विष्णुपर्व · अध्यायः ३९
Ekonacatvāriṃśo'dhyāyaḥ
॥
A chapter of the Harivamsha.
83 verses·Sanskrit with transliteration
एकोनचत्वारिंशोऽध्यायः ।
वैशम्पायन उवाच ।
विकद्रोस्तु वचः श्रुत्वा वसुदवो महायशाः ।
परितुष्टेन मनसा वचनं चेदमब्रवीत् ॥ १ ॥
ekonacatvāriṃśo'dhyāyaḥ |
vaiśampāyana uvāca |
vikadrostu vacaḥ śrutvā vasudavo mahāyaśāḥ |
parituṣṭena manasā vacanaṃ cedamabravīt || 1 ||
राजा षाड्गुण्यवक्ता वै राजा मन्त्रार्थतत्त्ववित् ।
सतत्त्वं च हितं चैव कृष्णोक्तं किल धीमता ॥ २ ॥
rājā ṣāḍguṇyavaktā vai rājā mantrārthatattvavit |
satattvaṃ ca hitaṃ caiva kṛṣṇoktaṃ kila dhīmatā || 2 ||
भाषिता राजधर्माश्च सत्याश्च जगतो हिताः ।
विक्रद्रुणा यदुश्रेष्ठ यद्धितं तद् विधीयताम् ॥ ३ ॥
bhāṣitā rājadharmāśca satyāśca jagato hitāḥ |
vikradruṇā yaduśreṣṭha yaddhitaṃ tad vidhīyatām || 3 ||
एतच्छ्रुत्वा पितुर्वाक्यं विक्रद्रोश्च महात्मनः ।
वाक्यमुत्तममेकाग्रो बभाषे पुरुषोत्तमः ॥ ४ ॥
etacchrutvā piturvākyaṃ vikradrośca mahātmanaḥ |
vākyamuttamamekāgro babhāṣe puruṣottamaḥ || 4 ||
ब्रुवतां वः श्रुतं वाक्यं हेतुतः क्रमतस्तथा ।
न्यायतः शास्त्रतश्चैव दैवं चैवानुपश्यताम् ॥ ५ ॥
bruvatāṃ vaḥ śrutaṃ vākyaṃ hetutaḥ kramatastathā |
nyāyataḥ śāstrataścaiva daivaṃ caivānupaśyatām || 5 ||
श्रूयतामुत्तरं वाक्यं श्रुत्वा च परिगृह्यताम् ।
नयेन व्यवहर्तव्यं पार्थिवेन यथाक्रमम् ॥ ६ ॥
śrūyatāmuttaraṃ vākyaṃ śrutvā ca parigṛhyatām |
nayena vyavahartavyaṃ pārthivena yathākramam || 6 ||
संधिं च विग्रहं चैव यानमासनमेव च ।
द्वैधीभावं संश्रयं च षाड्गुण्यं चिन्तयेत् सदा ॥ ७ ॥
saṃdhiṃ ca vigrahaṃ caiva yānamāsanameva ca |
dvaidhībhāvaṃ saṃśrayaṃ ca ṣāḍguṇyaṃ cintayet sadā || 7 ||
बलिनः संनिकृष्टे तु न स्थेयं पण्डितेन वै ।
अपक्रमेद्धि कालज्ञः समर्थो युद्धमुद्वहेत् ॥ ८ ॥
balinaḥ saṃnikṛṣṭe tu na stheyaṃ paṇḍitena vai |
apakrameddhi kālajñaḥ samartho yuddhamudvahet || 8 ||
अहं तावत् सहार्येण मुहूर्तेऽस्मिन् प्रकाशिते ।
जीवितार्थे गमिष्यामि शक्तिमानप्यशक्तवत् ॥ ९ ॥
ahaṃ tāvat sahāryeṇa muhūrte'smin prakāśite |
jīvitārthe gamiṣyāmi śaktimānapyaśaktavat || 9 ||
ततः सह्याचलयुतं सहार्येणाहमक्षयम् ।
आत्मद्वितीयः श्रीमन्तं प्रवेक्ष्ये दक्षिणापथम् ॥ १० ॥
tataḥ sahyācalayutaṃ sahāryeṇāhamakṣayam |
ātmadvitīyaḥ śrīmantaṃ pravekṣye dakṣiṇāpatham || 10 ||
करवीरपुरं चैव रम्यं क्रौञ्चपुरं तथा ।
द्रक्ष्यावस्तत्र सहितौ गोमन्तं च नगोत्तमम् ॥ ११ ॥
karavīrapuraṃ caiva ramyaṃ krauñcapuraṃ tathā |
drakṣyāvastatra sahitau gomantaṃ ca nagottamam || 11 ||
आवयोर्गमनं श्रुत्वा जितकाशी स पार्थिवः ।
अप्रविश्य पुरीं दर्पादनुसारं करिष्यति ॥ १२ ॥
āvayorgamanaṃ śrutvā jitakāśī sa pārthivaḥ |
apraviśya purīṃ darpādanusāraṃ kariṣyati || 12 ||
ततः सह्यवनेष्वेव राजा याति स सानुगः ।
आवयोर्ग्रहणे चैव नृपतिः प्रयतिष्यति ॥ १३ ॥
tataḥ sahyavaneṣveva rājā yāti sa sānugaḥ |
āvayorgrahaṇe caiva nṛpatiḥ prayatiṣyati || 13 ||
एषा नः श्रेयसी यात्रा भविष्यति कुलस्य वै ।
पौराणामथ पुर्याश्च देशस्य च सुखावहा ॥ १४ ॥
eṣā naḥ śreyasī yātrā bhaviṣyati kulasya vai |
paurāṇāmatha puryāśca deśasya ca sukhāvahā || 14 ||
न च शत्रोः परिभ्रष्टा राजानो विजिगीषवः ।
परराष्ट्रेषु मृष्यन्ति मृधे शत्रोः क्षयं विना ॥ १५ ॥
na ca śatroḥ paribhraṣṭā rājāno vijigīṣavaḥ |
pararāṣṭreṣu mṛṣyanti mṛdhe śatroḥ kṣayaṃ vinā || 15 ||
एवमुक्त्वा तु तौ वीरौ कृष्णसंकर्षणावुभौ ।
प्रपेदतुरसम्भ्रान्तौ दक्षिणौ दक्षिणापथम् ॥ १६ ॥
evamuktvā tu tau vīrau kṛṣṇasaṃkarṣaṇāvubhau |
prapedaturasambhrāntau dakṣiṇau dakṣiṇāpatham || 16 ||
तौ तु राष्ट्राणि शतशश्चरन्तौ कामरूपिणौ ।
दक्षिणां दिशमास्थाय चेरतुर्मार्गगौ सुखम् ॥ १७ ॥
tau tu rāṣṭrāṇi śataśaścarantau kāmarūpiṇau |
dakṣiṇāṃ diśamāsthāya ceraturmārgagau sukham || 17 ||
सह्यपृष्ठेषु रम्येषु मोदमानावुभौ तथा ।
दक्षिणापथगौ वीरावध्वानं सम्प्रपेदतुः ॥ १८ ॥
sahyapṛṣṭheṣu ramyeṣu modamānāvubhau tathā |
dakṣiṇāpathagau vīrāvadhvānaṃ samprapedatuḥ || 18 ||
तौ च स्वल्पेन कालेन सह्याचलविभूषितम् ।
करवीरपुरं प्राप्तौ स्ववंशेन विभूषितम् ॥ १९ ॥
tau ca svalpena kālena sahyācalavibhūṣitam |
karavīrapuraṃ prāptau svavaṃśena vibhūṣitam || 19 ||
तौ तत्र गत्वा वेणाया नद्यास्तीरान्तमाश्रितम् ।
आसेदतुः प्ररोहाढ्यं न्यग्रोधं तरुपुङ्गवम् ॥ २० ॥
tau tatra gatvā veṇāyā nadyāstīrāntamāśritam |
āsedatuḥ prarohāḍhyaṃ nyagrodhaṃ tarupuṅgavam || 20 ||
अधस्तात् तस्य वृक्षस्य मुनिं दीप्ततपोधनम् ।
अंसावसक्तपरशुं जटावल्कलधारिणम् ॥ २१ ॥
adhastāt tasya vṛkṣasya muniṃ dīptatapodhanam |
aṃsāvasaktaparaśuṃ jaṭāvalkaladhāriṇam || 21 ||
गौरमग्निशिखाकारं तेजसा भास्करोपमम् ।
क्षत्रान्तकरमक्षोभ्यं वपुष्मन्तमिवार्णवम् ॥ २२ ॥
gauramagniśikhākāraṃ tejasā bhāskaropamam |
kṣatrāntakaramakṣobhyaṃ vapuṣmantamivārṇavam || 22 ||
न्यस्तसंकुचिताधानं काले हुतहुताशनम् ।
क्लिन्नं त्रिषवणाम्भोभिराद्यं देवगुरुं यथा ॥ २३ ॥
nyastasaṃkucitādhānaṃ kāle hutahutāśanam |
klinnaṃ triṣavaṇāmbhobhirādyaṃ devaguruṃ yathā || 23 ||
सवत्सां धेनुकां श्वेतां होमधुक् कामदोहनाम् ।
क्षीरारणिं कर्षमाणं महेन्द्रगिरिगोचरम् ॥ २४ ॥
savatsāṃ dhenukāṃ śvetāṃ homadhuk kāmadohanām |
kṣīrāraṇiṃ karṣamāṇaṃ mahendragirigocaram || 24 ||
ददृशतुस्तौ सहितावपरिश्रान्तमव्ययम् ।
भार्गवं राममासीनं मन्दरस्थं यथा रविम् ॥ २५ ॥
dadṛśatustau sahitāvapariśrāntamavyayam |
bhārgavaṃ rāmamāsīnaṃ mandarasthaṃ yathā ravim || 25 ||
न्यायतस्तौ तु तं दृष्ट्वा पादमूले कृताञ्जली ।
वसुदेवसुतौ वीरौ सधिष्ण्याविव पावकौ ॥ २६ ॥
nyāyatastau tu taṃ dṛṣṭvā pādamūle kṛtāñjalī |
vasudevasutau vīrau sadhiṣṇyāviva pāvakau || 26 ||
कृष्णस्तमृषिशार्दूलमुवाच वदतां वरः ।
श्लक्ष्णं मधुरया वाचा लोकवृत्तान्तकोविदः ॥ २७ ॥
kṛṣṇastamṛṣiśārdūlamuvāca vadatāṃ varaḥ |
ślakṣṇaṃ madhurayā vācā lokavṛttāntakovidaḥ || 27 ||
भगवन् जामदग्न्यं त्वामवगच्छामि भार्गवम् ।
रामं मुनीनामृषभं क्षत्रियाणां कुलान्तकम् ॥ २८ ॥
bhagavan jāmadagnyaṃ tvāmavagacchāmi bhārgavam |
rāmaṃ munīnāmṛṣabhaṃ kṣatriyāṇāṃ kulāntakam || 28 ||
त्वया सायकवेगेन क्षिप्तो भार्गव सागरः ।
इषुपातेन नगरं कृतं शूर्पारकं त्वया ॥ २९ ॥
tvayā sāyakavegena kṣipto bhārgava sāgaraḥ |
iṣupātena nagaraṃ kṛtaṃ śūrpārakaṃ tvayā || 29 ||
धनुःपञ्चशतायाममिषुपञ्चशतोच्छ्रयम् ।
सह्यस्य च निकुञ्जेषु स्फीतो जनपदो महान् ॥ ३० ॥
dhanuḥpañcaśatāyāmamiṣupañcaśatocchrayam |
sahyasya ca nikuñjeṣu sphīto janapado mahān || 30 ||
अतिक्रम्योदधेर्वेलामपरान्ते निवेशितः ।
त्वया तत् कार्तवीर्यस्य सहस्रभुजकाननम् ॥ ३१ ॥
atikramyodadhervelāmaparānte niveśitaḥ |
tvayā tat kārtavīryasya sahasrabhujakānanam || 31 ||
छिन्नं परशुनैकेन स्मरता निधनं पितुः ।
इयमद्यापि रुधिरैः क्षत्रियाणां हतद्विषाम् ॥ ३२ ॥
chinnaṃ paraśunaikena smaratā nidhanaṃ pituḥ |
iyamadyāpi rudhiraiḥ kṣatriyāṇāṃ hatadviṣām || 32 ||
स्निग्धैस्त्वत्परशूत्सृष्टै रक्तपङ्का वसुंधरा ।
रैणुकेयं विजाने त्वां क्षितौ क्षितिपरोषणम् ॥ ३३ ॥
snigdhaistvatparaśūtsṛṣṭai raktapaṅkā vasuṃdharā |
raiṇukeyaṃ vijāne tvāṃ kṣitau kṣitiparoṣaṇam || 33 ||
परशुप्रग्रहे युक्तं यथैवेह रणे तथा ।
तदिच्छावस्त्वया विप्र कंचिदर्थमुपश्रुतम् ॥ ३४ ॥
paraśupragrahe yuktaṃ yathaiveha raṇe tathā |
tadicchāvastvayā vipra kaṃcidarthamupaśrutam || 34 ||
उत्तरं च श्रुतार्थेन प्रत्युक्तमविशङ्कया ।
आवयोर्मथुरा राम यमुनातीरशोभिनी ॥ ३५ ॥
uttaraṃ ca śrutārthena pratyuktamaviśaṅkayā |
āvayormathurā rāma yamunātīraśobhinī || 35 ||
यादवौ स्वो मुनिश्रेष्ठ यदि ते श्रुतिमागतौ ।
वसुदेवो यदुश्रेष्ठः पिता नौ हि धृतव्रतः ॥ ३६ ॥
yādavau svo muniśreṣṭha yadi te śrutimāgatau |
vasudevo yaduśreṣṭhaḥ pitā nau hi dhṛtavrataḥ || 36 ||
जन्मप्रभृति चैवावां व्रजेष्वेव नियोजितौ ।
तौ स्वः कंसभयात् तत्र शङ्कितौ परिवर्द्धितौ ॥ ३७ ॥
janmaprabhṛti caivāvāṃ vrajeṣveva niyojitau |
tau svaḥ kaṃsabhayāt tatra śaṅkitau parivarddhitau || 37 ||
वयञ्च प्रथमं प्राप्तौ मथुरायां प्रवेशितौ ।
तावावां व्युत्थितं हत्वा समाजे कंसमोजसा ॥ ३८ ॥
vayañca prathamaṃ prāptau mathurāyāṃ praveśitau |
tāvāvāṃ vyutthitaṃ hatvā samāje kaṃsamojasā || 38 ||
पितरं तस्य तत्रैव स्थापयित्वा जनेश्वरम् ।
स्वमेव कर्म चारब्धौ गवां व्यापारकारकौ ॥ ३९ ॥
pitaraṃ tasya tatraiva sthāpayitvā janeśvaram |
svameva karma cārabdhau gavāṃ vyāpārakārakau || 39 ||
अथावयोः पुरं रोद्धुं जरासंधो व्यवस्थितः ।
संग्रामान्सुबहून्कृत्वा लब्धलक्षावपि स्वयम् ॥ ४० ॥
athāvayoḥ puraṃ roddhuṃ jarāsaṃdho vyavasthitaḥ |
saṃgrāmānsubahūnkṛtvā labdhalakṣāvapi svayam || 40 ||
ततः स्वपुररक्षार्थं प्रजानां च धृतव्रत ।
अकृतार्थावनुद्योगौ कर्तव्यबलसाधनौ ॥ ४१ ॥
tataḥ svapurarakṣārthaṃ prajānāṃ ca dhṛtavrata |
akṛtārthāvanudyogau kartavyabalasādhanau || 41 ||
अरथौ पत्तिनौ युद्धे निस्तनुत्रौ निरायुधौ ।
जरासंधोद्यमभयात् पुराद् द्वावेव निःसृतौ ॥ ४२ ॥
arathau pattinau yuddhe nistanutrau nirāyudhau |
jarāsaṃdhodyamabhayāt purād dvāveva niḥsṛtau || 42 ||
एवमावामनुप्राप्तौ मुनिश्रेष्ठ तवान्तिकम् ।
आवयोर्मन्त्रमात्रेण कर्तुमर्हसि सत्क्रियाम् ॥ ४३ ॥
evamāvāmanuprāptau muniśreṣṭha tavāntikam |
āvayormantramātreṇa kartumarhasi satkriyām || 43 ||
श्रुत्वैतद् भार्गवो रामस्तयोर्वाक्यमनिन्दितम् ।
रेणुकेयः प्रतिवचो धर्मसंहितमब्रवीत् ॥ ४४ ॥
śrutvaitad bhārgavo rāmastayorvākyamaninditam |
reṇukeyaḥ prativaco dharmasaṃhitamabravīt || 44 ||
अपरान्तादहं कृष्ण सम्प्रतीहागतः प्रभो ।
एक एव विना शिष्यैर्युवयोर्मन्त्रकारणात् ॥ ४५ ॥
aparāntādahaṃ kṛṣṇa sampratīhāgataḥ prabho |
eka eva vinā śiṣyairyuvayormantrakāraṇāt || 45 ||
विदितो मे व्रजे वासस्तव पद्मनिभेक्षण ।
दानवानां वधश्चापि कंसस्यापि दुरात्मनः ॥ ४६ ॥
vidito me vraje vāsastava padmanibhekṣaṇa |
dānavānāṃ vadhaścāpi kaṃsasyāpi durātmanaḥ || 46 ||
विग्रहं च जरासंधे विदित्वा पुरुषोत्तम ।
तव सभ्रातृकस्येह सम्प्राप्तोऽस्मि वरानन ॥ ४७ ॥
vigrahaṃ ca jarāsaṃdhe viditvā puruṣottama |
tava sabhrātṛkasyeha samprāpto'smi varānana || 47 ||
जाने त्वां कृष्ण गोप्तारं जगतः प्रभुमव्ययम् ।
देवकार्यार्थसिद्ध्यर्थमबालं बालतां गतम् ॥ ४८ ॥
jāne tvāṃ kṛṣṇa goptāraṃ jagataḥ prabhumavyayam |
devakāryārthasiddhyarthamabālaṃ bālatāṃ gatam || 48 ||
न त्वयाविदितं किंचित् त्रिषु लोकेषु विद्यते ।
तथापि भक्तिमात्रेण शृणु वक्ष्यामि ते वचः ॥ ४९ ॥
na tvayāviditaṃ kiṃcit triṣu lokeṣu vidyate |
tathāpi bhaktimātreṇa śṛṇu vakṣyāmi te vacaḥ || 49 ||
पूर्वजैस्तव गोविन्द पूर्वं पुरमिदं कृतम् ।
करवीरपुरं नाम राष्ट्रं चैव निवेशितम् ॥ ५० ॥
pūrvajaistava govinda pūrvaṃ puramidaṃ kṛtam |
karavīrapuraṃ nāma rāṣṭraṃ caiva niveśitam || 50 ||
पुरेऽस्मिन् नृपतिः कृष्ण वासुदेवो महायशाः ।
शृगाल इति विख्यातो नित्यं परमकोपनः ॥ ५१ ॥
pure'smin nṛpatiḥ kṛṣṇa vāsudevo mahāyaśāḥ |
śṛgāla iti vikhyāto nityaṃ paramakopanaḥ || 51 ||
नृपेण तेन गोविन्द तव वंशभवा नृपाः ।
दायादा निहताः सर्वे वीर द्वेषानुशायिना ॥ ५२ ॥
nṛpeṇa tena govinda tava vaṃśabhavā nṛpāḥ |
dāyādā nihatāḥ sarve vīra dveṣānuśāyinā || 52 ||
अहंकारपरो नित्यमजितात्मातिमत्सरी ।
राज्यैश्वर्यमदाविष्टः पुत्रेष्वपि च दारुणः ॥ ५३ ॥
ahaṃkāraparo nityamajitātmātimatsarī |
rājyaiśvaryamadāviṣṭaḥ putreṣvapi ca dāruṇaḥ || 53 ||
तन्नेह भवतः स्थानं रोचते मे नरोत्तम ।
करवीरपुरे घोरे नित्यं पार्थिवदूषिते ॥ ५४ ॥
tanneha bhavataḥ sthānaṃ rocate me narottama |
karavīrapure ghore nityaṃ pārthivadūṣite || 54 ||
श्रूयतां कथयिष्यामि यत्रोभौ शत्रुबाधनौ ।
जरासंधं बलोदग्रं भवन्तौ योधयिष्यतः ॥ ५५ ॥
śrūyatāṃ kathayiṣyāmi yatrobhau śatrubādhanau |
jarāsaṃdhaṃ balodagraṃ bhavantau yodhayiṣyataḥ || 55 ||
तीर्त्वा वेणामिमां पुण्यां नदीमद्यैव बाहुभिः ।
विषयान्ते निवासाय गिरिं गच्छाम दुर्गमम् ॥ ५६ ॥
tīrtvā veṇāmimāṃ puṇyāṃ nadīmadyaiva bāhubhiḥ |
viṣayānte nivāsāya giriṃ gacchāma durgamam || 56 ||
रम्यं यज्ञगिरिं नाम सह्यस्य प्ररुहं गिरिम् ।
निवासं मांसभक्षाणां चौराणां घोरकर्मणाम् ॥ ५७ ॥
ramyaṃ yajñagiriṃ nāma sahyasya praruhaṃ girim |
nivāsaṃ māṃsabhakṣāṇāṃ caurāṇāṃ ghorakarmaṇām || 57 ||
नानाद्रुमलतायुक्तं चित्रं पुष्पितपादपम् ।
प्रोष्ये तत्र निशामेकां खटवाङ्गां नाम निम्नगाम् ॥ ५८ ॥
nānādrumalatāyuktaṃ citraṃ puṣpitapādapam |
proṣye tatra niśāmekāṃ khaṭavāṅgāṃ nāma nimnagām || 58 ||
भद्रं ते संतरिष्यामो निकषोपलभूषणाम् ।
गङ्गाप्रपातप्रतिमां भ्रष्टां च महतो गिरेः ॥ ५९ ॥
bhadraṃ te saṃtariṣyāmo nikaṣopalabhūṣaṇām |
gaṅgāprapātapratimāṃ bhraṣṭāṃ ca mahato gireḥ || 59 ||
तस्याः प्रपातं द्रक्ष्यामस्तापसारण्यभूषणम् ।
उपभुज्य त्विमान्कामान्गत्वा तान्धरणीधरान् ॥ ६० ॥
tasyāḥ prapātaṃ drakṣyāmastāpasāraṇyabhūṣaṇam |
upabhujya tvimānkāmāngatvā tāndharaṇīdharān || 60 ||
द्रक्ष्यामस्तत्र तान् विप्राञ्छाम्यतो वै तपोधनान् ।
रम्यं क्रौञ्चपुरं नाम गमिष्यामः पुरोत्तमम् ॥ ६१ ॥
drakṣyāmastatra tān viprāñchāmyato vai tapodhanān |
ramyaṃ krauñcapuraṃ nāma gamiṣyāmaḥ purottamam || 61 ||
वंशजस्तत्र ते राजा कृष्ण धर्मरतः सदा ।
महाकपिरिति ख्यातो वनवास्यजनाधिपः ॥ ६२ ॥
vaṃśajastatra te rājā kṛṣṇa dharmarataḥ sadā |
mahākapiriti khyāto vanavāsyajanādhipaḥ || 62 ||
तमदृष्ट्वैव राजानं निवासाय गतेऽहनि ।
तीर्थमानडुहं नाम तत्रस्थाः स्याम संगताः ॥ ६३ ॥
tamadṛṣṭvaiva rājānaṃ nivāsāya gate'hani |
tīrthamānaḍuhaṃ nāma tatrasthāḥ syāma saṃgatāḥ || 63 ||
ततश्च्युता गमिष्यामः सह्यस्य विवरे गिरिम् ।
गोमन्तमिति विख्यातं नैकशृङ्गविभूषितम् ॥ ६४ ॥
tataścyutā gamiṣyāmaḥ sahyasya vivare girim |
gomantamiti vikhyātaṃ naikaśṛṅgavibhūṣitam || 64 ||
स्वर्गतैकमहाशृङ्गं दुरारोहं खगैरपि ।
विश्रामभूतं देवानां ज्योतिर्भिरभिसंवृतम् ॥ ६५ ॥
svargataikamahāśṛṅgaṃ durārohaṃ khagairapi |
viśrāmabhūtaṃ devānāṃ jyotirbhirabhisaṃvṛtam || 65 ||
सोपानभूतं स्वर्गस्य गगनाद्रिमिवोच्छ्रितम् ।
तं विमानावतरणं गिरिं मेरुरिवापरम् ॥ ६६ ॥
sopānabhūtaṃ svargasya gaganādrimivocchritam |
taṃ vimānāvataraṇaṃ giriṃ merurivāparam || 66 ||
तस्योत्तमे महाशृङ्गे भास्वन्तौ देवरूपिणौ ।
उदयास्तमये सूर्यं सोमं च ज्योतिषां पतिम् ॥ ६७ ॥
tasyottame mahāśṛṅge bhāsvantau devarūpiṇau |
udayāstamaye sūryaṃ somaṃ ca jyotiṣāṃ patim || 67 ||
ऊर्मिमन्तं समुद्रं च अपारद्वीपभूषणम् ।
प्रेक्षमाणौ सुखं तत्र नगाग्रे विचरिष्यथः ॥ ६८ ॥
ūrmimantaṃ samudraṃ ca apāradvīpabhūṣaṇam |
prekṣamāṇau sukhaṃ tatra nagāgre vicariṣyathaḥ || 68 ||
शृङ्गस्थौ तस्य शैलस्य गोमन्तस्य वनेचरौ ।
दुर्गयुद्धेन धावन्तौ जरासंधं विजेष्यथ ॥ ६९ ॥
śṛṅgasthau tasya śailasya gomantasya vanecarau |
durgayuddhena dhāvantau jarāsaṃdhaṃ vijeṣyatha || 69 ||
तत्र शैलगतौ दृष्ट्वा भवन्तौ युद्धदुर्मदौ ।
आसक्तः शैलयुद्धे च जरासंधो भविष्यति ॥ ७० ॥
tatra śailagatau dṛṣṭvā bhavantau yuddhadurmadau |
āsaktaḥ śailayuddhe ca jarāsaṃdho bhaviṣyati || 70 ||
भवतोरपि युद्धे तु प्रवृत्ते तत्र दारुणे ।
आयुधैः सह संयोगं पश्यामि नचिरादिव ॥ ७१ ॥
bhavatorapi yuddhe tu pravṛtte tatra dāruṇe |
āyudhaiḥ saha saṃyogaṃ paśyāmi nacirādiva || 71 ||
संग्रामश्च महान् कृष्ण निर्दिष्टस्तत्र दैवतैः ।
यदूनां पार्थिवानां च मांसशोणितकर्दमः ॥ ७२ ॥
saṃgrāmaśca mahān kṛṣṇa nirdiṣṭastatra daivataiḥ |
yadūnāṃ pārthivānāṃ ca māṃsaśoṇitakardamaḥ || 72 ||
तत्र चक्रं हलं चैव गदां कौमोदकीं तथा ।
सौनन्दं मुसलं चैव वैष्णवान्यायुधानि च ॥ ७३ ॥
tatra cakraṃ halaṃ caiva gadāṃ kaumodakīṃ tathā |
saunandaṃ musalaṃ caiva vaiṣṇavānyāyudhāni ca || 73 ||
दर्शयिष्यन्ति संग्रामे पास्यन्ति च महीक्षिताम् ।
रुधिरं कालयुक्तानां वपुर्भिः कालसंनिभैः ॥ ७४ ॥
darśayiṣyanti saṃgrāme pāsyanti ca mahīkṣitām |
rudhiraṃ kālayuktānāṃ vapurbhiḥ kālasaṃnibhaiḥ || 74 ||
स चक्रमुसलो नाम संग्रामः कृष्ण विश्रुतः ।
दैवतैरिह निर्दिष्टः कालस्यादेशसंज्ञितः ॥ ७५ ॥
sa cakramusalo nāma saṃgrāmaḥ kṛṣṇa viśrutaḥ |
daivatairiha nirdiṣṭaḥ kālasyādeśasaṃjñitaḥ || 75 ||
तत्र ते कृष्ण संग्रामे सुव्यक्तं वैष्णवं वपुः ।
द्रक्ष्यन्ति रिपवः सर्वे सुराश्च सुरभावन ॥ ७६ ॥
tatra te kṛṣṇa saṃgrāme suvyaktaṃ vaiṣṇavaṃ vapuḥ |
drakṣyanti ripavaḥ sarve surāśca surabhāvana || 76 ||
तां भजस्व गदां कृष्ण चक्रं च चिरविस्मृतम् ।
भजस्व स्वेन रूपेण सुराणां विजयाय वै ॥ ७७ ॥
tāṃ bhajasva gadāṃ kṛṣṇa cakraṃ ca ciravismṛtam |
bhajasva svena rūpeṇa surāṇāṃ vijayāya vai || 77 ||
बलश्चायं हलं घोरं मुसलं चारिभेदनम् ।
वधाय सुरशत्रूणां भजताल्लोकभावनः ॥ ७८ ॥
balaścāyaṃ halaṃ ghoraṃ musalaṃ cāribhedanam |
vadhāya suraśatrūṇāṃ bhajatāllokabhāvanaḥ || 78 ||
एष ते प्रथमः कृष्ण संग्रामो भुवि पार्थिवैः ।
पृथिव्यर्थे समाख्यातो भारावतरणे सुरैः ॥ ७९ ॥
eṣa te prathamaḥ kṛṣṇa saṃgrāmo bhuvi pārthivaiḥ |
pṛthivyarthe samākhyāto bhārāvataraṇe suraiḥ || 79 ||
आयुधावाप्तिरत्रैव वपुषो वैष्णवस्य च ।
लक्ष्म्याश्च तेजसश्चैव व्यूहानां च विदारणम् ॥ ८० ॥
āyudhāvāptiratraiva vapuṣo vaiṣṇavasya ca |
lakṣmyāśca tejasaścaiva vyūhānāṃ ca vidāraṇam || 80 ||
अतःप्रभृति संग्रामो धरण्यां शस्त्रमूर्च्छितः ।
भविष्यति महान् कृष्ण भारतं नाम वैशसम् ॥ ८१ ॥
ataḥprabhṛti saṃgrāmo dharaṇyāṃ śastramūrcchitaḥ |
bhaviṣyati mahān kṛṣṇa bhārataṃ nāma vaiśasam || 81 ||
तद् गच्छ कृष्ण शैलेन्द्रं गोमन्तं च नगोत्तमम् ।
जरासंधमृधे चापि विजयस्त्वामुपस्थितः ॥ ८२ ॥
tad gaccha kṛṣṇa śailendraṃ gomantaṃ ca nagottamam |
jarāsaṃdhamṛdhe cāpi vijayastvāmupasthitaḥ || 82 ||
इदं चैवामृतप्रख्यं होमधेनोः पयोऽमृतम् ।
पीत्वा गच्छत भद्रं वो मयाऽऽदिष्टेन वर्त्मना ॥ ८३ ॥
idaṃ caivāmṛtaprakhyaṃ homadhenoḥ payo'mṛtam |
pītvā gacchata bhadraṃ vo mayā''diṣṭena vartmanā || 83 ||
Keys: ← → turn the page, J K step through the verses.
Illustration: Verse & Place (Project-owned).