Skip to content

अधिकरणम् २ · अध्यायः ८

Nāyakasya saṃtatābhyāsātpraiśramaṃ upalabhya rāgasya …

A chapter of the Kama Sutra.

40 versesSanskrit with transliteration

A couple in a garden pavilion, reading together.

नायकस्य संतताभ्यासात्प्रैश्रमं उपलभ्य रागस्य चानःउपशमं अनुमता तेन तं अधोऽवपात्य पुरुषायितेन साहाय्यं दद्यात्. ॥ १ ॥

nāyakasya saṃtatābhyāsātpraiśramaṃ upalabhya rāgasya cānaḥupaśamaṃ anumatā tena taṃ adho'vapātya puruṣāyitena sāhāyyaṃ dadyāt. || 1 ||

Report an error

स्वाभिप्रायाद्वा विकल्पयोजनार्थिनी. ॥ २ ॥

svābhiprāyādvā vikalpayojanārthinī. || 2 ||

Report an error

नयककुतूहलाद्वा. ॥ ३ ॥

nayakakutūhalādvā. || 3 ||

Report an error

तत्र युक्तयन्त्रेणैवेतरेणोत्थाप्यमाना तं अधः पातयेत्. एवं च रतं अःविछिन्नरसं तथा प्रवृत्तं एव स्यात्. इत्येकोऽप्ययं मार्गः. ॥ ४ ॥

tatra yuktayantreṇaivetareṇotthāpyamānā taṃ adhaḥ pātayet. evaṃ ca rataṃ aḥvichinnarasaṃ tathā pravṛttaṃ eva syāt. ityeko'pyayaṃ mārgaḥ. || 4 ||

Report an error

पुनरारम्भेणादित एवोपक्रमेत्. इति द्वितीयः. ॥ ५ ॥

punarārambheṇādita evopakramet. iti dvitīyaḥ. || 5 ||

Report an error

सा प्रकीर्यमाणकेशकुसुमा श्वासविच्छिन्नहासिनी वक्त्रसंसर्गार्थं स्तनाभ्यां उरः पीडयन्ती पुनः पुनः शिरो नामयन्ती याश्चेष्टाः पूर्वं असौ दर्शितवांस्ता एव प्रकुर्वीत. पातिता प्रतिपातयामीति हसन्ती तर्जयन्ती प्रतिघ्नती च ब्रूयात्. पुनश्च व्रीडां((२७)) दर्शयेत्. श्रमं विरामाभीप्सां च. पुरुषोपसृप्तैरेवोपसर्पेत्. ॥ ६ ॥

sā prakīryamāṇakeśakusumā śvāsavicchinnahāsinī vaktrasaṃsargārthaṃ stanābhyāṃ uraḥ pīḍayantī punaḥ punaḥ śiro nāmayantī yāśceṣṭāḥ pūrvaṃ asau darśitavāṃstā eva prakurvīta. pātitā pratipātayāmīti hasantī tarjayantī pratighnatī ca brūyāt. punaśca vrīḍāṃ((27)) darśayet. śramaṃ virāmābhīpsāṃ ca. puruṣopasṛptairevopasarpet. || 6 ||

Report an error

तानि च वक्ष्यामः((२८)) ॥ ७ ॥

tāni ca vakṣyāmaḥ((28)) || 7 ||

Report an error

सेच्तिओन्(प्रकरण)१८ । पुरुषः शयनस्थाया योषितस्तद्वचनव्याक्षिप्तचित्ताया इव नीवीं विश्लेषयेत्. तत्र विवदमानां कपोलचुम्बनेन पर्याकुलयेत्. ॥ ८ ॥

section(prakaraṇa)18 | puruṣaḥ śayanasthāyā yoṣitastadvacanavyākṣiptacittāyā iva nīvīṃ viśleṣayet. tatra vivadamānāṃ kapolacumbanena paryākulayet. || 8 ||

Report an error

स्थिरलिङ्गश्च तत्रैनां परिस्पृशेत्. ॥ ९ ॥

sthiraliṅgaśca tatraināṃ parispṛśet. || 9 ||

Report an error

प्रथमसंगता चेत्संहतोर्वोरन्तरे घट्टनम्. ॥ १० ॥

prathamasaṃgatā cetsaṃhatorvorantare ghaṭṭanam. || 10 ||

Report an error

कन्यायाश्च. ॥ ११ ॥

kanyāyāśca. || 11 ||

Report an error

तथा स्तनयोः संहतयोर्हस्तयोः कक्षयोरंसयोर्ग्रीवायां इति च. ॥ १२ ॥

tathā stanayoḥ saṃhatayorhastayoḥ kakṣayoraṃsayorgrīvāyāṃ iti ca. || 12 ||

Report an error

स्वैरिण्यां यथाःसात्म्यं यथायोगं च. अलके चुम्बनार्थं एनां निर्दयं अवलम्बेत्हनुदेशे चाङ्गुलिसंपुतेन. ॥ १३ ॥

svairiṇyāṃ yathāḥsātmyaṃ yathāyogaṃ ca. alake cumbanārthaṃ enāṃ nirdayaṃ avalambethanudeśe cāṅgulisaṃputena. || 13 ||

Report an error

तत्रेतरस्य व्रीडा निमीलनं च. प्रथमसमागमे कन्यायाश्च. ॥ १४ ॥

tatretarasya vrīḍā nimīlanaṃ ca. prathamasamāgame kanyāyāśca. || 14 ||

Report an error

रतिसंयोगे चैनां कथं अनुरज्यत इति प्रवृत्त्या परीक्षेत. ॥ १५ ॥

ratisaṃyoge caināṃ kathaṃ anurajyata iti pravṛttyā parīkṣeta. || 15 ||

Report an error

युक्तयन्त्रेणोपसृप्यमाना यतो दृष्टिं आवर्तयेत्तत एवैनां पीडयेत्. एतद्रहस्यं युवतीनां इति सुवर्णनाभः. ॥ १६ ॥

yuktayantreṇopasṛpyamānā yato dṛṣṭiṃ āvartayettata evaināṃ pīḍayet. etadrahasyaṃ yuvatīnāṃ iti suvarṇanābhaḥ. || 16 ||

Report an error

गात्राणां स्रंसनं नेत्रनिमीलनं व्रीडानाशः समधिका च रतियोजनेति स्त्रीणां भावलक्षणम्..२.८.१८ हस्तौ विधुनोति स्विद्यति दशत्युत्थातुं न ददाति पादेनाहन्ति रतावमाने च पुरुषातिवर्तिनी. ॥ १७ ॥

gātrāṇāṃ sraṃsanaṃ netranimīlanaṃ vrīḍānāśaḥ samadhikā ca ratiyojaneti strīṇāṃ bhāvalakṣaṇam..2.8.18 hastau vidhunoti svidyati daśatyutthātuṃ na dadāti pādenāhanti ratāvamāne ca puruṣātivartinī. || 17 ||

Report an error

तस्याः प्राग्यन्त्रयोगात्करेण संबाधं गज इव क्षोभयेत्. आ मृदुभावात्. ततो यन्त्रयोजनम्. ॥ १८–१९ ॥

tasyāḥ prāgyantrayogātkareṇa saṃbādhaṃ gaja iva kṣobhayet. ā mṛdubhāvāt. tato yantrayojanam. || 18–19 ||

Report an error

उपसृप्तकं [१]मन्थनं [२]हुलो((२९)) [३]अवमर्दनं [४]पीडितकं [५]निर्घातो [६]वराहघातो [७]वृषघातश्[८]चटकविलसितं [९]संपुट इति पुरुषोपसृप्तानि. ॥ २० ॥

upasṛptakaṃ [1]manthanaṃ [2]hulo((29)) [3]avamardanaṃ [4]pīḍitakaṃ [5]nirghāto [6]varāhaghāto [7]vṛṣaghātaś[8]caṭakavilasitaṃ [9]saṃpuṭa iti puruṣopasṛptāni. || 20 ||

Report an error

न्याय्यं ऋजुसंमिश्रणं उपसृप्तकम्. ॥ २१ ॥

nyāyyaṃ ṛjusaṃmiśraṇaṃ upasṛptakam. || 21 ||

Report an error

हस्तेन लिङ्गं सर्वतो भ्रामयेदिति [१]मन्थनम्. ॥ २२ ॥

hastena liṅgaṃ sarvato bhrāmayediti [1]manthanam. || 22 ||

Report an error

नीचीकृत्य जघनं उपरिष्टाद्घट्टयेदिति [२]हुलः. ॥ २३ ॥

nīcīkṛtya jaghanaṃ upariṣṭādghaṭṭayediti [2]hulaḥ. || 23 ||

Report an error

तदेव विपरीतं सःरभसं [३]अवमर्दनम्. ॥ २४ ॥

tadeva viparītaṃ saḥrabhasaṃ [3]avamardanam. || 24 ||

Report an error

लिङ्गेन समाहत्य पीडयंश्चिरं अवतिष्ठेतेति [४]पीडितकम्. ॥ २५ ॥

liṅgena samāhatya pīḍayaṃściraṃ avatiṣṭheteti [4]pīḍitakam. || 25 ||

Report an error

सुःदूरं उत्कृष्य वेगेन स्वजघनं अवपातयेदिति [५]निर्घातः. ॥ २६ ॥

suḥdūraṃ utkṛṣya vegena svajaghanaṃ avapātayediti [5]nirghātaḥ. || 26 ||

Report an error

एकत एव भूयिष्ठं अवलिखेदिति [६]वराहघातः. ॥ २७ ॥

ekata eva bhūyiṣṭhaṃ avalikhediti [6]varāhaghātaḥ. || 27 ||

Report an error

स एवोभयतः पर्यायेण [७]वृषाघातः. ॥ २८ ॥

sa evobhayataḥ paryāyeṇa [7]vṛṣāghātaḥ. || 28 ||

Report an error

सकृन्मिश्रितं अःनिष्क्रमय्य द्विस्त्रिश्चतुरिति घट्टयेदिति [८]चटकविलसितम्. ॥ २९ ॥

sakṛnmiśritaṃ aḥniṣkramayya dvistriścaturiti ghaṭṭayediti [8]caṭakavilasitam. || 29 ||

Report an error

रागावसानिकं व्याख्यातं करणं [९]संपुटं इति((३०)). ॥ ३० ॥

rāgāvasānikaṃ vyākhyātaṃ karaṇaṃ [9]saṃpuṭaṃ iti((30)). || 30 ||

Report an error

तेषां स्त्रीसात्म्याद्विकल्पेन प्रयोगः. ॥ ३१ ॥

teṣāṃ strīsātmyādvikalpena prayogaḥ. || 31 ||

Report an error

सेच्तिओन्(प्रकरण)१७ब्((३१)) । पुरुषायिते तु [१]संदंशो [२]भ्रमरकः [३]प्रेङ्खोलितम्((३२)) इत्यधिकानि. ॥ ३२ ॥

section(prakaraṇa)17b((31)) | puruṣāyite tu [1]saṃdaṃśo [2]bhramarakaḥ [3]preṅkholitam((32)) ityadhikāni. || 32 ||

Report an error

बाडवेन लिङ्गं अवगृह्य निष्कर्षन्त्याः पीडयन्त्या वा चिरावस्थानं [१]संदंशः. ॥ ३३ ॥

bāḍavena liṅgaṃ avagṛhya niṣkarṣantyāḥ pīḍayantyā vā cirāvasthānaṃ [1]saṃdaṃśaḥ. || 33 ||

Report an error

युक्तयन्त्रा चक्रवद्भ्रमेदिति [२]भ्रमरक आभ्यासिकः. ॥ ३४ ॥

yuktayantrā cakravadbhramediti [2]bhramaraka ābhyāsikaḥ. || 34 ||

Report an error

तत्रेतरः स्वजघनं उत्क्षिपेत्. ॥ ३५ ॥

tatretaraḥ svajaghanaṃ utkṣipet. || 35 ||

Report an error

जघनं एव दोलायमानं सर्वतो भ्रामयेदिति [३]प्रेङ्खोलितकम्. ॥ ३६ ॥

jaghanaṃ eva dolāyamānaṃ sarvato bhrāmayediti [3]preṅkholitakam. || 36 ||

Report an error

युक्तयन्त्रैव ललाटे ललाटं निधाय विश्राम्येत. ॥ ३७ ॥

yuktayantraiva lalāṭe lalāṭaṃ nidhāya viśrāmyeta. || 37 ||

Report an error

विश्रान्तायां च पुरुषस्य पुनरावर्तनम्. इति पुरुषायितानि. ॥ ३८ ॥

viśrāntāyāṃ ca puruṣasya punarāvartanam. iti puruṣāyitāni. || 38 ||

Report an error

भवन्ति चात्र श्लोकाः. । व्प्रच्छादितस्वभावापि गूढाकारापि कामिनी. विवृणोत्येव भावं स्वं रागादुपरिवर्तिनी.. ॥ ३९ ॥

bhavanti cātra ślokāḥ. | vpracchāditasvabhāvāpi gūḍhākārāpi kāminī. vivṛṇotyeva bhāvaṃ svaṃ rāgāduparivartinī.. || 39 ||

Report an error

व्यथाशीला भवेन्नारी यथा च रतिलालसा. तस्या एव विचेष्टाभिस्तत्सर्वं उपलक्षयेत्.. ॥ ४० ॥

vyathāśīlā bhavennārī yathā ca ratilālasā. tasyā eva viceṣṭābhistatsarvaṃ upalakṣayet.. || 40 ||

Report an error

व्न त्वेव र्तौ न प्रसूतां न मृगीं न च गर्भिणीम्. न चातिःव्यायतां((३३)) नारीं योजयेत्पुरुषायिते.. ॥ ४१ ॥

vna tveva rtau na prasūtāṃ na mṛgīṃ na ca garbhiṇīm. na cātiḥvyāyatāṃ((33)) nārīṃ yojayetpuruṣāyite.. || 41 ||

Report an error

Illustration: Verse & Place (Project-owned).