Skip to content

भविष्यपर्व · अध्यायः १००

Śatatamo'dhyāyaḥ

A chapter of the Harivamsha.

44 versesSanskrit with transliteration

The child Krishna among the cowherds of Vraja.

शततमोऽध्यायः । वैशम्पायन उवाच । ततः प्रभाते विमले भगवान् देवकीसुतः । गन्तुमैच्छज्जगन्नाथः पुरं बदरिकाश्रमात् ॥ १ ॥

śatatamo'dhyāyaḥ | vaiśampāyana uvāca | tataḥ prabhāte vimale bhagavān devakīsutaḥ | gantumaicchajjagannāthaḥ puraṃ badarikāśramāt || 1 ||

Report an error

नमस्कृत्य मुनीन् सर्वान् ययौ द्वारवतीं नृप । आरुह्य गरुडं विष्णुर्वेगेन महता प्रभुः ॥ २ ॥

namaskṛtya munīn sarvān yayau dvāravatīṃ nṛpa | āruhya garuḍaṃ viṣṇurvegena mahatā prabhuḥ || 2 ||

Report an error

सुमहाञ्छुश्रुवे शब्दस्तेषां युद्धं प्रकुर्वताम् । गच्छता देवदेवेन पुरीं द्वारवतीं नृप ॥ ३ ॥

sumahāñchuśruve śabdasteṣāṃ yuddhaṃ prakurvatām | gacchatā devadevena purīṃ dvāravatīṃ nṛpa || 3 ||

Report an error

अचिन्तयज्जगन्नाथः को न्वयं शब्द उत्थितः । संग्रामसम्भवो घोर आर्यशैनेयसंयुतः ॥ ४ ॥

acintayajjagannāthaḥ ko nvayaṃ śabda utthitaḥ | saṃgrāmasambhavo ghora āryaśaineyasaṃyutaḥ || 4 ||

Report an error

व्यक्तमागतवान् पौण्ड्रो नगरीं द्वारकामनु । तेन युद्धं समभवत् पौण्ड्रकेण दुरात्मना ॥ ५ ॥

vyaktamāgatavān pauṇḍro nagarīṃ dvārakāmanu | tena yuddhaṃ samabhavat pauṇḍrakeṇa durātmanā || 5 ||

Report an error

यदूनां वृष्णिवीराणां युद्ध्यतामितरेतरम् । शब्दोऽयं सुमहान् व्यक्तो नात्र कार्या विचारणा ॥ ६ ॥

yadūnāṃ vṛṣṇivīrāṇāṃ yuddhyatāmitaretaram | śabdo'yaṃ sumahān vyakto nātra kāryā vicāraṇā || 6 ||

Report an error

इत्येवं चिन्तयित्वा तु दध्मौ शङ्खं महारवम् । पाञ्चजन्यं हरिः साक्षात् प्रीणयन् वृष्णिपुङ्गवान् ॥ ७ ॥

ityevaṃ cintayitvā tu dadhmau śaṅkhaṃ mahāravam | pāñcajanyaṃ hariḥ sākṣāt prīṇayan vṛṣṇipuṅgavān || 7 ||

Report an error

रोदसी पूरयामास तेन शब्देन केशवः । यादवा वृष्णयश्चैव श्रुत्वा शङ्खस्य ते रवम् ॥ ८ ॥

rodasī pūrayāmāsa tena śabdena keśavaḥ | yādavā vṛṣṇayaścaiva śrutvā śaṅkhasya te ravam || 8 ||

Report an error

व्यक्तमायाति भगवान् पाञ्चजन्यरवो ह्ययम् । इति ते मेनिरे राजन् वृष्णयो यादवास्तथा ॥ ९ ॥

vyaktamāyāti bhagavān pāñcajanyaravo hyayam | iti te menire rājan vṛṣṇayo yādavāstathā || 9 ||

Report an error

निर्भयाः समपद्यन्त वृष्णयो यादवाश्च ते । तस्मिन्नेव क्षणे दृष्टस्तार्क्ष्यश्च पततां वरः ॥ १० ॥

nirbhayāḥ samapadyanta vṛṣṇayo yādavāśca te | tasminneva kṣaṇe dṛṣṭastārkṣyaśca patatāṃ varaḥ || 10 ||

Report an error

ततश्च देवकीसूनुर्दृष्टस्तैर्यादवेश्वरः । सूताश्च मागधाश्चैव पुरो यान्ति जगत्पतेः ॥ ११ ॥

tataśca devakīsūnurdṛṣṭastairyādaveśvaraḥ | sūtāśca māgadhāścaiva puro yānti jagatpateḥ || 11 ||

Report an error

स्तुत्या स्तुतं हरिं विष्णुमीश्वरं कमलेक्षणम् । गताश्च यादवाः सर्वे परिवव्रुर्जनार्दनम् ॥ १२ ॥

stutyā stutaṃ hariṃ viṣṇumīśvaraṃ kamalekṣaṇam | gatāśca yādavāḥ sarve parivavrurjanārdanam || 12 ||

Report an error

कृष्णस्तु गरुडं भूयो गच्छ त्वं नाकमुत्तमम् । इत्युक्त्वा गरुडं विष्णुर्विसृज्य यदुनन्दनः ॥ १३ ॥

kṛṣṇastu garuḍaṃ bhūyo gaccha tvaṃ nākamuttamam | ityuktvā garuḍaṃ viṣṇurvisṛjya yadunandanaḥ || 13 ||

Report an error

दारुकं पुनराहेदं रथमानय मे प्रभो । स तथेति प्रतिज्ञाय रथमादाय सत्वरम् ॥ १४ ॥

dārukaṃ punarāhedaṃ rathamānaya me prabho | sa tatheti pratijñāya rathamādāya satvaram || 14 ||

Report an error

रथोऽयं भगवन् देव किमतः कृत्यमस्ति मे । इत्युक्त्वा रथमादाय प्रणम्याग्रे स्थितो हरेः ॥ १५ ॥

ratho'yaṃ bhagavan deva kimataḥ kṛtyamasti me | ityuktvā rathamādāya praṇamyāgre sthito hareḥ || 15 ||

Report an error

गतेऽथ गरुडे विष्णू रथमारुह्य सत्वरम् । यत्र युद्धं समभवत् तत्र याति स्म केशवः ॥ १६ ॥

gate'tha garuḍe viṣṇū rathamāruhya satvaram | yatra yuddhaṃ samabhavat tatra yāti sma keśavaḥ || 16 ||

Report an error

तत्र गत्वा महाराज युध्यतां च महात्मनाम् । पाञ्चजन्यं महाशस्त्रं दध्मौ यदुवृषोत्तमः ॥ १७ ॥

tatra gatvā mahārāja yudhyatāṃ ca mahātmanām | pāñcajanyaṃ mahāśastraṃ dadhmau yaduvṛṣottamaḥ || 17 ||

Report an error

पौण्ड्रोऽथ वासुदेवस्तु कृष्णं दृष्ट्वा रणोत्सुकम् । सात्यकिं पृष्ठतः कृत्वा वासुदेवमुपागमत् ॥ १८ ॥

pauṇḍro'tha vāsudevastu kṛṣṇaṃ dṛṣṭvā raṇotsukam | sātyakiṃ pṛṣṭhataḥ kṛtvā vāsudevamupāgamat || 18 ||

Report an error

क्रुद्धोऽथ सात्यकी राजन् वारयामास पौण्ड्रकम् । न गन्तव्यमितो राजन्नैष धर्मः सनातनः ॥ १९ ॥

kruddho'tha sātyakī rājan vārayāmāsa pauṇḍrakam | na gantavyamito rājannaiṣa dharmaḥ sanātanaḥ || 19 ||

Report an error

जित्वा मां गच्छ राजेन्द्र परं योद्धुं महारणे । क्षत्रियोऽसि महावीर स्थिते मयि रणोत्सुके ॥ २० ॥

jitvā māṃ gaccha rājendra paraṃ yoddhuṃ mahāraṇe | kṣatriyo'si mahāvīra sthite mayi raṇotsuke || 20 ||

Report an error

एष ते गर्वमखिलं नाशयिष्यामि संयुगे । इत्युक्त्वा चाग्रतस्तस्थौ गच्छतो यादवेश्वरः ॥ २१ ॥

eṣa te garvamakhilaṃ nāśayiṣyāmi saṃyuge | ityuktvā cāgratastasthau gacchato yādaveśvaraḥ || 21 ||

Report an error

पौण्ड्रस्य शिनिनप्ता तु पश्यतः केशवस्य ह । अवज्ञाय शिनेः पौत्रं कृष्णमेव जगाम ह ॥ २२ ॥

pauṇḍrasya śininaptā tu paśyataḥ keśavasya ha | avajñāya śineḥ pautraṃ kṛṣṇameva jagāma ha || 22 ||

Report an error

निर्भर्त्स्य सहसा भूयः सात्यकिः क्रोधमूर्च्छितः । गदया प्राहरत् पौण्ड्रं वासुदेवस्य पश्यतः ॥ २३ ॥

nirbhartsya sahasā bhūyaḥ sātyakiḥ krodhamūrcchitaḥ | gadayā prāharat pauṇḍraṃ vāsudevasya paśyataḥ || 23 ||

Report an error

यथाप्राणं यथायोगं सात्यकिः सत्यविक्रमः । दृष्ट्वाथ भगवानेवं सात्यकिं प्रशशंस ह ॥ २४ ॥

yathāprāṇaṃ yathāyogaṃ sātyakiḥ satyavikramaḥ | dṛṣṭvātha bhagavānevaṃ sātyakiṃ praśaśaṃsa ha || 24 ||

Report an error

निवार्य सात्यकिं कृष्णो यथेष्टं क्रियतामसौ । उपारमद् यथायोगं सात्यकिः कृष्णवारितः ॥ २५ ॥

nivārya sātyakiṃ kṛṣṇo yatheṣṭaṃ kriyatāmasau | upāramad yathāyogaṃ sātyakiḥ kṛṣṇavāritaḥ || 25 ||

Report an error

स ततः पौण्ड्रको राजा वासुदेवमुवाच ह । भो भो यादव गोपाल इदानीं क्व गतो भवान् ॥ २६ ॥

sa tataḥ pauṇḍrako rājā vāsudevamuvāca ha | bho bho yādava gopāla idānīṃ kva gato bhavān || 26 ||

Report an error

त्वां द्रष्टुमथ सम्प्राप्तो वासुदेवोऽस्मि साम्प्रतम् । हत्वा त्वां सबलं कृष्ण बलैर्बहुभिरन्वितः ॥ २७ ॥

tvāṃ draṣṭumatha samprāpto vāsudevo'smi sāmpratam | hatvā tvāṃ sabalaṃ kṛṣṇa balairbahubhiranvitaḥ || 27 ||

Report an error

अहमेको भविष्यामि वासुदेवो महीतले । यच्चकं तव गोविन्द प्रथितं सुप्रभं महत् ॥ २८ ॥

ahameko bhaviṣyāmi vāsudevo mahītale | yaccakaṃ tava govinda prathitaṃ suprabhaṃ mahat || 28 ||

Report an error

अनेन मम चक्रेण पीडितोऽस्मि च तद्रणे । चक्रमस्तीति तद्वीर्यं तव माधव साम्प्रतम् ॥ २९ ॥

anena mama cakreṇa pīḍito'smi ca tadraṇe | cakramastīti tadvīryaṃ tava mādhava sāmpratam || 29 ||

Report an error

नाशयिष्यामि तत् सर्वं सर्वक्षत्रस्य पश्यतः । शार्ङ्गीति मां विजानीहि न त्वं शार्ङ्गीति शिष्यसे ॥ ३० ॥

nāśayiṣyāmi tat sarvaṃ sarvakṣatrasya paśyataḥ | śārṅgīti māṃ vijānīhi na tvaṃ śārṅgīti śiṣyase || 30 ||

Report an error

शङ्खमस्तीति तद्वीर्यं तव माधव साम्प्रतम् । शङ्खी चाहं गदी चाहं चक्री चाहं जनार्दन ॥ ३१ ॥

śaṅkhamastīti tadvīryaṃ tava mādhava sāmpratam | śaṅkhī cāhaṃ gadī cāhaṃ cakrī cāhaṃ janārdana || 31 ||

Report an error

मामेव हि सदा ब्रूयुर्जानन्तो वीर्यशालिनः । आदौ त्वं बलवद् वृद्धान्हत्वा स्त्रीबालकान्बहून ॥ ३२ ॥

māmeva hi sadā brūyurjānanto vīryaśālinaḥ | ādau tvaṃ balavad vṛddhānhatvā strībālakānbahūna || 32 ||

Report an error

गाश्च हत्वा महागर्वस्तव सम्प्रति वर्तते । तत् तेऽहं व्यपनेष्यामि यदि तिष्ठसि मत्पुरः ॥ ३३ ॥

gāśca hatvā mahāgarvastava samprati vartate | tat te'haṃ vyapaneṣyāmi yadi tiṣṭhasi matpuraḥ || 33 ||

Report an error

शस्त्रं गृहाण गोच्चिन्द्र यदि योद्धुं व्यवस्थितः । इत्युक्त्वा बाणमादाय तस्थौ पार्श्वं जगत्पतेः ॥ ३४ ॥

śastraṃ gṛhāṇa goccindra yadi yoddhuṃ vyavasthitaḥ | ityuktvā bāṇamādāya tasthau pārśvaṃ jagatpateḥ || 34 ||

Report an error

एतद् वचनमाकर्ण्य वासुदेवेन भाषितम् । स्मितं कृत्वा हरिः कृष्णो बभाषे पौण्ड्रकं नृपम् ॥ ३५ ॥

etad vacanamākarṇya vāsudevena bhāṣitam | smitaṃ kṛtvā hariḥ kṛṣṇo babhāṣe pauṇḍrakaṃ nṛpam || 35 ||

Report an error

कामं वद नृप त्वं हि पातक्यस्मि सदा नृप । गोघाती बालघाती च स्त्रीहन्ता सर्वथा नृप ॥ ३६ ॥

kāmaṃ vada nṛpa tvaṃ hi pātakyasmi sadā nṛpa | goghātī bālaghātī ca strīhantā sarvathā nṛpa || 36 ||

Report an error

चक्री भव गदी राजञ्छार्ङ्गी च सततं भव । नामधेयं वृथा मह्यं वासुदेवेति च प्रभो ॥ ३७ ॥

cakrī bhava gadī rājañchārṅgī ca satataṃ bhava | nāmadheyaṃ vṛthā mahyaṃ vāsudeveti ca prabho || 37 ||

Report an error

शार्ङ्गी चक्री गदी शङ्खीत्येवमादि वृथा मम । किं तु वक्ष्यामि किंचित्तु शृणुष्व यदि मन्यसे ॥ ३८ ॥

śārṅgī cakrī gadī śaṅkhītyevamādi vṛthā mama | kiṃ tu vakṣyāmi kiṃcittu śṛṇuṣva yadi manyase || 38 ||

Report an error

क्षत्रिया बलिनो ये तु स्थिते मयि जगत्पतौ । तथानुब्रुवते त्वां हि जीवत्येव मयि प्रभो ॥ ३९ ॥

kṣatriyā balino ye tu sthite mayi jagatpatau | tathānubruvate tvāṃ hi jīvatyeva mayi prabho || 39 ||

Report an error

यन्मे चक्रं महाघोरमसुरान्तकरं महत् । तत्तुल्यं तव चक्रं तु वृत्ततो न तु वीर्यतः । आयुधेष्वथ सर्वत्र शब्दसादृश्यमस्ति ते ॥ ४० ॥

yanme cakraṃ mahāghoramasurāntakaraṃ mahat | tattulyaṃ tava cakraṃ tu vṛttato na tu vīryataḥ | āyudheṣvatha sarvatra śabdasādṛśyamasti te || 40 ||

Report an error

गोपोऽहं सर्वदा राजन् प्राणिनां प्राणदः सदा । गोप्ता सर्वेषु लोकेषु शास्ता दुष्टस्य सर्वदा ॥ ४१ ॥

gopo'haṃ sarvadā rājan prāṇināṃ prāṇadaḥ sadā | goptā sarveṣu lokeṣu śāstā duṣṭasya sarvadā || 41 ||

Report an error

कत्थनं सर्वकार्यं हि जित्वा शत्रून् नृपाधम । अजित्वा किं भवान् ब्रूते स्थिते मयि च शस्त्रिणि ॥ ४२ ॥

katthanaṃ sarvakāryaṃ hi jitvā śatrūn nṛpādhama | ajitvā kiṃ bhavān brūte sthite mayi ca śastriṇi || 42 ||

Report an error

हत्वा मां ब्रूहि राजेन्द्र यदि शक्तोऽसि पौण्ड्रक । स्थितोऽहं चक्रमाश्रित्य रथी चापी गदासिमान् ॥ ४३ ॥

hatvā māṃ brūhi rājendra yadi śakto'si pauṇḍraka | sthito'haṃ cakramāśritya rathī cāpī gadāsimān || 43 ||

Report an error

रथमारुह्य युद्धाय सन्नद्धो भव मानद । इत्युक्त्वा भगवान् विष्णुः सिंहनादं व्यनीनदत् ॥ ४४ ॥

rathamāruhya yuddhāya sannaddho bhava mānada | ityuktvā bhagavān viṣṇuḥ siṃhanādaṃ vyanīnadat || 44 ||

Report an error

Illustration: Verse & Place (Project-owned).