भविष्यपर्व · अध्यायः ७०
Saptatitamo'dhyāyaḥ
॥
A chapter of the Harivamsha.
71 verses·Sanskrit with transliteration
सप्ततितमोऽध्यायः ।
वैशम्पायन उवाच ।
प्रजानां पतयः सप्त सप्त चैव महर्षयः ।
तस्य देवस्य जातस्य नमस्कारं प्रचक्रिरे ॥ १ ॥
saptatitamo'dhyāyaḥ |
vaiśampāyana uvāca |
prajānāṃ patayaḥ sapta sapta caiva maharṣayaḥ |
tasya devasya jātasya namaskāraṃ pracakrire || 1 ||
भरद्वाजः कश्यपो गौतमश्च विश्वामित्रो जमदग्निर्वसिष्ठः ।
यश्चोदितो भास्करे सम्प्रणष्टे सोऽप्यत्रात्रिर्भगवानाजगाम ॥ २ ॥
bharadvājaḥ kaśyapo gautamaśca viśvāmitro jamadagnirvasiṣṭhaḥ |
yaścodito bhāskare sampraṇaṣṭe so'pyatrātrirbhagavānājagāma || 2 ||
मरीचिरङ्गिराश्चैव पुलस्त्यः पुलहः क्रतुः ।
दक्षप्रजापतिश्चैव नमस्कारं प्रचक्रिरे ॥ ३ ॥
marīciraṅgirāścaiva pulastyaḥ pulahaḥ kratuḥ |
dakṣaprajāpatiścaiva namaskāraṃ pracakrire || 3 ||
और्वो वसिष्ठपुत्रश्च स्तम्बः काश्यप एव च ।
कपीवानकपीवांश्च दत्तो निश्च्यवनस्तथा ॥ ४ ॥
aurvo vasiṣṭhaputraśca stambaḥ kāśyapa eva ca |
kapīvānakapīvāṃśca datto niścyavanastathā || 4 ||
वसिष्ठपुत्राः सप्तासन् वासिष्ठा इति विश्रुताः ।
हिरण्यगर्भस्य सुताः पूर्वजाताः सुतेजसः ॥ ५ ॥
vasiṣṭhaputrāḥ saptāsan vāsiṣṭhā iti viśrutāḥ |
hiraṇyagarbhasya sutāḥ pūrvajātāḥ sutejasaḥ || 5 ||
गार्ग्यः पृथुस्तथैवान्यो जन्यो वामन एव च ।
देवबाहुर्यदुध्रश्च पर्जन्यश्चैव सोमजः ॥ ६ ॥
gārgyaḥ pṛthustathaivānyo janyo vāmana eva ca |
devabāhuryadudhraśca parjanyaścaiva somajaḥ || 6 ||
हिरण्यरोमा वेदशिराः सप्तनेत्रस्तथैव च ।
विश्वोऽतिविश्वश्च्यवनः सुधामा विरजास्तथा ॥ ७ ॥
hiraṇyaromā vedaśirāḥ saptanetrastathaiva ca |
viśvo'tiviśvaścyavanaḥ sudhāmā virajāstathā || 7 ||
अतिनामा सहिष्णुश्च नमस्कारमकुर्वत ।
उद्दयोतमाना वपुषा सर्वाभरणभूषिताः ॥ ८ ॥
atināmā sahiṣṇuśca namaskāramakurvata |
uddayotamānā vapuṣā sarvābharaṇabhūṣitāḥ || 8 ||
उपनृत्यन्ति देवेशं विष्णुमप्सरसां वराः ।
ततो गन्धर्वतूर्येषु प्रणदत्सु विहायसि ॥ ९ ॥
upanṛtyanti deveśaṃ viṣṇumapsarasāṃ varāḥ |
tato gandharvatūryeṣu praṇadatsu vihāyasi || 9 ||
बहुभिः सह गन्धर्वैः प्रागायत च तुम्बुरुः ।
महाश्रुतिश्चित्रशिरा ऊर्णायुरनघस्तथा ॥ १० ॥
bahubhiḥ saha gandharvaiḥ prāgāyata ca tumburuḥ |
mahāśrutiścitraśirā ūrṇāyuranaghastathā || 10 ||
गोमायुः सूर्यवर्चाश्च सोमवर्चाश्च सप्तमः ।
युगपस्तृणपः कार्ष्णिर्नन्दिश्च त्रिशिरास्तथा ॥ ११ ॥
gomāyuḥ sūryavarcāśca somavarcāśca saptamaḥ |
yugapastṛṇapaḥ kārṣṇirnandiśca triśirāstathā || 11 ||
त्रयोदशः शालिशिराः पर्जन्यश्च चतुर्दशः ।
कलिः पञ्चदशश्चात्र तत्रैव तु महीपते ॥ १२ ॥
trayodaśaḥ śāliśirāḥ parjanyaśca caturdaśaḥ |
kaliḥ pañcadaśaścātra tatraiva tu mahīpate || 12 ||
दश पञ्च त्विमे प्रोक्ता नारदश्चैव षोडशः ।
हाहा हूहूश्च गन्धर्वौ हंसश्चैव महाद्युतिः ॥ १३ ॥
daśa pañca tvime proktā nāradaścaiva ṣoḍaśaḥ |
hāhā hūhūśca gandharvau haṃsaścaiva mahādyutiḥ || 13 ||
सर्वे ते देवगन्धर्वा उपगायन्ति केशवम् ।
तथैवाप्सरसो हृष्टाः सर्वालंकारभूषिताः ॥ १४ ॥
sarve te devagandharvā upagāyanti keśavam |
tathaivāpsaraso hṛṣṭāḥ sarvālaṃkārabhūṣitāḥ || 14 ||
वपुष्मन्तः सुजघनाः सर्वाङ्गशुभदर्शनाः ।
ननृतुश्च महाभागा जगुश्चायतलोचनाः ॥ १५ ॥
vapuṣmantaḥ sujaghanāḥ sarvāṅgaśubhadarśanāḥ |
nanṛtuśca mahābhāgā jaguścāyatalocanāḥ || 15 ||
सुमध्याश्चारुमध्याश्च प्रियमुख्यो वराननाः ।
अनूकाथ तथा जामी मिश्रकेशी त्वलम्बुषा ॥ १६ ॥
sumadhyāścārumadhyāśca priyamukhyo varānanāḥ |
anūkātha tathā jāmī miśrakeśī tvalambuṣā || 16 ||
मरीचिः शुचिका चैव विद्युत्पूर्णा तिलोत्तमा ।
अद्रिका लक्षणा चैव रम्भा तद्वन्मनोरमा ॥ १७ ॥
marīciḥ śucikā caiva vidyutpūrṇā tilottamā |
adrikā lakṣaṇā caiva rambhā tadvanmanoramā || 17 ||
असिता च सुबाहुश्च सुप्रिया सुभगा तथा ।
उर्वशी चित्रलेखा च सुग्रीवा च सुलोचना ॥ १८ ॥
asitā ca subāhuśca supriyā subhagā tathā |
urvaśī citralekhā ca sugrīvā ca sulocanā || 18 ||
पुण्डरीका सुगन्धा च सुरथा च प्रमाथिनी ।
नन्दा शारद्वती चैव तथान्यास्तत्र संघशः ॥ १९ ॥
puṇḍarīkā sugandhā ca surathā ca pramāthinī |
nandā śāradvatī caiva tathānyāstatra saṃghaśaḥ || 19 ||
मेनका सहजन्या च पर्णिका पुञ्जिकस्थला ।
एताश्चाप्सरसोऽन्याश्च प्रनृत्यन्ति सहस्रशः ॥ २० ॥
menakā sahajanyā ca parṇikā puñjikasthalā |
etāścāpsaraso'nyāśca pranṛtyanti sahasraśaḥ || 20 ||
धातार्यमा च मित्रश्च वरुणोंऽशो भगस्तथा ।
इन्द्रो विवस्वान्पूषा च त्वष्टा च सविता तथा ॥ २१ ॥
dhātāryamā ca mitraśca varuṇoṃ'śo bhagastathā |
indro vivasvānpūṣā ca tvaṣṭā ca savitā tathā || 21 ||
कथितो विष्णुरित्येवं काश्यपेयो गणस्तथा ।
इत्येते द्वादशादित्या ज्वलन्तः सूर्यवर्चसः ॥ २२ ॥
kathito viṣṇurityevaṃ kāśyapeyo gaṇastathā |
ityete dvādaśādityā jvalantaḥ sūryavarcasaḥ || 22 ||
चक्रुस्तस्य सुरेशस्य नमस्कारं महात्मनः ।
मृगव्याधश्च सर्पश्च निर्ऋतिश्च महाबलः ॥ २३ ॥
cakrustasya sureśasya namaskāraṃ mahātmanaḥ |
mṛgavyādhaśca sarpaśca nirṛtiśca mahābalaḥ || 23 ||
अजैकपादहिर्बुध्न्यः पिनाकी चापराजितः ।
दहनोऽथेश्वरश्चैव कपाली च विशाम्पते ॥ २४ ॥
ajaikapādahirbudhnyaḥ pinākī cāparājitaḥ |
dahano'theśvaraścaiva kapālī ca viśāmpate || 24 ||
स्थाणुर्भर्गश्च भगवान् रुद्रास्तत्रावतस्थिरे ।
प्रजानाथ! मृगव्याधः सर्प, महाबली निष्कृतिः ।
अश्विनौ वसवश्चाष्टौ मरुतश्च महाबलाः ॥ २५ ॥
sthāṇurbhargaśca bhagavān rudrāstatrāvatasthire |
prajānātha! mṛgavyādhaḥ sarpa, mahābalī niṣkṛtiḥ |
aśvinau vasavaścāṣṭau marutaśca mahābalāḥ || 25 ||
विश्वेदेवाश्च साध्याश्च तस्य प्राञ्जलयः स्थिताः ।
शेषानुजा महाभागा वासुकिप्रमुखास्तथा ॥ २६ ॥
viśvedevāśca sādhyāśca tasya prāñjalayaḥ sthitāḥ |
śeṣānujā mahābhāgā vāsukipramukhāstathā || 26 ||
कच्छपश्चापहर्ता च तक्षकश्च महाबलः ।
अधृष्टास्तेजसा युक्ता महाक्रोधा महाबलाः ॥ २७ ॥
kacchapaścāpahartā ca takṣakaśca mahābalaḥ |
adhṛṣṭāstejasā yuktā mahākrodhā mahābalāḥ || 27 ||
एते नागा महात्मानस्तस्मै प्राञ्जलयः स्थिताः ।
तार्क्ष्यश्चारिष्टनेमिश्च गरुडश्च महाबलः ॥ २८ ॥
ete nāgā mahātmānastasmai prāñjalayaḥ sthitāḥ |
tārkṣyaścāriṣṭanemiśca garuḍaśca mahābalaḥ || 28 ||
अरुणश्चारुणिश्चैव वैनतेया ह्युपस्थिताः ।
पितामहश्च भगवान् स्वयमागम्य लोककृत् ।
प्राह चैवं गुरुः श्रीमान् सह सर्वैर्महात्मभिः ॥ २९ ॥
aruṇaścāruṇiścaiva vainateyā hyupasthitāḥ |
pitāmahaśca bhagavān svayamāgamya lokakṛt |
prāha caivaṃ guruḥ śrīmān saha sarvairmahātmabhiḥ || 29 ||
ब्रह्मोवाच ।
यस्मात् प्रसूयते लोकः प्रभविष्णुः सनातनः ।
तस्माल्लोकेश्वरः श्रीमान् विष्णुरेव भवत्वयम् ॥ ३० ॥
brahmovāca |
yasmāt prasūyate lokaḥ prabhaviṣṇuḥ sanātanaḥ |
tasmāllokeśvaraḥ śrīmān viṣṇureva bhavatvayam || 30 ||
एवमुक्त्वा तु भगवान् सार्धं देवर्षिभिः प्रभुः ।
नमस्कृत्वा सुरेशाय जगाम त्रिदिवं पुनः ॥ ३१ ॥
evamuktvā tu bhagavān sārdhaṃ devarṣibhiḥ prabhuḥ |
namaskṛtvā sureśāya jagāma tridivaṃ punaḥ || 31 ||
स तु जातः सुरेशानः कश्यपस्यात्मजः प्रभुः ।
नवदुर्दिनमेघाभो रक्ताक्षो वामनाकृतिः ॥ ३२ ॥
sa tu jātaḥ sureśānaḥ kaśyapasyātmajaḥ prabhuḥ |
navadurdinameghābho raktākṣo vāmanākṛtiḥ || 32 ||
श्रीवत्सेनोरसि श्रीमान् रोमजातेन राजता ।
उत्फुल्ललोचनाः सर्वाः पश्यन्त्यप्सरसस्तदा ॥ ३३ ॥
śrīvatsenorasi śrīmān romajātena rājatā |
utphullalocanāḥ sarvāḥ paśyantyapsarasastadā || 33 ||
दिवि सूर्यसहस्रस्य भवेद् युगपदुत्थिता ।
यदि भाः सदृशी सा स्याद् भासा तस्य महात्मनः ॥ ३४ ॥
divi sūryasahasrasya bhaved yugapadutthitā |
yadi bhāḥ sadṛśī sā syād bhāsā tasya mahātmanaḥ || 34 ||
सुरर्षिप्रतिमः श्रीमान् भूर्भुवर्भूतभावनः ।
शुचिरोमा महास्कन्धः सर्वतेजोमयः प्रभुः ॥ ३५ ॥
surarṣipratimaḥ śrīmān bhūrbhuvarbhūtabhāvanaḥ |
śuciromā mahāskandhaḥ sarvatejomayaḥ prabhuḥ || 35 ||
या गतिः पुण्यकीर्तीनामगतिः पापकर्मणाम् ।
योगसिद्धा महात्मानो यं विदुर्योगमुत्तमम् ॥ ३६ ॥
yā gatiḥ puṇyakīrtīnāmagatiḥ pāpakarmaṇām |
yogasiddhā mahātmāno yaṃ viduryogamuttamam || 36 ||
यस्याष्टगुणमैश्वर्यं यमाहुर्देवसत्तमम् ।
यं प्राप्य शाश्वतं विप्रा नियता मोक्षकाङक्षिणः ॥ ३७ ॥
yasyāṣṭaguṇamaiśvaryaṃ yamāhurdevasattamam |
yaṃ prāpya śāśvataṃ viprā niyatā mokṣakāṅakṣiṇaḥ || 37 ||
जन्मनो मरणाच्चैव मुच्यन्ते भवभीरवः ।
यदेतत्तप इत्याहुः सर्वाश्रमनिवासिनः ॥ ३८ ॥
janmano maraṇāccaiva mucyante bhavabhīravaḥ |
yadetattapa ityāhuḥ sarvāśramanivāsinaḥ || 38 ||
सेवन्ते यं यताहारा दुश्चरं व्रतमास्थिताः ।
योऽनन्त इति नागेषु सेव्यते सर्वभोगिभिः ॥ ३९ ॥
sevante yaṃ yatāhārā duścaraṃ vratamāsthitāḥ |
yo'nanta iti nāgeṣu sevyate sarvabhogibhiḥ || 39 ||
सहस्रमूर्धा रक्ताक्षः शेषादिभिरनुत्तमैः ।
यो यज्ञ इति विप्रेन्द्रैरिज्यते स्वर्गलिप्सुभिः ॥ ४० ॥
sahasramūrdhā raktākṣaḥ śeṣādibhiranuttamaiḥ |
yo yajña iti viprendrairijyate svargalipsubhiḥ || 40 ||
नानास्थानगतः श्रीमानेकः कविरनुत्तमः ।
यं देवा यान्ति वेत्तारं यज्ञभागप्रदायिनम् ॥ ४१ ॥
nānāsthānagataḥ śrīmānekaḥ kaviranuttamaḥ |
yaṃ devā yānti vettāraṃ yajñabhāgapradāyinam || 41 ||
वृषार्चिश्चन्द्रसूर्याक्षं देवमाकाशविग्रहम् ।
स प्राह त्रिदशान् सर्वान् वाचा वै परया विभुः ॥ ४२ ॥
vṛṣārciścandrasūryākṣaṃ devamākāśavigraham |
sa prāha tridaśān sarvān vācā vai parayā vibhuḥ || 42 ||
जानन्नपि महातेजा गतो योगेन बालताम् ।
किं करोमि सुरश्रेष्ठाः कं वरं च ददामि वः ॥ ४३ ॥
jānannapi mahātejā gato yogena bālatām |
kiṃ karomi suraśreṣṭhāḥ kaṃ varaṃ ca dadāmi vaḥ || 43 ||
यत्काङ्क्षितं वै सर्वेषां तद्वै ब्रूत मुदा युताः ।
तस्य तद् वचनं श्रुत्वा वामनस्य महात्मनः ॥ ४४ ॥
yatkāṅkṣitaṃ vai sarveṣāṃ tadvai brūta mudā yutāḥ |
tasya tad vacanaṃ śrutvā vāmanasya mahātmanaḥ || 44 ||
सर्वे ते हृष्टमनसो देवाः कश्यपनन्दनम् ।
ऊचुः प्राञ्जलयो विष्णुं सुराः शक्रपुरोगमाः ॥ ४५ ॥
sarve te hṛṣṭamanaso devāḥ kaśyapanandanam |
ūcuḥ prāñjalayo viṣṇuṃ surāḥ śakrapurogamāḥ || 45 ||
ब्रह्मणो वरदानेन हृतं नो निखिलं जगत् ।
तपसा महता चैव विक्रमेण दमेन च ॥ ४६ ॥
brahmaṇo varadānena hṛtaṃ no nikhilaṃ jagat |
tapasā mahatā caiva vikrameṇa damena ca || 46 ||
बलिना दैत्यमुख्येन सर्वज्ञेन महात्मना ।
अवध्यः किल सोऽस्माकं सर्वेषां देवसत्तम ॥ ४७ ॥
balinā daityamukhyena sarvajñena mahātmanā |
avadhyaḥ kila so'smākaṃ sarveṣāṃ devasattama || 47 ||
भवान् प्रभवते तस्य नान्यः कश्चन सुव्रत ।
तत् प्रपद्यामहे सर्वे भवन्तं शरणार्थिनः ।
शरण्यं वरदं देवं सर्वदेवभयापहम् ॥ ४८ ॥
bhavān prabhavate tasya nānyaḥ kaścana suvrata |
tat prapadyāmahe sarve bhavantaṃ śaraṇārthinaḥ |
śaraṇyaṃ varadaṃ devaṃ sarvadevabhayāpaham || 48 ||
ऋषीणां च हितार्थाय लोकानां च सुरेश्वर ।
प्रियार्थं च तथादित्याः कश्यपस्य तथैव च ॥ ४९ ॥
ṛṣīṇāṃ ca hitārthāya lokānāṃ ca sureśvara |
priyārthaṃ ca tathādityāḥ kaśyapasya tathaiva ca || 49 ||
कव्यं पितॄणामुचितं सुराणां हव्यमुत्तमम् ।
प्रवर्तेत महाबाहो यथापूर्वं सुरोत्तम ॥ ५० ॥
kavyaṃ pitṝṇāmucitaṃ surāṇāṃ havyamuttamam |
pravarteta mahābāho yathāpūrvaṃ surottama || 50 ||
आनृण्यार्थं सुरेशस्य वासवस्य महात्मनः ।
प्रत्यानय महेन्द्रस्य त्रैलोक्यमिदमव्ययम् ॥ ५१ ॥
ānṛṇyārthaṃ sureśasya vāsavasya mahātmanaḥ |
pratyānaya mahendrasya trailokyamidamavyayam || 51 ||
क्रतुना वाजिमेधेन यजते स हि दानवः ।
यत् प्रत्यानयने युक्तं लोकानां तद् विचिन्तय ॥ ५२ ॥
kratunā vājimedhena yajate sa hi dānavaḥ |
yat pratyānayane yuktaṃ lokānāṃ tad vicintaya || 52 ||
वैशम्पायन उवाच ।
एवमुक्तस्तदा देवैर्विष्णुर्वामनरूपधृक् ।
प्रहर्षयन्नुवाचाथ सर्वान् देवानिदं वचः ॥ ५३ ॥
vaiśampāyana uvāca |
evamuktastadā devairviṣṇurvāmanarūpadhṛk |
praharṣayannuvācātha sarvān devānidaṃ vacaḥ || 53 ||
तस्य यज्ञसकाशं मां महर्षिर्वेदपारगः ।
बृहस्पतिर्महातेजा नयत्वङ्गिरसः सुतः ॥ ५४ ॥
tasya yajñasakāśaṃ māṃ maharṣirvedapāragaḥ |
bṛhaspatirmahātejā nayatvaṅgirasaḥ sutaḥ || 54 ||
तस्याहं समनुप्राप्तो यज्ञवाटं सुरोत्तमाः ।
विचरिष्ये यथायुक्तं त्रैलोक्यहरणाय वै ॥ ५५ ॥
tasyāhaṃ samanuprāpto yajñavāṭaṃ surottamāḥ |
vicariṣye yathāyuktaṃ trailokyaharaṇāya vai || 55 ||
वैशम्पायन उवाच ।
ततो बृहस्पतिर्धीमाननयद् वामनं प्रभुम् ।
यज्ञवाटं महातेजा दानवेन्द्रस्य धीमतः ॥ ५६ ॥
vaiśampāyana uvāca |
tato bṛhaspatirdhīmānanayad vāmanaṃ prabhum |
yajñavāṭaṃ mahātejā dānavendrasya dhīmataḥ || 56 ||
मौञ्जी यज्ञोपवीती च छत्री दण्डी ध्वजी तथा ।
वामनो धूम्ररक्ताक्षो भगवान् बालरूपधृक् ॥ ५७ ॥
mauñjī yajñopavītī ca chatrī daṇḍī dhvajī tathā |
vāmano dhūmraraktākṣo bhagavān bālarūpadhṛk || 57 ||
तं गत्वा यत्रवाटं च ब्रह्मर्षिगणसंकुलम् ।
आत्मना चैव भगवान् वर्णयामास तं क्रतुम् ॥ ५८ ॥
taṃ gatvā yatravāṭaṃ ca brahmarṣigaṇasaṃkulam |
ātmanā caiva bhagavān varṇayāmāsa taṃ kratum || 58 ||
लोकेश्वरेश्वरः श्रीमान् सुरैर्व्रह्मपुरोगमैः ।
अध्यास्यमानो भगवानवृद्धोऽप्यथ वृद्धवत् ॥ ५९ ॥
lokeśvareśvaraḥ śrīmān surairvrahmapurogamaiḥ |
adhyāsyamāno bhagavānavṛddho'pyatha vṛddhavat || 59 ||
दानवाधिपतेस्तस्य बलेर्वैरोचनस्य च ।
यज्ञवाटमचिन्त्यात्मा जगाम सुरसत्तमः ॥ ६० ॥
dānavādhipatestasya balervairocanasya ca |
yajñavāṭamacintyātmā jagāma surasattamaḥ || 60 ||
पालितोऽपि हि दैतेयः सांग्रामिकपरिच्छदैः ।
द्वारे दानवसम्बाधे सहसैव विवेश ह ॥ ६१ ॥
pālito'pi hi daiteyaḥ sāṃgrāmikaparicchadaiḥ |
dvāre dānavasambādhe sahasaiva viveśa ha || 61 ||
ऋषिभिश्चैव मन्त्राद्यैः सर्वतः परिवारितम् ।
दैत्यदानवराजेन्द्रमुपतस्थे बलिं बली ॥ ६२ ॥
ṛṣibhiścaiva mantrādyaiḥ sarvataḥ parivāritam |
daityadānavarājendramupatasthe baliṃ balī || 62 ||
वर्णयित्वा यथान्यायं यज्ञं यज्ञः सनातनः ।
विस्तरेण नरश्रेष्ठ प्रयोगैर्विविधैस्तथा ॥ ६३ ॥
varṇayitvā yathānyāyaṃ yajñaṃ yajñaḥ sanātanaḥ |
vistareṇa naraśreṣṭha prayogairvividhaistathā || 63 ||
शुक्रादीनृत्विजश्चापि यज्ञकर्मविचक्षणान् ।
सर्वानेव निजग्राह चकार च निरुत्तरान् ॥ ६४ ॥
śukrādīnṛtvijaścāpi yajñakarmavicakṣaṇān |
sarvāneva nijagrāha cakāra ca niruttarān || 64 ||
आरादथ बलेस्तस्य ऋत्विजामभितस्तथा ।
यज्ञमात्मानमेवासौ हेतुभिः कारणं विभुः ॥ ६५ ॥
ārādatha balestasya ṛtvijāmabhitastathā |
yajñamātmānamevāsau hetubhiḥ kāraṇaṃ vibhuḥ || 65 ||
वैदिकैरप्रकाशैश्च पुनरप्यथ भारत ।
प्रत्यक्षमृषिसंघानां वर्णयामास चित्रगुः ॥ ६६ ॥
vaidikairaprakāśaiśca punarapyatha bhārata |
pratyakṣamṛṣisaṃghānāṃ varṇayāmāsa citraguḥ || 66 ||
ततो निरुत्तरान् दृष्ट्वा सोपाध्यायानृषींश्च तान् ।
अवृद्धेनापि वृद्धांस्तान् वामनेन महौजसा ॥ ६७ ॥
tato niruttarān dṛṣṭvā sopādhyāyānṛṣīṃśca tān |
avṛddhenāpi vṛddhāṃstān vāmanena mahaujasā || 67 ||
अद्भुतं चापि मेने स विरोचनसुतो बली ।
मूर्ध्ना कृताञ्जलिश्चेदमब्रवीद् विस्मितो वचः ॥ ६८ ॥
adbhutaṃ cāpi mene sa virocanasuto balī |
mūrdhnā kṛtāñjaliścedamabravīd vismito vacaḥ || 68 ||
कुतस्त्वं कोऽसि कस्यासि किं तेहास्ति प्रयोजनम् ।
नैवंविधः परिज्ञातो दृष्टपूर्वो मया द्विजः ॥ ६९ ॥
kutastvaṃ ko'si kasyāsi kiṃ tehāsti prayojanam |
naivaṃvidhaḥ parijñāto dṛṣṭapūrvo mayā dvijaḥ || 69 ||
बालो मतिमतां श्रेष्ठो ज्ञानविज्ञानकोविदः ।
शिष्टवाग्रूपसम्पन्नो मनोज्ञः प्रियदर्शनः ॥ ७० ॥
bālo matimatāṃ śreṣṭho jñānavijñānakovidaḥ |
śiṣṭavāgrūpasampanno manojñaḥ priyadarśanaḥ || 70 ||
नेदृशाः सन्ति देवानामृषीणामपि सूनवः ।
न नागानां न यक्षाणां नासुराणां न रक्षसाम् ॥ ७१ ॥
nedṛśāḥ santi devānāmṛṣīṇāmapi sūnavaḥ |
na nāgānāṃ na yakṣāṇāṃ nāsurāṇāṃ na rakṣasām || 71 ||
Keys: ← → turn the page, J K step through the verses.
Illustration: Verse & Place (Project-owned).