उत्तरौष्ठं अन्तरःमुखं नयनं इति मुक्त्वा चुम्बनवद्दशनरदनस्थानानि. ॥ १ ॥
uttarauṣṭhaṃ antaraḥmukhaṃ nayanaṃ iti muktvā cumbanavaddaśanaradanasthānāni. || 1 ||
अधिकरणम् २ · अध्यायः ५
A chapter of the Kama Sutra.
42 versesSanskrit with transliteration
उत्तरौष्ठं अन्तरःमुखं नयनं इति मुक्त्वा चुम्बनवद्दशनरदनस्थानानि. ॥ १ ॥
uttarauṣṭhaṃ antaraḥmukhaṃ nayanaṃ iti muktvā cumbanavaddaśanaradanasthānāni. || 1 ||
समाः स्निग्धच्छाया रागग्राहिणो युक्तप्रमाणा निशःछिद्रास्तीक्ष्णाग्रा इति दशनगुणाः. ॥ २ ॥
samāḥ snigdhacchāyā rāgagrāhiṇo yuktapramāṇā niśaḥchidrāstīkṣṇāgrā iti daśanaguṇāḥ. || 2 ||
कुण्ठा राज्युद्गताः परुषाः विषमाः श्लक्ष्णाः पृथवो विरला इति च दोषाः. ॥ ३ ॥
kuṇṭhā rājyudgatāḥ paruṣāḥ viṣamāḥ ślakṣṇāḥ pṛthavo viralā iti ca doṣāḥ. || 3 ||
[१] गूढकं [२] उच्छूनकं((१४)) [३] बिन्दुर्[४] बिन्दुमाला [५] प्रवालमणिर्[६] मणिमाला [७] खण्डाभ्रकं [८] वराहचर्वितकं इति दशनच्छेदन्विकल्पाः. ॥ ४ ॥
[1] gūḍhakaṃ [2] ucchūnakaṃ((14)) [3] bindur[4] bindumālā [5] pravālamaṇir[6] maṇimālā [7] khaṇḍābhrakaṃ [8] varāhacarvitakaṃ iti daśanacchedanvikalpāḥ. || 4 ||
नातिलोहितेन रागमात्रेण विभावनीयं [१] गूढकम्. ॥ ५ ॥
nātilohitena rāgamātreṇa vibhāvanīyaṃ [1] gūḍhakam. || 5 ||
कर्णपूरचुम्बनं नखदशनच्छेद्यं इति सव्यकपोलमण्डनानि. ॥ ९ ॥
karṇapūracumbanaṃ nakhadaśanacchedyaṃ iti savyakapolamaṇḍanāni. || 9 ||
दन्तौष्ठसंयोगाभ्यासनिष्पादनत्वात्[५] प्रवालमणिसिद्धिः. ॥ १० ॥
dantauṣṭhasaṃyogābhyāsaniṣpādanatvāt[5] pravālamaṇisiddhiḥ. || 10 ||
अल्पदेशायाश्च त्वचो दशनद्वयसंदंशजा [३] बिन्दुसिद्धिः ॥ १२ ॥
alpadeśāyāśca tvaco daśanadvayasaṃdaṃśajā [3] bindusiddhiḥ || 12 ||
तस्मान्मालाद्वयं अपि गलकक्षवंक्षणप्रदेशेषु. ॥ १४ ॥
tasmānmālādvayaṃ api galakakṣavaṃkṣaṇapradeśeṣu. || 14 ||
मण्दलं इव विषमकूटकयुक्तं [७] खण्डाभ्रकं स्तनपृष्ठ एव. ॥ १६ ॥
maṇdalaṃ iva viṣamakūṭakayuktaṃ [7] khaṇḍābhrakaṃ stanapṛṣṭha eva. || 16 ||
संहताः प्रदीर्घा बह्व्यो दशनपदराजयस्ताम्रान्तराला [८] वराहचर्वितकम्. स्तनपृष्ठ एव. ॥ १७ ॥
saṃhatāḥ pradīrghā bahvyo daśanapadarājayastāmrāntarālā [8] varāhacarvitakam. stanapṛṣṭha eva. || 17 ||
तदुभयं अपि चण्डवेगयोः. । चिति दशनच्छेद्यानि. ॥ १८ ॥
tadubhayaṃ api caṇḍavegayoḥ. | citi daśanacchedyāni. || 18 ||
विशेषके कर्णपूरे पुष्पपीडे ताम्बूलपलाशे तमालपत्त्रे चेति प्रयोज्यागामिषु नखदशन च्छेद्यादीन्यभियोगिकानि. ॥ १९ ॥
viśeṣake karṇapūre puṣpapīḍe tāmbūlapalāśe tamālapattre ceti prayojyāgāmiṣu nakhadaśana cchedyādīnyabhiyogikāni. || 19 ||
सेच्तिओन्(प्रकरण)१२ । देशसात्म्याच्च योषित उपचरेत्. ॥ २० ॥
section(prakaraṇa)12 | deśasātmyācca yoṣita upacaret. || 20 ||
मध्यदेश्या आर्यप्रायाः शुच्युपचाराश्चुम्बननखदन्तपदद्वेषिण्यः. ॥ २१ ॥
madhyadeśyā āryaprāyāḥ śucyupacārāścumbananakhadantapadadveṣiṇyaḥ. || 21 ||
परिष्वङ्गचुम्बननखदन्तचूषणप्रधानाः क्षतवर्जिताः प्रहनणसाध्या मालव्य आभीर्यश्च. ॥ २४ ॥
pariṣvaṅgacumbananakhadantacūṣaṇapradhānāḥ kṣatavarjitāḥ prahanaṇasādhyā mālavya ābhīryaśca. || 24 ||
सिन्धुषष्टःआनां च नदीनां अन्तरालीया औपरिष्टकसात्म्याः. ॥ २५ ॥
sindhuṣaṣṭaḥānāṃ ca nadīnāṃ antarālīyā aupariṣṭakasātmyāḥ. || 25 ||
चण्डवेगा मन्दसीत्कृता आपरान्तिका लाट्यश्च. ॥ २६ ॥
caṇḍavegā mandasītkṛtā āparāntikā lāṭyaśca. || 26 ||
दृढप्रहणनयोगिन्यः खरवेगा एव अपद्रव्यप्रधानाः स्त्रीराज्ये कोशालायां च. ॥ २७ ॥
dṛḍhaprahaṇanayoginyaḥ kharavegā eva apadravyapradhānāḥ strīrājye kośālāyāṃ ca. || 27 ||
प्रकृत्या मृद्व्यो रतिप्रिया अःशुचिरुचयो निरःआचाराश्च आन्ध्र्यः. ॥ २८ ॥
prakṛtyā mṛdvyo ratipriyā aḥśucirucayo niraḥācārāśca āndhryaḥ. || 28 ||
सकलचतुःषश्टिप्रयोगरागिण्योऽश्लीलपरुषवाक्यप्रियाः शयने च सःरभसोपक्रमा महाराष्ट्रिकाः. ॥ २९ ॥
sakalacatuḥṣaśṭiprayogarāgiṇyo'ślīlaparuṣavākyapriyāḥ śayane ca saḥrabhasopakramā mahārāṣṭrikāḥ. || 29 ||
तथाविधा एव रहसि प्रकाशन्ते नागरिकाः((१५)). ॥ ३० ॥
tathāvidhā eva rahasi prakāśante nāgarikāḥ((15)). || 30 ||
मृद्यमानाश्चाभियोगान्मन्दं मन्दं प्रसिञ्चन्ते द्रविड्यः..२.५.३२ मध्यमवेगाः सर्वसहाः स्वाङ्गप्रच्छादिन्यः पराङ्गहासिन्यः कुत्सिताश्लीलपरुष परिहारिण्यो वानवासिकाः. ॥ ३१ ॥
mṛdyamānāścābhiyogānmandaṃ mandaṃ prasiñcante draviḍyaḥ..2.5.32 madhyamavegāḥ sarvasahāḥ svāṅgapracchādinyaḥ parāṅgahāsinyaḥ kutsitāślīlaparuṣa parihāriṇyo vānavāsikāḥ. || 31 ||
मृदुभाषिण्योऽनुरागवत्यो मृद्व्यङ्ग्यश्((१६)) च गौड्यः. ॥ ३२–३३ ॥
mṛdubhāṣiṇyo'nurāgavatyo mṛdvyaṅgyaś((16)) ca gauḍyaḥ. || 32–33 ||
देशसात्म्यात्प्रकृतिसात्म्यं बलीय इति सुवर्णनाभः. न तत्र देश्या उपचाराः. ॥ ३४ ॥
deśasātmyātprakṛtisātmyaṃ balīya iti suvarṇanābhaḥ. na tatra deśyā upacārāḥ. || 34 ||
कालयोगाच्च देशाद्देशान्तरं उपचारवेषलीलाश्चानुगच्छन्ति तच्च विद्यात्. ॥ ३५ ॥
kālayogācca deśāddeśāntaraṃ upacāraveṣalīlāścānugacchanti tacca vidyāt. || 35 ||
उपगूहनादिषु च रागवर्धनं पूर्वं पूर्वं विचित्रं उत्तरं उत्तरं च. ॥ ३६ ॥
upagūhanādiṣu ca rāgavardhanaṃ pūrvaṃ pūrvaṃ vicitraṃ uttaraṃ uttaraṃ ca. || 36 ||
व्वार्यमाणश्च पुरुषो यत्कुर्यात्तदनु क्षतम्. अःमृष्यमाणा द्विगुणं तदेव प्रतियोजयेत्.. ॥ ३७ ॥
vvāryamāṇaśca puruṣo yatkuryāttadanu kṣatam. aḥmṛṣyamāṇā dviguṇaṃ tadeva pratiyojayet.. || 37 ||
व्बिन्दोः प्रतिक्रिया माला मालायाश्चाभ्रखण्डकम्. इति क्रोधादिवाविष्टा कलहान्प्रतियोजयेत्.. ॥ ३८ ॥
vbindoḥ pratikriyā mālā mālāyāścābhrakhaṇḍakam. iti krodhādivāviṣṭā kalahānpratiyojayet.. || 38 ||
व्सकचग्रहं उन्नम्य मुखं तस्य ततः पिबेत्. निलीयेत दशेच्चैव तत्र तत्र मदेरिता.. ॥ ३९ ॥
vsakacagrahaṃ unnamya mukhaṃ tasya tataḥ pibet. nilīyeta daśeccaiva tatra tatra maderitā.. || 39 ||
वुन्नम्य कण्ठे कान्तस्य संश्रिता वक्षसः स्थलीम्. मणिमालां प्रयुञ्जीत यच्चन्यदपि लक्षितम्.. ॥ ४० ॥
vunnamya kaṇṭhe kāntasya saṃśritā vakṣasaḥ sthalīm. maṇimālāṃ prayuñjīta yaccanyadapi lakṣitam.. || 40 ||
व्दिवापि जनसंबाधे नायकेन प्रदर्शितम्. उद्दिश्य स्वकृतं चिह्नं हसेदन्यैरःलक्षिता.. ॥ ४१ ॥
vdivāpi janasaṃbādhe nāyakena pradarśitam. uddiśya svakṛtaṃ cihnaṃ hasedanyairaḥlakṣitā.. || 41 ||
व्विकूणयन्तीव((१७)) मुखं कुत्सयन्तीव((१८)) नायकम्. स्वगात्रस्थानि चिह्नानि सासूयेव प्रदर्शयेत्.. ॥ ४२ ॥
vvikūṇayantīva((17)) mukhaṃ kutsayantīva((18)) nāyakam. svagātrasthāni cihnāni sāsūyeva pradarśayet.. || 42 ||
व्परस्परानुकूल्येन तदेवं लज्जमानयोः. संवत्सरशतेनापि प्रीतिर्न परिहीयते.. ॥ ४३ ॥
vparasparānukūlyena tadevaṃ lajjamānayoḥ. saṃvatsaraśatenāpi prītirna parihīyate.. || 43 ||
Keys: ← → turn the page, J K step through the verses.
Illustration: Verse & Place (Project-owned).