबाधत प्रजाः ।
हिरण्यकशिपुर्दैत्यो वरदानेन दर्पितः ॥ २८ ॥
labdhamātre vare tasmin sarvāḥ so'bādhata prajāḥ |
hiraṇyakaśipurdaityo varadānena darpitaḥ || 28 ||
आश्रमेषु मुनीन्सर्वान् ब्राह्मणान् संशितव्रतान् ।
सत्यधर्मरतान् दान्तान् धर्षयामास वीर्यवान् ॥ २९ ॥
āśrameṣu munīnsarvān brāhmaṇān saṃśitavratān |
satyadharmaratān dāntān dharṣayāmāsa vīryavān || 29 ||
देवांस्त्रिभुवनस्थांश्च पराजित्य महासुरः ।
त्रैलोक्यं वशमानीय स्वर्गे वसति दानवः ॥ ३० ॥
devāṃstribhuvanasthāṃśca parājitya mahāsuraḥ |
trailokyaṃ vaśamānīya svarge vasati dānavaḥ || 30 ||
यदा वरमदोन्मत्तश्चोदितः कालधर्मणा ।
यज्ञियानकरोद् दैत्यान् दैवतानप्ययज्ञियान् ॥ ३१ ॥
yadā varamadonmattaścoditaḥ kāladharmaṇā |
yajñiyānakarod daityān daivatānapyayajñiyān || 31 ||
तदादित्याश्च साध्याश्च विश्वे च वसवस्तथा ।
रुद्रा देवगणा यक्षा देवद्विजमहर्षयः ॥ ३२ ॥
tadādityāśca sādhyāśca viśve ca vasavastathā |
rudrā devagaṇā yakṣā devadvijamaharṣayaḥ || 32 ||
शरण्यं शरणं विष्णुमुपतस्थुर्महाबलम् ।
देवं वेदमयं यज्ञं ब्रह्मदेवं सनातनम् ॥ ३३ ॥
śaraṇyaṃ śaraṇaṃ viṣṇumupatasthurmahābalam |
devaṃ vedamayaṃ yajñaṃ brahmadevaṃ sanātanam || 33 ||
भूतं भव्यं भविष्यं च प्रजालोकनमस्कृतम् ।
देवा ऊचुः ।
नारायण महाभाग देव त्वां शरणं गताः ॥ ३४ ॥
bhūtaṃ bhavyaṃ bhaviṣyaṃ ca prajālokanamaskṛtam |
devā ūcuḥ |
nārāyaṇa mahābhāga deva tvāṃ śaraṇaṃ gatāḥ || 34 ||
त्वं हि नः परमो धाता त्वं हि नः परमो गुरुः ।
त्वं हि नः परमो देवो ब्रह्मादीनां सुरोत्तम ॥ ३५ ॥
tvaṃ hi naḥ paramo dhātā tvaṃ hi naḥ paramo guruḥ |
tvaṃ hi naḥ paramo devo brahmādīnāṃ surottama || 35 ||
त्वं पद्मामलपत्राक्ष शत्रुपक्षभयावह ।
क्षयाय दितिवंशस्याक्षयाय भव नः प्रभो ॥ ३६ ॥
tvaṃ padmāmalapatrākṣa śatrupakṣabhayāvaha |
kṣayāya ditivaṃśasyākṣayāya bhava naḥ prabho || 36 ||
त्रायस्व जहि दैत्येन्द्रं हिरण्यकशिपुं प्रभो ।
विष्णुरुवाच ।
भयं त्यजध्वममरा अभयं वो ददाम्यहम् ॥ ३७ ॥
trāyasva jahi daityendraṃ hiraṇyakaśipuṃ prabho |
viṣṇuruvāca |
bhayaṃ tyajadhvamamarā abhayaṃ vo dadāmyaham || 37 ||
तथैव त्रिदिवं देवाः प्रतिपत्स्यथ मा चिरम् ।
एष तं सगणं दैत्यं वरदानेन दर्पितम् ॥ ३८ ॥
tathaiva tridivaṃ devāḥ pratipatsyatha mā ciram |
eṣa taṃ sagaṇaṃ daityaṃ varadānena darpitam || 38 ||
अवध्यममरेन्द्राणां दानवेन्द्रं निहन्म्यहम् ।
वैशम्पायन उवाच ।
एवमुक्त्वा स भगवान् विसृज्य त्रिदिवौकसः ॥ ३९ ॥
avadhyamamarendrāṇāṃ dānavendraṃ nihanmyaham |
vaiśampāyana uvāca |
evamuktvā sa bhagavān visṛjya tridivaukasaḥ || 39 ||
वधं संकल्पयित्वा तु हिरण्यकशिपोः प्रभुः ।
सोऽचिरेणैव कालेन हिमवत्पार्श्वमागतः ॥ ४० ॥
vadhaṃ saṃkalpayitvā tu hiraṇyakaśipoḥ prabhuḥ |
so'cireṇaiva kālena himavatpārśvamāgataḥ || 40 ||
किं नु रूपं समास्थाय निहन्म्येनं महासुरम् ।
यत् सिद्धिकरमाशु स्याद् वधाय विबुधद्विषः ॥ ४१ ॥
kiṃ nu rūpaṃ samāsthāya nihanmyenaṃ mahāsuram |
yat siddhikaramāśu syād vadhāya vibudhadviṣaḥ || 41 ||
अनुत्पन्नं ततश्चक्रे सोऽत्यन्तं रूपमास्थितः ।
नारसिंहमनाधृष्यं दैत्यदानवरक्षसाम् ॥ ४२ ॥
anutpannaṃ tataścakre so'tyantaṃ rūpamāsthitaḥ |
nārasiṃhamanādhṛṣyaṃ daityadānavarakṣasām || 42 ||
सहायं तु महाबाहुर्जग्राहोङ्कारमेव च ।
अथोङ्कारसहायोऽसौ भगवान् विष्णुरव्ययः ॥ ४३ ॥
sahāyaṃ tu mahābāhurjagrāhoṅkārameva ca |
athoṅkārasahāyo'sau bhagavān viṣṇuravyayaḥ || 43 ||
हिरण्यकशिपोः स्थानं जगाम प्रभुरीश्वरः ।
तेजसा भास्कराकारः कान्त्या चन्द्र इवापरः ॥ ४४ ॥
hiraṇyakaśipoḥ sthānaṃ jagāma prabhurīśvaraḥ |
tejasā bhāskarākāraḥ kāntyā candra ivāparaḥ || 44 ||
नरस्य कृत्वार्धतनुं सिंहस्यार्धतनुं विभुः ।
नारसिंहेन वपुषा पाणिं संस्पृश्य पाणिना ॥ ४५ ॥
narasya kṛtvārdhatanuṃ siṃhasyārdhatanuṃ vibhuḥ |
nārasiṃhena vapuṣā pāṇiṃ saṃspṛśya pāṇinā || 45 ||
ततो ऽपश्यत् विस्तीर्णां दिव्यां रम्यां मनोरमाम् ।
सर्वकामयुतां शुभ्रां हिरण्यकशिपोः सभाम् ॥ ४६ ॥
tato 'paśyat vistīrṇāṃ divyāṃ ramyāṃ manoramām |
sarvakāmayutāṃ śubhrāṃ hiraṇyakaśipoḥ sabhām || 46 ||
विस्तीर्णो योजनशतं शतमध्यर्धमायताम् ।
वैहायसीं कामगमां पञ्चयोजनमुच्छ्रिताम् ॥ ४७ ॥
vistīrṇo yojanaśataṃ śatamadhyardhamāyatām |
vaihāyasīṃ kāmagamāṃ pañcayojanamucchritām || 47 ||
जराशोकक्लमत्यक्तां निष्प्रकम्पां शिवां शुभाम् ।
शुभासनवतीं रम्यां ज्वलन्तीमिव तेजसा ॥ ४८ ॥
jarāśokaklamatyaktāṃ niṣprakampāṃ śivāṃ śubhām |
śubhāsanavatīṃ ramyāṃ jvalantīmiva tejasā || 48 ||
अन्तःसलिलसंयुक्तां विहितां विश्वकर्मणा ।
दिव्यरत्नमयैर्वृक्षैः फलपुष्पप्रदैर्युताम् ॥ ४९ ॥
antaḥsalilasaṃyuktāṃ vihitāṃ viśvakarmaṇā |
divyaratnamayairvṛkṣaiḥ phalapuṣpapradairyutām || 49 ||
नीलपीतासितश्यामैः सितैर्लोहितकैरपि ।
अवतानैस्तथा गुल्मैर्मञ्जरीशतधारिभिः ॥ ५० ॥
nīlapītāsitaśyāmaiḥ sitairlohitakairapi |
avatānaistathā gulmairmañjarīśatadhāribhiḥ || 50 ||
सिताभ्रघनसंकाशा प्लवन्तीवाप्सु दृश्यते ।
धन्यासनवती रम्या ज्वलन्ती इव तेजसा ॥ ५१ ॥
sitābhraghanasaṃkāśā plavantīvāpsu dṛśyate |
dhanyāsanavatī ramyā jvalantī iva tejasā || 51 ||
प्रभावती भास्वरा च दिव्यगन्धमनोरमा ।
न सुखा न च दुःखा सा न शीता न च घर्मदा ॥ ५२ ॥
prabhāvatī bhāsvarā ca divyagandhamanoramā |
na sukhā na ca duḥkhā sā na śītā na ca gharmadā || 52 ||
न क्षुत्पिपासे न ग्लानिं प्राप्य तां प्राप्नुवन्ति हि ।
नानारूपैर्विरचिता विचित्रैरतिभास्वरैः ॥ ५३ ॥
na kṣutpipāse na glāniṃ prāpya tāṃ prāpnuvanti hi |
nānārūpairviracitā vicitrairatibhāsvaraiḥ || 53 ||
स्तम्भैर्मणिमयैर्दिव्यैः शाश्वती चाक्षता च सा ।
अतिचन्द्रं च सूर्यं च पावकं च स्वयम्प्रभा ॥ ५४ ॥
stambhairmaṇimayairdivyaiḥ śāśvatī cākṣatā ca sā |
aticandraṃ ca sūryaṃ ca pāvakaṃ ca svayamprabhā || 54 ||
दीप्यते नाकपृष्ठस्था भर्त्सयन्तीव भास्करम् ।
सर्वे च कामाः प्रचुरा ये दिव्या ये च मानुषाः ॥ ५५ ॥
dīpyate nākapṛṣṭhasthā bhartsayantīva bhāskaram |
sarve ca kāmāḥ pracurā ye divyā ye ca mānuṣāḥ || 55 ||
रसवन्तः प्रभूताश्च भक्ष्यभोज्यं तथाक्षयम् ।
पुण्यगन्धा स्रजस्तत्र नित्यपुष्पफलद्रुमाः ॥ ५६ ॥
rasavantaḥ prabhūtāśca bhakṣyabhojyaṃ tathākṣayam |
puṇyagandhā srajastatra nityapuṣpaphaladrumāḥ || 56 ||
उष्णे शीतानि तोयानि शीते चोष्णानि सन्ति वै ।
पुष्पिताग्रान् महाशाखान् प्रवालाङ्कुरधारिणः ॥ ५७ ॥
uṣṇe śītāni toyāni śīte coṣṇāni santi vai |
puṣpitāgrān mahāśākhān pravālāṅkuradhāriṇaḥ || 57 ||
लतावितानसंच्छन्नान् सरित्सु च सरःसु च ।
मनोहरांश्च विविधान् ददर्श स तदा प्रभुः ॥ ५८ ॥
latāvitānasaṃcchannān saritsu ca saraḥsu ca |
manoharāṃśca vividhān dadarśa sa tadā prabhuḥ || 58 ||
द्रुमान् बहुविधांस्तत्र मृगेन्द्रो ददृशे द्रुतम् ।
गन्धवन्ति च पुष्पाणि रसवन्ति फलानि च ॥ ५९ ॥
drumān bahuvidhāṃstatra mṛgendro dadṛśe drutam |
gandhavanti ca puṣpāṇi rasavanti phalāni ca || 59 ||
तानि शीतानि तोयानि तत्र तत्र सरांसि च ।
अपश्यत् सर्वतीर्थानि सभायां शतशो विभुः ॥ ६० ॥
tāni śītāni toyāni tatra tatra sarāṃsi ca |
apaśyat sarvatīrthāni sabhāyāṃ śataśo vibhuḥ || 60 ||
नलिनैः पुण्डरीकैश्च शतपत्रैः सुगन्धिभिः ।
रक्तैः कुवलयैर्नीलैः कुमुदैः संयुतानि च ॥ ६१ ॥
nalinaiḥ puṇḍarīkaiśca śatapatraiḥ sugandhibhiḥ |
raktaiḥ kuvalayairnīlaiḥ kumudaiḥ saṃyutāni ca || 61 ||
सकान्तैर्धार्तराष्ट्रैश्च राजहंसैः सुरप्रियैः ।
कादम्बैश्चक्रवाकैश्च सारसैः कुररैरपि ॥ ६२ ॥
sakāntairdhārtarāṣṭraiśca rājahaṃsaiḥ surapriyaiḥ |
kādambaiścakravākaiśca sārasaiḥ kurarairapi || 62 ||
विमलस्फटिकाभानि पाण्डुराष्टदलानि च ।
कलहंसोपगीतानि सारिकाभिरुतानि च ॥ ६३ ॥
vimalasphaṭikābhāni pāṇḍurāṣṭadalāni ca |
kalahaṃsopagītāni sārikābhirutāni ca || 63 ||
गन्धवत्यः शुभास्तत्र पुष्पमञ्जरिधारिणीः ।
दृष्टवान् पादपाग्रेषु नानापुष्पधरा लताः ॥ ६४ ॥
gandhavatyaḥ śubhāstatra puṣpamañjaridhāriṇīḥ |
dṛṣṭavān pādapāgreṣu nānāpuṣpadharā latāḥ || 64 ||
केतकाशोकसरलाः पुन्नागतिलकार्जुनाः ।
चूता नीपा नागपुष्पाः कदम्बबकुला धवाः ॥ ६५ ॥
ketakāśokasaralāḥ punnāgatilakārjunāḥ |
cūtā nīpā nāgapuṣpāḥ kadambabakulā dhavāḥ || 65 ||
प्रियङ्गुपाटलीवृक्षाः शाल्मल्यः सहरिद्रकाः ।
शालास्तालाः प्रियालाश्च चम्पकाश्च मनोरमाः ॥ ६६ ॥
priyaṅgupāṭalīvṛkṣāḥ śālmalyaḥ saharidrakāḥ |
śālāstālāḥ priyālāśca campakāśca manoramāḥ || 66 ||
तथा चान्ये व्यराजन्त सभायां पुष्पिता द्रुमाः ।
वैद्रुमाश्च द्रुमानीका दावाग्निज्वलितप्रभाः ॥ ६७ ॥
tathā cānye vyarājanta sabhāyāṃ puṣpitā drumāḥ |
vaidrumāśca drumānīkā dāvāgnijvalitaprabhāḥ || 67 ||
स्कन्धवन्तः सुशाखाश्च बहुतालसमुच्छ्रयाः ।
अञ्जनाशोकवर्णाभा भान्ति वञ्जुलका द्रुमाः ॥ ६८ ॥
skandhavantaḥ suśākhāśca bahutālasamucchrayāḥ |
añjanāśokavarṇābhā bhānti vañjulakā drumāḥ || 68 ||
वरणा वत्सनाभाश्च पनसाश्चन्दनैः सह ।
नीलाः सुमनसश्चैव पीताम्लाश्वत्थतिन्दुकाः ॥ ६९ ॥
varaṇā vatsanābhāśca panasāścandanaiḥ saha |
nīlāḥ sumanasaścaiva pītāmlāśvatthatindukāḥ || 69 ||
प्राचीनामलका लोध्रा मल्लिका भद्रदारवः ।
आम्रातकास्तथा जम्बूलकुचाः शैलवालुकाः ॥ ७० ॥
prācīnāmalakā lodhrā mallikā bhadradāravaḥ |
āmrātakāstathā jambūlakucāḥ śailavālukāḥ || 70 ||
सर्जार्जुनाः कन्दुरवाः पतङ्गाः कुटजास्तथा ।
रक्ताः कुरबकाश्चैव नीपाश्चागरुभिः सह ॥ ७१ ॥
sarjārjunāḥ kanduravāḥ pataṅgāḥ kuṭajāstathā |
raktāḥ kurabakāścaiva nīpāścāgarubhiḥ saha || 71 ||
कदम्बाश्चैव भव्याश्च दाडिमीबीजपूरकाः ।
कालीयका दुकूलाश्च हिङ्गवस्तैलपर्णिकाः ॥ ७२ ॥
kadambāścaiva bhavyāśca dāḍimībījapūrakāḥ |
kālīyakā dukūlāśca hiṅgavastailaparṇikāḥ || 72 ||
खर्जूरा नालिकेराश्च पूगवृक्षा हरीतकी ।
मधूकाः सप्तपर्णाश्च बिल्वाः पारावतास्तथा ॥ ७३ ॥
kharjūrā nālikerāśca pūgavṛkṣā harītakī |
madhūkāḥ saptaparṇāśca bilvāḥ pārāvatāstathā || 73 ||
पनसाश्च तमालाश्च नानागुल्मलतावृताः ।
लताश्च विविधाकाराः पत्रपुष्पफलोपगाः ॥ ७४ ॥
panasāśca tamālāśca nānāgulmalatāvṛtāḥ |
latāśca vividhākārāḥ patrapuṣpaphalopagāḥ || 74 ||
एते चान्ये च बहवस्तत्र काननजा द्रुमाः ।
नानापुष्पफलोपेता व्यराजन्त समन्ततः ॥ ७५ ॥
ete cānye ca bahavastatra kānanajā drumāḥ |
nānāpuṣpaphalopetā vyarājanta samantataḥ || 75 ||
चकोराः शतपत्राश्च मत्तकोकिलसारिकाः ।
पुष्पितान् फलिताग्रांश्च सम्पतन्ति महाद्रुमान् ॥ ७६ ॥
cakorāḥ śatapatrāśca mattakokilasārikāḥ |
puṣpitān phalitāgrāṃśca sampatanti mahādrumān || 76 ||
रक्तपीतारुणास्तत्र पादपाग्रगता द्विजाः ।
परस्परमवैक्षन्त प्रहृष्टा जीवजीवकाः ॥ ७७ ॥
raktapītāruṇāstatra pādapāgragatā dvijāḥ |
parasparamavaikṣanta prahṛṣṭā jīvajīvakāḥ || 77 ||
Keys: ← → turn the page, J K step through the verses.
Illustration: Verse & Place (Project-owned).