Skip to content

हरिवंशपर्व · अध्यायः ३६

Ṣaṭtriṃśo'dhyāyaḥ

A chapter of the Harivamsha.

31 versesSanskrit with transliteration

The child Krishna among the cowherds of Vraja.

षट्त्रिंशोऽध्यायः । वैशम्पायन उवाच । क्रोष्टोरेवाभवत् पुत्रो वृजिनीवान्महायशाः । वृजिनीवत्सुतश्चापि स्वाहिः स्वाहाकृतां वरः ॥ १ ॥

ṣaṭtriṃśo'dhyāyaḥ | vaiśampāyana uvāca | kroṣṭorevābhavat putro vṛjinīvānmahāyaśāḥ | vṛjinīvatsutaścāpi svāhiḥ svāhākṛtāṃ varaḥ || 1 ||

Report an error

स्वाहिपुत्रोऽभवद् राजा रुषद्गुर्वदतां वरः । महाक्रतुभिरीजे यो विविधैभूरिदक्षिणैः ॥ २ ॥

svāhiputro'bhavad rājā ruṣadgurvadatāṃ varaḥ | mahākratubhirīje yo vividhaibhūridakṣiṇaiḥ || 2 ||

Report an error

सुतप्रसूतिमन्विच्छन् रुषद्गुः सोऽग्र्यमात्मजम् । जज्ञे चित्ररथस्तस्य पुत्रः कर्मभिरन्वितः ॥ ३ ॥

sutaprasūtimanvicchan ruṣadguḥ so'gryamātmajam | jajñe citrarathastasya putraḥ karmabhiranvitaḥ || 3 ||

Report an error

आसीच्चैत्ररथिर्वीरो यज्वा विपुलदक्षिणः । शशबिन्दुः परं वृत्तं राजर्षीणामनुष्ठितः ॥ ४ ॥

āsīccaitrarathirvīro yajvā vipuladakṣiṇaḥ | śaśabinduḥ paraṃ vṛttaṃ rājarṣīṇāmanuṣṭhitaḥ || 4 ||

Report an error

पृथुश्रवाः पृधुयशा राजाऽऽसीच्छशबिन्दुजः । शंसन्ति च पुराणज्ञाः पार्थश्रवसमुत्तरम् ॥ ५ ॥

pṛthuśravāḥ pṛdhuyaśā rājā''sīcchaśabindujaḥ | śaṃsanti ca purāṇajñāḥ pārthaśravasamuttaram || 5 ||

Report an error

अनन्तरं सुयज्ञस्तु सुयज्ञतनयोऽभवत् । उशतो यज्ञमखिलं स्वधर्ममुशतां वरः ॥ ६ ॥

anantaraṃ suyajñastu suyajñatanayo'bhavat | uśato yajñamakhilaṃ svadharmamuśatāṃ varaḥ || 6 ||

Report an error

शिनेयुरभवत् सूनुरुशतः शत्रुतापनः । मरुत्तस्तस्य तनयो राजर्षिरभवन्नृप ॥ ७ ॥

śineyurabhavat sūnuruśataḥ śatrutāpanaḥ | maruttastasya tanayo rājarṣirabhavannṛpa || 7 ||

Report an error

मरुत्तोऽलभत ज्येष्ठं सुतं कम्बलबर्हिषम् । चचार विपुलं धर्मममर्षात् प्रेत्यभागपि ॥ ८ ॥

marutto'labhata jyeṣṭhaṃ sutaṃ kambalabarhiṣam | cacāra vipulaṃ dharmamamarṣāt pretyabhāgapi || 8 ||

Report an error

सुतप्रसूतिमिच्छन् वै सुतं कम्बलबर्हिषः । बभूव रुक्मकवचः शतप्रसवतः सुतः ॥ ९ ॥

sutaprasūtimicchan vai sutaṃ kambalabarhiṣaḥ | babhūva rukmakavacaḥ śataprasavataḥ sutaḥ || 9 ||

Report an error

निहत्य रुक्मकवचः शतं कवचिनां रणे । धन्विनां निशितैर्बाणैरवाप श्रियमुत्तमाम् ॥ १० ॥

nihatya rukmakavacaḥ śataṃ kavacināṃ raṇe | dhanvināṃ niśitairbāṇairavāpa śriyamuttamām || 10 ||

Report an error

जज्ञेऽथ रुक्मकवचात् पराजित् परवीरहा । जज्ञिरे पञ्च पुत्रास्तु महावीर्याः पराजितः ॥ ११ ॥

jajñe'tha rukmakavacāt parājit paravīrahā | jajñire pañca putrāstu mahāvīryāḥ parājitaḥ || 11 ||

Report an error

रुक्मेषुः पृथुरुक्मश्च ज्यामघः पालितो हरिः । पालितं च हरिं चैव विदेहेभ्यः पिता ददौ ॥ १२ ॥

rukmeṣuḥ pṛthurukmaśca jyāmaghaḥ pālito hariḥ | pālitaṃ ca hariṃ caiva videhebhyaḥ pitā dadau || 12 ||

Report an error

रुक्मेषुरभवद् राजा पृथुरुक्मस्य संश्रितः । ताभ्यां प्रव्राजितो राज्याज्ज्यामघोऽवसदाश्रमे ॥ १३ ॥

rukmeṣurabhavad rājā pṛthurukmasya saṃśritaḥ | tābhyāṃ pravrājito rājyājjyāmagho'vasadāśrame || 13 ||

Report an error

प्रशान्तः स वनस्थस्तु ब्राह्मणैश्चावबोधितः । जिगाय रथमास्थाय देशमन्यं ध्वजी रथी ॥ १४ ॥

praśāntaḥ sa vanasthastu brāhmaṇaiścāvabodhitaḥ | jigāya rathamāsthāya deśamanyaṃ dhvajī rathī || 14 ||

Report an error

नर्मदाकूलमेकाकी नगरीं मृत्तिकावतीम् । ऋक्षवन्तं गिरिं जित्वा शुक्तिमत्यामुवास सः ॥ १५ ॥

narmadākūlamekākī nagarīṃ mṛttikāvatīm | ṛkṣavantaṃ giriṃ jitvā śuktimatyāmuvāsa saḥ || 15 ||

Report an error

ज्यामघस्याभवद् भार्या शैब्या बलवती सती । अपुत्रोऽपि च राजा स नान्यां भार्यामविन्दत ॥ १६ ॥

jyāmaghasyābhavad bhāryā śaibyā balavatī satī | aputro'pi ca rājā sa nānyāṃ bhāryāmavindata || 16 ||

Report an error

तस्यासीद् विजयो युद्धे तत्र कन्यामवाप सः । भार्यामुवाच संत्रस्तः स्नुषेति स नरेश्वरः ॥ १७ ॥

tasyāsīd vijayo yuddhe tatra kanyāmavāpa saḥ | bhāryāmuvāca saṃtrastaḥ snuṣeti sa nareśvaraḥ || 17 ||

Report an error

एतच्छ्रुत्वाब्रवीद् देवी कस्य चेयं स्नुषेति वै । अब्रवीत् तदुपश्रुत्य ज्यामघो राजसत्तमः ॥ १८ ॥

etacchrutvābravīd devī kasya ceyaṃ snuṣeti vai | abravīt tadupaśrutya jyāmagho rājasattamaḥ || 18 ||

Report an error

यस्ते जनिष्यते पुत्रस्तस्य भार्योपदानवी । उग्रेण तपसा तस्याः कन्यायाः सा व्यजायत । पुत्रं विदर्भं सुभगा शैब्या परिणता सती ॥ १९ ॥

yaste janiṣyate putrastasya bhāryopadānavī | ugreṇa tapasā tasyāḥ kanyāyāḥ sā vyajāyata | putraṃ vidarbhaṃ subhagā śaibyā pariṇatā satī || 19 ||

Report an error

राजपुत्र्यां तु विद्वांसौ स्तुषायां क्रथकौशिकौ । पश्चाद् विदर्भोऽजनयच्छूरौ रणविशारदौ ॥ २० ॥

rājaputryāṃ tu vidvāṃsau stuṣāyāṃ krathakauśikau | paścād vidarbho'janayacchūrau raṇaviśāradau || 20 ||

Report an error

लोमपादं तृतीयं तु पुत्रं परमधार्मिकम् । लोमपादात्मजो बभ्रुराह्वतिस्तस्य चात्मजः ॥ २१ ॥

lomapādaṃ tṛtīyaṃ tu putraṃ paramadhārmikam | lomapādātmajo babhrurāhvatistasya cātmajaḥ || 21 ||

Report an error

आह्वतेः कौशिकश्चैव विद्वान् परमधार्मिकः । चेदिः पुत्रः कौशिकस्य तस्माच्चैद्या नृपाः स्मृताः ॥ २२ ॥

āhvateḥ kauśikaścaiva vidvān paramadhārmikaḥ | cediḥ putraḥ kauśikasya tasmāccaidyā nṛpāḥ smṛtāḥ || 22 ||

Report an error

भीमो विदर्भस्य सुतः कुन्तिस्तस्यात्मजोऽभवत् । कुन्तेर्धृष्टसुतो जज्ञे रणधृष्टः प्रतापवान् । धृष्टस्य जज्ञिरे शूरास्त्रयः परमधार्मिकाः ॥ २३ ॥

bhīmo vidarbhasya sutaḥ kuntistasyātmajo'bhavat | kunterdhṛṣṭasuto jajñe raṇadhṛṣṭaḥ pratāpavān | dhṛṣṭasya jajñire śūrāstrayaḥ paramadhārmikāḥ || 23 ||

Report an error

आवन्तश्च दशार्हश्च बली विषहरश्च यः । दशार्हस्य सुतो व्योमा व्योम्नो जीमूत उच्यते ॥ २४ ॥

āvantaśca daśārhaśca balī viṣaharaśca yaḥ | daśārhasya suto vyomā vyomno jīmūta ucyate || 24 ||

Report an error

जीमूतपुत्रो बृहतिस्तस्य भीमरथः सुतः । अथ भीमरथस्यासीत् पुत्रो नवरथस्तथा ॥ २५ ॥

jīmūtaputro bṛhatistasya bhīmarathaḥ sutaḥ | atha bhīmarathasyāsīt putro navarathastathā || 25 ||

Report an error

तस्य चासीद्दशरथः शकुनिस्तस्य चात्मजः । तस्मात् करम्भः कारम्भिर्देवरातोऽभवन्नृपः ॥ २६ ॥

tasya cāsīddaśarathaḥ śakunistasya cātmajaḥ | tasmāt karambhaḥ kārambhirdevarāto'bhavannṛpaḥ || 26 ||

Report an error

देवक्षत्रोऽभवत् तस्य दैवक्षत्रिर्महायशाः । देवगर्भसमो जज्ञे देवक्षत्रस्य नन्दनः ॥ २७ ॥

devakṣatro'bhavat tasya daivakṣatrirmahāyaśāḥ | devagarbhasamo jajñe devakṣatrasya nandanaḥ || 27 ||

Report an error

मधूनां वंशकृद् राजा मधुर्मधुरवागपि । मधोर्जज्ञेऽथ वैदर्भो पुत्रो मरुवसास्तथा ॥ २८ ॥

madhūnāṃ vaṃśakṛd rājā madhurmadhuravāgapi | madhorjajñe'tha vaidarbho putro maruvasāstathā || 28 ||

Report an error

आसीन्मरुवसः पुत्रः पुरुद्वान् पुरुषोत्तमः । मधुर्जज्ञेऽथ वैदर्भ्यां भद्रवत्यां कुरूद्वहः ॥ २९ ॥

āsīnmaruvasaḥ putraḥ purudvān puruṣottamaḥ | madhurjajñe'tha vaidarbhyāṃ bhadravatyāṃ kurūdvahaḥ || 29 ||

Report an error

ऐक्ष्वाकी चाभवद्भार्या सत्त्वांस्तस्यामजायत । सत्त्वान् सर्वगुणोपेतः सात्त्वतां कीर्तिवर्धनः ॥ ३० ॥

aikṣvākī cābhavadbhāryā sattvāṃstasyāmajāyata | sattvān sarvaguṇopetaḥ sāttvatāṃ kīrtivardhanaḥ || 30 ||

Report an error

इमां विसृष्टिं विज्ञाय ज्यामघस्य महात्मनः । युज्यते परया कीर्त्या प्रजावांश्च भवेन्नरः ॥ ३१ ॥

imāṃ visṛṣṭiṃ vijñāya jyāmaghasya mahātmanaḥ | yujyate parayā kīrtyā prajāvāṃśca bhavennaraḥ || 31 ||

Report an error

Illustration: Verse & Place (Project-owned).