भविष्यपर्व · अध्यायः ९०
Tataḥ sa bhagavānrudraḥ sarvānvismāpayanniva
॥
A chapter of the Harivamsha.
38 verses·Sanskrit with transliteration
वैशम्पायन उवाच ।
ततः स भगवान्रुद्रः सर्वान्विस्मापयन्निव ।
स्तुत्या प्रचक्रमे स्तोतुं विष्णुं विश्वेश्वरं हरिम् ।
अर्थ्याभिस्तु तदा वाग्भिर्मुनीनां शृण्वतां तथा ॥ १ ॥
vaiśampāyana uvāca |
tataḥ sa bhagavānrudraḥ sarvānvismāpayanniva |
stutyā pracakrame stotuṃ viṣṇuṃ viśveśvaraṃ harim |
arthyābhistu tadā vāgbhirmunīnāṃ śṛṇvatāṃ tathā || 1 ||
महेश्वर उवाच ।
नमो भगवते तुभ्यं वासुदेवाय धीमते ।
यस्य भासा जगत् सर्वं भासते नित्यमच्युत ॥ २ ॥
maheśvara uvāca |
namo bhagavate tubhyaṃ vāsudevāya dhīmate |
yasya bhāsā jagat sarvaṃ bhāsate nityamacyuta || 2 ||
नमो भगवते देव नित्यं सूर्यात्मने नमः ।
यः शीतयति शीतांशुर्लोकान् सर्वानिमान् विभुः ॥ ३ ॥
namo bhagavate deva nityaṃ sūryātmane namaḥ |
yaḥ śītayati śītāṃśurlokān sarvānimān vibhuḥ || 3 ||
नमस्ते विष्णवे देव नित्यं सोमात्मने नमः ।
यः प्रजाः प्रीणयत्येको विश्वात्मा भूतभावनः ॥ ४ ॥
namaste viṣṇave deva nityaṃ somātmane namaḥ |
yaḥ prajāḥ prīṇayatyeko viśvātmā bhūtabhāvanaḥ || 4 ||
नमः सर्वात्मने देव नमो वागात्मने हरे ।
यो दधार करेणासौ कुशचीरादि यत् सदा ॥ ५ ॥
namaḥ sarvātmane deva namo vāgātmane hare |
yo dadhāra kareṇāsau kuśacīrādi yat sadā || 5 ||
दधार वेदान् सर्वांश्च तुभ्यं ब्रह्मात्मने नमः ।
सर्वान् संहरते यस्तु संहारे विश्वदृक् सदा ॥ ६ ॥
dadhāra vedān sarvāṃśca tubhyaṃ brahmātmane namaḥ |
sarvān saṃharate yastu saṃhāre viśvadṛk sadā || 6 ||
क्रोधात्मासि विरूपोऽसि तुभ्यं रुद्रात्मने नमः ।
सृष्टौ स्रष्टा समस्तानां प्राणिनां प्राणदायिने ॥ ७ ॥
krodhātmāsi virūpo'si tubhyaṃ rudrātmane namaḥ |
sṛṣṭau sraṣṭā samastānāṃ prāṇināṃ prāṇadāyine || 7 ||
अजाय विष्णवे तुभ्यं स्रष्ट्रे विश्वसृजे नमः ।
आदौ प्रकृतिमूलाय भूतानां प्रभवाय च ॥ ८ ॥
ajāya viṣṇave tubhyaṃ sraṣṭre viśvasṛje namaḥ |
ādau prakṛtimūlāya bhūtānāṃ prabhavāya ca || 8 ||
नमस्ते देवदेवेश प्रधानाय नमो नमः ।
पृथिव्यां गन्धरूपेण संस्थितः प्राणिनां हरे ॥ ९ ॥
namaste devadeveśa pradhānāya namo namaḥ |
pṛthivyāṃ gandharūpeṇa saṃsthitaḥ prāṇināṃ hare || 9 ||
दृढाय दृढरूपाय तुभ्यं गन्धात्मने नमः ।
अपां रसाय सर्वत्र प्राणिनां सुखहेतवे ॥ १० ॥
dṛḍhāya dṛḍharūpāya tubhyaṃ gandhātmane namaḥ |
apāṃ rasāya sarvatra prāṇināṃ sukhahetave || 10 ||
नमस्ते विश्वरूपाय रसाय च नमो नमः ।
तेजसा भास्करो यस्तु घृणिर्जन्तुहितः सदा ॥ ११ ॥
namaste viśvarūpāya rasāya ca namo namaḥ |
tejasā bhāskaro yastu ghṛṇirjantuhitaḥ sadā || 11 ||
तस्मै देव जगन्नाथ नमो भास्कररूपिणे ।
वायोः स्पर्शगुणो यत्र शीतोष्णसुखदुःखदः ॥ १२ ॥
tasmai deva jagannātha namo bhāskararūpiṇe |
vāyoḥ sparśaguṇo yatra śītoṣṇasukhaduḥkhadaḥ || 12 ||
नमस्ते वायुरूपाय नमः स्पर्शात्मने हरे ।
आकाशेऽवस्थितः शब्दः सर्वश्रोत्रनिवेशनः ॥ १३ ॥
namaste vāyurūpāya namaḥ sparśātmane hare |
ākāśe'vasthitaḥ śabdaḥ sarvaśrotraniveśanaḥ || 13 ||
यो दधार जगत् सर्वं मायामानुषदेहवान् ॥ १४ ॥
yo dadhāra jagat sarvaṃ māyāmānuṣadehavān || 14 ||
नमस्तुभ्यं जगन्नाथ मायिनेऽमायदायिने ।
नम आद्याय बीजाय निर्गुणाय गुणात्मने ॥ १५ ॥
namastubhyaṃ jagannātha māyine'māyadāyine |
nama ādyāya bījāya nirguṇāya guṇātmane || 15 ||
अचिन्त्याय सुचिन्त्याय तस्मै चिन्त्यात्मने नमः ।
हराय हरिरूपाय ब्रह्मणे ब्रह्मदायिने ॥ १६ ॥
acintyāya sucintyāya tasmai cintyātmane namaḥ |
harāya harirūpāya brahmaṇe brahmadāyine || 16 ||
नमो ब्रह्मविदे तुभ्यं ब्रह्मब्रह्मात्मने नमः ।
नमः सहस्रशिरसे सहस्रकिरणाय च ॥ १७ ॥
namo brahmavide tubhyaṃ brahmabrahmātmane namaḥ |
namaḥ sahasraśirase sahasrakiraṇāya ca || 17 ||
नमः सहस्रवक्त्राय सहस्रनयनाय च ।
विश्वाय विश्वरूपाय विश्वकर्त्रे नमो नमः ॥ १८ ॥
namaḥ sahasravaktrāya sahasranayanāya ca |
viśvāya viśvarūpāya viśvakartre namo namaḥ || 18 ||
विश्ववक्त्रे नमो नित्यं भूतावास नमो नमः ।
इन्द्रियायेन्द्ररूपाय विषयाय सदा हरे ॥ १९ ॥
viśvavaktre namo nityaṃ bhūtāvāsa namo namaḥ |
indriyāyendrarūpāya viṣayāya sadā hare || 19 ||
नमोऽश्वशिरसे तुभ्यं वेदाभरणरूपिणे ।
अग्नयेऽग्निपते तुभ्यं ज्योतिषां पतये नमः ॥ २० ॥
namo'śvaśirase tubhyaṃ vedābharaṇarūpiṇe |
agnaye'gnipate tubhyaṃ jyotiṣāṃ pataye namaḥ || 20 ||
सूर्याय सूर्यपुत्राय तेजसां पतये नमः ।
नमः सोमाय सौम्याय नमः शीतात्मने हरे ॥ २१ ॥
sūryāya sūryaputrāya tejasāṃ pataye namaḥ |
namaḥ somāya saumyāya namaḥ śītātmane hare || 21 ||
नमो वषट्कृते तुभ्यं स्वाहास्वधास्वरूपिणे ।
नमो यज्ञाय इज्याय हविषे हव्यसंस्कृते ।
नमः स्रुवाय पात्राय यज्ञाङ्गाय पराय च ॥ २२ ॥
namo vaṣaṭkṛte tubhyaṃ svāhāsvadhāsvarūpiṇe |
namo yajñāya ijyāya haviṣe havyasaṃskṛte |
namaḥ sruvāya pātrāya yajñāṅgāya parāya ca || 22 ||
नमः प्रणवदेहाय क्षरायाप्यक्षराय च ।
वेदाय वेदरूपाय शस्त्रिणे शस्त्ररूपिणे ॥ २३ ॥
namaḥ praṇavadehāya kṣarāyāpyakṣarāya ca |
vedāya vedarūpāya śastriṇe śastrarūpiṇe || 23 ||
गदिने खड्गिने तुभ्यं शङ्खिने चक्रिणे नमः ।
शूलिने चर्मिणे नित्य वरदाय नमो नमः ॥ २४ ॥
gadine khaḍgine tubhyaṃ śaṅkhine cakriṇe namaḥ |
śūline carmiṇe nitya varadāya namo namaḥ || 24 ||
बुद्धिप्रियाय बुद्धाय प्रबुद्धाय सुखाय च ।
हरये विष्णवे तुभ्यं नमः सर्वात्मने गुरो ॥ २५ ॥
buddhipriyāya buddhāya prabuddhāya sukhāya ca |
haraye viṣṇave tubhyaṃ namaḥ sarvātmane guro || 25 ||
नमस्ते सर्वलोकेश सर्वकर्त्रे नमो नमः ।
नभः स्वभावशुद्धाय नमस्ते यज्ञसूकर ॥ २६ ॥
namaste sarvalokeśa sarvakartre namo namaḥ |
nabhaḥ svabhāvaśuddhāya namaste yajñasūkara || 26 ||
नमो विष्णो नमो विष्णो नमो विष्णो नमो हरे ।
नमस्ते वासुदेवाय वासुदेवाय धीमते ॥ २७ ॥
namo viṣṇo namo viṣṇo namo viṣṇo namo hare |
namaste vāsudevāya vāsudevāya dhīmate || 27 ||
नमः कृष्णाय कृष्णाय सर्वावास नमो नमः ।
नमो भूयो नमस्तेऽस्तु पाहि लोकान् जनार्दन ॥ २८ ॥
namaḥ kṛṣṇāya kṛṣṇāya sarvāvāsa namo namaḥ |
namo bhūyo namaste'stu pāhi lokān janārdana || 28 ||
इति स्तुत्वा जगन्नाथमुवाच मुनिसत्तमान् ।
इदं स्तोत्रमधीयाना नित्यं व्रजत केशवम् ॥ २९ ॥
iti stutvā jagannāthamuvāca munisattamān |
idaṃ stotramadhīyānā nityaṃ vrajata keśavam || 29 ||
शरण्यं सर्वभूतानां तत्र श्रेयो विधास्यति ।
ये चेमं धारयिष्यन्ति स्तवं पापविमोचनम् ॥ ३० ॥
śaraṇyaṃ sarvabhūtānāṃ tatra śreyo vidhāsyati |
ye cemaṃ dhārayiṣyanti stavaṃ pāpavimocanam || 30 ||
तेषां प्रीतः प्रसन्नात्मा पठतां शृण्वतां हरिः ।
श्रेयो दास्यति धर्मात्मा नात्र कार्या विचारणा ॥ ३१ ॥
teṣāṃ prītaḥ prasannātmā paṭhatāṃ śṛṇvatāṃ hariḥ |
śreyo dāsyati dharmātmā nātra kāryā vicāraṇā || 31 ||
अवश्यं मनसा ध्यात केशवं भक्तवत्सलम् ।
श्रेयः प्राप्तुं यदीच्छन्ति भवन्तः शंसितव्रताः ॥ ३२ ॥
avaśyaṃ manasā dhyāta keśavaṃ bhaktavatsalam |
śreyaḥ prāptuṃ yadīcchanti bhavantaḥ śaṃsitavratāḥ || 32 ||
इत्युक्त्वा भगवान् रुद्रस्तत्रैवान्तरधीयत ।
सगणः शंकरः साक्षादुमया भूतभावनः ॥ ३३ ॥
ityuktvā bhagavān rudrastatraivāntaradhīyata |
sagaṇaḥ śaṃkaraḥ sākṣādumayā bhūtabhāvanaḥ || 33 ||
नेमुस्तं मुनयः सर्वे परां निर्वृतिमाययुः ।
तमेव परमं तत्त्वं मत्वा नारायणं हरिम् ।
विस्मयं परमं गत्वा मेनिरे स्वकृतार्थताम् ॥ ३४ ॥
nemustaṃ munayaḥ sarve parāṃ nirvṛtimāyayuḥ |
tameva paramaṃ tattvaṃ matvā nārāyaṇaṃ harim |
vismayaṃ paramaṃ gatvā menire svakṛtārthatām || 34 ||
लोकपालास्तदा विष्णुं नमस्कृत्य हरिं मुदा ।
जग्मुः स्वान्यथ वेश्मानि गणैः सर्वैर्नृपोत्तम ॥ ३५ ॥
lokapālāstadā viṣṇuṃ namaskṛtya hariṃ mudā |
jagmuḥ svānyatha veśmāni gaṇaiḥ sarvairnṛpottama || 35 ||
आरुह्य भगवान् विष्णुर्गरुडं पक्षिपुङ्गवम् ।
शङ्खी चक्री गदी खड्गी शार्ङ्गी तूणी तनुत्रवान् ॥ ३६ ॥
āruhya bhagavān viṣṇurgaruḍaṃ pakṣipuṅgavam |
śaṅkhī cakrī gadī khaḍgī śārṅgī tūṇī tanutravān || 36 ||
यथागतं जगन्नाथो ययौ बदरिकामनु ।
सायाह्ने पुण्डरीकाक्षो नित्यं मुनिनिषेविताम् ॥ ३७ ॥
yathāgataṃ jagannātho yayau badarikāmanu |
sāyāhne puṇḍarīkākṣo nityaṃ muniniṣevitām || 37 ||
तत्र गत्वा यथायोगं विनम्य हरिरीश्वरः ।
अर्चितो मुनिभिः सर्वैर्निषसाद सुखासने ॥ ३८ ॥
tatra gatvā yathāyogaṃ vinamya harirīśvaraḥ |
arcito munibhiḥ sarvairniṣasāda sukhāsane || 38 ||
Keys: ← → turn the page, J K step through the verses.
Illustration: Verse & Place (Project-owned).