हरिवंशपर्व · अध्यायः ४५
Pañcacatvāriṃśo'dhyāyaḥ
॥
A chapter of the Harivamsha.
77 verses·Sanskrit with transliteration
पञ्चचत्वारिंशोऽध्यायः ।
वैशम्पायन उवाच ।
ताभ्यां बलाभ्यां संजज्ञे तुमुलो विग्रहस्तदा ।
सुराणामसुराणां च परस्परजयैषिणाम् ॥ १ ॥
pañcacatvāriṃśo'dhyāyaḥ |
vaiśampāyana uvāca |
tābhyāṃ balābhyāṃ saṃjajñe tumulo vigrahastadā |
surāṇāmasurāṇāṃ ca parasparajayaiṣiṇām || 1 ||
दानवा दैवतैः सार्द्धं नानाप्रहरणोद्यताः ।
समीयुर्युध्यमाना वै पर्वताः पर्वतैरिव ॥ २ ॥
dānavā daivataiḥ sārddhaṃ nānāpraharaṇodyatāḥ |
samīyuryudhyamānā vai parvatāḥ parvatairiva || 2 ||
तत् सुरासुरसंयुक्तं युद्धमत्यद्भुतं बभौ ।
धर्माधर्मसमायुक्तं दर्पेण विनयेन च ॥ ३ ॥
tat surāsurasaṃyuktaṃ yuddhamatyadbhutaṃ babhau |
dharmādharmasamāyuktaṃ darpeṇa vinayena ca || 3 ||
ततो रथैः प्रजविभिर्वाहनैश्च प्रचोदितैः ।
उत्पतद्भिश्च गगनं सासिहस्तैः समन्ततः ॥ ४ ॥
tato rathaiḥ prajavibhirvāhanaiśca pracoditaiḥ |
utpatadbhiśca gaganaṃ sāsihastaiḥ samantataḥ || 4 ||
विक्षिप्यमाणैर्मुसलैः सम्प्रेष्यद्भिश्च सायकैः ।
चापैर्विस्फार्यमाणैश्च पात्यमानैश्च मुद्गरैः ॥ ५ ॥
vikṣipyamāṇairmusalaiḥ sampreṣyadbhiśca sāyakaiḥ |
cāpairvisphāryamāṇaiśca pātyamānaiśca mudgaraiḥ || 5 ||
तद् युद्धमभवद् घोरं देवदानवसंकुलम् ।
जगतस्त्रासजननं युगसंवर्तकोपमम् ॥ ६ ॥
tad yuddhamabhavad ghoraṃ devadānavasaṃkulam |
jagatastrāsajananaṃ yugasaṃvartakopamam || 6 ||
स्वहस्तमुक्तैः परिघैः क्षिप्यमाणैश्च पर्वतैः ।
दानवाः समरे जघ्नुर्देवानिन्द्रपुरोगमान् ॥ ७ ॥
svahastamuktaiḥ parighaiḥ kṣipyamāṇaiśca parvataiḥ |
dānavāḥ samare jaghnurdevānindrapurogamān || 7 ||
ते वध्यमाना बलिभिर्दानवैर्जितकाशिभिः ।
विषण्णमनसो देवा जग्मुरार्तिं परां मृधे ॥ ८ ॥
te vadhyamānā balibhirdānavairjitakāśibhiḥ |
viṣaṇṇamanaso devā jagmurārtiṃ parāṃ mṛdhe || 8 ||
तेऽस्त्रजालैः प्रमथिताः परिघैर्भिन्नमस्तकाः ।
भिन्नोरस्का दितिसुतैर्वेमू रक्तं व्रणैर्बहु ॥ ९ ॥
te'strajālaiḥ pramathitāḥ parighairbhinnamastakāḥ |
bhinnoraskā ditisutairvemū raktaṃ vraṇairbahu || 9 ||
स्पन्दिताः पाशजालैश्च निर्यत्नाश्च शरैः कृताः ।
प्रविष्टा दानवी माया न शेकुस्ते विचेष्टितुम् ॥ १० ॥
spanditāḥ pāśajālaiśca niryatnāśca śaraiḥ kṛtāḥ |
praviṣṭā dānavī māyā na śekuste viceṣṭitum || 10 ||
संस्तम्भितमिवाभाति निष्प्राणसदृशाकृति ।
बलं सुराणामसुरैर्निष्प्रयत्नायुधं कृतम् ॥ ११ ॥
saṃstambhitamivābhāti niṣprāṇasadṛśākṛti |
balaṃ surāṇāmasurairniṣprayatnāyudhaṃ kṛtam || 11 ||
मायापाशान् विकर्षंश्च भिन्दन् वज्रेण ताञ्शरान् ।
शक्रो दैत्यबलं घोरं विवेश बहुलोचनः ॥ १२ ॥
māyāpāśān vikarṣaṃśca bhindan vajreṇa tāñśarān |
śakro daityabalaṃ ghoraṃ viveśa bahulocanaḥ || 12 ||
स दैत्यान् प्रमुखे हत्वा तद् दानवबलं महत् ।
तामसेनास्त्रजालेन तमोभूतमथाकरोत् ॥ १३ ॥
sa daityān pramukhe hatvā tad dānavabalaṃ mahat |
tāmasenāstrajālena tamobhūtamathākarot || 13 ||
तेऽन्योन्यं नावबुध्यन्त देवान् वा दानवानपि ।
घोरेण तमसाऽऽविष्टाः पुरुहूतस्य तेजसा ॥ १४ ॥
te'nyonyaṃ nāvabudhyanta devān vā dānavānapi |
ghoreṇa tamasā''viṣṭāḥ puruhūtasya tejasā || 14 ||
मायापाशैर्विमुक्ताश्च यत्नवन्तः सुरोत्तमाः ।
वपूंषि दैत्यसंघानां तमोभूतान्यपातयन् ॥ १५ ॥
māyāpāśairvimuktāśca yatnavantaḥ surottamāḥ |
vapūṃṣi daityasaṃghānāṃ tamobhūtānyapātayan || 15 ||
अपध्वस्ता विसंज्ञाश्च तमसा नीलवर्चसः ।
पेतुस्ते दानवगणाश्छिन्नपक्षा इवाचलाः ॥ १६ ॥
apadhvastā visaṃjñāśca tamasā nīlavarcasaḥ |
petuste dānavagaṇāśchinnapakṣā ivācalāḥ || 16 ||
दैत्यानां तद्घनीभूतमन्धकारमहार्णवम् ।
प्रविष्टं बलमुत्त्रस्तं तमोभूतमिवाबभौ ॥ १७ ॥
daityānāṃ tadghanībhūtamandhakāramahārṇavam |
praviṣṭaṃ balamuttrastaṃ tamobhūtamivābabhau || 17 ||
तदासृजन्महामायां मयस्तां तामसीं दहन् ।
युगान्ताग्निमिवात्युग्रां सृष्टामौर्वेण वह्निना ॥ १८ ॥
tadāsṛjanmahāmāyāṃ mayastāṃ tāmasīṃ dahan |
yugāntāgnimivātyugrāṃ sṛṣṭāmaurveṇa vahninā || 18 ||
सा ददाह तमः सर्वं माया मयविकल्पिता ।
दैत्याश्च दीप्तवपुषः सद्य उत्तस्थुराहवे ॥ १९ ॥
sā dadāha tamaḥ sarvaṃ māyā mayavikalpitā |
daityāśca dīptavapuṣaḥ sadya uttasthurāhave || 19 ||
मायामौर्वीं समासाद्य दह्यमाना दिवौकसः ।
भेजिरे चन्द्रविषयं शीतांशुसलिले शयात् ॥ २० ॥
māyāmaurvīṃ samāsādya dahyamānā divaukasaḥ |
bhejire candraviṣayaṃ śītāṃśusalile śayāt || 20 ||
ते दह्यमाना ह्यौर्वेण तेजसा भ्रष्टतेजसः ।
शशंसुर्वज्रिणे देवाः संतप्ताः शरणैषिणः ॥ २१ ॥
te dahyamānā hyaurveṇa tejasā bhraṣṭatejasaḥ |
śaśaṃsurvajriṇe devāḥ saṃtaptāḥ śaraṇaiṣiṇaḥ || 21 ||
संतप्ते मायया सैन्ये दह्यमाने च दानवैः ।
चोदितो देवराजेन वरुणो वाक्यमब्रवीत् ॥ २२ ॥
saṃtapte māyayā sainye dahyamāne ca dānavaiḥ |
codito devarājena varuṇo vākyamabravīt || 22 ||
वरुण उवाच ।
पुरा ब्रह्मर्षिजः शक्र तपस्तेपेऽतिदारुणम् ।
ऊर्वो मुनिः स तेजस्वी सदृशो ब्रह्मणो गुणैः ॥ २३ ॥
varuṇa uvāca |
purā brahmarṣijaḥ śakra tapastepe'tidāruṇam |
ūrvo muniḥ sa tejasvī sadṛśo brahmaṇo guṇaiḥ || 23 ||
तं तपन्तमिवादित्यं तपसा जगदव्ययम् ।
उपतस्थुर्मुनिगणा देवा ब्रह्मर्षिभिः सह ॥ २४ ॥
taṃ tapantamivādityaṃ tapasā jagadavyayam |
upatasthurmunigaṇā devā brahmarṣibhiḥ saha || 24 ||
हिरण्यकशिपुश्चैव दानवो दानवेश्वरः ।
ऋषिं विज्ञापयामास पुरा परमतेजसम् ॥ २५ ॥
hiraṇyakaśipuścaiva dānavo dānaveśvaraḥ |
ṛṣiṃ vijñāpayāmāsa purā paramatejasam || 25 ||
तमूचुर्ब्रह्मऋषयो वचनं ब्रह्मसम्मितम् ।
ऋषिवंशेषु भगवञ्छिन्नमूलमिदं कुलम् ॥ २६ ॥
tamūcurbrahmaṛṣayo vacanaṃ brahmasammitam |
ṛṣivaṃśeṣu bhagavañchinnamūlamidaṃ kulam || 26 ||
एकस्त्वमनपत्यश्च गोत्रं यन्नानुवर्तसे ।
कौमारं व्रतमास्थाय क्लेशमेवानुवर्तसे ॥ २७ ॥
ekastvamanapatyaśca gotraṃ yannānuvartase |
kaumāraṃ vratamāsthāya kleśamevānuvartase || 27 ||
बहूनि विप्र गोत्राणि मुनीनां भावितात्मनाम् ।
एकदेहानि तिष्ठन्ति विभक्तानि विना प्रजाः ॥ २८ ॥
bahūni vipra gotrāṇi munīnāṃ bhāvitātmanām |
ekadehāni tiṣṭhanti vibhaktāni vinā prajāḥ || 28 ||
कुलेषूच्छिन्नमूलेषु तेषु नो नास्ति कारणम् ।
भवांस्तु तपसा श्रेष्ठः प्रजापतिसमद्युतिः ॥ २९ ॥
kuleṣūcchinnamūleṣu teṣu no nāsti kāraṇam |
bhavāṃstu tapasā śreṣṭhaḥ prajāpatisamadyutiḥ || 29 ||
तत् प्रवर्तस्व वंशाय वर्द्धयात्मानमात्मना ।
त्वमाधत्स्वोर्जितं तेजो द्वितीयां वै तनुं कुरु ॥ ३० ॥
tat pravartasva vaṃśāya varddhayātmānamātmanā |
tvamādhatsvorjitaṃ tejo dvitīyāṃ vai tanuṃ kuru || 30 ||
स एवमुक्तो मुनिभिमुनिर्मनसि ताडितः ।
जगर्हे तानृषिगणान् वचनं चेदमब्रवीत् ॥ ३१ ॥
sa evamukto munibhimunirmanasi tāḍitaḥ |
jagarhe tānṛṣigaṇān vacanaṃ cedamabravīt || 31 ||
यथायं शाश्वतो धर्मो मुनीनां विहितः पुरा ।
सदाऽऽर्षं सेवतां कर्म वन्यमूलफलाशिनाम् ॥ ३२ ॥
yathāyaṃ śāśvato dharmo munīnāṃ vihitaḥ purā |
sadā''rṣaṃ sevatāṃ karma vanyamūlaphalāśinām || 32 ||
ब्रह्मयोनौ प्रसूतस्य ब्राह्मणस्यानुवर्तिनः ।
ब्रह्मचर्यं सुचरितं ब्रह्माणमपि चालयेत् ॥ ३३ ॥
brahmayonau prasūtasya brāhmaṇasyānuvartinaḥ |
brahmacaryaṃ sucaritaṃ brahmāṇamapi cālayet || 33 ||
द्विजानां वृत्तयस्तिस्रो ये गृहाश्रमवासिनः ।
अस्माकं तु वनं वृत्तिर्वनाश्रमनिवासिनाम् ॥ ३४ ॥
dvijānāṃ vṛttayastisro ye gṛhāśramavāsinaḥ |
asmākaṃ tu vanaṃ vṛttirvanāśramanivāsinām || 34 ||
अम्बुभक्षा वायुभक्षा दन्तोलूखलिकास्तथा ।
अश्मकुट्टा दशनपाः पञ्चातपतपाश्च ये ॥ ३५ ॥
ambubhakṣā vāyubhakṣā dantolūkhalikāstathā |
aśmakuṭṭā daśanapāḥ pañcātapatapāśca ye || 35 ||
एते तपसि तिष्ठन्तो व्रतैरपि सुदुष्करैः ।
ब्रह्मचर्यं पुरस्कृत्य प्रार्थयन्ते परां गतिम् ॥ ३६ ॥
ete tapasi tiṣṭhanto vratairapi suduṣkaraiḥ |
brahmacaryaṃ puraskṛtya prārthayante parāṃ gatim || 36 ||
ब्रह्मचर्याद् ब्राह्मणस्य ब्राह्मणत्वं विधीयते ।
एवमाहुः परे लोके ब्रह्म ब्रह्मविदो जनाः ॥ ३७ ॥
brahmacaryād brāhmaṇasya brāhmaṇatvaṃ vidhīyate |
evamāhuḥ pare loke brahma brahmavido janāḥ || 37 ||
ब्रह्मचर्ये स्थितं धैर्यं ब्रह्मचर्ये स्थितं तपः ।
ये स्थिता ब्रह्मचर्येषु ब्राह्मणास्ते दिवि स्थिताः ॥ ३८ ॥
brahmacarye sthitaṃ dhairyaṃ brahmacarye sthitaṃ tapaḥ |
ye sthitā brahmacaryeṣu brāhmaṇāste divi sthitāḥ || 38 ||
नास्ति योगं विना सिद्धिर्नास्ति सिद्धिं विना यशः ।
नास्ति लोके यशोमूलं ब्रह्मचर्यात् परं तपः ॥ ३९ ॥
nāsti yogaṃ vinā siddhirnāsti siddhiṃ vinā yaśaḥ |
nāsti loke yaśomūlaṃ brahmacaryāt paraṃ tapaḥ || 39 ||
तन्निगृह्येन्द्रियग्रामं भूतग्रामं च पञ्चमम् ।
ब्रह्मचर्येण वर्तेत किमतः परमं तपः ॥ ४० ॥
tannigṛhyendriyagrāmaṃ bhūtagrāmaṃ ca pañcamam |
brahmacaryeṇa varteta kimataḥ paramaṃ tapaḥ || 40 ||
अयोगे केशहरणमसंकल्पे व्रतक्रिया ।
अब्रह्मचर्ये चर्या च त्रयं स्याद् दम्भसंज्ञितम् ॥ ४१ ॥
ayoge keśaharaṇamasaṃkalpe vratakriyā |
abrahmacarye caryā ca trayaṃ syād dambhasaṃjñitam || 41 ||
क्व दाराः क्व च संयोगः क्व च भावविपर्ययः ।
यदेयं ब्रह्मणा सृष्टा मनसा मानसी प्रजा ॥ ४२ ॥
kva dārāḥ kva ca saṃyogaḥ kva ca bhāvaviparyayaḥ |
yadeyaṃ brahmaṇā sṛṣṭā manasā mānasī prajā || 42 ||
यद्यस्ति तपसो वीर्यं युष्माकममितात्मनाम् ।
सृजध्वं मानसान् पुत्रान् प्राजापत्येन कर्मणा ॥ ४३ ॥
yadyasti tapaso vīryaṃ yuṣmākamamitātmanām |
sṛjadhvaṃ mānasān putrān prājāpatyena karmaṇā || 43 ||
मनसा निर्मिता योनिराधातव्या तपस्विना ।
न दारयोगं बीजं वा व्रतमुक्तं तपस्विनाम् ॥ ४४ ॥
manasā nirmitā yonirādhātavyā tapasvinā |
na dārayogaṃ bījaṃ vā vratamuktaṃ tapasvinām || 44 ||
यदिदं लुप्तधर्मार्थं युष्माभिरिह निर्भयैः ।
व्याहृतं सद्भिरत्यर्थमसद्भिरिव मे मतिः ॥ ४५ ॥
yadidaṃ luptadharmārthaṃ yuṣmābhiriha nirbhayaiḥ |
vyāhṛtaṃ sadbhiratyarthamasadbhiriva me matiḥ || 45 ||
वपुर्दीप्तान्तरात्मानमेष कृत्वा मनोमयम् ।
दारयोगं विना स्रक्ष्ये पुत्रमात्मतनूरुहम् ॥ ४६ ॥
vapurdīptāntarātmānameṣa kṛtvā manomayam |
dārayogaṃ vinā srakṣye putramātmatanūruham || 46 ||
एवमात्मानमात्मा मे द्वितीयं जनयिष्यति ।
वन्येनानेन विधिना दिधक्षन्तमिव प्रजाः ॥ ४७ ॥
evamātmānamātmā me dvitīyaṃ janayiṣyati |
vanyenānena vidhinā didhakṣantamiva prajāḥ || 47 ||
ऊर्वस्तु तपसाऽऽविष्टो निवेश्योरुं हुताशने ।
ममन्थैकेन दर्भेण पुत्रस्य प्रभवारणिम् ॥ ४८ ॥
ūrvastu tapasā''viṣṭo niveśyoruṃ hutāśane |
mamanthaikena darbheṇa putrasya prabhavāraṇim || 48 ||
तस्योरुं सहसा भित्त्वा ज्वालामाली निरिन्धनः ।
जगतो निधनाकाङ्क्षी पुत्रोऽग्निः समपद्यत ॥ ४९ ॥
tasyoruṃ sahasā bhittvā jvālāmālī nirindhanaḥ |
jagato nidhanākāṅkṣī putro'gniḥ samapadyata || 49 ||
ऊर्वस्योरुं विनिर्भिद्य और्वो नामान्तकोऽनलः ।
दिधक्षन्निव लोकांस्त्रीञ्जज्ञे परमकोपनः ॥ ५० ॥
ūrvasyoruṃ vinirbhidya aurvo nāmāntako'nalaḥ |
didhakṣanniva lokāṃstrīñjajñe paramakopanaḥ || 50 ||
उत्पन्नमात्रश्चोवाच पितरं दीप्तया गिरा ।
क्षुधा मे बाधते तात जगद् भक्षे त्यजस्व माम् ॥ ५१ ॥
utpannamātraścovāca pitaraṃ dīptayā girā |
kṣudhā me bādhate tāta jagad bhakṣe tyajasva mām || 51 ||
त्रिदिवारोहिभिर्ज्वालैर्जृम्भमाणो दिशो दश ।
निर्दहन्निव भूतानि ववृधे सोऽन्तकोऽनलः ॥ ५२ ॥
tridivārohibhirjvālairjṛmbhamāṇo diśo daśa |
nirdahanniva bhūtāni vavṛdhe so'ntako'nalaḥ || 52 ||
एतस्मिन्नन्तरे ब्रह्मा सर्वलोकपतिः प्रभुः ।
आजगाम मुनिर्यत्र व्यसृजत् पुत्रमुत्तमम् ॥ ५३ ॥
etasminnantare brahmā sarvalokapatiḥ prabhuḥ |
ājagāma muniryatra vyasṛjat putramuttamam || 53 ||
स ददर्शोरुमूर्वस्य दीप्यमानं सुताग्निना ।
और्वकोपाग्निसंतप्ताँल्लोकांश्च ऋषिभिः सह ॥ ५४ ॥
sa dadarśorumūrvasya dīpyamānaṃ sutāgninā |
aurvakopāgnisaṃtaptā~llokāṃśca ṛṣibhiḥ saha || 54 ||
तमुवाच ततो ब्रह्मा मुनिमूर्वं सभाजयन् ।
धार्यतां पुत्रजं तेजो लोकानां हितकाम्यया ।
अस्यापत्यस्य ते विप्र करिष्ये साह्यमुत्तमम् ॥ ५५ ॥
tamuvāca tato brahmā munimūrvaṃ sabhājayan |
dhāryatāṃ putrajaṃ tejo lokānāṃ hitakāmyayā |
asyāpatyasya te vipra kariṣye sāhyamuttamam || 55 ||
वासं चास्य प्रदास्यामि प्राशनं चामृतोपमम् ।
तथ्यमेतन्मम वचः शृणु त्वं वदतां वर ॥ ५६ ॥
vāsaṃ cāsya pradāsyāmi prāśanaṃ cāmṛtopamam |
tathyametanmama vacaḥ śṛṇu tvaṃ vadatāṃ vara || 56 ||
ऊर्व उवाच ।
धन्योऽस्म्यनुगृहीतोऽस्मि यन्ममाद्य भवाञ्छिशोः ।
मतिमेतां ददातीह परमानुग्रहाय वै ॥ ५७ ॥
ūrva uvāca |
dhanyo'smyanugṛhīto'smi yanmamādya bhavāñchiśoḥ |
matimetāṃ dadātīha paramānugrahāya vai || 57 ||
प्रभावकाले सम्प्राप्ते काङ्क्षितव्ये समागमे ।
भगवंस्तर्पितः पुत्रः कैर्हव्यैः प्राप्स्यते सुखम् ॥ ५८ ॥
prabhāvakāle samprāpte kāṅkṣitavye samāgame |
bhagavaṃstarpitaḥ putraḥ kairhavyaiḥ prāpsyate sukham || 58 ||
कुत्र चास्य निवासो वै भोजनं च किमात्मकम् ।
विधास्यति भवानस्य वीर्यतुल्यं महौजसः ॥ ५९ ॥
kutra cāsya nivāso vai bhojanaṃ ca kimātmakam |
vidhāsyati bhavānasya vīryatulyaṃ mahaujasaḥ || 59 ||
ब्रह्मोवाच ।
वडवामुखेऽस्य वसतिः समुद्रास्ये भविष्यति ।
मम योनिर्जलं विप्र तच्च तोयमयं वपुः ॥ ६० ॥
brahmovāca |
vaḍavāmukhe'sya vasatiḥ samudrāsye bhaviṣyati |
mama yonirjalaṃ vipra tacca toyamayaṃ vapuḥ || 60 ||
तद्धविस्तव पुत्रस्य विसृजाम्यालयं तु तत् ।
तत्रायमास्तां नियतः पिबन् वारिमयं हविः ॥ ६१ ॥
taddhavistava putrasya visṛjāmyālayaṃ tu tat |
tatrāyamāstāṃ niyataḥ piban vārimayaṃ haviḥ || 61 ||
ततो युगान्ते भूतानामेव चाहं च सुव्रत ।
सहितौ विचरिष्यावो लोकानिति पुनः पुनः ॥ ६२ ॥
tato yugānte bhūtānāmeva cāhaṃ ca suvrata |
sahitau vicariṣyāvo lokāniti punaḥ punaḥ || 62 ||
एषोऽग्निरन्तकाले तु सलिलाशी मया कृतः ।
दहनः सर्वभूतानां सदेवासुररक्षसाम् ॥ ६३ ॥
eṣo'gnirantakāle tu salilāśī mayā kṛtaḥ |
dahanaḥ sarvabhūtānāṃ sadevāsurarakṣasām || 63 ||
एवमस्त्विति सोऽप्यग्निः संवृतज्वालमण्डलः ।
प्रविवेशार्णवमुखं निक्षिप्य पितरि प्रभाम् ॥ ६४ ॥
evamastviti so'pyagniḥ saṃvṛtajvālamaṇḍalaḥ |
praviveśārṇavamukhaṃ nikṣipya pitari prabhām || 64 ||
प्रतियातस्ततो ब्रह्मा ते च सर्वे महर्षयः ।
और्वस्याग्नेः प्रभावज्ञाः स्वां स्वां गतिमुपाश्रिताः ॥ ६५ ॥
pratiyātastato brahmā te ca sarve maharṣayaḥ |
aurvasyāgneḥ prabhāvajñāḥ svāṃ svāṃ gatimupāśritāḥ || 65 ||
हिरण्यकशिपुर्दृष्ट्वा तदद्भुतमपूजयत् ।
ऊर्वं प्रणतसर्वाङ्गो वाक्यं चेदमुवाच ह ॥ ६६ ॥
hiraṇyakaśipurdṛṣṭvā tadadbhutamapūjayat |
ūrvaṃ praṇatasarvāṅgo vākyaṃ cedamuvāca ha || 66 ||
भगवन्नद्भुतमिदं निर्वृत्तं लोकसाक्षिकम् ।
तपसा ते मुनिश्रेष्ठ परितुष्टः पितामहः ॥ ६७ ॥
bhagavannadbhutamidaṃ nirvṛttaṃ lokasākṣikam |
tapasā te muniśreṣṭha parituṣṭaḥ pitāmahaḥ || 67 ||
अहं तु तव पुत्रस्य तव चैव महाव्रत ।
भृत्य इत्यवगन्तव्यः श्लाघ्योऽस्मि यदि कर्मणा ॥ ६८ ॥
ahaṃ tu tava putrasya tava caiva mahāvrata |
bhṛtya ityavagantavyaḥ ślāghyo'smi yadi karmaṇā || 68 ||
तन्मां पश्य समापन्नं तवैवाराधने रतम् ।
यदि सीदे मुनिश्रेष्ठ तवैव स्यात् पराजयः ॥ ६९ ॥
tanmāṃ paśya samāpannaṃ tavaivārādhane ratam |
yadi sīde muniśreṣṭha tavaiva syāt parājayaḥ || 69 ||
ऊर्व उवाच ।
धन्योऽस्म्यनुगृहीतोऽस्मि यस्य तेऽहं गुरुर्मतः ।
नास्ति ते तपसानेन भयमद्येह सुव्रत ॥ ७० ॥
ūrva uvāca |
dhanyo'smyanugṛhīto'smi yasya te'haṃ gururmataḥ |
nāsti te tapasānena bhayamadyeha suvrata || 70 ||
इमां च मायां गृह्णीष्व मम पुत्रेण निर्मिताम् ।
निरिन्धनामग्निमयीं दुःस्पर्शां पावकैरपि ॥ ७१ ॥
imāṃ ca māyāṃ gṛhṇīṣva mama putreṇa nirmitām |
nirindhanāmagnimayīṃ duḥsparśāṃ pāvakairapi || 71 ||
एषा ते स्वस्य वंशस्य वशगारिविनिग्रहे ।
रक्षिष्यत्यात्मपक्षं सा परांश्च प्रहरिष्यति ॥ ७२ ॥
eṣā te svasya vaṃśasya vaśagārivinigrahe |
rakṣiṣyatyātmapakṣaṃ sā parāṃśca prahariṣyati || 72 ||
एवमस्त्विति तां गृह्य प्रणम्य मुनिपुंगवम् ।
जगाम त्रिदिवं हृष्टः कृतार्थो दानवेश्वरः ॥ ७३ ॥
evamastviti tāṃ gṛhya praṇamya munipuṃgavam |
jagāma tridivaṃ hṛṣṭaḥ kṛtārtho dānaveśvaraḥ || 73 ||
वरुण उवाच ।
सैषा दुर्विषहा माया देवैरपि दुरासदा ।
और्वेण निर्मिता पूर्वं पावकेनोर्वसूनुना ॥ ७४ ॥
varuṇa uvāca |
saiṣā durviṣahā māyā devairapi durāsadā |
aurveṇa nirmitā pūrvaṃ pāvakenorvasūnunā || 74 ||
तस्मिंस्तु व्युत्थिते दैत्ये निर्वीयैषा न संशयः ।
शापो ह्यस्याः पुरा दत्तः सृष्टा येनैव तेजसा ॥ ७५ ॥
tasmiṃstu vyutthite daitye nirvīyaiṣā na saṃśayaḥ |
śāpo hyasyāḥ purā dattaḥ sṛṣṭā yenaiva tejasā || 75 ||
यद्येषा प्रतिहन्तव्या कर्तव्यो भगवान् सुखी ।
दीयतां मे सखा शक्र तोययोनिर्निशाकरः ॥ ७६ ॥
yadyeṣā pratihantavyā kartavyo bhagavān sukhī |
dīyatāṃ me sakhā śakra toyayonirniśākaraḥ || 76 ||
तेनाहं सह संगम्य यादोभिश्च समावृतः ।
मायामेतां हनिष्यामि त्वत्प्रसादान्न संशयः ॥ ७७ ॥
tenāhaṃ saha saṃgamya yādobhiśca samāvṛtaḥ |
māyāmetāṃ haniṣyāmi tvatprasādānna saṃśayaḥ || 77 ||
Keys: ← → turn the page, J K step through the verses.
Illustration: Verse & Place (Project-owned).