तथाविधेऽनङ्गरसप्रसङ्गे मुखारविन्दे मधुपः प्रियायाः । संभोगवेश्म प्रविशन्तमन्तर्ददर्श पारावतमेकमीशः ॥ १ ॥
tathāvidhe'naṅgarasaprasaṅge mukhāravinde madhupaḥ priyāyāḥ | saṃbhogaveśma praviśantamantardadarśa pārāvatamekamīśaḥ || 1 ||
सर्गः ९
A canto of Kalidasa's Kumarasambhava.
52 versesSanskrit with transliteration
तथाविधेऽनङ्गरसप्रसङ्गे मुखारविन्दे मधुपः प्रियायाः । संभोगवेश्म प्रविशन्तमन्तर्ददर्श पारावतमेकमीशः ॥ १ ॥
tathāvidhe'naṅgarasaprasaṅge mukhāravinde madhupaḥ priyāyāḥ | saṃbhogaveśma praviśantamantardadarśa pārāvatamekamīśaḥ || 1 ||
सुकान्तकान्तामणितानुकारं कूजन्तमाधूर्णितरक्तनेत्रम् । प्रस्फारितोन्नम्रविनम्रकण्ठं मुहुर्मुहुर्न्यञ्चितचारुपुच्छम् ॥ २ ॥
sukāntakāntāmaṇitānukāraṃ kūjantamādhūrṇitaraktanetram | prasphāritonnamravinamrakaṇṭhaṃ muhurmuhurnyañcitacārupuccham || 2 ||
विशृङ्खलं पक्षतियुग्ममीषद्दधानमानन्दगतिं मदेन । शुभ्रांशुवर्ण जटिलाग्रपादमितस्ततो मण्डलकैश्चरन्तम् ॥ ३ ॥
viśṛṅkhalaṃ pakṣatiyugmamīṣaddadhānamānandagatiṃ madena | śubhrāṃśuvarṇa jaṭilāgrapādamitastato maṇḍalakaiścarantam || 3 ||
रतिद्वितीयेन मनोभवेन ह्रदयात्सुधाया प्रविगाह्यमानात् । तं वीक्ष्य फेनस्य चयं नवोत्थमिवाभ्यनन्दत्क्षणमिन्दुमौलिः ॥ ४ ॥
ratidvitīyena manobhavena hradayātsudhāyā pravigāhyamānāt | taṃ vīkṣya phenasya cayaṃ navotthamivābhyanandatkṣaṇamindumauliḥ || 4 ||
तस्याकृतिं कामपि वीक्ष्य दिव्यामन्तर्भवश्छद्यविहंगमग्निम् । विचिन्तयन्संविविदे स देवो भ्रूभङ्गभीमश्च रुषा बभूव ॥ ५ ॥
tasyākṛtiṃ kāmapi vīkṣya divyāmantarbhavaśchadyavihaṃgamagnim | vicintayansaṃvivide sa devo bhrūbhaṅgabhīmaśca ruṣā babhūva || 5 ||
स्वरुपमास्थाय ततो हुताशस्त्रसन्वलत्कम्प कृताञ्जलिः सन् । प्रवेपमानो नितरां स्मरारिमिदं वचो व्यक्तमथाध्युवाच ॥ ६ ॥
svarupamāsthāya tato hutāśastrasanvalatkampa kṛtāñjaliḥ san | pravepamāno nitarāṃ smarārimidaṃ vaco vyaktamathādhyuvāca || 6 ||
असि त्वमेको जगतामधीशः स्वर्गौकसां त्वं विपदो निहंसि । ततः सुरेन्द्रप्रमुखाः प्रभो त्वामुपासते दैत्यवरैर्विधूताः ॥ ७ ॥
asi tvameko jagatāmadhīśaḥ svargaukasāṃ tvaṃ vipado nihaṃsi | tataḥ surendrapramukhāḥ prabho tvāmupāsate daityavarairvidhūtāḥ || 7 ||
त्वया प्रियाप्रेमवशंवदेन शतं व्यतीये सुरतादृतूनाम् । रहः स्थितेन त्वदवीक्षणार्तो दैन्यं परं प्राप सुरैः सुरेन्द्रः ॥ ८ ॥
tvayā priyāpremavaśaṃvadena śataṃ vyatīye suratādṛtūnām | rahaḥ sthitena tvadavīkṣaṇārto dainyaṃ paraṃ prāpa suraiḥ surendraḥ || 8 ||
त्वदीयसेवावसरप्रतीक्षैरभ्यर्थितः शक्रमुखैः सुरैस्त्वाम् । उपागतोऽन्वेष्टुमहं विहंगरुपेण विद्वन्समयोचितेन ॥ ९ ॥
tvadīyasevāvasarapratīkṣairabhyarthitaḥ śakramukhaiḥ suraistvām | upāgato'nveṣṭumahaṃ vihaṃgarupeṇa vidvansamayocitena || 9 ||
इति प्रभो चेतसि संप्रधार्य तन्नोऽपराधं भगवन् क्षमस्व । पराभिभूता वद किं क्षमन्ते कालातिपातं शरणार्थिनोऽमी ॥ १० ॥
iti prabho cetasi saṃpradhārya tanno'parādhaṃ bhagavan kṣamasva | parābhibhūtā vada kiṃ kṣamante kālātipātaṃ śaraṇārthino'mī || 10 ||
प्रभो प्रसीदाशु सृजात्मपुत्रं यं प्राप्य सेनान्यमसौ सुरेन्द्रः । स्वर्लोकलक्ष्मीप्रभुतामवाप्य जगत्त्रयं पाति तव प्रसादात् ॥ ११ ॥
prabho prasīdāśu sṛjātmaputraṃ yaṃ prāpya senānyamasau surendraḥ | svarlokalakṣmīprabhutāmavāpya jagattrayaṃ pāti tava prasādāt || 11 ||
स शंकरस्तामिति जातवेदोविज्ञापनामर्थवतीं निशम्य । अभूत्प्रसन्नः परितोषयन्ति गीर्भिर्गिरिशा रुचिराभिरीशम् ॥ १२ ॥
sa śaṃkarastāmiti jātavedovijñāpanāmarthavatīṃ niśamya | abhūtprasannaḥ paritoṣayanti gīrbhirgiriśā rucirābhirīśam || 12 ||
प्रसन्नचेता मदनान्तकारः स तारकारेर्जयिनो भवाय । शक्रस्य सेनाधिपतेर्जयाय व्यचिन्तयच्चेतसि भावि किंचित् ॥ १३ ॥
prasannacetā madanāntakāraḥ sa tārakārerjayino bhavāya | śakrasya senādhipaterjayāya vyacintayaccetasi bhāvi kiṃcit || 13 ||
युगान्तकालाग्निमिवाविषह्यं परिच्युतं मन्मथरङ्गभङ्गात् । रतान्तरेतः स हिरण्यरेतस्यथोर्ध्वरेतास्तदमोघमाधात् ॥ १४ ॥
yugāntakālāgnimivāviṣahyaṃ paricyutaṃ manmatharaṅgabhaṅgāt | ratāntaretaḥ sa hiraṇyaretasyathordhvaretāstadamoghamādhāt || 14 ||
अथोष्णबाष्पानिलदूषितान्तं विशुद्धमादर्शमिवात्मदेहम् । बभार भूम्ना सहसा पुरारिरेतः परिक्षेपकुवर्णमग्निः ॥ १५ ॥
athoṣṇabāṣpāniladūṣitāntaṃ viśuddhamādarśamivātmadeham | babhāra bhūmnā sahasā purāriretaḥ parikṣepakuvarṇamagniḥ || 15 ||
त्वं सर्वभक्षो भव भीमकर्मा कुष्ठाभिभूतोऽनल धूमगर्भः । इत्थं शशापाद्रिसुता हुताशं रुष्टा रतानन्दसुखस्य भङ्गात् ॥ १६ ॥
tvaṃ sarvabhakṣo bhava bhīmakarmā kuṣṭhābhibhūto'nala dhūmagarbhaḥ | itthaṃ śaśāpādrisutā hutāśaṃ ruṣṭā ratānandasukhasya bhaṅgāt || 16 ||
दक्षस्य शापेन शशी क्षयीव प्लुष्टो हिमेनेव सरोजकोशः । वहन्विरुपं वपुरुग्ररेतश्चयेन वह्निः किल निर्जगाम ॥ १७ ॥
dakṣasya śāpena śaśī kṣayīva pluṣṭo himeneva sarojakośaḥ | vahanvirupaṃ vapurugraretaścayena vahniḥ kila nirjagāma || 17 ||
स पावकालोकरुषा विलक्षां स्मरत्रपास्मेरविनम्रवक्त्राम् । विनोदयामास गिरीन्द्रपुत्रीं श्रृङ्गारगर्भैर्मधुरैर्वचोभिः ॥ १८ ॥
sa pāvakālokaruṣā vilakṣāṃ smaratrapāsmeravinamravaktrām | vinodayāmāsa girīndraputrīṃ śrṛṅgāragarbhairmadhurairvacobhiḥ || 18 ||
हरो विकीर्णं घनघर्मतोयैर्नेत्राञ्जनाङ्कं हृदयप्रियायाः । द्वितीयकौपीनचलाञ्चलेनाहरन्मुखेन्दोरकलङ्किनोऽस्याः ॥ १९ ॥
haro vikīrṇaṃ ghanagharmatoyairnetrāñjanāṅkaṃ hṛdayapriyāyāḥ | dvitīyakaupīnacalāñcalenāharanmukhendorakalaṅkino'syāḥ || 19 ||
मन्देन खिन्नाङ्गुलिना करेण कम्प्रेण तस्या वदनारविन्दात् । परामृशन्घर्मजलं जहार हरः सहेलं व्यजनानिलेन ॥ २० ॥
mandena khinnāṅgulinā kareṇa kampreṇa tasyā vadanāravindāt | parāmṛśangharmajalaṃ jahāra haraḥ sahelaṃ vyajanānilena || 20 ||
रतिश्लथं तत्कबरीकलापमंसावसक्तं विगलत्प्रसूनम् । स पारिजातोद्भवपुष्पमय्या स्त्रजा बबन्धामृतमूर्तिमौलिः ॥ २१ ॥
ratiślathaṃ tatkabarīkalāpamaṃsāvasaktaṃ vigalatprasūnam | sa pārijātodbhavapuṣpamayyā strajā babandhāmṛtamūrtimauliḥ || 21 ||
कपोलपाल्यां मृगनाभिचित्रपत्ररावलीमिन्दुमुखः सुमुख्याः । स्मरस्य सिद्धस्य जगद्विमोहमन्त्राक्षरश्रेणिमिवोल्लिलेख ॥ २२ ॥
kapolapālyāṃ mṛganābhicitrapatrarāvalīmindumukhaḥ sumukhyāḥ | smarasya siddhasya jagadvimohamantrākṣaraśreṇimivollilekha || 22 ||
रथस्य कर्णावभि तन्मुखस्य ताटङ्कचक्रद्वितयं न्यधात्सः । जगज्जिगीषुर्विषमेषुरेष ध्रुवं यमारोहति पुष्पचापः ॥ २३ ॥
rathasya karṇāvabhi tanmukhasya tāṭaṅkacakradvitayaṃ nyadhātsaḥ | jagajjigīṣurviṣameṣureṣa dhruvaṃ yamārohati puṣpacāpaḥ || 23 ||
तस्याः स कण्ठे पिहितस्तनाग्रां न्यधत्त मुक्ताफलहारवल्लीम् । या प्राप मेरुद्वितयस्य मूर्ध्नि स्थितस्य गाङ्गौघयुगस्य लक्ष्मीम् ॥ २४ ॥
tasyāḥ sa kaṇṭhe pihitastanāgrāṃ nyadhatta muktāphalahāravallīm | yā prāpa merudvitayasya mūrdhni sthitasya gāṅgaughayugasya lakṣmīm || 24 ||
नखव्रणश्रेणिवरे बबन्ध नितम्बबिम्बे रशनाकलापम् । चलस्वचेतोमृगबन्धनाय मनोभुवः पाशमिव स्मरारिः ॥ २५ ॥
nakhavraṇaśreṇivare babandha nitambabimbe raśanākalāpam | calasvacetomṛgabandhanāya manobhuvaḥ pāśamiva smarāriḥ || 25 ||
भालेक्षणाग्नौ स्वयमञ्जनं स भङ्क्त्वा दृशोः साधु निवेश्य तस्याः । नवोत्पलाक्ष्याः पुलकोपगूढे कण्ठे विनीलेऽङ्गुलिमुज्जघर्ष ॥ २६ ॥
bhālekṣaṇāgnau svayamañjanaṃ sa bhaṅktvā dṛśoḥ sādhu niveśya tasyāḥ | navotpalākṣyāḥ pulakopagūḍhe kaṇṭhe vinīle'ṅgulimujjagharṣa || 26 ||
अलक्तकं पादसरोरुहाग्रे सरोरुहाक्ष्याः किल संनिवेश्य । स्वमौलिगङ्गासलिलेन हस्तारुणत्वमक्षालयदिन्दुचूडः ॥ २७ ॥
alaktakaṃ pādasaroruhāgre saroruhākṣyāḥ kila saṃniveśya | svamauligaṅgāsalilena hastāruṇatvamakṣālayadinducūḍaḥ || 27 ||
भस्मानुलिप्ते वपुषि स्वकीये सहेलमादर्शतलं विमृज्य । नेपथ्यलक्ष्म्याः परिभावनार्थमदर्शयज्जीवितवल्लभां सः ॥ २८ ॥
bhasmānulipte vapuṣi svakīye sahelamādarśatalaṃ vimṛjya | nepathyalakṣmyāḥ paribhāvanārthamadarśayajjīvitavallabhāṃ saḥ || 28 ||
प्रियेण दत्ते मणिदर्पणे सा संभोगचिह्नं स्ववपुर्विभाव्य । त्रपावती तत्र घनानुरागं रोमाञ्चदम्भेन बहिर्बभार ॥ २९ ॥
priyeṇa datte maṇidarpaṇe sā saṃbhogacihnaṃ svavapurvibhāvya | trapāvatī tatra ghanānurāgaṃ romāñcadambhena bahirbabhāra || 29 ||
नेपथ्यलक्ष्मीं दयितोपक्लृप्तां सस्मेरमादर्शतले विलोक्य । अमंस्त सौभाग्यवतीषु धुर्यमात्मानमुद्धूतविलक्षभावा ॥ ३० ॥
nepathyalakṣmīṃ dayitopaklṛptāṃ sasmeramādarśatale vilokya | amaṃsta saubhāgyavatīṣu dhuryamātmānamuddhūtavilakṣabhāvā || 30 ||
अन्तः प्रविश्यावसरेऽथ तत्र स्निग्धे वयस्ये विजया जया च । सुसंपदोपाचरतां कलानामङ्के स्थितां तां शशिखण्डमौलेः ॥ ३१ ॥
antaḥ praviśyāvasare'tha tatra snigdhe vayasye vijayā jayā ca | susaṃpadopācaratāṃ kalānāmaṅke sthitāṃ tāṃ śaśikhaṇḍamauleḥ || 31 ||
व्यधुर्बहिर्मङ्गलगानमुच्चैर्वैतालिकाश्चित्रचरित्रचारु । जगुश्च गन्धर्वगणाः सशङ्खस्वनं प्रमोदाय पिनाकपाणेः ॥ ३२ ॥
vyadhurbahirmaṅgalagānamuccairvaitālikāścitracaritracāru | jaguśca gandharvagaṇāḥ saśaṅkhasvanaṃ pramodāya pinākapāṇeḥ || 32 ||
ततः स्वसेवावसरे सुराणां गणांस्तदालोकनतत्पराणाम् । द्वारि प्रविश्य प्रणतोऽथ नन्दी निवेदयामास कृताञ्जलिः सन् ॥ ३३ ॥
tataḥ svasevāvasare surāṇāṃ gaṇāṃstadālokanatatparāṇām | dvāri praviśya praṇato'tha nandī nivedayāmāsa kṛtāñjaliḥ san || 33 ||
महेश्वरो मानसराजहंसीं करे दधानस्तनयां हिमाद्रेः । संभोगलीलालयतः सहेलं हरो बहिस्तानभि निर्जगाम ॥ ३४ ॥
maheśvaro mānasarājahaṃsīṃ kare dadhānastanayāṃ himādreḥ | saṃbhogalīlālayataḥ sahelaṃ haro bahistānabhi nirjagāma || 34 ||
क्रमान्महेन्द्रप्रमुखाः प्रणेमुः शिरोनिबद्धाञ्जलयो महेशम् । प्रालेयशैलाधिपतेस्तनूजां देवीं च लोकत्रयमातरं ते ॥ ३५ ॥
kramānmahendrapramukhāḥ praṇemuḥ śironibaddhāñjalayo maheśam | prāleyaśailādhipatestanūjāṃ devīṃ ca lokatrayamātaraṃ te || 35 ||
यथागतं तान्विबुधान्विसृज्य प्रसाद्य मानक्रियया प्रतस्थे । स नन्दिना दत्तभुजोऽधिरुह्य वृषं वृषाङ्कः सह शैलपुत्र्या ॥ ३६ ॥
yathāgataṃ tānvibudhānvisṛjya prasādya mānakriyayā pratasthe | sa nandinā dattabhujo'dhiruhya vṛṣaṃ vṛṣāṅkaḥ saha śailaputryā || 36 ||
मनोतिवेगेन ककुद्मता स प्रतिष्ठमानो गगनाध्वनोऽन्तः । वैमानिकैः साञ्जलिभिर्ववन्दे विहारहेलागतिभिर्गिरीशः ॥ ३७ ॥
manotivegena kakudmatā sa pratiṣṭhamāno gaganādhvano'ntaḥ | vaimānikaiḥ sāñjalibhirvavande vihārahelāgatibhirgirīśaḥ || 37 ||
स्वर्वाहिनीवारिविहारचारी रतान्तनारीश्रमशान्तिकारी । तौ पारिजातप्रसवप्रसङ्गो मरुत्सिषेवे गिरीजागिरीशौ ॥ ३८ ॥
svarvāhinīvārivihāracārī ratāntanārīśramaśāntikārī | tau pārijātaprasavaprasaṅgo marutsiṣeve girījāgirīśau || 38 ||
पिनाकिनापि स्फटिकाचलेन्द्रः कैलासनामा कलिताम्बरांशः । धृतार्धसोमोऽद्भुतभोगिभोगो विभूतिधारी स्व इव प्रपेदे ॥ ३९ ॥
pinākināpi sphaṭikācalendraḥ kailāsanāmā kalitāmbarāṃśaḥ | dhṛtārdhasomo'dbhutabhogibhogo vibhūtidhārī sva iva prapede || 39 ||
विलोक्य यत्र स्फटिकरय भित्तौ सिद्धाङ्गनाः स्वं प्रतिबिम्बमारात् । भ्रान्त्या परस्या विमुखीभवन्ति प्रियेषु मानग्रहिला नमत्सु ॥ ४० ॥
vilokya yatra sphaṭikaraya bhittau siddhāṅganāḥ svaṃ pratibimbamārāt | bhrāntyā parasyā vimukhībhavanti priyeṣu mānagrahilā namatsu || 40 ||
सुबिम्बितस्य स्फटिकांशुगुप्तेश्चन्द्रस्य चिह्नप्रकरः करोति । गौर्यार्पितस्येव रसेन यत्र कस्तूरिकायाः शकलस्य लीलाम् ॥ ४१ ॥
subimbitasya sphaṭikāṃśugupteścandrasya cihnaprakaraḥ karoti | gauryārpitasyeva rasena yatra kastūrikāyāḥ śakalasya līlām || 41 ||
यदीयभित्तौ प्रतिबिम्बिताङ्गमात्मानमालोक्य रुषा करीन्द्राः । मत्तान्यकुम्भिभ्रमतोऽतिभीमदन्ताभिघातव्यसनं वहन्ति ॥ ४२ ॥
yadīyabhittau pratibimbitāṅgamātmānamālokya ruṣā karīndrāḥ | mattānyakumbhibhramato'tibhīmadantābhighātavyasanaṃ vahanti || 42 ||
निशासु यत्र प्रतिबिम्बितानि ताराकुलानि स्फटिकालयेषु । दृष्ट्वा रतान्तच्युततारहारयुक्ताभ्रमं बिभ्रति सिद्धवध्वः ॥ ४३ ॥
niśāsu yatra pratibimbitāni tārākulāni sphaṭikālayeṣu | dṛṣṭvā ratāntacyutatārahārayuktābhramaṃ bibhrati siddhavadhvaḥ || 43 ||
नभश्चरीमण्डनर्दपणश्रीः सुधानिधिर्मूर्धनि यस्य तिष्ठन् । अनर्ध्यचूडामणितामुपैति शैलाधिनाथस्य शिवालयस्य ॥ ४४ ॥
nabhaścarīmaṇḍanardapaṇaśrīḥ sudhānidhirmūrdhani yasya tiṣṭhan | anardhyacūḍāmaṇitāmupaiti śailādhināthasya śivālayasya || 44 ||
समीयिवांसो रहसि स्मरार्ता रिरंसवो यत्र सुराः प्रियाभिः । एकाकिनोऽपि प्रतिबिम्बभाजो विभान्ति भूयोभिरिवान्विताः स्वैः ॥ ४५ ॥
samīyivāṃso rahasi smarārtā riraṃsavo yatra surāḥ priyābhiḥ | ekākino'pi pratibimbabhājo vibhānti bhūyobhirivānvitāḥ svaiḥ || 45 ||
देवोऽपि गौर्या सह चन्द्रमौलिर्यदृच्छया स्फाटिकशैलश्रृङ्गे । श्रृङ्गारचेष्टाभिरनारताभिर्मनोहराभिर्व्यहरच्चिराय ॥ ४६ ॥
devo'pi gauryā saha candramauliryadṛcchayā sphāṭikaśailaśrṛṅge | śrṛṅgāraceṣṭābhiranāratābhirmanoharābhirvyaharaccirāya || 46 ||
देवस्य तस्य स्मरसूदनस्य हस्तं समालिङ्ग्य सुविभ्रमश्रीः । सा नन्दिना वेत्रभृतोपदिष्टमार्गा पुरोगेण कलं चचाल ॥ ४७ ॥
devasya tasya smarasūdanasya hastaṃ samāliṅgya suvibhramaśrīḥ | sā nandinā vetrabhṛtopadiṣṭamārgā purogeṇa kalaṃ cacāla || 47 ||
चलच्छिखाग्रो विकटाङ्गभङ्गः सुदन्तुरः शुक्लसुतीक्ष्णतुण्डः । भ्रुवोपदिष्टः स तु शङ्करेण तस्या विनोदाय ननर्त भृङ्गी ॥ ४८ ॥
calacchikhāgro vikaṭāṅgabhaṅgaḥ sudanturaḥ śuklasutīkṣṇatuṇḍaḥ | bhruvopadiṣṭaḥ sa tu śaṅkareṇa tasyā vinodāya nanarta bhṛṅgī || 48 ||
कण्ठस्थलीलोलकपालमाला दंष्ट्राकरालाननमभ्यनृत्यत् । प्रीतेन तेन प्रभुणा नियुक्ता काली कलत्रस्य मुदे प्रियस्य ॥ ४९ ॥
kaṇṭhasthalīlolakapālamālā daṃṣṭrākarālānanamabhyanṛtyat | prītena tena prabhuṇā niyuktā kālī kalatrasya mude priyasya || 49 ||
भयंकरौ तौ विकटं नदन्तौ विलोक्य बाला भयविह्वलाङ्गी । सरागमुत्सङ्गमनङ्गशत्रोर्गाढं प्रसह्य स्वयमालिलिङ्ग ॥ ५० ॥
bhayaṃkarau tau vikaṭaṃ nadantau vilokya bālā bhayavihvalāṅgī | sarāgamutsaṅgamanaṅgaśatrorgāḍhaṃ prasahya svayamāliliṅga || 50 ||
उत्तुङ्गपीनस्तनपिण्डपीडं ससंभ्रमं तत्परिरम्भमीशः । प्रपद्य सद्य पुलकोपगूढः स्मरेण रुढप्रमदो ममाद ॥ ५१ ॥
uttuṅgapīnastanapiṇḍapīḍaṃ sasaṃbhramaṃ tatparirambhamīśaḥ | prapadya sadya pulakopagūḍhaḥ smareṇa ruḍhapramado mamāda || 51 ||
इति गिरितनुजाविलासलीलाविविधविभङ्गिभिरेष तोषितः सन् । अमृतकरशिरोमणिर्गिरीन्द्रे कृतवसतिर्वशिभिर्गणैर्ननन्द ॥ ५२ ॥
iti giritanujāvilāsalīlāvividhavibhaṅgibhireṣa toṣitaḥ san | amṛtakaraśiromaṇirgirīndre kṛtavasatirvaśibhirgaṇairnananda || 52 ||
Keys: ← → turn the page, J K step through the verses.
Illustration: Verse & Place (Project-owned).