Skip to content

भविष्यपर्व · अध्यायः ८४

Caturaśītitamo'dhyāyaḥ

A chapter of the Harivamsha.

28 versesSanskrit with transliteration

The child Krishna among the cowherds of Vraja.

चतुरशीतितमोऽध्यायः । वैशम्पायन उवाच । ततः स भगवान्विष्णुर्मुनिभ्यस्तत्त्वमादितः । कथयामास यद् वृत्तं पिशाचस्य महात्मनः ॥ १ ॥

caturaśītitamo'dhyāyaḥ | vaiśampāyana uvāca | tataḥ sa bhagavānviṣṇurmunibhyastattvamāditaḥ | kathayāmāsa yad vṛttaṃ piśācasya mahātmanaḥ || 1 ||

Report an error

तच्छ्रुत्वा मुनयः सर्वे विस्मयं परमं गताः । अहोऽस्य कर्मणः पाकस्तव संदर्शनात्तत ॥ २ ॥

tacchrutvā munayaḥ sarve vismayaṃ paramaṃ gatāḥ | aho'sya karmaṇaḥ pākastava saṃdarśanāttata || 2 ||

Report an error

अर्चितो मुनिभिः सर्वैः प्रीतः प्रीतिमतां प्रियः । ततः प्रभाते विमले सूर्ये चाभ्युदिते सति ॥ ३ ॥

arcito munibhiḥ sarvaiḥ prītaḥ prītimatāṃ priyaḥ | tataḥ prabhāte vimale sūrye cābhyudite sati || 3 ||

Report an error

आरुह्य गरुडं विष्णुर्ययौ कैलासमुत्तमम् । भवद्भिस्तत्र गन्तव्यमित्युक्त्वा मुनिसत्तमान् ॥ ४ ॥

āruhya garuḍaṃ viṣṇuryayau kailāsamuttamam | bhavadbhistatra gantavyamityuktvā munisattamān || 4 ||

Report an error

यत्र विश्वेश्वराः सिद्धास्तपस्यन्ति यतव्रताः । यत्र वैश्रवणः साक्षादुपास्ते शंकरं सदा ॥ ५ ॥

yatra viśveśvarāḥ siddhāstapasyanti yatavratāḥ | yatra vaiśravaṇaḥ sākṣādupāste śaṃkaraṃ sadā || 5 ||

Report an error

यश्च तन्मानसं नाम सरो हंसालयं महत् । यत्र भृङ्गीरिटिर्देवमुपास्ते शंकरं शिवम् ॥ ६ ॥

yaśca tanmānasaṃ nāma saro haṃsālayaṃ mahat | yatra bhṛṅgīriṭirdevamupāste śaṃkaraṃ śivam || 6 ||

Report an error

गाणपत्यमवाप्याथ हरपार्श्वचरः सदा । यत्र सिंहा वराहाश्च द्विपद्वीपिमृगैः सह ॥ ७ ॥

gāṇapatyamavāpyātha harapārśvacaraḥ sadā | yatra siṃhā varāhāśca dvipadvīpimṛgaiḥ saha || 7 ||

Report an error

क्रीडन्ति वन्यरतयः परस्परहिते रताः । यत्र नद्यः समुत्पन्ना गङ्गाद्याः सागरंगमाः ॥ ८ ॥

krīḍanti vanyaratayaḥ parasparahite ratāḥ | yatra nadyaḥ samutpannā gaṅgādyāḥ sāgaraṃgamāḥ || 8 ||

Report an error

यत्र विश्वेश्वरः शम्भुरच्छिनद् ब्रह्मणः शिरः । यत्रोत्पन्ना महावेत्रा भूतानां दण्डतां ययुः ॥ ९ ॥

yatra viśveśvaraḥ śambhuracchinad brahmaṇaḥ śiraḥ | yatrotpannā mahāvetrā bhūtānāṃ daṇḍatāṃ yayuḥ || 9 ||

Report an error

उमया यत्र सहितः शंकरो नीललोहितः । ऋषिभिः प्रार्थितः पूर्वं ददौ यत्र गिरिः सुताम् ॥ १० ॥

umayā yatra sahitaḥ śaṃkaro nīlalohitaḥ | ṛṣibhiḥ prārthitaḥ pūrvaṃ dadau yatra giriḥ sutām || 10 ||

Report an error

शंकराय जगद्धात्रे शिवाय जगतीपते । यत्र लेभे हरिश्चक्रमुपास्य बहुभिर्दिनैः ॥ ११ ॥

śaṃkarāya jagaddhātre śivāya jagatīpate | yatra lebhe hariścakramupāsya bahubhirdinaiḥ || 11 ||

Report an error

पुष्करैः शतपत्रैश्च नेत्रेण च जगत्पतिम् । गुहां यत्र समाश्रित्य क्रीडन्ते सिद्धकिन्नराः ॥ १२ ॥

puṣkaraiḥ śatapatraiśca netreṇa ca jagatpatim | guhāṃ yatra samāśritya krīḍante siddhakinnarāḥ || 12 ||

Report an error

प्रियाभिः सह मोदन्ते पिबन्ते मधु चोत्तमम् । यमुद्धृत्य भुजैः सर्वैः पौलस्त्यो विरराम ह ॥ १३ ॥

priyābhiḥ saha modante pibante madhu cottamam | yamuddhṛtya bhujaiḥ sarvaiḥ paulastyo virarāma ha || 13 ||

Report an error

तमारुह्य महाशैलं देवकीनन्दनो हरिः । मानसस्योत्तरं तीरं जगाम यदुनन्दनः ॥ १४ ॥

tamāruhya mahāśailaṃ devakīnandano hariḥ | mānasasyottaraṃ tīraṃ jagāma yadunandanaḥ || 14 ||

Report an error

तपश्चर्तुं किल हरिर्विष्णुः सर्वेश्वरः शिवः । जटी चीरी जगन्नाथो मानुषं वपुरास्थितः ॥ १५ ॥

tapaścartuṃ kila harirviṣṇuḥ sarveśvaraḥ śivaḥ | jaṭī cīrī jagannātho mānuṣaṃ vapurāsthitaḥ || 15 ||

Report an error

तपसे धृतचित्तस्तु शुचौ भूमावुपाविशत् । अवरुह्य ततो यानाद् गरुडाद्वेदसम्मितात् ॥ १६ ॥

tapase dhṛtacittastu śucau bhūmāvupāviśat | avaruhya tato yānād garuḍādvedasammitāt || 16 ||

Report an error

द्वादशाब्दं तपश्चर्तुं मनो दध्रे ततो हरिः । फाल्गुनेन तु मासेन समारेभे जगत्पतिः ॥ १७ ॥

dvādaśābdaṃ tapaścartuṃ mano dadhre tato hariḥ | phālgunena tu māsena samārebhe jagatpatiḥ || 17 ||

Report an error

शाकभक्षः कृतजपो वेदाध्ययनतत्परः । किमुद्दिश्य जगन्ताथस्तपश्चरति मानवः ॥ १८ ॥

śākabhakṣaḥ kṛtajapo vedādhyayanatatparaḥ | kimuddiśya jagantāthastapaścarati mānavaḥ || 18 ||

Report an error

तं न विद्मो यथाकामं दुर्ज्ञेयेश्वरचिन्तना । तपस्यति तदा विष्णौ पर्वते भूतसेविते ॥ १९ ॥

taṃ na vidmo yathākāmaṃ durjñeyeśvaracintanā | tapasyati tadā viṣṇau parvate bhūtasevite || 19 ||

Report an error

गरुडः कश्यपसुत इन्धनानि समाचिनोत् । होमार्थं वासुदेवस्य चरतस्तप उत्तमम् ॥ २० ॥

garuḍaḥ kaśyapasuta indhanāni samācinot | homārthaṃ vāsudevasya caratastapa uttamam || 20 ||

Report an error

चक्रराजोऽथ पुष्पाणि संचिनोति तदा हरेः । दिक्षु सर्वासु सर्वत्र ररक्ष जलजस्तदा ॥ २१ ॥

cakrarājo'tha puṣpāṇi saṃcinoti tadā hareḥ | dikṣu sarvāsu sarvatra rarakṣa jalajastadā || 21 ||

Report an error

खड्ग आहृत्य यत्नेन कुशान् सुबहुशस्तदा । गदा कौमोदकी चैव परिचर्या चकार ह ॥ २२ ॥

khaḍga āhṛtya yatnena kuśān subahuśastadā | gadā kaumodakī caiva paricaryā cakāra ha || 22 ||

Report an error

धनुःप्रवरमत्युग्रं शार्ङ्ग दानवभीषणम् । स्थितं हि पुरतस्तस्य यथेष्टं भृत्यवत् स्वयम् ॥ २३ ॥

dhanuḥpravaramatyugraṃ śārṅga dānavabhīṣaṇam | sthitaṃ hi puratastasya yatheṣṭaṃ bhṛtyavat svayam || 23 ||

Report an error

जुहोति भगवान् विष्णुरेधोभिर्बहुभिः सदा । आज्यादिभिस्तदा हव्यैरग्निं सम्पूज्य माधवः ॥ २४ ॥

juhoti bhagavān viṣṇuredhobhirbahubhiḥ sadā | ājyādibhistadā havyairagniṃ sampūjya mādhavaḥ || 24 ||

Report an error

सप्तार्चिषः समाप्तिं च समस्तव्यस्ततः कृती । एकस्मिन्नेकदा मासे भुञ्जानो नियतात्मवान् ॥ २५ ॥

saptārciṣaḥ samāptiṃ ca samastavyastataḥ kṛtī | ekasminnekadā māse bhuñjāno niyatātmavān || 25 ||

Report an error

द्वितीये त्वथ पर्याये भुञ्जन्नेकेन केशवः । एकस्मिन् वत्सरे भुञ्जंस्तथैवैकेन केनचित् ॥ २६ ॥

dvitīye tvatha paryāye bhuñjannekena keśavaḥ | ekasmin vatsare bhuñjaṃstathaivaikena kenacit || 26 ||

Report an error

समाप्य तत् तपः सर्वमेवमेव जगत्पतिः । द्वादशाब्दे तथा पूर्णे ऊनमासे जगत्पतिः ॥ २७ ॥

samāpya tat tapaḥ sarvamevameva jagatpatiḥ | dvādaśābde tathā pūrṇe ūnamāse jagatpatiḥ || 27 ||

Report an error

जुह्वन्नग्निं समास्थाय पठन् मन्त्रं जनार्दनः । आरण्यकं पठन् विष्णुः साक्षात् सर्वेश्वरो हरिः । आस्ते ध्यानपरस्तत्र पठन् प्रणवमुत्तमम् ॥ २८ ॥

juhvannagniṃ samāsthāya paṭhan mantraṃ janārdanaḥ | āraṇyakaṃ paṭhan viṣṇuḥ sākṣāt sarveśvaro hariḥ | āste dhyānaparastatra paṭhan praṇavamuttamam || 28 ||

Report an error

Illustration: Verse & Place (Project-owned).