Skip to content

भविष्यपर्व · अध्यायः १०९

Navādhikaśatatamo'dhyāyaḥ

A chapter of the Harivamsha.

20 versesSanskrit with transliteration

The child Krishna among the cowherds of Vraja.

नवाधिकशततमोऽध्यायः । वैशम्पायन उवाच । ततः क्रुद्धोऽथ दुर्वासा धक्ष्यन्निव तयोरसून् । एकेनाक्ष्णाथ दुर्वासा रौद्रेणाग्नियुजा सदा ॥ १ ॥

navādhikaśatatamo'dhyāyaḥ | vaiśampāyana uvāca | tataḥ kruddho'tha durvāsā dhakṣyanniva tayorasūn | ekenākṣṇātha durvāsā raudreṇāgniyujā sadā || 1 ||

Report an error

पश्यंस्तौ च दुरात्मानौ रोषव्याकुलितेन्द्रियः । कुर्वन्निव तदा लोकान् भस्मभूतानिमान् नृप ॥ २ ॥

paśyaṃstau ca durātmānau roṣavyākulitendriyaḥ | kurvanniva tadā lokān bhasmabhūtānimān nṛpa || 2 ||

Report an error

ब्राह्मणं चक्षुषा पश्यन् सौम्येनान्येन केवलम् । उवाच वचनं राजन् ध्वंसत ध्वंसतेतरान् ॥ ३ ॥

brāhmaṇaṃ cakṣuṣā paśyan saumyenānyena kevalam | uvāca vacanaṃ rājan dhvaṃsata dhvaṃsatetarān || 3 ||

Report an error

इतो गच्छत राजानौ किं विलम्बत मा चिरम् । न वां वचनसम्भूतं रोषं धारयितुं क्षमे ॥ ४ ॥

ito gacchata rājānau kiṃ vilambata mā ciram | na vāṃ vacanasambhūtaṃ roṣaṃ dhārayituṃ kṣame || 4 ||

Report an error

अन्यथा वो महीपालान्सर्वान् दग्धुमहं क्षमः । किमतः साहसं वक्तुं कश्च शक्नोति मत्परः ॥ ५ ॥

anyathā vo mahīpālānsarvān dagdhumahaṃ kṣamaḥ | kimataḥ sāhasaṃ vaktuṃ kaśca śaknoti matparaḥ || 5 ||

Report an error

दर्पं वां लोकविख्यातः शङ्खचक्रगदाधरः । व्यपनेष्यति मन्दज्ञौ किं वां वक्ष्यामि साम्प्रतम् ॥ ६ ॥

darpaṃ vāṃ lokavikhyātaḥ śaṅkhacakragadādharaḥ | vyapaneṣyati mandajñau kiṃ vāṃ vakṣyāmi sāmpratam || 6 ||

Report an error

तत उत्थाय धर्मात्मा गन्तुमैच्छद् यतीश्वरः । ततो निषेद्धुं हंसस्तं यतते स्म यतीश्वरम् ॥ ७ ॥

tata utthāya dharmātmā gantumaicchad yatīśvaraḥ | tato niṣeddhuṃ haṃsastaṃ yatate sma yatīśvaram || 7 ||

Report an error

तस्य बाहुं समादाय हंसो नृपवरोत्तम । कौपीनं चिच्छिदे क्रूरः कृतान्त इव सत्तम ॥ ८ ॥

tasya bāhuṃ samādāya haṃso nṛpavarottama | kaupīnaṃ cicchide krūraḥ kṛtānta iva sattama || 8 ||

Report an error

यतयोऽन्ये पलायन्ति दिशो दश विचेतसः । कष्टं हेति वदन् विप्रो मित्रभावाज्जनार्दनः ॥ ९ ॥

yatayo'nye palāyanti diśo daśa vicetasaḥ | kaṣṭaṃ heti vadan vipro mitrabhāvājjanārdanaḥ || 9 ||

Report an error

न्यवारयद् यथाशक्ति किमिदं साहसं त्विति । दुर्वासाः सत्यधर्मस्तु हन्तुमीशोऽपि तं ततः ॥ १० ॥

nyavārayad yathāśakti kimidaṃ sāhasaṃ tviti | durvāsāḥ satyadharmastu hantumīśo'pi taṃ tataḥ || 10 ||

Report an error

मन्दं मन्दमुवाचेदं हंसं डिम्भकमेव च । शापेनाहं समर्थोऽपि हन्तुं राजकुलाधमौ ॥ ११ ॥

mandaṃ mandamuvācedaṃ haṃsaṃ ḍimbhakameva ca | śāpenāhaṃ samartho'pi hantuṃ rājakulādhamau || 11 ||

Report an error

तथापि न करोम्यन्तं यतयो ह्यत्र ते वयम् । यो दि देवो जगन्नाथः केशवो यादवेश्वरः ॥ १२ ॥

tathāpi na karomyantaṃ yatayo hyatra te vayam | yo di devo jagannāthaḥ keśavo yādaveśvaraḥ || 12 ||

Report an error

शङ्खचक्रगदापाणिर्गर्वं वां व्यपनेष्यति । लोके तस्मिन् यदुश्रेष्ठे रक्षत्येवं जगत्पतौ ॥ १३ ॥

śaṅkhacakragadāpāṇirgarvaṃ vāṃ vyapaneṣyati | loke tasmin yaduśreṣṭhe rakṣatyevaṃ jagatpatau || 13 ||

Report an error

युवयोः सर्वथा जीवः सज्जीव इति मे मतिः । जरासंधोऽपि वां बन्धुः स च वक्तुं न चेच्छति ॥ १४ ॥

yuvayoḥ sarvathā jīvaḥ sajjīva iti me matiḥ | jarāsaṃdho'pi vāṃ bandhuḥ sa ca vaktuṃ na cecchati || 14 ||

Report an error

ईदृशं लोकविद्विष्टं स हि धर्मपथे सदा । एतावता स वां बन्धुर्न हि भूयो भविष्यति ॥ १५ ॥

īdṛśaṃ lokavidviṣṭaṃ sa hi dharmapathe sadā | etāvatā sa vāṃ bandhurna hi bhūyo bhaviṣyati || 15 ||

Report an error

विद्वेषो ह्यस्तु वां तस्य मागधस्य महीपतेः । श्रुत्वेदं घोररूपं तु स हि बन्धुः सहेत चेत् ॥ १६ ॥

vidveṣo hyastu vāṃ tasya māgadhasya mahīpateḥ | śrutvedaṃ ghorarūpaṃ tu sa hi bandhuḥ saheta cet || 16 ||

Report an error

धर्मनाशो भवेत् तस्य नात्र कार्या विचारणा । इत्युक्त्वा गच्छ गच्छेति हंसं प्राह पुनः पुनः ॥ १७ ॥

dharmanāśo bhavet tasya nātra kāryā vicāraṇā | ityuktvā gaccha gaccheti haṃsaṃ prāha punaḥ punaḥ || 17 ||

Report an error

जनार्दनमुवाचेदं दुर्वासा यतिसत्तमः । स्वस्त्यस्तु तव विप्रेन्द्र भक्तिरस्तु जनार्दने ॥ १८ ॥

janārdanamuvācedaṃ durvāsā yatisattamaḥ | svastyastu tava viprendra bhaktirastu janārdane || 18 ||

Report an error

संसृतिस्तव तस्यास्तु शङ्खचक्रगदाभृतः । अद्य श्वो वा परश्वो वा साधुरेव सदा भवान् ॥ १९ ॥

saṃsṛtistava tasyāstu śaṅkhacakragadābhṛtaḥ | adya śvo vā paraśvo vā sādhureva sadā bhavān || 19 ||

Report an error

न हि साधोर्विनाशोऽस्ति लोकयोरुभयोरपि । गच्छ सर्वं पितुर्ब्रूहि ज्ञात्वा वृत्तं यथाखिलम् ॥ २० ॥

na hi sādhorvināśo'sti lokayorubhayorapi | gaccha sarvaṃ piturbrūhi jñātvā vṛttaṃ yathākhilam || 20 ||

Report an error

Illustration: Verse & Place (Project-owned).