हरिवंशपर्व · अध्यायः ३६
Ṣaṭtriṃśo'dhyāyaḥ
॥
A chapter of the Harivamsha.
31 verses·Sanskrit with transliteration
षट्त्रिंशोऽध्यायः ।
वैशम्पायन उवाच ।
क्रोष्टोरेवाभवत् पुत्रो वृजिनीवान्महायशाः ।
वृजिनीवत्सुतश्चापि स्वाहिः स्वाहाकृतां वरः ॥ १ ॥
ṣaṭtriṃśo'dhyāyaḥ |
vaiśampāyana uvāca |
kroṣṭorevābhavat putro vṛjinīvānmahāyaśāḥ |
vṛjinīvatsutaścāpi svāhiḥ svāhākṛtāṃ varaḥ || 1 ||
स्वाहिपुत्रोऽभवद् राजा रुषद्गुर्वदतां वरः ।
महाक्रतुभिरीजे यो विविधैभूरिदक्षिणैः ॥ २ ॥
svāhiputro'bhavad rājā ruṣadgurvadatāṃ varaḥ |
mahākratubhirīje yo vividhaibhūridakṣiṇaiḥ || 2 ||
सुतप्रसूतिमन्विच्छन् रुषद्गुः सोऽग्र्यमात्मजम् ।
जज्ञे चित्ररथस्तस्य पुत्रः कर्मभिरन्वितः ॥ ३ ॥
sutaprasūtimanvicchan ruṣadguḥ so'gryamātmajam |
jajñe citrarathastasya putraḥ karmabhiranvitaḥ || 3 ||
आसीच्चैत्ररथिर्वीरो यज्वा विपुलदक्षिणः ।
शशबिन्दुः परं वृत्तं राजर्षीणामनुष्ठितः ॥ ४ ॥
āsīccaitrarathirvīro yajvā vipuladakṣiṇaḥ |
śaśabinduḥ paraṃ vṛttaṃ rājarṣīṇāmanuṣṭhitaḥ || 4 ||
पृथुश्रवाः पृधुयशा राजाऽऽसीच्छशबिन्दुजः ।
शंसन्ति च पुराणज्ञाः पार्थश्रवसमुत्तरम् ॥ ५ ॥
pṛthuśravāḥ pṛdhuyaśā rājā''sīcchaśabindujaḥ |
śaṃsanti ca purāṇajñāḥ pārthaśravasamuttaram || 5 ||
अनन्तरं सुयज्ञस्तु सुयज्ञतनयोऽभवत् ।
उशतो यज्ञमखिलं स्वधर्ममुशतां वरः ॥ ६ ॥
anantaraṃ suyajñastu suyajñatanayo'bhavat |
uśato yajñamakhilaṃ svadharmamuśatāṃ varaḥ || 6 ||
शिनेयुरभवत् सूनुरुशतः शत्रुतापनः ।
मरुत्तस्तस्य तनयो राजर्षिरभवन्नृप ॥ ७ ॥
śineyurabhavat sūnuruśataḥ śatrutāpanaḥ |
maruttastasya tanayo rājarṣirabhavannṛpa || 7 ||
मरुत्तोऽलभत ज्येष्ठं सुतं कम्बलबर्हिषम् ।
चचार विपुलं धर्मममर्षात् प्रेत्यभागपि ॥ ८ ॥
marutto'labhata jyeṣṭhaṃ sutaṃ kambalabarhiṣam |
cacāra vipulaṃ dharmamamarṣāt pretyabhāgapi || 8 ||
सुतप्रसूतिमिच्छन् वै सुतं कम्बलबर्हिषः ।
बभूव रुक्मकवचः शतप्रसवतः सुतः ॥ ९ ॥
sutaprasūtimicchan vai sutaṃ kambalabarhiṣaḥ |
babhūva rukmakavacaḥ śataprasavataḥ sutaḥ || 9 ||
निहत्य रुक्मकवचः शतं कवचिनां रणे ।
धन्विनां निशितैर्बाणैरवाप श्रियमुत्तमाम् ॥ १० ॥
nihatya rukmakavacaḥ śataṃ kavacināṃ raṇe |
dhanvināṃ niśitairbāṇairavāpa śriyamuttamām || 10 ||
जज्ञेऽथ रुक्मकवचात् पराजित् परवीरहा ।
जज्ञिरे पञ्च पुत्रास्तु महावीर्याः पराजितः ॥ ११ ॥
jajñe'tha rukmakavacāt parājit paravīrahā |
jajñire pañca putrāstu mahāvīryāḥ parājitaḥ || 11 ||
रुक्मेषुः पृथुरुक्मश्च ज्यामघः पालितो हरिः ।
पालितं च हरिं चैव विदेहेभ्यः पिता ददौ ॥ १२ ॥
rukmeṣuḥ pṛthurukmaśca jyāmaghaḥ pālito hariḥ |
pālitaṃ ca hariṃ caiva videhebhyaḥ pitā dadau || 12 ||
रुक्मेषुरभवद् राजा पृथुरुक्मस्य संश्रितः ।
ताभ्यां प्रव्राजितो राज्याज्ज्यामघोऽवसदाश्रमे ॥ १३ ॥
rukmeṣurabhavad rājā pṛthurukmasya saṃśritaḥ |
tābhyāṃ pravrājito rājyājjyāmagho'vasadāśrame || 13 ||
प्रशान्तः स वनस्थस्तु ब्राह्मणैश्चावबोधितः ।
जिगाय रथमास्थाय देशमन्यं ध्वजी रथी ॥ १४ ॥
praśāntaḥ sa vanasthastu brāhmaṇaiścāvabodhitaḥ |
jigāya rathamāsthāya deśamanyaṃ dhvajī rathī || 14 ||
नर्मदाकूलमेकाकी नगरीं मृत्तिकावतीम् ।
ऋक्षवन्तं गिरिं जित्वा शुक्तिमत्यामुवास सः ॥ १५ ॥
narmadākūlamekākī nagarīṃ mṛttikāvatīm |
ṛkṣavantaṃ giriṃ jitvā śuktimatyāmuvāsa saḥ || 15 ||
ज्यामघस्याभवद् भार्या शैब्या बलवती सती ।
अपुत्रोऽपि च राजा स नान्यां भार्यामविन्दत ॥ १६ ॥
jyāmaghasyābhavad bhāryā śaibyā balavatī satī |
aputro'pi ca rājā sa nānyāṃ bhāryāmavindata || 16 ||
तस्यासीद् विजयो युद्धे तत्र कन्यामवाप सः ।
भार्यामुवाच संत्रस्तः स्नुषेति स नरेश्वरः ॥ १७ ॥
tasyāsīd vijayo yuddhe tatra kanyāmavāpa saḥ |
bhāryāmuvāca saṃtrastaḥ snuṣeti sa nareśvaraḥ || 17 ||
एतच्छ्रुत्वाब्रवीद् देवी कस्य चेयं स्नुषेति वै ।
अब्रवीत् तदुपश्रुत्य ज्यामघो राजसत्तमः ॥ १८ ॥
etacchrutvābravīd devī kasya ceyaṃ snuṣeti vai |
abravīt tadupaśrutya jyāmagho rājasattamaḥ || 18 ||
यस्ते जनिष्यते पुत्रस्तस्य भार्योपदानवी ।
उग्रेण तपसा तस्याः कन्यायाः सा व्यजायत ।
पुत्रं विदर्भं सुभगा शैब्या परिणता सती ॥ १९ ॥
yaste janiṣyate putrastasya bhāryopadānavī |
ugreṇa tapasā tasyāḥ kanyāyāḥ sā vyajāyata |
putraṃ vidarbhaṃ subhagā śaibyā pariṇatā satī || 19 ||
राजपुत्र्यां तु विद्वांसौ स्तुषायां क्रथकौशिकौ ।
पश्चाद् विदर्भोऽजनयच्छूरौ रणविशारदौ ॥ २० ॥
rājaputryāṃ tu vidvāṃsau stuṣāyāṃ krathakauśikau |
paścād vidarbho'janayacchūrau raṇaviśāradau || 20 ||
लोमपादं तृतीयं तु पुत्रं परमधार्मिकम् ।
लोमपादात्मजो बभ्रुराह्वतिस्तस्य चात्मजः ॥ २१ ॥
lomapādaṃ tṛtīyaṃ tu putraṃ paramadhārmikam |
lomapādātmajo babhrurāhvatistasya cātmajaḥ || 21 ||
आह्वतेः कौशिकश्चैव विद्वान् परमधार्मिकः ।
चेदिः पुत्रः कौशिकस्य तस्माच्चैद्या नृपाः स्मृताः ॥ २२ ॥
āhvateḥ kauśikaścaiva vidvān paramadhārmikaḥ |
cediḥ putraḥ kauśikasya tasmāccaidyā nṛpāḥ smṛtāḥ || 22 ||
भीमो विदर्भस्य सुतः कुन्तिस्तस्यात्मजोऽभवत् ।
कुन्तेर्धृष्टसुतो जज्ञे रणधृष्टः प्रतापवान् ।
धृष्टस्य जज्ञिरे शूरास्त्रयः परमधार्मिकाः ॥ २३ ॥
bhīmo vidarbhasya sutaḥ kuntistasyātmajo'bhavat |
kunterdhṛṣṭasuto jajñe raṇadhṛṣṭaḥ pratāpavān |
dhṛṣṭasya jajñire śūrāstrayaḥ paramadhārmikāḥ || 23 ||
आवन्तश्च दशार्हश्च बली विषहरश्च यः ।
दशार्हस्य सुतो व्योमा व्योम्नो जीमूत उच्यते ॥ २४ ॥
āvantaśca daśārhaśca balī viṣaharaśca yaḥ |
daśārhasya suto vyomā vyomno jīmūta ucyate || 24 ||
जीमूतपुत्रो बृहतिस्तस्य भीमरथः सुतः ।
अथ भीमरथस्यासीत् पुत्रो नवरथस्तथा ॥ २५ ॥
jīmūtaputro bṛhatistasya bhīmarathaḥ sutaḥ |
atha bhīmarathasyāsīt putro navarathastathā || 25 ||
तस्य चासीद्दशरथः शकुनिस्तस्य चात्मजः ।
तस्मात् करम्भः कारम्भिर्देवरातोऽभवन्नृपः ॥ २६ ॥
tasya cāsīddaśarathaḥ śakunistasya cātmajaḥ |
tasmāt karambhaḥ kārambhirdevarāto'bhavannṛpaḥ || 26 ||
देवक्षत्रोऽभवत् तस्य दैवक्षत्रिर्महायशाः ।
देवगर्भसमो जज्ञे देवक्षत्रस्य नन्दनः ॥ २७ ॥
devakṣatro'bhavat tasya daivakṣatrirmahāyaśāḥ |
devagarbhasamo jajñe devakṣatrasya nandanaḥ || 27 ||
मधूनां वंशकृद् राजा मधुर्मधुरवागपि ।
मधोर्जज्ञेऽथ वैदर्भो पुत्रो मरुवसास्तथा ॥ २८ ॥
madhūnāṃ vaṃśakṛd rājā madhurmadhuravāgapi |
madhorjajñe'tha vaidarbho putro maruvasāstathā || 28 ||
आसीन्मरुवसः पुत्रः पुरुद्वान् पुरुषोत्तमः ।
मधुर्जज्ञेऽथ वैदर्भ्यां भद्रवत्यां कुरूद्वहः ॥ २९ ॥
āsīnmaruvasaḥ putraḥ purudvān puruṣottamaḥ |
madhurjajñe'tha vaidarbhyāṃ bhadravatyāṃ kurūdvahaḥ || 29 ||
ऐक्ष्वाकी चाभवद्भार्या सत्त्वांस्तस्यामजायत ।
सत्त्वान् सर्वगुणोपेतः सात्त्वतां कीर्तिवर्धनः ॥ ३० ॥
aikṣvākī cābhavadbhāryā sattvāṃstasyāmajāyata |
sattvān sarvaguṇopetaḥ sāttvatāṃ kīrtivardhanaḥ || 30 ||
इमां विसृष्टिं विज्ञाय ज्यामघस्य महात्मनः ।
युज्यते परया कीर्त्या प्रजावांश्च भवेन्नरः ॥ ३१ ॥
imāṃ visṛṣṭiṃ vijñāya jyāmaghasya mahātmanaḥ |
yujyate parayā kīrtyā prajāvāṃśca bhavennaraḥ || 31 ||
Keys: ← → turn the page, J K step through the verses.
Illustration: Verse & Place (Project-owned).