Skip to content

भविष्यपर्व · अध्यायः ४८

Aṣṭacatvāriṃśo'dhyāyaḥ

A chapter of the Harivamsha.

29 versesSanskrit with transliteration

The child Krishna among the cowherds of Vraja.

अष्टचत्वारिंशोऽध्यायः । वैशम्पायन उवाच । नृसिंह एष कथितो भूयोऽयं वामनोऽपरः । यत्र वामनमास्थाय रूपं रूपविदां वरः ॥ १ ॥

aṣṭacatvāriṃśo'dhyāyaḥ | vaiśampāyana uvāca | nṛsiṃha eṣa kathito bhūyo'yaṃ vāmano'paraḥ | yatra vāmanamāsthāya rūpaṃ rūpavidāṃ varaḥ || 1 ||

Report an error

बलेर्बलवतो यज्ञे बलिना विष्णुना पुरा । विक्रमैस्त्रिभिराक्रम्य त्रैलोक्यमखिलं हृतम् ॥ २ ॥

balerbalavato yajñe balinā viṣṇunā purā | vikramaistribhirākramya trailokyamakhilaṃ hṛtam || 2 ||

Report an error

समुद्रवसना चोर्वी नानानगविभूषिता । हृत्वा दत्ता सुरेन्द्राय शक्राय प्रभविष्णुना ॥ ३ ॥

samudravasanā corvī nānānagavibhūṣitā | hṛtvā dattā surendrāya śakrāya prabhaviṣṇunā || 3 ||

Report an error

जनमेजय उवाच । अत्र मे संशयो ब्रहान्नत्र कौतूहलं महत् । कथं नारायणो देवो वामनत्वमुपागतः ॥ ४ ॥

janamejaya uvāca | atra me saṃśayo brahānnatra kautūhalaṃ mahat | kathaṃ nārāyaṇo devo vāmanatvamupāgataḥ || 4 ||

Report an error

यः पुराणे पुराणात्मा भूत्वा नारायणः प्रभुः । पद्मनाभो महाबाहुर्लोकानां प्रकृतिर्ध्रुवः ॥ ५ ॥

yaḥ purāṇe purāṇātmā bhūtvā nārāyaṇaḥ prabhuḥ | padmanābho mahābāhurlokānāṃ prakṛtirdhruvaḥ || 5 ||

Report an error

अनादिमध्यनिधनस्त्रैलोक्यादिः सनातनः । देवदेवः सुराध्यक्षः कृष्णो लोकनमस्कृतः ॥ ६ ॥

anādimadhyanidhanastrailokyādiḥ sanātanaḥ | devadevaḥ surādhyakṣaḥ kṛṣṇo lokanamaskṛtaḥ || 6 ||

Report an error

हव्यकव्यवहः श्रीमान् हव्यकव्यभुगव्ययः । अदित्या देवमातुश्च कथं गर्भेऽभवत् प्रभुः । स्रष्टा यो वासवस्यापि स कथं वासवानुजः ॥ ७ ॥

havyakavyavahaḥ śrīmān havyakavyabhugavyayaḥ | adityā devamātuśca kathaṃ garbhe'bhavat prabhuḥ | sraṣṭā yo vāsavasyāpi sa kathaṃ vāsavānujaḥ || 7 ||

Report an error

प्रसूतो देवदेवेशो विष्णुत्वं प्राप्तवान् कथम् । एतदाचक्ष्व मे विप्र प्रादुर्भावं महात्मनः ॥ ८ ॥

prasūto devadeveśo viṣṇutvaṃ prāptavān katham | etadācakṣva me vipra prādurbhāvaṃ mahātmanaḥ || 8 ||

Report an error

वैशम्पायन उवाच । शृणु राजन् कथां दिव्यामर्चितामृषिपुङ्गवैः । पुराणैः कविभिः प्रोक्तां ब्रह्मोक्तां ब्राह्मणेरिताम् ॥ ९ ॥

vaiśampāyana uvāca | śṛṇu rājan kathāṃ divyāmarcitāmṛṣipuṅgavaiḥ | purāṇaiḥ kavibhiḥ proktāṃ brahmoktāṃ brāhmaṇeritām || 9 ||

Report an error

मारीचस्य सुरेशस्य कश्यपस्य प्रजापतेः । अदिर्तिर्दितिर्द्वे भार्ये भगिन्यौ जनमेजय ॥ १० ॥

mārīcasya sureśasya kaśyapasya prajāpateḥ | adirtirditirdve bhārye bhaginyau janamejaya || 10 ||

Report an error

अदित्यां जज्ञिरे देवाः कश्यपस्य महात्मनः । धातार्यमा च मित्रश्च वरुणोंऽशो भगस्तथा ॥ ११ ॥

adityāṃ jajñire devāḥ kaśyapasya mahātmanaḥ | dhātāryamā ca mitraśca varuṇoṃ'śo bhagastathā || 11 ||

Report an error

इन्द्रो विवस्वान् पूषा च पर्जन्यो दशमस्तथा । तथैकादशमस्त्वष्टा द्वादशो विष्णुरुच्यते ॥ १२ ॥

indro vivasvān pūṣā ca parjanyo daśamastathā | tathaikādaśamastvaṣṭā dvādaśo viṣṇurucyate || 12 ||

Report an error

दित्यां जातो हि बलवान् हिरण्यकशिपुःप्रभुः । तस्यानुजश्च दैत्येन्द्रो हिरण्याक्षः प्रतापवान् ॥ १३ ॥

dityāṃ jāto hi balavān hiraṇyakaśipuḥprabhuḥ | tasyānujaśca daityendro hiraṇyākṣaḥ pratāpavān || 13 ||

Report an error

हिरण्यकशिपोः पुत्राः पञ्च घोरपराक्रमाः । प्रह्लादश्चैव संह्रादस्तथानुह्राद एव च । ह्रदश्चैव तु विक्रान्तः पञ्चमोऽनुह्रदस्तथा ॥ १४ ॥

hiraṇyakaśipoḥ putrāḥ pañca ghoraparākramāḥ | prahlādaścaiva saṃhrādastathānuhrāda eva ca | hradaścaiva tu vikrāntaḥ pañcamo'nuhradastathā || 14 ||

Report an error

विरोचनश्च प्राह्लादिस्तस्य पुत्रो बलिः स्मृतः । पुत्रपौत्रं च बलवत् तेषामक्षयमव्ययम् ॥ १५ ॥

virocanaśca prāhlādistasya putro baliḥ smṛtaḥ | putrapautraṃ ca balavat teṣāmakṣayamavyayam || 15 ||

Report an error

तेजस्विनां सुरारीणां दैत्येन्द्राणां मनस्विनाम् । गणाः सुबहुशो राजन् देशे देशे सहस्रशः ॥ १६ ॥

tejasvināṃ surārīṇāṃ daityendrāṇāṃ manasvinām | gaṇāḥ subahuśo rājan deśe deśe sahasraśaḥ || 16 ||

Report an error

ते दृष्ट्वा नारसिंहेन हिरण्यकशिपुं हतम् । दैत्या देववधार्थाय बलिमिन्द्रं प्रचक्रिरे ॥ १७ ॥

te dṛṣṭvā nārasiṃhena hiraṇyakaśipuṃ hatam | daityā devavadhārthāya balimindraṃ pracakrire || 17 ||

Report an error

दृष्ट्वा धर्मपरं नित्यं सत्यवाक्यं जितेन्द्रियम् । शौर्याध्ययनसम्पन्नं सर्वज्ञानविशारदम् ॥ १८ ॥

dṛṣṭvā dharmaparaṃ nityaṃ satyavākyaṃ jitendriyam | śauryādhyayanasampannaṃ sarvajñānaviśāradam || 18 ||

Report an error

परावरगृहीतार्थं तत्त्वदर्शिनमव्ययम् । तेजस्विनं सुररिपुं हिरण्यकशिपुं यथा ॥ १९ ॥

parāvaragṛhītārthaṃ tattvadarśinamavyayam | tejasvinaṃ suraripuṃ hiraṇyakaśipuṃ yathā || 19 ||

Report an error

अभिषेकेण दिव्येन बलिं वैरोचनिं तथा । दैत्याधिपत्ये दितिजास्तदा सर्वेऽभ्यपूजयन् ॥ २० ॥

abhiṣekeṇa divyena baliṃ vairocaniṃ tathā | daityādhipatye ditijāstadā sarve'bhyapūjayan || 20 ||

Report an error

अभिषिक्तस्तदा दैत्यैर्बलिर्बलवतां वरः । ब्रह्मणा चैव तुष्टेन हिरण्यकशिपोः पदे ॥ २१ ॥

abhiṣiktastadā daityairbalirbalavatāṃ varaḥ | brahmaṇā caiva tuṣṭena hiraṇyakaśipoḥ pade || 21 ||

Report an error

अभिषिक्तोऽसुरगणैर्बलिर्वैरोचनिस्तदा । काञ्चनैः कलशैः स्फीतैः सर्वतीर्थाम्बुसंवृतैः ॥ २२ ॥

abhiṣikto'suragaṇairbalirvairocanistadā | kāñcanaiḥ kalaśaiḥ sphītaiḥ sarvatīrthāmbusaṃvṛtaiḥ || 22 ||

Report an error

जयशब्दं ततश्चक्रुरभिषिक्तस्य दानवाः । बलेरतुलवीर्यस्य सिंहासनगतस्य वै ॥ २३ ॥

jayaśabdaṃ tataścakrurabhiṣiktasya dānavāḥ | baleratulavīryasya siṃhāsanagatasya vai || 23 ||

Report an error

कृत्वेन्द्रं दानवाः सर्वे बलिं बलवतां वरम् । ततो विज्ञापयामासुः शिरोभिः पतिताः क्षितौ ॥ २४ ॥

kṛtvendraṃ dānavāḥ sarve baliṃ balavatāṃ varam | tato vijñāpayāmāsuḥ śirobhiḥ patitāḥ kṣitau || 24 ||

Report an error

दैत्या ऊचुः । विदितं तव दैत्येन्द्र हिरण्यकशिपोर्यथा । त्रैलोक्यमासीदखिलं जगत्स्थावरजङ्गमम् ॥ २५ ॥

daityā ūcuḥ | viditaṃ tava daityendra hiraṇyakaśiporyathā | trailokyamāsīdakhilaṃ jagatsthāvarajaṅgamam || 25 ||

Report an error

पितामहं तु हत्वा ते सुरेश्वरनिषूदन । हृतं तदैव त्रैलोक्यं शक्रश्चैवाभिषेचितः ॥ २६ ॥

pitāmahaṃ tu hatvā te sureśvaraniṣūdana | hṛtaṃ tadaiva trailokyaṃ śakraścaivābhiṣecitaḥ || 26 ||

Report an error

तत् पितामहराज्यं त्वं प्रत्याहर्तुमिहार्हसि । अस्माभिः सहितो नाथ त्रैलोक्यमिदमव्ययम् ॥ २७ ॥

tat pitāmaharājyaṃ tvaṃ pratyāhartumihārhasi | asmābhiḥ sahito nātha trailokyamidamavyayam || 27 ||

Report an error

प्रत्यानयस्व भद्रं ते राज्यं पैतामहं प्रभो ॥ २८ ॥

pratyānayasva bhadraṃ te rājyaṃ paitāmahaṃ prabho || 28 ||

Report an error

असुरगणसहस्रसंवृतस्त्वं । जय दिवि देवगणान् महानुभावान् । अमितबलपराक्रमोऽसि राज- । न्नतिशयसे स्वगुणैः पितामहं स्वम् ॥ २९ ॥

asuragaṇasahasrasaṃvṛtastvaṃ | jaya divi devagaṇān mahānubhāvān | amitabalaparākramo'si rāja- | nnatiśayase svaguṇaiḥ pitāmahaṃ svam || 29 ||

Report an error

Illustration: Verse & Place (Project-owned).