भविष्यपर्व · अध्यायः ४६
Ṣaṭcatvāriṃśo'dhyāyaḥ
॥
A chapter of the Harivamsha.
76 verses·Sanskrit with transliteration
षट्चत्वारिंशोऽध्यायः ।
वैशम्पायन उवाच ।
ततः सर्वासु मायासु हतासु दितिनन्दनाः ।
हिरण्यकशिपुं सर्वे विषण्णाः शरणं गताः ॥ १ ॥
ṣaṭcatvāriṃśo'dhyāyaḥ |
vaiśampāyana uvāca |
tataḥ sarvāsu māyāsu hatāsu ditinandanāḥ |
hiraṇyakaśipuṃ sarve viṣaṇṇāḥ śaraṇaṃ gatāḥ || 1 ||
ततः प्रज्वलितः क्रोधात् प्रदहन्निव तेजसा ।
हिरण्यकशिपुर्दैत्यश्चालयामास मेदिनीम् ॥ २ ॥
tataḥ prajvalitaḥ krodhāt pradahanniva tejasā |
hiraṇyakaśipurdaityaścālayāmāsa medinīm || 2 ||
ततः प्रक्षुभिताः सर्वे सागराः सलिलाकराः ।
चलिता गिरयः सर्वे सकाननवनद्रुमाः ॥ ३ ॥
tataḥ prakṣubhitāḥ sarve sāgarāḥ salilākarāḥ |
calitā girayaḥ sarve sakānanavanadrumāḥ || 3 ||
तस्मिन् क्रुद्धे तु दैत्येन्द्रे तमोभूतमभूज्जगत् ।
तमसा समभूच्छन्नं न प्राज्ञायत किंचन ॥ ४ ॥
tasmin kruddhe tu daityendre tamobhūtamabhūjjagat |
tamasā samabhūcchannaṃ na prājñāyata kiṃcana || 4 ||
आवहः प्रवहश्चैव विवहश्च समीरणः ।
परावहः संवहश्च उद्वहश्च महाबलः ॥ ५ ॥
āvahaḥ pravahaścaiva vivahaśca samīraṇaḥ |
parāvahaḥ saṃvahaśca udvahaśca mahābalaḥ || 5 ||
तथा परिवहः श्रीमान् मारुता भयशंसिनः ।
इत्येते क्षुभिताः सप्त मारुता गगनेचराः ॥ ६ ॥
tathā parivahaḥ śrīmān mārutā bhayaśaṃsinaḥ |
ityete kṣubhitāḥ sapta mārutā gaganecarāḥ || 6 ||
ये ग्रहाः सर्वलोकस्य क्षये प्रादुर्भवन्ति वै ।
ते ग्रहा गगने हृष्टा विचरन्ति यथासुखम् ॥ ७ ॥
ye grahāḥ sarvalokasya kṣaye prādurbhavanti vai |
te grahā gagane hṛṣṭā vicaranti yathāsukham || 7 ||
अयोगतश्चात्यचरद् योगं दिवि निशाकरः ।
सग्रहं सहनक्षत्रं प्रजज्वाल नभो नृप ॥ ८ ॥
ayogataścātyacarad yogaṃ divi niśākaraḥ |
sagrahaṃ sahanakṣatraṃ prajajvāla nabho nṛpa || 8 ||
विवर्णत्वं च भगवान् गतो दिवि दिवाकरः ।
कृष्णः कबन्धश्च महाँल्लक्ष्यते च नभस्तले ॥ ९ ॥
vivarṇatvaṃ ca bhagavān gato divi divākaraḥ |
kṛṣṇaḥ kabandhaśca mahā~llakṣyate ca nabhastale || 9 ||
अमुञ्चच्चासितां सूर्यो धूमवर्तिं भयावहाम् ।
गगनस्थश्च भगवानभीक्ष्णं परितप्यते ॥ १० ॥
amuñcaccāsitāṃ sūryo dhūmavartiṃ bhayāvahām |
gaganasthaśca bhagavānabhīkṣṇaṃ paritapyate || 10 ||
सप्तधूमनिभा घोराः सूर्या दिवि समुत्थिताः ।
सोमस्य गगनस्थस्य ग्रहास्तिष्ठन्ति शृङ्गगाः ॥ ११ ॥
saptadhūmanibhā ghorāḥ sūryā divi samutthitāḥ |
somasya gaganasthasya grahāstiṣṭhanti śṛṅgagāḥ || 11 ||
वामे च दक्षिणे चैव स्थितौ शुक्रबृहस्पती ।
शनैश्चरो लोहिताङ्गो लोहितार्कसमद्युतिः ॥ १२ ॥
vāme ca dakṣiṇe caiva sthitau śukrabṛhaspatī |
śanaiścaro lohitāṅgo lohitārkasamadyutiḥ || 12 ||
समं समभिरोहन्ति दुर्गाणि गगनेचराः ।
शृङ्गाणि कनकैर्घोरा युगान्तावर्तका ग्रहाः ॥ १३ ॥
samaṃ samabhirohanti durgāṇi gaganecarāḥ |
śṛṅgāṇi kanakairghorā yugāntāvartakā grahāḥ || 13 ||
चन्द्रमाः सह नक्षत्रैर्ग्रहैः सप्तभिरावृतः ।
चराचरविनाशार्थं रोहिणीं नाभ्यनन्दत ॥ १४ ॥
candramāḥ saha nakṣatrairgrahaiḥ saptabhirāvṛtaḥ |
carācaravināśārthaṃ rohiṇīṃ nābhyanandata || 14 ||
गृहीतो राहुणा चन्द्र उल्काभिरभिहन्यते ।
उल्काः प्रज्वलिताश्चन्द्रे प्रचेलुर्घोरदर्शनाः ॥ १५ ॥
gṛhīto rāhuṇā candra ulkābhirabhihanyate |
ulkāḥ prajvalitāścandre pracelurghoradarśanāḥ || 15 ||
देवानामपि यो देवः सोऽभ्यवर्षत शोणितम् ।
अपतन् गगनादुल्का विद्युद्रूपाः सनिःस्वनाः ॥ १६ ॥
devānāmapi yo devaḥ so'bhyavarṣata śoṇitam |
apatan gaganādulkā vidyudrūpāḥ saniḥsvanāḥ || 16 ||
अकाले पादपाः सर्वे पुष्यन्ति च फलन्ति च ।
लताश्च सफलाः सर्वा याः प्राहुर्दैत्यनाशनम् ॥ १७ ॥
akāle pādapāḥ sarve puṣyanti ca phalanti ca |
latāśca saphalāḥ sarvā yāḥ prāhurdaityanāśanam || 17 ||
फले फलान्यजायन्त पुष्पे पुष्पं तथैव च ।
उन्मीलन्ति निमीलन्ति हसन्ति च रुदन्ति च ॥ १८ ॥
phale phalānyajāyanta puṣpe puṣpaṃ tathaiva ca |
unmīlanti nimīlanti hasanti ca rudanti ca || 18 ||
विक्रोशन्ति च गम्भीरं धूमयन्ति ज्वलन्ति च ।
प्रतिमाः सर्वदेवानां कथयन्ति युगक्षयम् ॥ १९ ॥
vikrośanti ca gambhīraṃ dhūmayanti jvalanti ca |
pratimāḥ sarvadevānāṃ kathayanti yugakṣayam || 19 ||
आरण्यैः सह संसृष्टा ग्राम्याश्च मृगपक्षिणः ।
चुक्रुशुर्भैरवं तत्र मृगेन्द्रे समुपस्थिते ॥ २० ॥
āraṇyaiḥ saha saṃsṛṣṭā grāmyāśca mṛgapakṣiṇaḥ |
cukruśurbhairavaṃ tatra mṛgendre samupasthite || 20 ||
नद्यश्च प्रतिलोमा हि वहन्ति कलुषोदकाः ।
अपराह्णगते सूर्ये लोकानां क्षयकारके ॥ २१ ॥
nadyaśca pratilomā hi vahanti kaluṣodakāḥ |
aparāhṇagate sūrye lokānāṃ kṣayakārake || 21 ||
न प्रकाशन्ति च दिशो रक्तरेणुसमाकुलाः ।
वानस्पत्या न पूज्यन्ते पूजनार्हाः कथंचन ॥ २२ ॥
na prakāśanti ca diśo raktareṇusamākulāḥ |
vānaspatyā na pūjyante pūjanārhāḥ kathaṃcana || 22 ||
वायुवेगेन हन्यन्ते भिद्यन्ते प्रणुदन्ति च ।
तदा च सर्वभूतानां छाया न परिवर्तते ॥ २३ ॥
vāyuvegena hanyante bhidyante praṇudanti ca |
tadā ca sarvabhūtānāṃ chāyā na parivartate || 23 ||
अपराह्णगते सूर्ये लोकानां च युगक्षये ।
तदा हिरण्यकशिपोर्दैत्यस्योपरिवेश्मनः ॥ २४ ॥
aparāhṇagate sūrye lokānāṃ ca yugakṣaye |
tadā hiraṇyakaśipordaityasyopariveśmanaḥ || 24 ||
भाण्डागारायुधागारे निविष्टमभवन्मधु ।
तथैव चायुधागारे धूमराजिरदृश्यत ॥ २५ ॥
bhāṇḍāgārāyudhāgāre niviṣṭamabhavanmadhu |
tathaiva cāyudhāgāre dhūmarājiradṛśyata || 25 ||
स च दृष्ट्वा महोत्पातान् हिरण्यकशिपुस्तदा ।
पुरोहितं तदा शुक्रं वचनं चेदमब्रवीत् ॥ २६ ॥
sa ca dṛṣṭvā mahotpātān hiraṇyakaśipustadā |
purohitaṃ tadā śukraṃ vacanaṃ cedamabravīt || 26 ||
किमर्थं भगवन्नेते महोत्पाताः समुत्थिताः ।
श्रोतुमिच्छामि तत्त्वेन परं कौतूहलं हि मे ॥ २७ ॥
kimarthaṃ bhagavannete mahotpātāḥ samutthitāḥ |
śrotumicchāmi tattvena paraṃ kautūhalaṃ hi me || 27 ||
शुक्र उवाच ।
शृणु राजन्नवहितो वचनं मे महासुर ।
यदर्थमिह दृश्यन्ते महोत्पाता महाभयाः ॥ २८ ॥
śukra uvāca |
śṛṇu rājannavahito vacanaṃ me mahāsura |
yadarthamiha dṛśyante mahotpātā mahābhayāḥ || 28 ||
यस्यैते सम्प्रदृश्यन्ते राज्ञो राष्ट्रे महासुर ।
देशो वा ह्रियते तस्य राजा वा वधमर्हति ॥ २९ ॥
yasyaite sampradṛśyante rājño rāṣṭre mahāsura |
deśo vā hriyate tasya rājā vā vadhamarhati || 29 ||
अतो बुद्धया समीक्षस्व यथा सर्वं प्रणश्यति ।
वृहद्भयं हि नचिराद् भविष्यति न संशयः ॥ ३० ॥
ato buddhayā samīkṣasva yathā sarvaṃ praṇaśyati |
vṛhadbhayaṃ hi nacirād bhaviṣyati na saṃśayaḥ || 30 ||
एतावदुक्त्वा शुक्रस्तु हिरण्यकशिपुं तदा ।
स्वस्तीत्युक्त्वा तु दैन्येन्द्रं जगाम स्वं निवेशनम् ॥ ३१ ॥
etāvaduktvā śukrastu hiraṇyakaśipuṃ tadā |
svastītyuktvā tu dainyendraṃ jagāma svaṃ niveśanam || 31 ||
तस्मिन्गते स दैत्येन्द्रो ध्यातवान् सुचिरं तदा ।
आसांचक्रे सुदीनात्मा ब्रह्मवाक्यमनुस्मरन् ॥ ३२ ॥
tasmingate sa daityendro dhyātavān suciraṃ tadā |
āsāṃcakre sudīnātmā brahmavākyamanusmaran || 32 ||
असुराणां विनाशाय सुराणां विजयाय च ।
दृश्यन्ते विविधोत्पाता घोरा घोरनिदर्शनाः ॥ ३३ ॥
asurāṇāṃ vināśāya surāṇāṃ vijayāya ca |
dṛśyante vividhotpātā ghorā ghoranidarśanāḥ || 33 ||
एते चान्ये च बहवो घोरा ह्युत्पातदर्शनाः ।
दैत्येन्द्राणां विनाशाय दृश्यन्ते कालनिर्मिताः ॥ ३४ ॥
ete cānye ca bahavo ghorā hyutpātadarśanāḥ |
daityendrāṇāṃ vināśāya dṛśyante kālanirmitāḥ || 34 ||
ततो हिरण्यकशिपुर्गदामादाय सत्वरम् ।
अभ्यद्रवत वेगेन धरणीमनुकम्पयन् ॥ ३५ ॥
tato hiraṇyakaśipurgadāmādāya satvaram |
abhyadravata vegena dharaṇīmanukampayan || 35 ||
हिरण्यकशिपुर्दैत्यो पदा सस्पृष्टवान् महीम् ।
संदष्टौष्ठपुटः क्रोधाद् वराह इव पूर्वजः ॥ ३६ ॥
hiraṇyakaśipurdaityo padā saspṛṣṭavān mahīm |
saṃdaṣṭauṣṭhapuṭaḥ krodhād varāha iva pūrvajaḥ || 36 ||
मेदिन्यां कम्प्यमानायां दैत्येन्द्रेण महात्मना ।
महीधरेभ्यो नागेन्द्रा निपेतुर्भयविक्लवाः ॥ ३७ ॥
medinyāṃ kampyamānāyāṃ daityendreṇa mahātmanā |
mahīdharebhyo nāgendrā nipeturbhayaviklavāḥ || 37 ||
विषज्वालाकुलैर्वक्त्रैविंमुञ्चन्तो हुताशनम् ।
चतुःशीर्षाः पञ्चशीर्षाः सप्तशीर्षाश्च पन्नगाः ॥ ३८ ॥
viṣajvālākulairvaktraiviṃmuñcanto hutāśanam |
catuḥśīrṣāḥ pañcaśīrṣāḥ saptaśīrṣāśca pannagāḥ || 38 ||
वासुकिस्तक्षकश्चैव कर्कोटकधनंजयौ ।
एलापत्रश्च कालीयो महापद्मश्च वीर्यवान् ।
सहस्रशीर्षधृङ्नागो हेमतालध्वजः प्रभुः ॥ ३९ ॥
vāsukistakṣakaścaiva karkoṭakadhanaṃjayau |
elāpatraśca kālīyo mahāpadmaśca vīryavān |
sahasraśīrṣadhṛṅnāgo hematāladhvajaḥ prabhuḥ || 39 ||
शेषोऽनन्तो महीपालो दुष्प्रकम्पः प्रकम्पितः ।
दीप्तान्यन्तर्जलस्थानि पृथिवीधरणानि च ॥ ४० ॥
śeṣo'nanto mahīpālo duṣprakampaḥ prakampitaḥ |
dīptānyantarjalasthāni pṛthivīdharaṇāni ca || 40 ||
तदा क्रुद्धेन दैत्येन कम्पितानि समन्ततः ।
पातालतलचारिण्यो नागतेजोधराः शिवाः ॥ ४१ ॥
tadā kruddhena daityena kampitāni samantataḥ |
pātālatalacāriṇyo nāgatejodharāḥ śivāḥ || 41 ||
आपश्च सहसा क्रुद्धा दुष्प्रकम्प्यरसाः शुभाः ।
नदी भागीरथी चैव सरयूः कौशिकी तथा ॥ ४२ ॥
āpaśca sahasā kruddhā duṣprakampyarasāḥ śubhāḥ |
nadī bhāgīrathī caiva sarayūḥ kauśikī tathā || 42 ||
यमुना चैव कावेरी कृष्णा वेणा तथैव च ।
सुवेणा च महाभागा नदी गोदावरी तथा ॥ ४३ ॥
yamunā caiva kāverī kṛṣṇā veṇā tathaiva ca |
suveṇā ca mahābhāgā nadī godāvarī tathā || 43 ||
चर्मण्वती च सिन्धुश्च तथा नदनदीपतिः ।
मेकलप्रभवश्चैव शोणो मणिनिभोदकः ॥ ४४ ॥
carmaṇvatī ca sindhuśca tathā nadanadīpatiḥ |
mekalaprabhavaścaiva śoṇo maṇinibhodakaḥ || 44 ||
सुस्रोता नर्मदा चैव तथा वेत्रवती नदी ।
गोमती गोकुलाकीर्णा तथापूर्णा सरस्वती ॥ ४५ ॥
susrotā narmadā caiva tathā vetravatī nadī |
gomatī gokulākīrṇā tathāpūrṇā sarasvatī || 45 ||
मही कालनदी चैव तमसा पुण्यवाहिनी ।
सीता चेक्षुमती चैव देविका च महानदी ॥ ४६ ॥
mahī kālanadī caiva tamasā puṇyavāhinī |
sītā cekṣumatī caiva devikā ca mahānadī || 46 ||
जम्बूद्वीपं रत्नवन्तं सर्वरत्नोपशोभितम् ।
सुवर्णकूटकं चैव सुवर्णाकरमण्डितम् ॥ ४७ ॥
jambūdvīpaṃ ratnavantaṃ sarvaratnopaśobhitam |
suvarṇakūṭakaṃ caiva suvarṇākaramaṇḍitam || 47 ||
महानदश्च लौहित्यः शैलकाननशोभितः ।
पत्तनं कौशिकारण्यं द्रविडं रजताकरम् ॥ ४८ ॥
mahānadaśca lauhityaḥ śailakānanaśobhitaḥ |
pattanaṃ kauśikāraṇyaṃ draviḍaṃ rajatākaram || 48 ||
मागधांश्च महाग्रामानङ्गान् वङ्गांस्तथैव च ।
सुह्यान् मल्लान् विदेहांश्च मालवान् काशिकोसलान् ॥ ४९ ॥
māgadhāṃśca mahāgrāmānaṅgān vaṅgāṃstathaiva ca |
suhyān mallān videhāṃśca mālavān kāśikosalān || 49 ||
भवनं वैनतेयस्य सुवर्णस्य च कम्पितम् ।
कैलासशिखराकारं यत् कृतं विश्वकर्मणा ॥ ५० ॥
bhavanaṃ vainateyasya suvarṇasya ca kampitam |
kailāsaśikharākāraṃ yat kṛtaṃ viśvakarmaṇā || 50 ||
रक्ततोयो भीमवेगो लौहित्यो नाम सागरः ।
शुभः पाण्डुरमेघाभः क्षीरोदश्चैव सागरः ॥ ५१ ॥
raktatoyo bhīmavego lauhityo nāma sāgaraḥ |
śubhaḥ pāṇḍurameghābhaḥ kṣīrodaścaiva sāgaraḥ || 51 ||
उदयश्चैव राजेन्द्र उच्छ्रितः शतयोजनम् ।
सुपर्णवेदिकः श्रीमान् नागपक्षिनिषेवितः ॥ ५२ ॥
udayaścaiva rājendra ucchritaḥ śatayojanam |
suparṇavedikaḥ śrīmān nāgapakṣiniṣevitaḥ || 52 ||
भ्राजमानोऽर्कसहृशैर्जातरूपमयैर्दुमैः ।
शालैस्तालैस्तमालैश्च कर्णिकाभिश्च पुष्पितैः ॥ ५३ ॥
bhrājamāno'rkasahṛśairjātarūpamayairdumaiḥ |
śālaistālaistamālaiśca karṇikābhiśca puṣpitaiḥ || 53 ||
अयोमुखश्च विपुलः सर्वतो धातुमण्डितः ।
तमालवनगन्धश्च पर्वतो मलयः शुभः ॥ ५४ ॥
ayomukhaśca vipulaḥ sarvato dhātumaṇḍitaḥ |
tamālavanagandhaśca parvato malayaḥ śubhaḥ || 54 ||
सुराष्ट्राश्च सुबाह्लीकाः शूराभीरास्तथैव च ।
भोजाः पाण्ड्याश्च वङ्गाश्च कलिङ्गास्ताम्रलिप्तकाः ॥ ५५ ॥
surāṣṭrāśca subāhlīkāḥ śūrābhīrāstathaiva ca |
bhojāḥ pāṇḍyāśca vaṅgāśca kaliṅgāstāmraliptakāḥ || 55 ||
तथैवान्ध्राश्च पुण्ड्राश्च वामचूडाः सकेरलाः ।
क्षोभितास्तेन दैत्येन सदेवाः साप्सरोगणाः ॥ ५६ ॥
tathaivāndhrāśca puṇḍrāśca vāmacūḍāḥ sakeralāḥ |
kṣobhitāstena daityena sadevāḥ sāpsarogaṇāḥ || 56 ||
अगस्तिभुवनं चैव यदगम्यं पुरा कृतम् ।
सिद्धचारणसङ्घैश्च सेवितं सुमनोहरम् ॥ ५७ ॥
agastibhuvanaṃ caiva yadagamyaṃ purā kṛtam |
siddhacāraṇasaṅghaiśca sevitaṃ sumanoharam || 57 ||
विचित्रनागविहगं सुपुष्पितलताद्रुमम् ।
जातरूपमयैः शृङ्गैरप्सरोगणसेवितम् ॥ ५८ ॥
vicitranāgavihagaṃ supuṣpitalatādrumam |
jātarūpamayaiḥ śṛṅgairapsarogaṇasevitam || 58 ||
गिरिः पुष्पितकश्चैव लक्ष्मीवान् प्रियदर्शनः ।
उत्थितः सागरं भित्त्वा वयस्यश्चन्द्रसूर्ययोः ॥ ५९ ॥
giriḥ puṣpitakaścaiva lakṣmīvān priyadarśanaḥ |
utthitaḥ sāgaraṃ bhittvā vayasyaścandrasūryayoḥ || 59 ||
रराज सुमहाशृङ्गैर्गगनं विलिखन्निव ।
सूर्यचन्द्रांशुसंकाशैः सागराम्बुसमावृतः ॥ ६० ॥
rarāja sumahāśṛṅgairgaganaṃ vilikhanniva |
sūryacandrāṃśusaṃkāśaiḥ sāgarāmbusamāvṛtaḥ || 60 ||
विद्युत्वान् पर्वतः श्रीमानायतः शतयोजनम् ।
विद्युतां यत्र सम्पाता निपात्यन्ते नगोत्तमे ॥ ६१ ॥
vidyutvān parvataḥ śrīmānāyataḥ śatayojanam |
vidyutāṃ yatra sampātā nipātyante nagottame || 61 ||
ऋषभः पर्वतश्चैव श्रीमानृषभसंस्थितः ।
कुञ्जरः पर्वतश्चैव यत्रागस्त्यगृहं महत् ॥ ६२ ॥
ṛṣabhaḥ parvataścaiva śrīmānṛṣabhasaṃsthitaḥ |
kuñjaraḥ parvataścaiva yatrāgastyagṛhaṃ mahat || 62 ||
विशाखरथ्या दुर्धर्षा सर्पाणामालया पुरी ।
तथा भोगवती चापि दैत्येन्द्रेणाभिकम्पिता ॥ ६३ ॥
viśākharathyā durdharṣā sarpāṇāmālayā purī |
tathā bhogavatī cāpi daityendreṇābhikampitā || 63 ||
महामेघगिरिश्चैव पारियात्रश्च पर्वतः ।
चक्रवांस्तु गिरिः श्रेष्ठो वाराहश्चैव पर्वतः ॥ ६४ ॥
mahāmeghagiriścaiva pāriyātraśca parvataḥ |
cakravāṃstu giriḥ śreṣṭho vārāhaścaiva parvataḥ || 64 ||
प्राग्ज्योतिषपुरं चैव जातरूपमयं शुभम् ।
यस्मिन् वसति दुष्टात्मा नरको नाम दानवः ॥ ६५ ॥
prāgjyotiṣapuraṃ caiva jātarūpamayaṃ śubham |
yasmin vasati duṣṭātmā narako nāma dānavaḥ || 65 ||
मेरुश्च पर्वतश्रेष्ठो मेघगम्भीरनिःस्वनः ।
षष्टिं तत्र सहस्राणि पर्वतानां विशाम्पते ॥ ६६ ॥
meruśca parvataśreṣṭho meghagambhīraniḥsvanaḥ |
ṣaṣṭiṃ tatra sahasrāṇi parvatānāṃ viśāmpate || 66 ||
तरुणादित्यसंकाशो महेन्द्रश्च महागिरिः ।
देवावासः शुभः पुण्यो गिरिराजो दिवं गतः ॥ ६७ ॥
taruṇādityasaṃkāśo mahendraśca mahāgiriḥ |
devāvāsaḥ śubhaḥ puṇyo girirājo divaṃ gataḥ || 67 ||
हेमशृङ्गो महाशैलस्तथा मेघसखो गिरिः ।
कैलासश्चापि दुष्कम्पो दानवेन्द्रेण कम्पितः ॥ ६८ ॥
hemaśṛṅgo mahāśailastathā meghasakho giriḥ |
kailāsaścāpi duṣkampo dānavendreṇa kampitaḥ || 68 ||
यक्षराक्षसगन्धर्वैर्नित्यं सेवितकन्दरः ।
श्रीमान् मन्दरश्चैव नित्यं पुष्पितपादपः ॥ ६९ ॥
yakṣarākṣasagandharvairnityaṃ sevitakandaraḥ |
śrīmān mandaraścaiva nityaṃ puṣpitapādapaḥ || 69 ||
हेमपुष्करसंछन्नं तेन वैखानसं सरः ।
कम्पितं मानसं चैव राजहंसैर्निषेवितम् ॥ ७० ॥
hemapuṣkarasaṃchannaṃ tena vaikhānasaṃ saraḥ |
kampitaṃ mānasaṃ caiva rājahaṃsairniṣevitam || 70 ||
विशृङ्गः पर्वतश्चैव कुमारी च सरिद्वरा ।
तुषारचयसंकाशो मन्दरश्चैव पर्वतः ॥ ७१ ॥
viśṛṅgaḥ parvataścaiva kumārī ca saridvarā |
tuṣāracayasaṃkāśo mandaraścaiva parvataḥ || 71 ||
उशीरबीजश्च गिरी रुद्रोपस्थस्तथाद्रिराट् ।
प्रजापतेश्च निलयस्तथा पुष्करपर्वतः ॥ ७२ ॥
uśīrabījaśca girī rudropasthastathādrirāṭ |
prajāpateśca nilayastathā puṣkaraparvataḥ || 72 ||
देवावृत् पर्वतश्चैव तथा वै वालुको गिरिः ।
क्रौञ्चः सप्तर्षिशैलश्च धूमवर्णश्च पर्वतः ॥ ७३ ॥
devāvṛt parvataścaiva tathā vai vāluko giriḥ |
krauñcaḥ saptarṣiśailaśca dhūmavarṇaśca parvataḥ || 73 ||
एते चान्ये च गिरयो देशा जनपदास्तथा ।
नद्यश्च सागराश्चैव दानवेन्द्रेण कम्पिताः ॥ ७४ ॥
ete cānye ca girayo deśā janapadāstathā |
nadyaśca sāgarāścaiva dānavendreṇa kampitāḥ || 74 ||
कपिलश्च महीपुत्रो व्याघ्राक्षः क्षितिकम्पनः ।
खेचराश्च निशापुत्राः पातालतलवासिनः ॥ ७५ ॥
kapilaśca mahīputro vyāghrākṣaḥ kṣitikampanaḥ |
khecarāśca niśāputrāḥ pātālatalavāsinaḥ || 75 ||
गणस्तथापरो रौद्रो मेघनादोऽङ्कुशायुधः ।
ऊर्ध्वगो भीमवेगश्च सर्व एवाभिकम्पिताः ॥ ७६ ॥
gaṇastathāparo raudro meghanādo'ṅkuśāyudhaḥ |
ūrdhvago bhīmavegaśca sarva evābhikampitāḥ || 76 ||
Keys: ← → turn the page, J K step through the verses.
Illustration: Verse & Place (Project-owned).