Skip to content

भविष्यपर्व · अध्यायः १३२

Dvātriṃśadadhikaśatatamo'dhyāyaḥ

A chapter of the Harivamsha.

100 versesSanskrit with transliteration

The child Krishna among the cowherds of Vraja.

द्वात्रिंशदधिकशततमोऽध्यायः । जनमेजय उवाच । भगवन् केन विधिना श्रोतव्यं भारतं बुधैः । फलं किं के च देवाश्च पूज्या वै पारणेष्विह ॥ १ ॥

dvātriṃśadadhikaśatatamo'dhyāyaḥ | janamejaya uvāca | bhagavan kena vidhinā śrotavyaṃ bhārataṃ budhaiḥ | phalaṃ kiṃ ke ca devāśca pūjyā vai pāraṇeṣviha || 1 ||

Report an error

देयं समाप्ते भगवन् किं च पर्वणि पर्वणि । वाचकः कीदृशश्चात्र यष्टव्यस्तद् ब्रवीहि मे ॥ २ ॥

deyaṃ samāpte bhagavan kiṃ ca parvaṇi parvaṇi | vācakaḥ kīdṛśaścātra yaṣṭavyastad bravīhi me || 2 ||

Report an error

वैशम्पायन उवाच । शृणु राजन् विधिमिमं फलं यच्चापि भारतात् । श्रुताद् भवति राजेन्द्र यत् त्वं मामनुपृच्छसि ॥ ३ ॥

vaiśampāyana uvāca | śṛṇu rājan vidhimimaṃ phalaṃ yaccāpi bhāratāt | śrutād bhavati rājendra yat tvaṃ māmanupṛcchasi || 3 ||

Report an error

दिवि देवा महीपाल क्रीडार्थमवनिं गताः । कृत्वा कार्यमिदं चैव ततश्च दिवमागताः ॥ ४ ॥

divi devā mahīpāla krīḍārthamavaniṃ gatāḥ | kṛtvā kāryamidaṃ caiva tataśca divamāgatāḥ || 4 ||

Report an error

हन्त यत् ते प्रवक्ष्यामि तच्छृणुष्व समाहितः । ऋषीणां देवतानां च सम्भवं वसुधातले ॥ ५ ॥

hanta yat te pravakṣyāmi tacchṛṇuṣva samāhitaḥ | ṛṣīṇāṃ devatānāṃ ca sambhavaṃ vasudhātale || 5 ||

Report an error

अत्र रुद्रास्तथा साध्या विश्वेदेवाश्च शाश्वताः । आदित्याश्चाश्विनौ देवौ लोकपाला महर्षयः ॥ ६ ॥

atra rudrāstathā sādhyā viśvedevāśca śāśvatāḥ | ādityāścāśvinau devau lokapālā maharṣayaḥ || 6 ||

Report an error

गुह्यकाश्च सगन्धर्वा नागा विद्याधरास्तथा । सिद्धा धर्मः स्वयम्भूश्च मुनिः कात्यायनो वरः ॥ ७ ॥

guhyakāśca sagandharvā nāgā vidyādharāstathā | siddhā dharmaḥ svayambhūśca muniḥ kātyāyano varaḥ || 7 ||

Report an error

गिरयः सागरा नद्यस्तथैवाप्सरसां गणाः । ग्रहाः संवत्सराश्चैव अयनान्यृतवस्तथा ॥ ८ ॥

girayaḥ sāgarā nadyastathaivāpsarasāṃ gaṇāḥ | grahāḥ saṃvatsarāścaiva ayanānyṛtavastathā || 8 ||

Report an error

स्थावरं जङ्गमं चैव जगत् सर्वं सुरासुरम् । भारते भरतश्रेष्ठ एकस्थमिह दृश्यते ॥ ९ ॥

sthāvaraṃ jaṅgamaṃ caiva jagat sarvaṃ surāsuram | bhārate bharataśreṣṭha ekasthamiha dṛśyate || 9 ||

Report an error

तेषां श्रुतिप्रतिष्ठानां नामकर्मानुकीर्तनात् । कृत्वापि पातकं घोरं सद्यो मुच्येत मानवः ॥ १० ॥

teṣāṃ śrutipratiṣṭhānāṃ nāmakarmānukīrtanāt | kṛtvāpi pātakaṃ ghoraṃ sadyo mucyeta mānavaḥ || 10 ||

Report an error

इतिहासमिमं श्रुत्वा यथावदनुपूर्वशः । संयतात्मा शुचिर्भूत्वा पारं गत्वा च भारते ॥ ११ ॥

itihāsamimaṃ śrutvā yathāvadanupūrvaśaḥ | saṃyatātmā śucirbhūtvā pāraṃ gatvā ca bhārate || 11 ||

Report an error

तेषां शृणु त्वं श्राद्धानि श्रुत्वा भारत भारतम् । ब्राह्मणेभ्यो यथाशक्त्या भक्त्या च भरतर्षभ ॥ १२ ॥

teṣāṃ śṛṇu tvaṃ śrāddhāni śrutvā bhārata bhāratam | brāhmaṇebhyo yathāśaktyā bhaktyā ca bharatarṣabha || 12 ||

Report an error

महादानानि देयानि रत्नानि विविधानि च । गावः कांस्योपदोहाश्च कन्याश्चैव स्वलंकृताः ॥ १३ ॥

mahādānāni deyāni ratnāni vividhāni ca | gāvaḥ kāṃsyopadohāśca kanyāścaiva svalaṃkṛtāḥ || 13 ||

Report an error

सर्वकामगुणोपेता यानानि विविधानि च । भाजनानि विचित्राणि भूमिर्वासांसि काञ्चनम् ॥ १४ ॥

sarvakāmaguṇopetā yānāni vividhāni ca | bhājanāni vicitrāṇi bhūmirvāsāṃsi kāñcanam || 14 ||

Report an error

वाहनानि च देयानि हया मत्ताश्च वारणाः । शयनं शिबिकाश्चैव स्यन्दनाश्च स्वलंकृताः ॥ १५ ॥

vāhanāni ca deyāni hayā mattāśca vāraṇāḥ | śayanaṃ śibikāścaiva syandanāśca svalaṃkṛtāḥ || 15 ||

Report an error

यद् यद् गृहे वरं किंचिद् यद् यदस्ति महद्वसु । तत् तद् देयं द्विजातिभ्य आत्मा दाराश्च सूनवः ॥ १६ ॥

yad yad gṛhe varaṃ kiṃcid yad yadasti mahadvasu | tat tad deyaṃ dvijātibhya ātmā dārāśca sūnavaḥ || 16 ||

Report an error

श्रद्धया परया दद्यात् क्रमशस्तस्य पारगः । शक्तितः सुमना हृष्टः शुश्रूषुरविकम्पनः ॥ १७ ॥

śraddhayā parayā dadyāt kramaśastasya pāragaḥ | śaktitaḥ sumanā hṛṣṭaḥ śuśrūṣuravikampanaḥ || 17 ||

Report an error

सत्यार्जवरतो यत्तः शुचिः शौचपरायणः । श्रद्दधानो जितक्रोधो यथा सिद्ध्यति तच्छ्रृणु ॥ १८ ॥

satyārjavarato yattaḥ śuciḥ śaucaparāyaṇaḥ | śraddadhāno jitakrodho yathā siddhyati tacchrṛṇu || 18 ||

Report an error

शुचिः शीलान्विताचारः शुक्लवासा जितेन्द्रियः । संस्कृतः सर्वशास्त्रज्ञः श्रद्दधानोऽनसूयकः ॥ १९ ॥

śuciḥ śīlānvitācāraḥ śuklavāsā jitendriyaḥ | saṃskṛtaḥ sarvaśāstrajñaḥ śraddadhāno'nasūyakaḥ || 19 ||

Report an error

रूपवान् सुभगो दान्तः सत्यवादी जितेन्द्रियः । दानमानग्रहीता च कार्यो भवति वाचकः ॥ २० ॥

rūpavān subhago dāntaḥ satyavādī jitendriyaḥ | dānamānagrahītā ca kāryo bhavati vācakaḥ || 20 ||

Report an error

अविलम्बमनायस्तमद्रुतं घोरमूर्जितम् । असंसक्ताक्षरपदं न च भावसमन्वितम् ॥ २१ ॥

avilambamanāyastamadrutaṃ ghoramūrjitam | asaṃsaktākṣarapadaṃ na ca bhāvasamanvitam || 21 ||

Report an error

त्रिषष्टिवर्णसंयुक्तमष्टस्थानसमीरितम् । वाचयेद् वाचकः स्वस्थः स्वाधीनः सुसमाहितः ।२२।।* । नारायणं नमस्कृत्य नरं चैव नरोत्तमम् । देवीं सरस्वतीं व्यासं ततो जयमुदीरयेत् ॥ २२–२३ ॥

triṣaṣṭivarṇasaṃyuktamaṣṭasthānasamīritam | vācayed vācakaḥ svasthaḥ svādhīnaḥ susamāhitaḥ |22||* | nārāyaṇaṃ namaskṛtya naraṃ caiva narottamam | devīṃ sarasvatīṃ vyāsaṃ tato jayamudīrayet || 22–23 ||

Report an error

ईदृशाद्वाचकाद्राजञ्च्छ्रुत्वा भारत भारतम् । नियमस्थः शुचिः श्रोता शृण्वन्स फलमश्नुते ॥ २४ ॥

īdṛśādvācakādrājañcchrutvā bhārata bhāratam | niyamasthaḥ śuciḥ śrotā śṛṇvansa phalamaśnute || 24 ||

Report an error

पारणं प्रथमं प्राप्य द्विजान् कामैश्च तर्पयेत् । अग्निष्टोमस्य यागस्य फलं वै लभते नरः ॥ २५ ॥

pāraṇaṃ prathamaṃ prāpya dvijān kāmaiśca tarpayet | agniṣṭomasya yāgasya phalaṃ vai labhate naraḥ || 25 ||

Report an error

अप्सरोगणसंकीर्णं विमानं लभते महत् । प्रहृष्टः स तु देवैश्च दिवं याति समाहितः ॥ २६ ॥

apsarogaṇasaṃkīrṇaṃ vimānaṃ labhate mahat | prahṛṣṭaḥ sa tu devaiśca divaṃ yāti samāhitaḥ || 26 ||

Report an error

द्वितीयं पारणं प्राप्य अतिरात्रफलं लभेत् । सर्वरत्नमयं दिव्यं विमानमधिरोहति ॥ २७ ॥

dvitīyaṃ pāraṇaṃ prāpya atirātraphalaṃ labhet | sarvaratnamayaṃ divyaṃ vimānamadhirohati || 27 ||

Report an error

दिव्यमाल्याम्बरधरो दिव्यगन्धविभूषितः । दिव्याङ्गदधरो नित्यं देवलोके महीयते ॥ २८ ॥

divyamālyāmbaradharo divyagandhavibhūṣitaḥ | divyāṅgadadharo nityaṃ devaloke mahīyate || 28 ||

Report an error

तृतीयं पारणं प्राप्य द्वादशाहफलं लभेत् । वसत्यमरसंकाशो वर्षाण्ययुतशो दिवि ॥ २९ ॥

tṛtīyaṃ pāraṇaṃ prāpya dvādaśāhaphalaṃ labhet | vasatyamarasaṃkāśo varṣāṇyayutaśo divi || 29 ||

Report an error

चतुर्थं वाजपेयस्य पञ्चमे द्विगुणं फलम् । उदितादित्यसंकाशं ज्वलन्तमनलोपमम् ॥ ३० ॥

caturthaṃ vājapeyasya pañcame dviguṇaṃ phalam | uditādityasaṃkāśaṃ jvalantamanalopamam || 30 ||

Report an error

विमानं विबुधैः सार्धमारुह्य दिवि गच्छति । वर्षायुतानि भवने शक्रस्य दिवि मोदते ॥ ३१ ॥

vimānaṃ vibudhaiḥ sārdhamāruhya divi gacchati | varṣāyutāni bhavane śakrasya divi modate || 31 ||

Report an error

षष्ठे द्विगुणमस्तीति सप्तमे त्रिगुणं फलम् । कैलासशिखराकारं वैदूर्यमणिवेदिकम् ॥ ३२ ॥

ṣaṣṭhe dviguṇamastīti saptame triguṇaṃ phalam | kailāsaśikharākāraṃ vaidūryamaṇivedikam || 32 ||

Report an error

परिक्षिप्तं च बहुधा मणिविद्रुमभूषितम् । विमानं समधिष्ठाय कामगं साप्सरोगणम् ॥ ३३ ॥

parikṣiptaṃ ca bahudhā maṇividrumabhūṣitam | vimānaṃ samadhiṣṭhāya kāmagaṃ sāpsarogaṇam || 33 ||

Report an error

सर्वांल्लोकान् विचरते द्वितीय इव भास्करः । अष्टमे राजसूयस्य पारणे लभते फलम् ॥ ३४ ॥

sarvāṃllokān vicarate dvitīya iva bhāskaraḥ | aṣṭame rājasūyasya pāraṇe labhate phalam || 34 ||

Report an error

चन्द्रोदयनिभं रम्यं विमानमधिरोहति । चन्द्ररश्मिप्रतीकाशैर्हयैर्युक्तं मनोजवैः ॥ ३५ ॥

candrodayanibhaṃ ramyaṃ vimānamadhirohati | candraraśmipratīkāśairhayairyuktaṃ manojavaiḥ || 35 ||

Report an error

सेव्यमानो वरस्त्रीणां चन्द्रकान्ततरैर्मुखैः । मेखलानां निनादेन नूपुराणां च निःस्वनैः ॥ ३६ ॥

sevyamāno varastrīṇāṃ candrakāntatarairmukhaiḥ | mekhalānāṃ ninādena nūpurāṇāṃ ca niḥsvanaiḥ || 36 ||

Report an error

अङ्के परमनारीणां सुखं सुप्तो विबुध्यते । नवमं क्रतुराजस्य वाजिमेधस्य भारत ॥ ३७ ॥

aṅke paramanārīṇāṃ sukhaṃ supto vibudhyate | navamaṃ kraturājasya vājimedhasya bhārata || 37 ||

Report an error

काञ्चनस्तम्भनिर्व्यूहं वैदूर्यकृतवेदिकम् । जाम्बूनदमयैर्दिव्यैर्गवाक्षैः सर्वतो वृतम् ॥ ३८ ॥

kāñcanastambhanirvyūhaṃ vaidūryakṛtavedikam | jāmbūnadamayairdivyairgavākṣaiḥ sarvato vṛtam || 38 ||

Report an error

सेवितं चाप्सरसंघैर्गन्धर्वैर्दिविचारिभिः । विमानं समधिष्ठाय श्रिया परमया ज्वलन् ॥ ३९ ॥

sevitaṃ cāpsarasaṃghairgandharvairdivicāribhiḥ | vimānaṃ samadhiṣṭhāya śriyā paramayā jvalan || 39 ||

Report an error

दिव्यमाल्याम्बरधरो दिव्यचन्दनभूषितः । मोदते दैवतैः सार्धं दिवि देव इवापर ॥ ४० ॥

divyamālyāmbaradharo divyacandanabhūṣitaḥ | modate daivataiḥ sārdhaṃ divi deva ivāpara || 40 ||

Report an error

दशमं पारणं प्राप्य द्विजातीनभिवन्द्य च । किङ्किणीजालनिर्घोषं पताकाध्वजशोभितम् ॥ ४१ ॥

daśamaṃ pāraṇaṃ prāpya dvijātīnabhivandya ca | kiṅkiṇījālanirghoṣaṃ patākādhvajaśobhitam || 41 ||

Report an error

रत्नवेदिकसंकाशं वैदूर्यमणितोरणम् । हेमजालपरिक्षिप्तं प्रवालवलभीमुखम् ॥ ४२ ॥

ratnavedikasaṃkāśaṃ vaidūryamaṇitoraṇam | hemajālaparikṣiptaṃ pravālavalabhīmukham || 42 ||

Report an error

गन्धर्वैर्गीतकुशलैरप्सरोभिर्निषेवितम् । विमानं सुकृतावासं सुखेनैवोपपद्यते ॥ ४३ ॥

gandharvairgītakuśalairapsarobhirniṣevitam | vimānaṃ sukṛtāvāsaṃ sukhenaivopapadyate || 43 ||

Report an error

मुकुटेनार्कवर्णेन जाम्बूनदविभूषणः । दिव्यचन्दनदिग्धाङ्गो दिव्यमाल्यविभूषितः ॥ ४४ ॥

mukuṭenārkavarṇena jāmbūnadavibhūṣaṇaḥ | divyacandanadigdhāṅgo divyamālyavibhūṣitaḥ || 44 ||

Report an error

दिव्याँल्लोकान् प्रचरति दिव्यैर्भोगैः समन्वितः । विबुधानां प्रसादेन श्रिया परमया युतः ॥ ४५ ॥

divyā~llokān pracarati divyairbhogaiḥ samanvitaḥ | vibudhānāṃ prasādena śriyā paramayā yutaḥ || 45 ||

Report an error

अथ वर्षगणानेवं स्वर्गलोके महीयते । ततो गन्धर्वसहितः सहस्राण्येकविंशतिः ॥ ४६ ॥

atha varṣagaṇānevaṃ svargaloke mahīyate | tato gandharvasahitaḥ sahasrāṇyekaviṃśatiḥ || 46 ||

Report an error

पुरंदरपुरे रम्ये शक्रेण सह मोदते । दिव्ययानविमानेषु लोकेषु विविधेषु च ॥ ४७ ॥

puraṃdarapure ramye śakreṇa saha modate | divyayānavimāneṣu lokeṣu vividheṣu ca || 47 ||

Report an error

दिव्यनारीगणाकीर्णो निवसत्यमरो यथा । ततः सूर्यस्य भवने चन्द्रस्य भवने तथा ॥ ४८ ॥

divyanārīgaṇākīrṇo nivasatyamaro yathā | tataḥ sūryasya bhavane candrasya bhavane tathā || 48 ||

Report an error

शिवस्य भवने राजन् विष्णोर्याति सलोकताम् । एवमेतन्महाराज नात्र कार्या विचारणा ॥ ४९ ॥

śivasya bhavane rājan viṣṇoryāti salokatām | evametanmahārāja nātra kāryā vicāraṇā || 49 ||

Report an error

श्रद्दधानेन वै भाव्यमेवमाह गुरुर्मम । वाचकस्य तु दातव्यं मनसा यद् यदिच्छति ॥ ५० ॥

śraddadhānena vai bhāvyamevamāha gururmama | vācakasya tu dātavyaṃ manasā yad yadicchati || 50 ||

Report an error

हस्त्यश्वरथयानादि वाहनं च विशेषतः । कटके कुण्डले चैव ब्रह्मसूत्रं तथापरम् ॥ ५१ ॥

hastyaśvarathayānādi vāhanaṃ ca viśeṣataḥ | kaṭake kuṇḍale caiva brahmasūtraṃ tathāparam || 51 ||

Report an error

वस्त्रं चैव विचित्रं च गन्धं चैवं विशेषतः । देववत् पूजयेत्तं तु विष्णुलोकमवाप्नुयात् ॥ ५२ ॥

vastraṃ caiva vicitraṃ ca gandhaṃ caivaṃ viśeṣataḥ | devavat pūjayettaṃ tu viṣṇulokamavāpnuyāt || 52 ||

Report an error

अतः परं प्रवक्ष्यामि यानि देयानि भारते । वाच्यमानेऽथ विप्रेभ्यो राजन् पर्वणि पर्वणि ॥ ५३ ॥

ataḥ paraṃ pravakṣyāmi yāni deyāni bhārate | vācyamāne'tha viprebhyo rājan parvaṇi parvaṇi || 53 ||

Report an error

जातिं देशं च सत्यं च माहात्म्यं भरतर्षभ । धर्मवृत्तिं च विज्ञाय ब्राह्मणानां नराधिप ॥ ५४ ॥

jātiṃ deśaṃ ca satyaṃ ca māhātmyaṃ bharatarṣabha | dharmavṛttiṃ ca vijñāya brāhmaṇānāṃ narādhipa || 54 ||

Report an error

स्वस्ति वाच्यं द्विजैरादौ ततः कार्यं प्रवर्तयेत् । समाप्तपर्वणि ततः स्वशक्त्या तर्पयेद् द्विजान् ॥ ५५ ॥

svasti vācyaṃ dvijairādau tataḥ kāryaṃ pravartayet | samāptaparvaṇi tataḥ svaśaktyā tarpayed dvijān || 55 ||

Report an error

आदौ तु वाचकं चैव वस्त्रगन्धसमन्वितम् । विधिवद् भोजयेद् राजन् मधुपायससंयुतम् ॥ ५६ ॥

ādau tu vācakaṃ caiva vastragandhasamanvitam | vidhivad bhojayed rājan madhupāyasasaṃyutam || 56 ||

Report an error

ततो मूलफलप्रायं पायसं मधुसर्पिषा । आस्तीके भोजयेद् राजन् दद्याच्चैव गुडौदनम् ॥ ५७ ॥

tato mūlaphalaprāyaṃ pāyasaṃ madhusarpiṣā | āstīke bhojayed rājan dadyāccaiva guḍaudanam || 57 ||

Report an error

अपूपैश्चैव पूपैश्च मोदकैश्च समन्वितम् । सभापर्वणि राजेन्द्र हविष्यं भोजयेद् द्विजान् ॥ ५८ ॥

apūpaiścaiva pūpaiśca modakaiśca samanvitam | sabhāparvaṇi rājendra haviṣyaṃ bhojayed dvijān || 58 ||

Report an error

आरण्यके मूलफलैस्तर्पयेच्च द्विजोत्तमान् । अरणीपर्व आसाद्य जलकुम्भान् प्रदापयेत् ॥ ५९ ॥

āraṇyake mūlaphalaistarpayecca dvijottamān | araṇīparva āsādya jalakumbhān pradāpayet || 59 ||

Report an error

तर्पणानि च मुख्यानि वन्यमूलफलानि च । सर्वकामगुणोपेतं विप्रेभ्योऽन्नं प्रदापयेत् ॥ ६० ॥

tarpaṇāni ca mukhyāni vanyamūlaphalāni ca | sarvakāmaguṇopetaṃ viprebhyo'nnaṃ pradāpayet || 60 ||

Report an error

विराटपर्वणि तथा वासांसि विविधानि च । उद्योगे भरतश्रेष्ठ सर्वकामगुणान्वितम् ॥ ६१ ॥

virāṭaparvaṇi tathā vāsāṃsi vividhāni ca | udyoge bharataśreṣṭha sarvakāmaguṇānvitam || 61 ||

Report an error

भोजनं भोजयेद् विप्रान् गन्धमाल्यैरलकृतान् । भीष्मपर्वणि राजेन्द्र दत्त्वा यानमनुत्तमम् । ततः सर्वगुणोपेतमन्नं दद्यात् सुसंस्कृतम् ॥ ६२ ॥

bhojanaṃ bhojayed viprān gandhamālyairalakṛtān | bhīṣmaparvaṇi rājendra dattvā yānamanuttamam | tataḥ sarvaguṇopetamannaṃ dadyāt susaṃskṛtam || 62 ||

Report an error

द्रोणपर्वणि विप्रेभ्यो भोजनं परमार्चितम् । शराश्च देया राजेन्द्र चापान्यसिवरांस्तथा ॥ ६३ ॥

droṇaparvaṇi viprebhyo bhojanaṃ paramārcitam | śarāśca deyā rājendra cāpānyasivarāṃstathā || 63 ||

Report an error

कर्णपर्वण्यपि तथा भोजनं सार्वकामिकम् । विप्रेभ्यः संस्कृतं सम्यग् दद्यात् संयतमानसः ॥ ६४ ॥

karṇaparvaṇyapi tathā bhojanaṃ sārvakāmikam | viprebhyaḥ saṃskṛtaṃ samyag dadyāt saṃyatamānasaḥ || 64 ||

Report an error

शल्यपर्वणि राजेन्द्र मोदकैः सगुडौदनैः । अपूपैस्तर्पयेच्चैव सर्वमन्नं प्रदापयेत् ॥ ६५ ॥

śalyaparvaṇi rājendra modakaiḥ saguḍaudanaiḥ | apūpaistarpayeccaiva sarvamannaṃ pradāpayet || 65 ||

Report an error

गदापर्वण्यपि तथा मुद्गमिश्रं प्रदापयेत् । स्त्रीपर्वणि तथा रत्नैस्तर्पयेत् तु द्विजोत्तमान् ॥ ६६ ॥

gadāparvaṇyapi tathā mudgamiśraṃ pradāpayet | strīparvaṇi tathā ratnaistarpayet tu dvijottamān || 66 ||

Report an error

घृतौदनं पुरस्ताच्च ऐषीके दापयेत् पुनः । ततः सर्वगुणोपेतमन्नं दद्यात् सुसंस्कृतम् ॥ ६७ ॥

ghṛtaudanaṃ purastācca aiṣīke dāpayet punaḥ | tataḥ sarvaguṇopetamannaṃ dadyāt susaṃskṛtam || 67 ||

Report an error

शान्तिपर्वण्यपि गते हविष्यं भोजयेद्द्विजान् । आश्वमेधिकमासाद्य भोजनं सार्वकामिकम् ॥ ६८ ॥

śāntiparvaṇyapi gate haviṣyaṃ bhojayeddvijān | āśvamedhikamāsādya bhojanaṃ sārvakāmikam || 68 ||

Report an error

तथाऽऽश्रमनिवासे तु हविष्यं भोजयेद् द्विजान् । मौसले सार्वगुणिकं गन्धमाल्यानुलेपनम् ॥ ६९ ॥

tathā''śramanivāse tu haviṣyaṃ bhojayed dvijān | mausale sārvaguṇikaṃ gandhamālyānulepanam || 69 ||

Report an error

महाप्रास्थानिके तद्वत् सर्वकामगुणान्वितम् । स्वर्गपर्वण्यपि तथा हविष्यं भोजयेद् द्विजान् ॥ ७० ॥

mahāprāsthānike tadvat sarvakāmaguṇānvitam | svargaparvaṇyapi tathā haviṣyaṃ bhojayed dvijān || 70 ||

Report an error

हरिवंशसमाप्तौ तु सहस्रं भोजयेद् द्विजान् । गामेकां निष्कसंयुक्तां ब्राह्मणाय निवेदयेत् ॥ ७१ ॥

harivaṃśasamāptau tu sahasraṃ bhojayed dvijān | gāmekāṃ niṣkasaṃyuktāṃ brāhmaṇāya nivedayet || 71 ||

Report an error

तदर्धेनापि दातव्या दरिद्रेणापि पार्थिव । प्रतिपर्वसमाप्तौ तु पुस्तकं वै विचक्षणः ॥ ७२ ॥

tadardhenāpi dātavyā daridreṇāpi pārthiva | pratiparvasamāptau tu pustakaṃ vai vicakṣaṇaḥ || 72 ||

Report an error

सुवर्णेन च संयुक्तं वाचकाय निवेदयेत् । हरिवंशे पर्वणि च पायसं तत्र भोजयेत् ॥ ७३ ॥

suvarṇena ca saṃyuktaṃ vācakāya nivedayet | harivaṃśe parvaṇi ca pāyasaṃ tatra bhojayet || 73 ||

Report an error

श्लोकं वा श्लोकपादं वा अक्षरं वा नृपात्मज । शृणुयादेकचित्तस्तु स विप्णुदयितो भवेत् ॥ ७४ ॥

ślokaṃ vā ślokapādaṃ vā akṣaraṃ vā nṛpātmaja | śṛṇuyādekacittastu sa vipṇudayito bhavet || 74 ||

Report an error

व्यासं चैव सपत्नीकं पूजयेच्च यथाविधि । लक्ष्मीनारायणं देवं पूजितं तं च पूजयेत् ॥ ७५ ॥

vyāsaṃ caiva sapatnīkaṃ pūjayecca yathāvidhi | lakṣmīnārāyaṇaṃ devaṃ pūjitaṃ taṃ ca pūjayet || 75 ||

Report an error

वाचकं पूजयेद् यस्तु भूमिवस्त्रसुधेनुभिः । विष्णुः सम्पूजितस्तेन स साक्षाद् देवकीसुतः ॥ ७६ ॥

vācakaṃ pūjayed yastu bhūmivastrasudhenubhiḥ | viṣṇuḥ sampūjitastena sa sākṣād devakīsutaḥ || 76 ||

Report an error

पारणे पारणे राजन् यथावद् भरतर्षभ । समाप्य सर्वाः प्रयतः संहिताः शास्त्रकोविदः ॥ ७७ ॥

pāraṇe pāraṇe rājan yathāvad bharatarṣabha | samāpya sarvāḥ prayataḥ saṃhitāḥ śāstrakovidaḥ || 77 ||

Report an error

शुभे देशे निवेश्याथ क्षौमवस्त्राभिसंवृतः । शुक्लाम्बरधरः श्रीमाञ्छुचिर्भूत्वा स्वलंकृतः ॥ ७८ ॥

śubhe deśe niveśyātha kṣaumavastrābhisaṃvṛtaḥ | śuklāmbaradharaḥ śrīmāñchucirbhūtvā svalaṃkṛtaḥ || 78 ||

Report an error

अर्चयेत् तं यथान्यायं गन्धमाल्यैः पृथक् पृथक् । संहितापुस्तकान् राजन् प्रयतः शिष्टसम्मतः ॥ ७९ ॥

arcayet taṃ yathānyāyaṃ gandhamālyaiḥ pṛthak pṛthak | saṃhitāpustakān rājan prayataḥ śiṣṭasammataḥ || 79 ||

Report an error

भक्ष्यैर्भोज्यैश्च पेयैश्च कामैश्च विविधैः शुभैः । हिरण्यं गां च वस्त्रं च दक्षिणामथ दापयेत् ॥ ८० ॥

bhakṣyairbhojyaiśca peyaiśca kāmaiśca vividhaiḥ śubhaiḥ | hiraṇyaṃ gāṃ ca vastraṃ ca dakṣiṇāmatha dāpayet || 80 ||

Report an error

सर्वत्र त्रिपलं स्वर्णं दातव्यं प्रणतात्मना । तदर्धं पादशेषं वा वित्तशाठ्यविवर्जितम् ॥ ८१ ॥

sarvatra tripalaṃ svarṇaṃ dātavyaṃ praṇatātmanā | tadardhaṃ pādaśeṣaṃ vā vittaśāṭhyavivarjitam || 81 ||

Report an error

यद् यदेवात्मनोऽभीष्टं तत् तद् देयं द्विजातये । सर्वथा तोषयेत् भक्त्या वाचकं गुरुमात्मनः । देवताः कीर्तयेत् सर्वा नरनारायणौ तथा ॥ ८२ ॥

yad yadevātmano'bhīṣṭaṃ tat tad deyaṃ dvijātaye | sarvathā toṣayet bhaktyā vācakaṃ gurumātmanaḥ | devatāḥ kīrtayet sarvā naranārāyaṇau tathā || 82 ||

Report an error

ततो गन्धैश्च माल्यैश्च स्वलंकृतद्विजोत्तमान् । तर्पयेद् विविधैः कामैर्दानैश्चोच्चावचैस्तथा ॥ ८३ ॥

tato gandhaiśca mālyaiśca svalaṃkṛtadvijottamān | tarpayed vividhaiḥ kāmairdānaiścoccāvacaistathā || 83 ||

Report an error

अतिरात्रस्य यज्ञस्य फलं प्राप्नोति मानवः । प्राप्नुयाच्च क्रतुफलं तथा पर्वणि पर्वणि ॥ ८४ ॥

atirātrasya yajñasya phalaṃ prāpnoti mānavaḥ | prāpnuyācca kratuphalaṃ tathā parvaṇi parvaṇi || 84 ||

Report an error

। वाचको भरतश्रेष्ठ व्यक्ताक्षरपदस्वरः । भविष्यं श्रावयेद् विप्रान् भारतं भरतर्षभ ॥ ८५ ॥

| vācako bharataśreṣṭha vyaktākṣarapadasvaraḥ | bhaviṣyaṃ śrāvayed viprān bhārataṃ bharatarṣabha || 85 ||

Report an error

भुक्तवत्सु द्विजेन्द्रेषु यथावत् सम्प्रदापयेत् । वाचकं भरतश्रेष्ठ भोजयित्वा स्वलंकृतम् ॥ ८६ ॥

bhuktavatsu dvijendreṣu yathāvat sampradāpayet | vācakaṃ bharataśreṣṭha bhojayitvā svalaṃkṛtam || 86 ||

Report an error

वाचके परितुष्टे तु शुभा प्रीतिरनुत्तमा । ब्राह्मणेषु च तुष्टेषु प्रसन्नाः सर्वदेवताः ॥ ८७ ॥

vācake parituṣṭe tu śubhā prītiranuttamā | brāhmaṇeṣu ca tuṣṭeṣu prasannāḥ sarvadevatāḥ || 87 ||

Report an error

ततो हि भरणं कार्यं द्विजानां भरतर्षभ । सर्वकामैर्यथान्यायं साधुभिश्च यथाक्रमम् ॥ ८८ ॥

tato hi bharaṇaṃ kāryaṃ dvijānāṃ bharatarṣabha | sarvakāmairyathānyāyaṃ sādhubhiśca yathākramam || 88 ||

Report an error

इत्येष विधिरुद्दिष्टो मया ते द्विपदां वर । श्रद्दधानेन वै भाव्यं यन्मां त्वं परिपृच्छसि ॥ ८९ ॥

ityeṣa vidhiruddiṣṭo mayā te dvipadāṃ vara | śraddadhānena vai bhāvyaṃ yanmāṃ tvaṃ paripṛcchasi || 89 ||

Report an error

भारतश्रवणे राजन् पारणे च नृपोत्तम । सदा यत्नवता भाव्यं श्रेयस्तु परमिच्छता ॥ ९० ॥

bhārataśravaṇe rājan pāraṇe ca nṛpottama | sadā yatnavatā bhāvyaṃ śreyastu paramicchatā || 90 ||

Report an error

भारतं शृणुयान्नित्यं भारतं परिकीर्तयेत् । भारतं भवने यस्य तस्य हस्तगतो जयः ॥ ९१ ॥

bhārataṃ śṛṇuyānnityaṃ bhārataṃ parikīrtayet | bhārataṃ bhavane yasya tasya hastagato jayaḥ || 91 ||

Report an error

भारतं परमं पुण्यं भारते विविधाः कथाः । भारतं सेव्यते देवैर्भारतं परिकीर्तयेत् ॥ ९२ ॥

bhārataṃ paramaṃ puṇyaṃ bhārate vividhāḥ kathāḥ | bhārataṃ sevyate devairbhārataṃ parikīrtayet || 92 ||

Report an error

भारतं सर्वशास्त्राणामुत्तमं भरतर्षभ । भारतात् प्राप्यते मोक्षस्तत्त्वमेतद् ब्रवीमि ते ॥ ९३ ॥

bhārataṃ sarvaśāstrāṇāmuttamaṃ bharatarṣabha | bhāratāt prāpyate mokṣastattvametad bravīmi te || 93 ||

Report an error

महाभारतमाख्यानं क्षितिं गां च सरस्वतीम् । ब्राह्मणं केशवं चापि कीर्तयन् नावसीदति ॥ ९४ ॥

mahābhāratamākhyānaṃ kṣitiṃ gāṃ ca sarasvatīm | brāhmaṇaṃ keśavaṃ cāpi kīrtayan nāvasīdati || 94 ||

Report an error

वेदे रामायणे पुण्ये भारते भरतर्षभ । आदौ चान्ते च मध्ये च हरिः सर्वत्र गीयते ॥ ९५ ॥

vede rāmāyaṇe puṇye bhārate bharatarṣabha | ādau cānte ca madhye ca hariḥ sarvatra gīyate || 95 ||

Report an error

यत्र विष्णुकथा दिव्याः श्रुतयश्च सनातनाः । तच्छ्रोतव्यं मनुष्येण परं पदमिहेच्छता ॥ ९६ ॥

yatra viṣṇukathā divyāḥ śrutayaśca sanātanāḥ | tacchrotavyaṃ manuṣyeṇa paraṃ padamihecchatā || 96 ||

Report an error

एतत् पवित्रं परममेतद् धर्मनिदर्शनम् । एतत् सर्वगुणोपेतं श्रोतव्यं भूतिमिच्छता ॥ ९७ ॥

etat pavitraṃ paramametad dharmanidarśanam | etat sarvaguṇopetaṃ śrotavyaṃ bhūtimicchatā || 97 ||

Report an error

क्रियतेऽसारसंसारे वाञ्छितस्यैव कारणम् । हरिवंशस्य श्रवणमिति द्वैपायनोऽब्रवीत् ॥ ९८ ॥

kriyate'sārasaṃsāre vāñchitasyaiva kāraṇam | harivaṃśasya śravaṇamiti dvaipāyano'bravīt || 98 ||

Report an error

अश्वमेधसहस्रेण वाजपेयशतैस्तथा । यत् फलं प्राप्यते पुंभिस्तद्धरेर्वंशपारणात् ॥ ९९ ॥

aśvamedhasahasreṇa vājapeyaśataistathā | yat phalaṃ prāpyate puṃbhistaddharervaṃśapāraṇāt || 99 ||

Report an error

अजरममरमेकं ध्येयमाद्यन्तशून्यं सगुणमगुणमाद्यं स्थूलमत्यन्तसूक्ष्मम् । निरुपममनुमेयं योगिनां ज्ञानगम्यं त्रिभुवनगुरुमीशं त्वां प्रपन्नोऽस्मि विष्णो ॥ १०० ॥

ajaramamaramekaṃ dhyeyamādyantaśūnyaṃ saguṇamaguṇamādyaṃ sthūlamatyantasūkṣmam | nirupamamanumeyaṃ yogināṃ jñānagamyaṃ tribhuvanagurumīśaṃ tvāṃ prapanno'smi viṣṇo || 100 ||

Report an error

सर्वस्तरतु दुर्गाणि सर्वो भद्राणि पश्यतु । सर्वेषां वाञ्छिता अर्था भवन्त्वस्य च पारणात् ॥ १०१ ॥

sarvastaratu durgāṇi sarvo bhadrāṇi paśyatu | sarveṣāṃ vāñchitā arthā bhavantvasya ca pāraṇāt || 101 ||

Report an error

Illustration: Verse & Place (Project-owned).