Skip to content

अधिकरणम् ५ · अध्यायः ३

Abhiyuñjāno yoṣitaḥ pravṛttiṃ parīkṣeta. …

A chapter of the Kama Sutra.

28 versesSanskrit with transliteration

A couple in a garden pavilion, reading together.

अभियुञ्जानो योषितः प्रवृत्तिं परीक्षेत. तया भावः परीक्षितो भवति. अभियोगांश्च प्रतिगृह्णीयात्. ॥ १ ॥

abhiyuñjāno yoṣitaḥ pravṛttiṃ parīkṣeta. tayā bhāvaḥ parīkṣito bhavati. abhiyogāṃśca pratigṛhṇīyāt. || 1 ||

Report an error

मन्त्रं अःव्र्ण्वानां दूत्यैनां साधयेत्. ॥ २ ॥

mantraṃ aḥvrṇvānāṃ dūtyaināṃ sādhayet. || 2 ||

Report an error

अःप्रतिगृह्याभियोगं पुनरपि संसृज्यमानां द्विधाभूतमानसां विद्यात्. तां क्रमेण साधयेत्. ॥ ३ ॥

aḥpratigṛhyābhiyogaṃ punarapi saṃsṛjyamānāṃ dvidhābhūtamānasāṃ vidyāt. tāṃ krameṇa sādhayet. || 3 ||

Report an error

अःप्रतिगृह्याभियोगं सःविशेषं अलंकृता च पुनर्दृशेत तथैव तं अभिगच्छेच्च विविक्ते बलाद्ग्रहणीयां विद्यात्. ॥ ४ ॥

aḥpratigṛhyābhiyogaṃ saḥviśeṣaṃ alaṃkṛtā ca punardṛśeta tathaiva taṃ abhigacchecca vivikte balādgrahaṇīyāṃ vidyāt. || 4 ||

Report an error

बहूनपि विषहतेऽअभियोगान्न चिरेणापि प्रयच्छत्यात्मानं सा शुष्कप्रतिग्राहिणी परिचयविघटनसाध्या. ॥ ५ ॥

bahūnapi viṣahate'abhiyogānna cireṇāpi prayacchatyātmānaṃ sā śuṣkapratigrāhiṇī paricayavighaṭanasādhyā. || 5 ||

Report an error

मनुष्यजातेश्चित्ताःनित्यत्वात्. ॥ ६ ॥

manuṣyajāteścittāḥnityatvāt. || 6 ||

Report an error

अभियुक्तापि परिहरति न च संसृज्यते. न च प्रत्याचष्टे. तस्मिन्नात्मनि च गौरवाभिमानात्. सातिपरिचयात्कृच्छ्रसाध्या. मर्मज्ञया दूत्या तां साधयेत्. ॥ ७ ॥

abhiyuktāpi pariharati na ca saṃsṛjyate. na ca pratyācaṣṭe. tasminnātmani ca gauravābhimānāt. sātiparicayātkṛcchrasādhyā. marmajñayā dūtyā tāṃ sādhayet. || 7 ||

Report an error

सा चेदभियुज्यमाना पारुष्येण प्रत्यादिशत्युपेक्ष्या. ॥ ८ ॥

sā cedabhiyujyamānā pāruṣyeṇa pratyādiśatyupekṣyā. || 8 ||

Report an error

परुषयित्वापि तु प्रीतियोजिनीं साधयेत्. ॥ ९ ॥

paruṣayitvāpi tu prītiyojinīṃ sādhayet. || 9 ||

Report an error

कारणात्संस्पर्शनं सहते नावबुध्यते नाम द्विधाभूतमनसा सातत्येन क्षान्त्या वा साध्या. ॥ १० ॥

kāraṇātsaṃsparśanaṃ sahate nāvabudhyate nāma dvidhābhūtamanasā sātatyena kṣāntyā vā sādhyā. || 10 ||

Report an error

समीपे शयानायाः सुप्तो नाम करं उपरि विन्यसेत्. सापि सुप्तेवोपेक्षते. जाग्रती त्वपनुदेद्भूयोऽभियोगाकाङ्क्षिणी. ॥ ११ ॥

samīpe śayānāyāḥ supto nāma karaṃ upari vinyaset. sāpi suptevopekṣate. jāgratī tvapanudedbhūyo'bhiyogākāṅkṣiṇī. || 11 ||

Report an error

एतेन पादस्योपरि पादन्यासो व्याख्यातः((१४०)). ॥ १२ ॥

etena pādasyopari pādanyāso vyākhyātaḥ((140)). || 12 ||

Report an error

तस्मिन्प्रसृते भूयः सुप्तसंश्लेषणं उपक्रमेत्. ॥ १३ ॥

tasminprasṛte bhūyaḥ suptasaṃśleṣaṇaṃ upakramet. || 13 ||

Report an error

तदःसहमानां उत्थितां द्वितीयेऽहनि प्रकृतिवर्तिनीं अभियोगार्थिनीं विद्यात्. अःदृश्यमानां तु दूतीसाध्याम्. ॥ १४ ॥

tadaḥsahamānāṃ utthitāṃ dvitīye'hani prakṛtivartinīṃ abhiyogārthinīṃ vidyāt. aḥdṛśyamānāṃ tu dūtīsādhyām. || 14 ||

Report an error

चिरं अःदृष्टापि प्रकृतिस्थैव संसृज्यते कृतलक्षणां तां दर्शिताकारां उपक्रमेत्.. ॥ १५ ॥

ciraṃ aḥdṛṣṭāpi prakṛtisthaiva saṃsṛjyate kṛtalakṣaṇāṃ tāṃ darśitākārāṃ upakramet.. || 15 ||

Report an error

अःनभियुक्ताप्याकारयति. विविक्ते चात्मानं दर्शयति. सःवेपथुगद्गदं वदति. स्विन्नकरचरनाङ्गुलिः स्विन्नमुखी च भवति. शिरःपीडने संवाहने चोर्वोरात्मानं नायके नियोजयति. ॥ १६ ॥

aḥnabhiyuktāpyākārayati. vivikte cātmānaṃ darśayati. saḥvepathugadgadaṃ vadati. svinnakaracaranāṅguliḥ svinnamukhī ca bhavati. śiraḥpīḍane saṃvāhane corvorātmānaṃ nāyake niyojayati. || 16 ||

Report an error

आतुरासंवाहिका चैकेन हस्तेन संवाहयन्ती द्वितीयेन बाहुना स्पर्शं आवेदयति श्लेषयति च. विस्मितभावा. ॥ १७ ॥

āturāsaṃvāhikā caikena hastena saṃvāhayantī dvitīyena bāhunā sparśaṃ āvedayati śleṣayati ca. vismitabhāvā. || 17 ||

Report an error

निद्रान्धा वा परिस्पृश्योरुभ्यां बाहुभ्यां अपि तिष्ठति. अलिकैकदेशं ऊर्वोरुपरि पातयति. ऊरुमूलसंवाहने नियुक्ता न प्रतिलोमयति. तत्रैव हस्तं एकं अःविचलं न्यस्यति. अङ्गसंदंशेन च पीडितं चिरादपनयति. ॥ १८ ॥

nidrāndhā vā parispṛśyorubhyāṃ bāhubhyāṃ api tiṣṭhati. alikaikadeśaṃ ūrvorupari pātayati. ūrumūlasaṃvāhane niyuktā na pratilomayati. tatraiva hastaṃ ekaṃ aḥvicalaṃ nyasyati. aṅgasaṃdaṃśena ca pīḍitaṃ cirādapanayati. || 18 ||

Report an error

प्रतिगृह्यैवं नायकाभियोगान्पुनर्द्वितीयेऽहनि संवाहनायोपगच्छति. ॥ १९ ॥

pratigṛhyaivaṃ nāyakābhiyogānpunardvitīye'hani saṃvāhanāyopagacchati. || 19 ||

Report an error

नात्यर्थं संसृज्यते. न च परिहरति. ॥ २० ॥

nātyarthaṃ saṃsṛjyate. na ca pariharati. || 20 ||

Report an error

विविक्ते भावं दर्शयति निष्कारणं चाःगूढं अन्यत्र प्रछन्नप्रदेशात्. ॥ २१ ॥

vivikte bhāvaṃ darśayati niṣkāraṇaṃ cāḥgūḍhaṃ anyatra prachannapradeśāt. || 21 ||

Report an error

संनिकृष्टपरिचारकोपभोग्या सा चेदाकारितापि तथैव स्यात्सा मर्मज्ञया दूत्या साध्या. ॥ २२ ॥

saṃnikṛṣṭaparicārakopabhogyā sā cedākāritāpi tathaiva syātsā marmajñayā dūtyā sādhyā. || 22 ||

Report an error

व्यावर्तमाना तु तर्कणीया । चिति भावपरीक्षा((१४१)). ॥ २३ ॥

vyāvartamānā tu tarkaṇīyā | citi bhāvaparīkṣā((141)). || 23 ||

Report an error

भवन्ति चात्र श्लोकाः । वादौ परिचयं कुर्यात्ततश्च परिभाषणम्. परिभाषणसंमिश्रं मिथश्चाकारवेदनम्.. ॥ २४ ॥

bhavanti cātra ślokāḥ | vādau paricayaṃ kuryāttataśca paribhāṣaṇam. paribhāṣaṇasaṃmiśraṃ mithaścākāravedanam.. || 24 ||

Report an error

व्प्रत्युत्तरेण पश्येच्चेदाकारस्य परिग्रहम्. ततोऽभियुञ्जीत नरः स्त्रियं विगतसाध्वसः.. ॥ २५ ॥

vpratyuttareṇa paśyeccedākārasya parigraham. tato'bhiyuñjīta naraḥ striyaṃ vigatasādhvasaḥ.. || 25 ||

Report an error

वाकारेणात्मनो भावं या नारी प्राक्प्रयोजयेत्. क्षिप्रं एवाभियोज्या सा प्रथमे त्वेव दर्शने.. ॥ २६ ॥

vākāreṇātmano bhāvaṃ yā nārī prākprayojayet. kṣipraṃ evābhiyojyā sā prathame tveva darśane.. || 26 ||

Report an error

व्श्लक्ष्णं आकारिता या तु दर्शयेत्स्फुटं उत्तरम्. सापि तत्क्षणसिद्धेति विज्ञेया रतिलालसा.. ॥ २७ ॥

vślakṣṇaṃ ākāritā yā tu darśayetsphuṭaṃ uttaram. sāpi tatkṣaṇasiddheti vijñeyā ratilālasā.. || 27 ||

Report an error

व्धीरायां अःप्रगल्भायां परीक्षिण्यां च योषिति. एष सूक्ष्मो विधिः प्रोक्ताः सिद्धा एव स्फुटं स्त्रियः.. ॥ २८ ॥

vdhīrāyāṃ aḥpragalbhāyāṃ parīkṣiṇyāṃ ca yoṣiti. eṣa sūkṣmo vidhiḥ proktāḥ siddhā eva sphuṭaṃ striyaḥ.. || 28 ||

Report an error

Illustration: Verse & Place (Project-owned).