वीक्ष्य रन्तुमनसः सुरनारीरात्तचित्रपरिधानविभूषाः । तत्प्रियार्थं इव यातुं अथास्तं भानुमानुपपयोधि ललम्बे ॥ १ ॥
vīkṣya rantumanasaḥ suranārīrāttacitraparidhānavibhūṣāḥ | tatpriyārthaṃ iva yātuṃ athāstaṃ bhānumānupapayodhi lalambe || 1 ||
सर्गः ९
A canto of Bharavi's Kiratarjuniya.
78 versesSanskrit with transliteration
वीक्ष्य रन्तुमनसः सुरनारीरात्तचित्रपरिधानविभूषाः । तत्प्रियार्थं इव यातुं अथास्तं भानुमानुपपयोधि ललम्बे ॥ १ ॥
vīkṣya rantumanasaḥ suranārīrāttacitraparidhānavibhūṣāḥ | tatpriyārthaṃ iva yātuṃ athāstaṃ bhānumānupapayodhi lalambe || 1 ||
मध्यमोपलनिभे लसदंशावेकतश्च्युतिं उपेयुषि भानौ । द्यौरुवाह परिवृत्तिविलोलां हारयष्टिं इव वासरलक्ष्मीं ॥ २ ॥
madhyamopalanibhe lasadaṃśāvekataścyutiṃ upeyuṣi bhānau | dyauruvāha parivṛttivilolāṃ hārayaṣṭiṃ iva vāsaralakṣmīṃ || 2 ||
अंशुपाणिभिरतीव पिपासुः पद्मजं मधु भृशं रसयित्वा । क्षीबतां इव गतः क्षितिं एष्यंल्लोहितं वपुरुवाह पतङ्गः ॥ ३ ॥
aṃśupāṇibhiratīva pipāsuḥ padmajaṃ madhu bhṛśaṃ rasayitvā | kṣībatāṃ iva gataḥ kṣitiṃ eṣyaṃllohitaṃ vapuruvāha pataṅgaḥ || 3 ||
गम्यतां उपगते नयनानां लोहितायाति सहस्रमरीचौ । आससाद विरहय्य धरित्रीं चक्रवाकहृदयान्यभितापः ॥ ४ ॥
gamyatāṃ upagate nayanānāṃ lohitāyāti sahasramarīcau | āsasāda virahayya dharitrīṃ cakravākahṛdayānyabhitāpaḥ || 4 ||
मुक्तमूललघुरुज्झितपूर्वः पश्चिमे नभसि सम्भृतसान्द्रः । सामि मज्जति रवौ न विरेजे खिन्नजिह्म इव रश्मिसमूहः ॥ ५ ॥
muktamūlalaghurujjhitapūrvaḥ paścime nabhasi sambhṛtasāndraḥ | sāmi majjati ravau na vireje khinnajihma iva raśmisamūhaḥ || 5 ||
कान्तदूत्य इव कुङ्कुमताम्राः सायमण्डलं अभि त्वरयन्त्यः । सादरं ददृशिरे वनिताभिः सौधजालपतिता रविभासः ॥ ६ ॥
kāntadūtya iva kuṅkumatāmrāḥ sāyamaṇḍalaṃ abhi tvarayantyaḥ | sādaraṃ dadṛśire vanitābhiḥ saudhajālapatitā ravibhāsaḥ || 6 ||
अग्रसानुषु नितान्तपिशङ्गैर्भूरुहान्मृदुकरैरवलम्ब्य । अस्तशैलगहनं नु विवस्वानाविवेश जलधिं नु महीं नु ॥ ७ ॥
agrasānuṣu nitāntapiśaṅgairbhūruhānmṛdukarairavalambya | astaśailagahanaṃ nu vivasvānāviveśa jaladhiṃ nu mahīṃ nu || 7 ||
आकुलश्चलपतत्रिकुलानां आरवैरनुदितौषसरागः । आययावहरिदश्वविपाण्डुस्तुल्यतां दिनमुखेन दिनान्तः ॥ ८ ॥
ākulaścalapatatrikulānāṃ āravairanuditauṣasarāgaḥ | āyayāvaharidaśvavipāṇḍustulyatāṃ dinamukhena dināntaḥ || 8 ||
आस्थितः स्थगितवारिदपङ्क्त्या संध्यया गगनपश्चिमभागः । सोर्मिविद्रुमविन्तानविभासा रञ्जितस्य जलधेः श्रियं ऊहे ॥ ९ ॥
āsthitaḥ sthagitavāridapaṅktyā saṃdhyayā gaganapaścimabhāgaḥ | sormividrumavintānavibhāsā rañjitasya jaladheḥ śriyaṃ ūhe || 9 ||
प्राञ्जलावपि जने नतमूर्ध्नि प्रेम तत्प्रवणचेतसि हित्वा । संध्ययानुविदधे विरमन्त्या चापलेन सुजनेतरमैत्री ॥ १० ॥
prāñjalāvapi jane natamūrdhni prema tatpravaṇacetasi hitvā | saṃdhyayānuvidadhe viramantyā cāpalena sujanetaramaitrī || 10 ||
औषसातपभयादपलीनं वासरच्छविविरामपटीयः । संनिपत्य शनकैरिव निम्नादन्धकारं उदवाप समानि ॥ ११ ॥
auṣasātapabhayādapalīnaṃ vāsaracchavivirāmapaṭīyaḥ | saṃnipatya śanakairiva nimnādandhakāraṃ udavāpa samāni || 11 ||
एकतां इव गतस्य विवेकः कस्यचिन्न महतोऽप्युपलेभे । भास्वता निदधिरे भुवनानां आत्मनीव पतितेन विशेषाः ॥ १२ ॥
ekatāṃ iva gatasya vivekaḥ kasyacinna mahato'pyupalebhe | bhāsvatā nidadhire bhuvanānāṃ ātmanīva patitena viśeṣāḥ || 12 ||
इच्छतां सह वधूभिरभेदं यामिनीविरहिणां विहगानां । आपुरेव मिथुनानि वियोगं लङ्घ्यते न खलु कालनियोगः ॥ १३ ॥
icchatāṃ saha vadhūbhirabhedaṃ yāminīvirahiṇāṃ vihagānāṃ | āpureva mithunāni viyogaṃ laṅghyate na khalu kālaniyogaḥ || 13 ||
यच्छति प्रतिमुखं दयितायै वाचं अन्तिकगतेऽपि शकुन्तौ । नीयते स्म नतिं उज्झितहर्षं पङ्कजं मुखं इवाम्बुरुहिण्या ॥ १४ ॥
yacchati pratimukhaṃ dayitāyai vācaṃ antikagate'pi śakuntau | nīyate sma natiṃ ujjhitaharṣaṃ paṅkajaṃ mukhaṃ ivāmburuhiṇyā || 14 ||
रञ्जिता नु विविधास्तरुशैला नामितं नु गगनं स्थगितं नु । पूरिता नु विषमेषु धरित्री संहृता नु ककुभस्तिमिरेण ॥ १५ ॥
rañjitā nu vividhāstaruśailā nāmitaṃ nu gaganaṃ sthagitaṃ nu | pūritā nu viṣameṣu dharitrī saṃhṛtā nu kakubhastimireṇa || 15 ||
रात्रिरागमलिनानि विकासं पङ्कजानि रहयन्ति विहाय । स्पष्टतारकं इयाय नभः श्रीर्वस्तुं इच्छति निरापदि सर्वः ॥ १६ ॥
rātrirāgamalināni vikāsaṃ paṅkajāni rahayanti vihāya | spaṣṭatārakaṃ iyāya nabhaḥ śrīrvastuṃ icchati nirāpadi sarvaḥ || 16 ||
व्यानशे शशधरेण विमुक्तः केतकीकुसुमकेसरपाण्डुः । चूर्णमुष्टिरिव लम्भितकान्तिर्वासवस्य दिशं अंशुसमूहः ॥ १७ ॥
vyānaśe śaśadhareṇa vimuktaḥ ketakīkusumakesarapāṇḍuḥ | cūrṇamuṣṭiriva lambhitakāntirvāsavasya diśaṃ aṃśusamūhaḥ || 17 ||
उज्झती शुचं इवाशु तमिस्रां अन्तिकं व्रजति तारकराजे । दिक्प्रसादगुणमण्डनं ऊहे रश्मिहासविशदं मुखं ऐन्द्री ॥ १८ ॥
ujjhatī śucaṃ ivāśu tamisrāṃ antikaṃ vrajati tārakarāje | dikprasādaguṇamaṇḍanaṃ ūhe raśmihāsaviśadaṃ mukhaṃ aindrī || 18 ||
नीलनीरजनिभे हिमगौरं शैलरुद्धवपुषः सितरश्मेः । खे रराज निपतत्करजालं वारिधेः पयसि गाङ्गं इवाम्भः ॥ १९ ॥
nīlanīrajanibhe himagauraṃ śailaruddhavapuṣaḥ sitaraśmeḥ | khe rarāja nipatatkarajālaṃ vāridheḥ payasi gāṅgaṃ ivāmbhaḥ || 19 ||
द्यां निरुन्धदतिनीलघनाभं ध्वान्तं उद्यतकरेण पुरस्ताथ् । क्षिप्यमाणं असितेतरभासा शम्भुनेव करिचर्म चकासे ॥ २० ॥
dyāṃ nirundhadatinīlaghanābhaṃ dhvāntaṃ udyatakareṇa purastāth | kṣipyamāṇaṃ asitetarabhāsā śambhuneva karicarma cakāse || 20 ||
अन्तिकान्तिकगतेन्दुविसृष्टे जिह्मतां जहति दीधितिजाले । निःसृतस्तिमिरभारनिरोधादुच्छ्वसन्निव रराज दिगन्तः ॥ २१ ॥
antikāntikagatenduvisṛṣṭe jihmatāṃ jahati dīdhitijāle | niḥsṛtastimirabhāranirodhāducchvasanniva rarāja digantaḥ || 21 ||
लेखया विमलविद्रुमभासा संततं तिमिरं इन्दुरुदासे । दंष्ट्रया कनकटङ्कपिशङ्ग्या मण्डलं भुव इवादिवराहः ॥ २२ ॥
lekhayā vimalavidrumabhāsā saṃtataṃ timiraṃ indurudāse | daṃṣṭrayā kanakaṭaṅkapiśaṅgyā maṇḍalaṃ bhuva ivādivarāhaḥ || 22 ||
दीपयन्नथ नभः किरणौघैः कुङ्कुमारुणपयोधरगौरः । हेमकुम्भ इव पूर्वपयोधेरुन्ममज्ज शनकैस्तुहिनांशुः ॥ २३ ॥
dīpayannatha nabhaḥ kiraṇaughaiḥ kuṅkumāruṇapayodharagauraḥ | hemakumbha iva pūrvapayodherunmamajja śanakaistuhināṃśuḥ || 23 ||
उद्गतेन्दुं अविभिन्नतमिस्रां पश्यति स्म रजनीं अवितृप्तः । व्यंशुकस्फुटमुखीं अतिजिह्मां व्रीडया नववधूं इव लोकः ॥ २४ ॥
udgatenduṃ avibhinnatamisrāṃ paśyati sma rajanīṃ avitṛptaḥ | vyaṃśukasphuṭamukhīṃ atijihmāṃ vrīḍayā navavadhūṃ iva lokaḥ || 24 ||
न प्रसादं उचितं गमिता द्यैर्नोद्धृतं तिमिरं अद्रिवनेभ्यः । दिङ्मुखेषु न च धाम विकीर्णं भूषितैव रजनी हिमभासा ॥ २५ ॥
na prasādaṃ ucitaṃ gamitā dyairnoddhṛtaṃ timiraṃ adrivanebhyaḥ | diṅmukheṣu na ca dhāma vikīrṇaṃ bhūṣitaiva rajanī himabhāsā || 25 ||
मानिनीजनविलोचनपातानुष्णबाष्पकलुषान्प्रतिगृह्णन् । मन्दमन्दं उदितः प्रययौ खं भीतभीत इव शीतमयूखः ॥ २६ ॥
māninījanavilocanapātānuṣṇabāṣpakaluṣānpratigṛhṇan | mandamandaṃ uditaḥ prayayau khaṃ bhītabhīta iva śītamayūkhaḥ || 26 ||
श्लिष्यतः प्रियवधूरुपकण्ठं तारकास्ततकरस्य हिमांशोः । उद्वमन्नभिरराज समन्तादङ्गराग इव लोहितरागः ॥ २७ ॥
śliṣyataḥ priyavadhūrupakaṇṭhaṃ tārakāstatakarasya himāṃśoḥ | udvamannabhirarāja samantādaṅgarāga iva lohitarāgaḥ || 27 ||
प्रेरितः शशधरेण करौघः संहतान्यपि नुनोद तमांसि । क्षीरसिन्धुरिव मन्दरभिन्नः काननान्यविरलोच्चतरूणि ॥ २८ ॥
preritaḥ śaśadhareṇa karaughaḥ saṃhatānyapi nunoda tamāṃsi | kṣīrasindhuriva mandarabhinnaḥ kānanānyaviraloccatarūṇi || 28 ||
शारतां गमितया शशिपादैश्छायया विटपिनां प्रतिपेदे । न्यस्तशुक्लबलिचित्रतलाभिस्तुल्यता वसतिवेश्ममहीभिः ॥ २९ ॥
śāratāṃ gamitayā śaśipādaiśchāyayā viṭapināṃ pratipede | nyastaśuklabalicitratalābhistulyatā vasativeśmamahībhiḥ || 29 ||
आतपे धृतिमता सह वध्वा यामिनीविरहिणा विहगेन । सेहिरे न किरणा हिमरश्मेर्दुःखिते मनसि सर्वं असह्यं ॥ ३० ॥
ātape dhṛtimatā saha vadhvā yāminīvirahiṇā vihagena | sehire na kiraṇā himaraśmerduḥkhite manasi sarvaṃ asahyaṃ || 30 ||
गन्धं उद्धतरजःकणवाही विक्षिपन्विकसतां कुमुदानां । आदुधाव परिलीनविहङ्गा यामिनीमरुदपां वनराजीः ॥ ३१ ॥
gandhaṃ uddhatarajaḥkaṇavāhī vikṣipanvikasatāṃ kumudānāṃ | ādudhāva parilīnavihaṅgā yāminīmarudapāṃ vanarājīḥ || 31 ||
संविधातुं अभिषेकं उदासे मन्मथस्य लसदंशुजलौघः । यामिनीवनितया ततचिह्नः सोत्पलो रजतकुम्भ इवेन्दुः ॥ ३२ ॥
saṃvidhātuṃ abhiṣekaṃ udāse manmathasya lasadaṃśujalaughaḥ | yāminīvanitayā tatacihnaḥ sotpalo rajatakumbha ivenduḥ || 32 ||
ओजसापि खलु नूनं अनूनं नासहायं उपयाति जयश्रीः । यद्विभुः शशिमयूखसखः सन्नाददे विजयि चापं अनङ्गः ॥ ३३ ॥
ojasāpi khalu nūnaṃ anūnaṃ nāsahāyaṃ upayāti jayaśrīḥ | yadvibhuḥ śaśimayūkhasakhaḥ sannādade vijayi cāpaṃ anaṅgaḥ || 33 ||
सद्मनां विरचनाहितशोभैरागतप्रियकथैरपि दूत्यं । संनिकृष्टरतिभिः सुरदारैर्भूषितैरपि विभूषणं ईषे ॥ ३४ ॥
sadmanāṃ viracanāhitaśobhairāgatapriyakathairapi dūtyaṃ | saṃnikṛṣṭaratibhiḥ suradārairbhūṣitairapi vibhūṣaṇaṃ īṣe || 34 ||
न स्रजो रुरुचिरे रमणीभ्यश्चन्दनानि विरहे मदिरा वा । साधनेषु हि रतेरुपधत्ते रम्यतां प्रियसमागम एव ॥ ३५ ॥
na srajo rurucire ramaṇībhyaścandanāni virahe madirā vā | sādhaneṣu hi raterupadhatte ramyatāṃ priyasamāgama eva || 35 ||
प्रस्थिताभिरधिनाथनिवासं ध्वंसितप्रियसखीवचनाभिः । मानिनीभिरपहस्तितधैर्यः सादयन्निव मदोऽवललम्बे ॥ ३६ ॥
prasthitābhiradhināthanivāsaṃ dhvaṃsitapriyasakhīvacanābhiḥ | māninībhirapahastitadhairyaḥ sādayanniva mado'valalambe || 36 ||
कान्तवेश्म बहु संदिशतीभिर्यातं एव रतये रमणीभिः । मन्मथेन परिलुप्तमतीनां प्रायशः स्खलितं अप्युपकारि ॥ ३७ ॥
kāntaveśma bahu saṃdiśatībhiryātaṃ eva rataye ramaṇībhiḥ | manmathena pariluptamatīnāṃ prāyaśaḥ skhalitaṃ apyupakāri || 37 ||
आशु कान्तं अभिसारितवत्या योषितः पुलकरुद्धकपोलं । निर्जिगाय मुखं इन्दुं अखण्डं खण्डपत्रतिलकाकृति कान्त्या ॥ ३८ ॥
āśu kāntaṃ abhisāritavatyā yoṣitaḥ pulakaruddhakapolaṃ | nirjigāya mukhaṃ induṃ akhaṇḍaṃ khaṇḍapatratilakākṛti kāntyā || 38 ||
उच्यतां स वचनीयं अशेषं नेश्वरे परुषता सखि साध्वी । आनयैनं अनुनीय कथं वा विप्रियाणि जनयन्ननुनेयः ॥ ३९ ॥
ucyatāṃ sa vacanīyaṃ aśeṣaṃ neśvare paruṣatā sakhi sādhvī | ānayainaṃ anunīya kathaṃ vā vipriyāṇi janayannanuneyaḥ || 39 ||
किं गतेन न हि युक्तं उपैतुं कः प्रिये सुभगमानिनि मानः । योषितां इति कथासु समेतैः कामिभिर्बहुरसा धृतिरूहे ॥ ४० ॥
kiṃ gatena na hi yuktaṃ upaituṃ kaḥ priye subhagamānini mānaḥ | yoṣitāṃ iti kathāsu sametaiḥ kāmibhirbahurasā dhṛtirūhe || 40 ||
योषितः पुलकरोधि दधत्या घर्मवारि नवसंगमजन्म । कान्तवक्षसि बभूव पतन्त्या मण्डनं लुलितमण्डनतैव ॥ ४१ ॥
yoṣitaḥ pulakarodhi dadhatyā gharmavāri navasaṃgamajanma | kāntavakṣasi babhūva patantyā maṇḍanaṃ lulitamaṇḍanataiva || 41 ||
शीधुपानविधुरासु निगृह्णन्मानं आशु शिथिलीकृतलज्जः । संगतासु दयितैरुपलेभे कामिनीषु मदनो नु मदो नु ॥ ४२ ॥
śīdhupānavidhurāsu nigṛhṇanmānaṃ āśu śithilīkṛtalajjaḥ | saṃgatāsu dayitairupalebhe kāminīṣu madano nu mado nu || 42 ||
द्वारि चक्षुरधिपाणि कपोलौ कीवितं त्वयि कुतः कलहोऽस्याः । कामिनां इति वचः पुनरुक्तं प्रीतये नवनवत्वं इयाय ॥ ४३ ॥
dvāri cakṣuradhipāṇi kapolau kīvitaṃ tvayi kutaḥ kalaho'syāḥ | kāmināṃ iti vacaḥ punaruktaṃ prītaye navanavatvaṃ iyāya || 43 ||
साचि लोचनयुगं नमयन्ती रुन्धती दयितवक्षसि पातं । सुभ्रुवो जनयति स्म विभूषां संगतावुपरराम च लज्जा ॥ ४४ ॥
sāci locanayugaṃ namayantī rundhatī dayitavakṣasi pātaṃ | subhruvo janayati sma vibhūṣāṃ saṃgatāvupararāma ca lajjā || 44 ||
सव्यलीकं अवधीरितखिन्नं प्रस्थितं सपदि कोपपदेन । योषितः सुहृदिव स्म रुणद्धि प्राणनाथं अभिबाष्पनिपातः ॥ ४५ ॥
savyalīkaṃ avadhīritakhinnaṃ prasthitaṃ sapadi kopapadena | yoṣitaḥ suhṛdiva sma ruṇaddhi prāṇanāthaṃ abhibāṣpanipātaḥ || 45 ||
शङ्किताय कृतबाष्पनिपातां ईर्ष्यया विमुखितां दयिताय । मानिनिं अभिमुखाहितचित्तां शंसति स्म घनर्ॐअविभेदः ॥ ४६ ॥
śaṅkitāya kṛtabāṣpanipātāṃ īrṣyayā vimukhitāṃ dayitāya | māniniṃ abhimukhāhitacittāṃ śaṃsati sma ghanaroṃavibhedaḥ || 46 ||
लोलदृष्टि वदनं दयितायाश्चुम्बति प्रियतमे रभसेन । व्रीडया सह विनीवि नितम्बादंशुकं शिथिलतां उपपदे ॥ ४७ ॥
loladṛṣṭi vadanaṃ dayitāyāścumbati priyatame rabhasena | vrīḍayā saha vinīvi nitambādaṃśukaṃ śithilatāṃ upapade || 47 ||
ह्रीतय अगलितनीवि निरस्यन्नन्तरीयं अवलम्बितकाञ्चि । मण्डलीकृतपृथुस्तनभारं सस्वजे दयितया हृदयेशः ॥ ४८ ॥
hrītaya agalitanīvi nirasyannantarīyaṃ avalambitakāñci | maṇḍalīkṛtapṛthustanabhāraṃ sasvaje dayitayā hṛdayeśaḥ || 48 ||
आदृता नखपदैः परिरम्भाश्चुम्बितानि घनदन्तनिपातैः । सौकुमार्यगुणसम्भृतकीर्तिर्वाम एव सुरतेष्वपि कामः ॥ ४९ ॥
ādṛtā nakhapadaiḥ parirambhāścumbitāni ghanadantanipātaiḥ | saukumāryaguṇasambhṛtakīrtirvāma eva surateṣvapi kāmaḥ || 49 ||
पाणिपल्लवविधूननं अन्तः सीत्कृतानि नयनार्धनिमेषाः । योषितां रहसि गद्गदवाचां अस्त्रतां उपययुर्मदनस्य ॥ ५० ॥
pāṇipallavavidhūnanaṃ antaḥ sītkṛtāni nayanārdhanimeṣāḥ | yoṣitāṃ rahasi gadgadavācāṃ astratāṃ upayayurmadanasya || 50 ||
पातुं आहितरतीन्यभिलेषुस्तर्षयन्त्यपुनरुक्तरसानि । सस्मितानि वदनानि वधूनां सोत्पलानि च मधूनि युवानः ॥ ५१ ॥
pātuṃ āhitaratīnyabhileṣustarṣayantyapunaruktarasāni | sasmitāni vadanāni vadhūnāṃ sotpalāni ca madhūni yuvānaḥ || 51 ||
कान्तसंगमपराजितमन्यौ वारुणीरसनशान्तविवादे । मानिनीजन उपाहितसंधौ संदधे धनुषि नेषुं अनङ्गः ॥ ५२ ॥
kāntasaṃgamaparājitamanyau vāruṇīrasanaśāntavivāde | māninījana upāhitasaṃdhau saṃdadhe dhanuṣi neṣuṃ anaṅgaḥ || 52 ||
कुप्यताशु भवतानतचित्ताः कोपितांश्च वरिवस्यत यूनः । इत्यनेक उपदेश इव स्म स्वाद्यते युवतिभिर्मधुवारः ॥ ५३ ॥
kupyatāśu bhavatānatacittāḥ kopitāṃśca varivasyata yūnaḥ | ityaneka upadeśa iva sma svādyate yuvatibhirmadhuvāraḥ || 53 ||
भर्तृभिः प्रणयसम्भ्रमदत्तां वारुणीं अतिरसां रसयित्वा । ह्रीविमोहविरहादुपलेभे पाटवं नु हृदयं नु वधूभिः ॥ ५४ ॥
bhartṛbhiḥ praṇayasambhramadattāṃ vāruṇīṃ atirasāṃ rasayitvā | hrīvimohavirahādupalebhe pāṭavaṃ nu hṛdayaṃ nu vadhūbhiḥ || 54 ||
स्वादितः स्वयं अथैधितमानं लम्भितः प्रियतमैः सह पीतः । आसवः प्रतिपदं प्रमदानां नैकरूपरसतां इव भेजे ॥ ५५ ॥
svāditaḥ svayaṃ athaidhitamānaṃ lambhitaḥ priyatamaiḥ saha pītaḥ | āsavaḥ pratipadaṃ pramadānāṃ naikarūparasatāṃ iva bheje || 55 ||
भ्रूविलाससुभगाननुकर्तुं विभ्रमानिव वधूनयनानां । आददे मृदुविलोकपलाशैरुत्पलैश्चषकवीचिषु कम्पः ॥ ५६ ॥
bhrūvilāsasubhagānanukartuṃ vibhramāniva vadhūnayanānāṃ | ādade mṛduvilokapalāśairutpalaiścaṣakavīciṣu kampaḥ || 56 ||
ओष्ठपल्लवविदंशरुचीनां हृद्यतां उपययौ रमणानां । फुल्ललोचनविनीलसरोजैरङ्गनास्यचषकैर्मधुवारः ॥ ५७ ॥
oṣṭhapallavavidaṃśarucīnāṃ hṛdyatāṃ upayayau ramaṇānāṃ | phullalocanavinīlasarojairaṅganāsyacaṣakairmadhuvāraḥ || 57 ||
प्राप्यते गुणवतापि गुणानां व्यक्तं आश्रयवशेन विशेषः । तत्तथा हि दयिताननदत्तं व्यानशे मधु रसातिशयेन ॥ ५८ ॥
prāpyate guṇavatāpi guṇānāṃ vyaktaṃ āśrayavaśena viśeṣaḥ | tattathā hi dayitānanadattaṃ vyānaśe madhu rasātiśayena || 58 ||
वीक्ष्य रत्नचषकेष्वतिरिक्तां कान्तदन्तपदमण्डनलक्ष्मीं । जज्ञिरे बहुमताः प्रमदानां ओष्ठयावकनुदो मधुवाराः ॥ ५९ ॥
vīkṣya ratnacaṣakeṣvatiriktāṃ kāntadantapadamaṇḍanalakṣmīṃ | jajñire bahumatāḥ pramadānāṃ oṣṭhayāvakanudo madhuvārāḥ || 59 ||
लोचनाधरकृताहृतरागा वासिताननविशेषितगन्धा । वारुणी परगुणात्मगुणानां व्यत्ययं विनिमयं नु वितेने ॥ ६० ॥
locanādharakṛtāhṛtarāgā vāsitānanaviśeṣitagandhā | vāruṇī paraguṇātmaguṇānāṃ vyatyayaṃ vinimayaṃ nu vitene || 60 ||
तुल्यरूपं असितोत्पलं अक्ष्णोः कर्णगं निरुपकारि विदित्वा । योषितः सुहृदिव प्रविभेजे लम्भितेक्षणरुचिर्मदरागः ॥ ६१ ॥
tulyarūpaṃ asitotpalaṃ akṣṇoḥ karṇagaṃ nirupakāri viditvā | yoṣitaḥ suhṛdiva pravibheje lambhitekṣaṇarucirmadarāgaḥ || 61 ||
क्षीणयावकरसोऽप्यतिपानैः कान्तदन्तपदसम्भृतशोभः । आययावतितरां इव वध्वाः सान्द्रतां अधरपल्लवरागः ॥ ६२ ॥
kṣīṇayāvakaraso'pyatipānaiḥ kāntadantapadasambhṛtaśobhaḥ | āyayāvatitarāṃ iva vadhvāḥ sāndratāṃ adharapallavarāgaḥ || 62 ||
रागजान्तनयनेषु नितान्तं विद्रुमारुणकपोलतलेषु । सर्वगापि ददृशे वनितानां दर्पणेष्विव मुखेषु मदश्रीः ॥ ६३ ॥
rāgajāntanayaneṣu nitāntaṃ vidrumāruṇakapolataleṣu | sarvagāpi dadṛśe vanitānāṃ darpaṇeṣviva mukheṣu madaśrīḥ || 63 ||
बद्धकोपविकृतीरपि रामाश्चारुताभिमततां उपनिन्ये । वश्यतां मधुमदो दयितानां आत्मवर्गहितं इच्छति सर्वः ॥ ६४ ॥
baddhakopavikṛtīrapi rāmāścārutābhimatatāṃ upaninye | vaśyatāṃ madhumado dayitānāṃ ātmavargahitaṃ icchati sarvaḥ || 64 ||
वाससां शिथिलतां उपनाभि ह्रीनिरासं अपदे कुपितानि । योषितां विदधती गुणपक्षे निर्ममार्ज मदिरा वचनीयं ॥ ६५ ॥
vāsasāṃ śithilatāṃ upanābhi hrīnirāsaṃ apade kupitāni | yoṣitāṃ vidadhatī guṇapakṣe nirmamārja madirā vacanīyaṃ || 65 ||
भर्तृषूपसखि निक्षिपतीनां आत्मनो मधुमदोद्यमितानां । व्रीडया विफलया वनितानां न स्थितं न विगतं हृदयेषु ॥ ६६ ॥
bhartṛṣūpasakhi nikṣipatīnāṃ ātmano madhumadodyamitānāṃ | vrīḍayā viphalayā vanitānāṃ na sthitaṃ na vigataṃ hṛdayeṣu || 66 ||
रुन्धती नयनवाक्यविकासं सादितो भयकरा परिरम्भे । व्रीडितस्य ललितं युवतीनां क्षीबता बहुगुणैरनुजह्रे ॥ ६७ ॥
rundhatī nayanavākyavikāsaṃ sādito bhayakarā parirambhe | vrīḍitasya lalitaṃ yuvatīnāṃ kṣībatā bahuguṇairanujahre || 67 ||
योषिदुद्धतमनोभवरागा मानवत्यपि ययौ दयिताङ्कं । कारयत्यनिभृता गुणदोषे वारुणी खलु रहस्यविभेदं ॥ ६८ ॥
yoṣiduddhatamanobhavarāgā mānavatyapi yayau dayitāṅkaṃ | kārayatyanibhṛtā guṇadoṣe vāruṇī khalu rahasyavibhedaṃ || 68 ||
आहिते नु मधुना मधुरत्वे चेष्टितस्य गमिते नु विकासं । आबभौ नव इवोद्धतरागः कामिनीष्ववसरः कुसुमेषोः ॥ ६९ ॥
āhite nu madhunā madhuratve ceṣṭitasya gamite nu vikāsaṃ | ābabhau nava ivoddhatarāgaḥ kāminīṣvavasaraḥ kusumeṣoḥ || 69 ||
मा गमन्मदविमूढधियो नः प्रोज्झ्य रन्तुं इति शङ्कितनाथाः । योषितो न मदिरां भृशं ईषुः प्रेम पश्यति भयान्यपदेऽपि ॥ ७० ॥
mā gamanmadavimūḍhadhiyo naḥ projjhya rantuṃ iti śaṅkitanāthāḥ | yoṣito na madirāṃ bhṛśaṃ īṣuḥ prema paśyati bhayānyapade'pi || 70 ||
चित्तनिर्वृतिविधायि विविक्तं मन्मथो मधुमदः शशिभासः । संगमश्च दयितैः स्म नयन्ति प्रेम कां अपि भुवं प्रमदानां ॥ ७१ ॥
cittanirvṛtividhāyi viviktaṃ manmatho madhumadaḥ śaśibhāsaḥ | saṃgamaśca dayitaiḥ sma nayanti prema kāṃ api bhuvaṃ pramadānāṃ || 71 ||
धार्ष्ट्यलङ्घितयथोचितभूमौ निर्दयं विलुलितालकमाल्ये । मानिनीरतिविधौ कुसुमेषुर्मत्तमत्त इव विभ्रमं आप ॥ ७२ ॥
dhārṣṭyalaṅghitayathocitabhūmau nirdayaṃ vilulitālakamālye | māninīratividhau kusumeṣurmattamatta iva vibhramaṃ āpa || 72 ||
शीधुपानविधुरेषु वधूनां विघ्नतां उपगतेषु वपुःषु । ईहितं रतिरसाहितभावं वीतलक्ष्यं अपि कामिषु रेजे ॥ ७३ ॥
śīdhupānavidhureṣu vadhūnāṃ vighnatāṃ upagateṣu vapuḥṣu | īhitaṃ ratirasāhitabhāvaṃ vītalakṣyaṃ api kāmiṣu reje || 73 ||
अन्योन्यरक्तमनसां अथ बिभ्रतीनां चेतोभुवो हरिसखाप्सरसां निदेशं । वैबोधिकध्वनिविभावितपश्चिमार्धा सा संहृतेव परिवृत्तिं इयाय रात्रिः ॥ ७४ ॥
anyonyaraktamanasāṃ atha bibhratīnāṃ cetobhuvo harisakhāpsarasāṃ nideśaṃ | vaibodhikadhvanivibhāvitapaścimārdhā sā saṃhṛteva parivṛttiṃ iyāya rātriḥ || 74 ||
निद्राविनोदितनितान्तरतिक्लमानां आयामिमङ्गलनिनादविबोधितानां । रामासु भाविविरहाकुलितासु यूनां तत्पूर्वतां इव समादधिरे रतानि ॥ ७५ ॥
nidrāvinoditanitāntaratiklamānāṃ āyāmimaṅgalaninādavibodhitānāṃ | rāmāsu bhāvivirahākulitāsu yūnāṃ tatpūrvatāṃ iva samādadhire ratāni || 75 ||
कान्ताजनं सुरतखेदनिमीलिताक्षं संवाहितुं समुपयानिव मन्दमन्दं । हर्म्येषु माल्यमदिरापरिभोगगन्धानाविश्चकार रजनीपरिवृत्तिवायुः ॥ ७६ ॥
kāntājanaṃ suratakhedanimīlitākṣaṃ saṃvāhituṃ samupayāniva mandamandaṃ | harmyeṣu mālyamadirāparibhogagandhānāviścakāra rajanīparivṛttivāyuḥ || 76 ||
आमोदवासितचलाधरपल्लवेषु निद्राकषायितविपाटललोचनेषु । व्यामृष्टपत्त्रतिलकेषु विलासिनीनां शोभां बबन्ध वदनेषु मदावशेषः ॥ ७७ ॥
āmodavāsitacalādharapallaveṣu nidrākaṣāyitavipāṭalalocaneṣu | vyāmṛṣṭapattratilakeṣu vilāsinīnāṃ śobhāṃ babandha vadaneṣu madāvaśeṣaḥ || 77 ||
गतवति नखलेखालक्ष्यतां अङ्गरागे समददयितपीताताम्रबिम्बाधराणां । विरहविधुरं इष्टा सत्सखीवङ्गनानां हृदयं अवललम्बे रात्रिसम्भोगलक्ष्मीः ॥ ७८ ॥
gatavati nakhalekhālakṣyatāṃ aṅgarāge samadadayitapītātāmrabimbādharāṇāṃ | virahavidhuraṃ iṣṭā satsakhīvaṅganānāṃ hṛdayaṃ avalalambe rātrisambhogalakṣmīḥ || 78 ||
Keys: ← → turn the page, J K step through the verses.
Illustration: Verse & Place (Project-owned).