Skip to content

विष्णुपर्व · अध्यायः १

Devīṃ sarasvatīṃ vyāsaṃ tato …

A chapter of the Harivamsha.

32 versesSanskrit with transliteration

The child Krishna among the cowherds of Vraja.

देवीं सरस्वतीं व्यासं ततो जयमुदीरयेत् । वैशम्पायन उवाच । ज्ञात्वा विष्णुं क्षितिगतं भागांश्च त्रिदिवौकसाम् । विनाशशंसी कंसस्य नारदो मथुरां ययौ ॥ १ ॥

devīṃ sarasvatīṃ vyāsaṃ tato jayamudīrayet | vaiśampāyana uvāca | jñātvā viṣṇuṃ kṣitigataṃ bhāgāṃśca tridivaukasām | vināśaśaṃsī kaṃsasya nārado mathurāṃ yayau || 1 ||

Report an error

त्रिविष्टपादापतितो मथुरोपवने स्थितः । प्रेषयामास कंसस्य दूतं स मुनिपुङ्गवः ॥ २ ॥

triviṣṭapādāpatito mathuropavane sthitaḥ | preṣayāmāsa kaṃsasya dūtaṃ sa munipuṅgavaḥ || 2 ||

Report an error

स दूतः कथयामास मुनेरागमनं वने । स नारदस्यागमनं श्रुत्वा त्वरितविक्रमः ॥ ३ ॥

sa dūtaḥ kathayāmāsa munerāgamanaṃ vane | sa nāradasyāgamanaṃ śrutvā tvaritavikramaḥ || 3 ||

Report an error

निर्जगामासुरः कंसः स्वपुर्याः पद्मलोचनः । स ददर्शातिथिं श्लाघ्यं देवर्षिं वीतकल्मषम् ॥ ४ ॥

nirjagāmāsuraḥ kaṃsaḥ svapuryāḥ padmalocanaḥ | sa dadarśātithiṃ ślāghyaṃ devarṣiṃ vītakalmaṣam || 4 ||

Report an error

तेजसा ज्वलनाकारं वपुषा सूर्यवर्चसम् । सोऽभिवाद्यर्षये तस्मै पूजां चक्रे यथाविधि ॥ ५ ॥

tejasā jvalanākāraṃ vapuṣā sūryavarcasam | so'bhivādyarṣaye tasmai pūjāṃ cakre yathāvidhi || 5 ||

Report an error

आसनं चाग्निवर्णाभं विसृज्योपजहार सः । निषसादासने तस्मिन् स वै शक्रसखो मुनिः ॥ ६ ॥

āsanaṃ cāgnivarṇābhaṃ visṛjyopajahāra saḥ | niṣasādāsane tasmin sa vai śakrasakho muniḥ || 6 ||

Report an error

उवाच चोग्रसेनस्य सुतं परमकोपनम् । पूजितोऽहं त्वया वीर विधिदृष्टेन कर्मणा ॥ ७ ॥

uvāca cograsenasya sutaṃ paramakopanam | pūjito'haṃ tvayā vīra vidhidṛṣṭena karmaṇā || 7 ||

Report an error

यते त्वेवं मम वचः श्रूयतां गृह्यतां त्वया । अनुसृत्य दिवोलोकानहं ब्रह्मपुरोगमान् ॥ ८ ॥

yate tvevaṃ mama vacaḥ śrūyatāṃ gṛhyatāṃ tvayā | anusṛtya divolokānahaṃ brahmapurogamān || 8 ||

Report an error

गतः सूर्यसखं तात विपुलं मेरुपर्वतम् । सनन्दनवनं चैव दृष्ट्वा चैत्ररथं वनम् ॥ ९ ॥

gataḥ sūryasakhaṃ tāta vipulaṃ meruparvatam | sanandanavanaṃ caiva dṛṣṭvā caitrarathaṃ vanam || 9 ||

Report an error

आप्लुतं सर्वतीर्थेषु सरित्सु सह दैवतैः । दिव्या त्रिधारा दृष्टा मे पुण्या त्रिपथगा नदी ॥ १० ॥

āplutaṃ sarvatīrtheṣu saritsu saha daivataiḥ | divyā tridhārā dṛṣṭā me puṇyā tripathagā nadī || 10 ||

Report an error

स्मरणादेव सर्वेषामंहसा या विभेदिनी । उपस्पृष्टं च तीर्थेषु दिव्येषु च यथाक्रमम् ॥ ११ ॥

smaraṇādeva sarveṣāmaṃhasā yā vibhedinī | upaspṛṣṭaṃ ca tīrtheṣu divyeṣu ca yathākramam || 11 ||

Report an error

दृष्टं मे ब्रह्मसदनं ब्रह्मर्षिगणसेवितम् । देवगन्धर्वनिर्घोषैरप्सरोभिश्च नादितम् ॥ १२ ॥

dṛṣṭaṃ me brahmasadanaṃ brahmarṣigaṇasevitam | devagandharvanirghoṣairapsarobhiśca nāditam || 12 ||

Report an error

सोऽहं कदाचिद् देवानां समाजे मेरुमूर्धनि । संगृह्य वीणां संसक्तामगच्छं ब्रह्मणः सभाम् ॥ १३ ॥

so'haṃ kadācid devānāṃ samāje merumūrdhani | saṃgṛhya vīṇāṃ saṃsaktāmagacchaṃ brahmaṇaḥ sabhām || 13 ||

Report an error

सोऽहं तत्र सितोष्णीषान् नानारत्नविभूषितान् । दिव्यासनगतान् देवानपश्यं सपितामहान् ॥ १४ ॥

so'haṃ tatra sitoṣṇīṣān nānāratnavibhūṣitān | divyāsanagatān devānapaśyaṃ sapitāmahān || 14 ||

Report an error

तत्र मन्त्रयतामेवं देवतानां मया श्रुतः । भवतः सानुगस्यैव वधोपायः सुदारुणः ॥ १५ ॥

tatra mantrayatāmevaṃ devatānāṃ mayā śrutaḥ | bhavataḥ sānugasyaiva vadhopāyaḥ sudāruṇaḥ || 15 ||

Report an error

तत्रैषा देवकी या ते मथुरायां लघुस्वसा । योऽस्यां गर्भोऽष्टमः कंस स ते मृत्युर्भविष्यति ॥ १६ ॥

tatraiṣā devakī yā te mathurāyāṃ laghusvasā | yo'syāṃ garbho'ṣṭamaḥ kaṃsa sa te mṛtyurbhaviṣyati || 16 ||

Report an error

देवानां स तु सर्वस्वं त्रिदिवस्य गतिश्च सः । परं रहस्यं देवानां स ते मृत्युर्भविष्यति ॥ १७ ॥

devānāṃ sa tu sarvasvaṃ tridivasya gatiśca saḥ | paraṃ rahasyaṃ devānāṃ sa te mṛtyurbhaviṣyati || 17 ||

Report an error

परश्चैवापरस्तेषां स्वयम्भूश्च दिवौकसाम् । ततस्ते तन्महद्भूतं दिव्यं च कथयाभ्यहम् ॥ १८ ॥

paraścaivāparasteṣāṃ svayambhūśca divaukasām | tataste tanmahadbhūtaṃ divyaṃ ca kathayābhyaham || 18 ||

Report an error

श्लाघ्यश्च स हि ते मृत्युर्भूतपूर्वश्च तं स्मर । यत्नश्च क्रियतां कंस देवक्या गर्भकृन्तने ॥ १९ ॥

ślāghyaśca sa hi te mṛtyurbhūtapūrvaśca taṃ smara | yatnaśca kriyatāṃ kaṃsa devakyā garbhakṛntane || 19 ||

Report an error

एषा मे त्वद्गता प्रीतिर्यदर्थं चाहमागतः । भुज्यन्तां सर्वकामार्थाः स्वस्ति तेऽस्तु व्रजाम्यहम् ॥ २० ॥

eṣā me tvadgatā prītiryadarthaṃ cāhamāgataḥ | bhujyantāṃ sarvakāmārthāḥ svasti te'stu vrajāmyaham || 20 ||

Report an error

इत्युक्त्वा नारदे याते तस्य वाक्यं विचिन्तयन् । जहासोच्चैस्ततः कंसः प्रकाशदशनश्चिरम् ॥ २१ ॥

ityuktvā nārade yāte tasya vākyaṃ vicintayan | jahāsoccaistataḥ kaṃsaḥ prakāśadaśanaściram || 21 ||

Report an error

प्रोवाच सस्मितं चैव भृत्यानामग्रतः स्थितः । हास्यः खलु स सर्वेषु नारदो न विशारदः ॥ २२ ॥

provāca sasmitaṃ caiva bhṛtyānāmagrataḥ sthitaḥ | hāsyaḥ khalu sa sarveṣu nārado na viśāradaḥ || 22 ||

Report an error

नाहं भीषयितुं शक्यो देवैरपि सवासवैः । आसनस्थः शयानो वा प्रमत्तो मत्त एव च ॥ २३ ॥

nāhaṃ bhīṣayituṃ śakyo devairapi savāsavaiḥ | āsanasthaḥ śayāno vā pramatto matta eva ca || 23 ||

Report an error

योऽहं दोर्भ्यामुदाराभ्यां क्षोभयेयं धरामिमाम् । कोऽस्ति मां मानुषे लोके यः क्षोभयितुमुत्सहेत् ॥ २४ ॥

yo'haṃ dorbhyāmudārābhyāṃ kṣobhayeyaṃ dharāmimām | ko'sti māṃ mānuṣe loke yaḥ kṣobhayitumutsahet || 24 ||

Report an error

अद्यप्रभृति देवानामेवं देवानुवर्तिनाम् । नृपक्षिपशुसंघानां करोमि कदनं महत् ॥ २५ ॥

adyaprabhṛti devānāmevaṃ devānuvartinām | nṛpakṣipaśusaṃghānāṃ karomi kadanaṃ mahat || 25 ||

Report an error

आज्ञाप्यतां हयः केशी प्रलम्बो धेनुकस्तथा । अरिष्टो वृषभश्चैव पूतना कालियस्तथा ॥ २६ ॥

ājñāpyatāṃ hayaḥ keśī pralambo dhenukastathā | ariṣṭo vṛṣabhaścaiva pūtanā kāliyastathā || 26 ||

Report an error

अटध्वं पृथिवीं कृत्स्नां यथेष्टं कामरूपिणः । प्रहरध्वं च सर्वेषु येऽस्माकं पक्षदूषकाः ॥ २७ ॥

aṭadhvaṃ pṛthivīṃ kṛtsnāṃ yatheṣṭaṃ kāmarūpiṇaḥ | praharadhvaṃ ca sarveṣu ye'smākaṃ pakṣadūṣakāḥ || 27 ||

Report an error

गर्भस्थानामपि गतिर्विज्ञेया चैव देहिनाम् । नारदेन हि गर्भेभ्यो भयं नः समुदाहृतम् ॥ २८ ॥

garbhasthānāmapi gatirvijñeyā caiva dehinām | nāradena hi garbhebhyo bhayaṃ naḥ samudāhṛtam || 28 ||

Report an error

भवन्तो हि यथाकामं मोदन्तां विगतज्वराः । मां च वो नाथमाश्रित्य नास्ति देवकृतं भयम् ॥ २९ ॥

bhavanto hi yathākāmaṃ modantāṃ vigatajvarāḥ | māṃ ca vo nāthamāśritya nāsti devakṛtaṃ bhayam || 29 ||

Report an error

स तु केलिकिलो विप्रो भेदशीलश्च नारदः । सुश्लिष्टानपि लोकेऽस्मिन् भेदयँल्लभते रतिम् ॥ ३० ॥

sa tu kelikilo vipro bhedaśīlaśca nāradaḥ | suśliṣṭānapi loke'smin bhedaya~llabhate ratim || 30 ||

Report an error

कण्डूयमानः सततं लोकानटति चञ्चलः । घटमानो नरेन्द्राणां तन्त्रैवराणि चैव हि ॥ ३१ ॥

kaṇḍūyamānaḥ satataṃ lokānaṭati cañcalaḥ | ghaṭamāno narendrāṇāṃ tantraivarāṇi caiva hi || 31 ||

Report an error

एवं स विलपन्नेव वाङ्मात्रेणैव केवलम् । विवेश कंसो भवनं दह्यमानेन चेतसा ॥ ३२ ॥

evaṃ sa vilapanneva vāṅmātreṇaiva kevalam | viveśa kaṃso bhavanaṃ dahyamānena cetasā || 32 ||

Report an error

Illustration: Verse & Place (Project-owned).