सूत उवाच । स्नात्वा देवं नमस्कृत्य देवदेवमुमापतिम् । दिव्येन चक्षुषारुद्रां नीललोहितमीश्वरम् ॥ १ ॥
sūta uvāca | snātvā devaṃ namaskṛtya devadevamumāpatim | divyena cakṣuṣārudrāṃ nīlalohitamīśvaram || 1 ||
उत्तरभागः · अध्यायः २८
A chapter of the Linga Purana.
96 versesSanskrit with transliteration
सूत उवाच । स्नात्वा देवं नमस्कृत्य देवदेवमुमापतिम् । दिव्येन चक्षुषारुद्रां नीललोहितमीश्वरम् ॥ १ ॥
sūta uvāca | snātvā devaṃ namaskṛtya devadevamumāpatim | divyena cakṣuṣārudrāṃ nīlalohitamīśvaram || 1 ||
दृष्ट्वा वरदं रुद्राध्यायेन शंकरम् । देवोऽपि तुष्ट्या निर्वाणं राज्यांते कर्मणैव तु ॥ २ ॥
dṛṣṭvā varadaṃ rudrādhyāyena śaṃkaram | devo'pi tuṣṭyā nirvāṇaṃ rājyāṃte karmaṇaiva tu || 2 ||
तवा स्तीति सकृच्चोक्त्वा तत्रैवांतरधीयत । स्वायंभुवो मनुर्देवं नमस्कृत्य वृषध्वजम् ॥ ३ ॥
tavā stīti sakṛccoktvā tatraivāṃtaradhīyata | svāyaṃbhuvo manurdevaṃ namaskṛtya vṛṣadhvajam || 3 ||
आरुरोह महामेरुं महावृषमिवेश्वरः । तत्र देवं हिरम्याभं योगैश्वर्यसमन्वितम् ॥ ४ ॥
āruroha mahāmeruṃ mahāvṛṣamiveśvaraḥ | tatra devaṃ hiramyābhaṃ yogaiśvaryasamanvitam || 4 ||
सनत्कुमारं वरदमपश्यद्ब्रह्मणः सुतम् । नमश्चकार वरदं ब्रह्मण्यं ब्रह्मरूपिणम् ॥ ५ ॥
sanatkumāraṃ varadamapaśyadbrahmaṇaḥ sutam | namaścakāra varadaṃ brahmaṇyaṃ brahmarūpiṇam || 5 ||
कृतांजलिपुटो भूत्वा तुष्टाव च महाद्युतिः । सोऽपि दृष्ट्वा मनुं देवो हृष्टरोमाभवन्मुनिः ॥ ६ ॥
kṛtāṃjalipuṭo bhūtvā tuṣṭāva ca mahādyutiḥ | so'pi dṛṣṭvā manuṃ devo hṛṣṭaromābhavanmuniḥ || 6 ||
सनत्कुमारः प्राहेदं घृणया च घृणानिधे । सनत्कुमार उवाच । दृष्ट्वा सर्वेश्वराच्छांताच्छंकरान्नीललोहितात् ॥ ७ ॥
sanatkumāraḥ prāhedaṃ ghṛṇayā ca ghṛṇānidhe | sanatkumāra uvāca | dṛṣṭvā sarveśvarācchāṃtācchaṃkarānnīlalohitāt || 7 ||
लब्ध्वाभिषेकं संप्राप्तो विवक्षुर्वद यद्यपि । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा प्रणिपत्य कृतांजलिः ॥ ८ ॥
labdhvābhiṣekaṃ saṃprāpto vivakṣurvada yadyapi | tasya tadvacanaṃ śrutvā praṇipatya kṛtāṃjaliḥ || 8 ||
विज्ञापयामास कथं कर्मणा निर्वृतिर्विभो । वक्तुमर्हसि चास्माकं कर्मणा केवलेन च ॥ ९ ॥
vijñāpayāmāsa kathaṃ karmaṇā nirvṛtirvibho | vaktumarhasi cāsmākaṃ karmaṇā kevalena ca || 9 ||
ज्ञानेन निर्वृतिः सिद्धा विभो मिश्रेण वा क्कचित् । अथ तस्य वचः श्रुत्वा श्रुतिसारविदां निधिः ॥ १० ॥
jñānena nirvṛtiḥ siddhā vibho miśreṇa vā kkacit | atha tasya vacaḥ śrutvā śrutisāravidāṃ nidhiḥ || 10 ||
सनत्कुमारो भगवान्कर्मणा निर्वृतिंक्रमात् । मिश्रेण च क्रमादेव क्षणाज्ज्ञानेन वै मुने ॥ ११ ॥
sanatkumāro bhagavānkarmaṇā nirvṛtiṃkramāt | miśreṇa ca kramādeva kṣaṇājjñānena vai mune || 11 ||
पुराऽमानेन चोष्ट्रत्वमगमं नंदिनः प्रभोः । शापात्पुनः प्रसादाद्धि शिवमभ्यर्च्य शंकरम् ॥ १२ ॥
purā'mānena coṣṭratvamagamaṃ naṃdinaḥ prabhoḥ | śāpātpunaḥ prasādāddhi śivamabhyarcya śaṃkaram || 12 ||
प्रसादान्नंदिनस्तस्य कर्मणैव सुतोह्यहम् । श्रुत्वोत्तमां गतिं दिव्यामवस्थां प्राप्तवानहम् ॥ १३ ॥
prasādānnaṃdinastasya karmaṇaiva sutohyaham | śrutvottamāṃ gatiṃ divyāmavasthāṃ prāptavānaham || 13 ||
शिवार्चनप्रकारेण शिवधर्मेण नान्यथा । राज्ञां षोडशदानानि नंदिना कथितानि च ॥ १४ ॥
śivārcanaprakāreṇa śivadharmeṇa nānyathā | rājñāṃ ṣoḍaśadānāni naṃdinā kathitāni ca || 14 ||
धर्मकामार्थमुक्त्यर्थं कर्मणैव महात्मना । तुलादिरोहणाद्यानि श्रृणु तानि यतातथम् ॥ १५ ॥
dharmakāmārthamuktyarthaṃ karmaṇaiva mahātmanā | tulādirohaṇādyāni śrṛṇu tāni yatātatham || 15 ||
ग्रहणादिषु कालेषु शुभदेशेषु शोभनम् । विंशद्धस्तप्रमाणेन मंडपं कूटमेव च ॥ १६ ॥
grahaṇādiṣu kāleṣu śubhadeśeṣu śobhanam | viṃśaddhastapramāṇena maṃḍapaṃ kūṭameva ca || 16 ||
यथाष्टादशहस्तेन कलाहस्तेन वा पुनः । कृत्वा वेदिं तथा मध्ये नवहस्तप्रमाणतः ॥ १७ ॥
yathāṣṭādaśahastena kalāhastena vā punaḥ | kṛtvā vediṃ tathā madhye navahastapramāṇataḥ || 17 ||
अष्टहस्तेन वा कार्या सप्तहस्तेन वा पुनः । द्विहस्ता सार्धहस्ता वा वेदिका चातिशोभना ॥ १८ ॥
aṣṭahastena vā kāryā saptahastena vā punaḥ | dvihastā sārdhahastā vā vedikā cātiśobhanā || 18 ||
द्वादशस्तंभसंयुक्ता साधुरम्या भ्रमंतिका । परितो नव कुंडानि चतुरस्राणि कारयेत् ॥ १९ ॥
dvādaśastaṃbhasaṃyuktā sādhuramyā bhramaṃtikā | parito nava kuṃḍāni caturasrāṇi kārayet || 19 ||
एंद्रिकेशानयोर्मध्ये प्रधानं ब्रह्मणः सुता । अथवा चतुरस्रं च योन्याकारमतः परम् ॥ २० ॥
eṃdrikeśānayormadhye pradhānaṃ brahmaṇaḥ sutā | athavā caturasraṃ ca yonyākāramataḥ param || 20 ||
स्त्रीणां कुंडानि विप्रेंद्रा योन्याकाराणि कारयेत् । अर्धचंद्रं त्रिकोणं च वर्तुलं कुंडमेव च ॥ २१ ॥
strīṇāṃ kuṃḍāni vipreṃdrā yonyākārāṇi kārayet | ardhacaṃdraṃ trikoṇaṃ ca vartulaṃ kuṃḍameva ca || 21 ||
षडस्रं सर्वतो वापि त्रिकोणं पद्मसन्निभम् । अष्टास्रं सर्वमाने तु स्थंडिलं केवलं तु वा ॥ २२ ॥
ṣaḍasraṃ sarvato vāpi trikoṇaṃ padmasannibham | aṣṭāsraṃ sarvamāne tu sthaṃḍilaṃ kevalaṃ tu vā || 22 ||
चतुर्द्वारसमोपेतं चतुस्तोरणभूषितम् । दिग्गजाष्टकसंयुक्तं दर्भमालासमावृतम् ॥ २३ ॥
caturdvārasamopetaṃ catustoraṇabhūṣitam | diggajāṣṭakasaṃyuktaṃ darbhamālāsamāvṛtam || 23 ||
अष्टमंगलसंयुक्तं वितानोपरिशोभितम् । तुलास्तंभद्रुमाश्चात्र बिल्वादीनि विशेषतः ॥ २४ ॥
aṣṭamaṃgalasaṃyuktaṃ vitānopariśobhitam | tulāstaṃbhadrumāścātra bilvādīni viśeṣataḥ || 24 ||
बिल्वाश्वत्थपलाशाद्याः केवलं खादिरं तु वा । येन स्तंभः कृतः पूर्वं तेन सर्वं तु कारयेत् ॥ २५ ॥
bilvāśvatthapalāśādyāḥ kevalaṃ khādiraṃ tu vā | yena staṃbhaḥ kṛtaḥ pūrvaṃ tena sarvaṃ tu kārayet || 25 ||
अथवा मिश्रमार्गेण वेणुना वा प्रकल्पयेत् । अष्टहस्तप्रमाणं तु हस्तद्वयसमायुतम् ॥ २६ ॥
athavā miśramārgeṇa veṇunā vā prakalpayet | aṣṭahastapramāṇaṃ tu hastadvayasamāyutam || 26 ||
तुलास्तंभस्य विष्कंभोऽनाहतस्त्रिगुणोमतः । द्वयंगुलेन विहीनं तु सुवृत्तं निर्व्रणं तथा ॥ २७ ॥
tulāstaṃbhasya viṣkaṃbho'nāhatastriguṇomataḥ | dvayaṃgulena vihīnaṃ tu suvṛttaṃ nirvraṇaṃ tathā || 27 ||
उभयोरंतरं चैव षड्ढस्तं नृपते स्मृतम् । द्वोयश्चतुर्हस्तकृतमंतरं स्तंभयोरपि ॥ २८ ॥
ubhayoraṃtaraṃ caiva ṣaḍḍhastaṃ nṛpate smṛtam | dvoyaścaturhastakṛtamaṃtaraṃ staṃbhayorapi || 28 ||
षड्स्तमंतरं ज्ञेयं स्तंभयोरुपरि स्थितम् । वितास्तिमात्रं विस्तारो विष्कंभस्तावदुत्तरम् ॥ २९ ॥
ṣaḍstamaṃtaraṃ jñeyaṃ staṃbhayorupari sthitam | vitāstimātraṃ vistāro viṣkaṃbhastāvaduttaram || 29 ||
स्तंभयोस्तु प्रमाणेन उत्तरद्वारसम्मितम् । षट्त्रिंशन्मात्रसंयुक्तं व्यायामं तु तुलात्मकम् ॥ ३० ॥
staṃbhayostu pramāṇena uttaradvārasammitam | ṣaṭtriṃśanmātrasaṃyuktaṃ vyāyāmaṃ tu tulātmakam || 30 ||
विष्कंभमष्टमात्रं तु यवपंटकसंयुतम् । षट्त्रिंशन्मात्रनाभं स्यान्निर्माणाद्वर्तुलं शुभम् ॥ ३१ ॥
viṣkaṃbhamaṣṭamātraṃ tu yavapaṃṭakasaṃyutam | ṣaṭtriṃśanmātranābhaṃ syānnirmāṇādvartulaṃ śubham || 31 ||
अग्रे मूले च मध्ये च हेमपट्टेन बंदयेत् । पट्टमध्ये प्रकर्तव्यमवलंबनकत्रयम् ॥ ३२ ॥
agre mūle ca madhye ca hemapaṭṭena baṃdayet | paṭṭamadhye prakartavyamavalaṃbanakatrayam || 32 ||
ताम्रेण च प्रकर्तव्यमवलंबनकत्रयम् । आरेण वा प्रकर्तव्यमायसं नैव कारयेत् ॥ ३३ ॥
tāmreṇa ca prakartavyamavalaṃbanakatrayam | āreṇa vā prakartavyamāyasaṃ naiva kārayet || 33 ||
मध्ये चोर्ध्वमुखं कार्यमवलंबः सुशोभनः । रश्मिभिस्तोरणाग्रे वा बंधयेच्च विधानतः ॥ ३४ ॥
madhye cordhvamukhaṃ kāryamavalaṃbaḥ suśobhanaḥ | raśmibhistoraṇāgre vā baṃdhayecca vidhānataḥ || 34 ||
जिह्वामेकां तुलामध्ये तारेणं तु विधीयते । उत्तरस्य च मध्ये च शंकुं दृढमनुत्तमम् ॥ ३५ ॥
jihvāmekāṃ tulāmadhye tāreṇaṃ tu vidhīyate | uttarasya ca madhye ca śaṃkuṃ dṛḍhamanuttamam || 35 ||
वितानेनोपरि च्छाद्य दृढं सम्यक्प्रयोजयेत् । संकोः सुषिरसंपन्नं वलयं कारयेन्मुने ॥ ३६ ॥
vitānenopari cchādya dṛḍhaṃ samyakprayojayet | saṃkoḥ suṣirasaṃpannaṃ valayaṃ kārayenmune || 36 ||
तुलामध्ये वितानेन तुलयालंबके तथा । वलयेन प्रयोक्तव्यं कुंडलं वावलंबनम् ॥ ३७ ॥
tulāmadhye vitānena tulayālaṃbake tathā | valayena prayoktavyaṃ kuṃḍalaṃ vāvalaṃbanam || 37 ||
सुदृढं च तुलामध्ये नवमांगुलमानतः । पट्टस्यैव तु विस्तारं पंचमात्रप्रमाणतः ॥ ३८ ॥
sudṛḍhaṃ ca tulāmadhye navamāṃgulamānataḥ | paṭṭasyaiva tu vistāraṃ paṃcamātrapramāṇataḥ || 38 ||
अपरौ सुदृढौ पिंडौ शुभद्रव्येण कारयेत् । शिक्याधस्तात्प्रकर्तव्यौ पंचप्रादेश विस्तरौ । सहस्रेण तु कर्तव्यौ पलानां धारकावुभौ ॥ ३९ ॥
aparau sudṛḍhau piṃḍau śubhadravyeṇa kārayet | śikyādhastātprakartavyau paṃcaprādeśa vistarau | sahasreṇa tu kartavyau palānāṃ dhārakāvubhau || 39 ||
शतष्टकेन वा कुर्यात्पलैः षट्शतमेव वा । चतुस्तालं च कर्तव्यो विस्तारोमद्यमस्तथा ॥ ४० ॥
śataṣṭakena vā kuryātpalaiḥ ṣaṭśatameva vā | catustālaṃ ca kartavyo vistāromadyamastathā || 40 ||
सार्धत्रितालविस्तारः कलशस्य विधियते । बध्नीयात्पंचपात्रं तु त्रिमात्रं षट्कमुच्यते ॥ ४१ ॥
sārdhatritālavistāraḥ kalaśasya vidhiyate | badhnīyātpaṃcapātraṃ tu trimātraṃ ṣaṭkamucyate || 41 ||
चतुर्द्वारसमोपेतं द्वारमंगुलमात्रकम् । कुंडलैश्च समोपेतैः शुक्लशुद्धसमन्वितैः ॥ ४२ ॥
caturdvārasamopetaṃ dvāramaṃgulamātrakam | kuṃḍalaiśca samopetaiḥ śuklaśuddhasamanvitaiḥ || 42 ||
कुंडलेकुंडले कार्यं श्रृंखलापरिमंडलम् । श्रृंखलाधारवलयमवलं बेन योजयेत् ॥ ४३ ॥
kuṃḍalekuṃḍale kāryaṃ śrṛṃkhalāparimaṃḍalam | śrṛṃkhalādhāravalayamavalaṃ bena yojayet || 43 ||
प्रादेशं वा चतुर्मात्रं भूमेस्त्यक्त्वावलंबयेत् । घटौ पुरुषमात्रौ तु कर्तव्यौ शोभनावुभौ ॥ ४४ ॥
prādeśaṃ vā caturmātraṃ bhūmestyaktvāvalaṃbayet | ghaṭau puruṣamātrau tu kartavyau śobhanāvubhau || 44 ||
तौ वालुकाभिः संपूर्य शिवं तत्र विनिःक्षिपेत् । द्विहस्तमात्रमवटे स्थापनीयौ प्रयत्नतः ॥ ४५ ॥
tau vālukābhiḥ saṃpūrya śivaṃ tatra viniḥkṣipet | dvihastamātramavaṭe sthāpanīyau prayatnataḥ || 45 ||
निःशेषं पूरयोद्विद्वान्वालुकाभिः समंततः । येन निश्चलतां गच्छेत्तेन मार्गेण कारयेत् ॥ ४६ ॥
niḥśeṣaṃ pūrayodvidvānvālukābhiḥ samaṃtataḥ | yena niścalatāṃ gacchettena mārgeṇa kārayet || 46 ||
श्रूयतां परमं गुह्यं वेदिकोपरिमंडलम् । अष्टमांगुलसंयुक्तं मंगलाकुरशोभितम् ॥ ४७ ॥
śrūyatāṃ paramaṃ guhyaṃ vedikoparimaṃḍalam | aṣṭamāṃgulasaṃyuktaṃ maṃgalākuraśobhitam || 47 ||
फलपुष्पसमाकीर्णं धूपदीपसमन्वितम् । वेदिमध्ये प्रकर्तव्यं दर्पणोदरसन्निभम् ॥ ४८ ॥
phalapuṣpasamākīrṇaṃ dhūpadīpasamanvitam | vedimadhye prakartavyaṃ darpaṇodarasannibham || 48 ||
आलिखेन्मंडलं पूर्वं चतुर्द्वारसमन्वितम् । शोभोपशोभासंपन्नं कर्णिकाकेसरान्वितम् ॥ ४९ ॥
ālikhenmaṃḍalaṃ pūrvaṃ caturdvārasamanvitam | śobhopaśobhāsaṃpannaṃ karṇikākesarānvitam || 49 ||
वर्णजातिसमोपेतं पंचवर्णं तु कारयेत् । वज्रं प्रागंतरे भागे आग्नेय्यां शक्तिमुज्ज्वलाम् ॥ ५० ॥
varṇajātisamopetaṃ paṃcavarṇaṃ tu kārayet | vajraṃ prāgaṃtare bhāge āgneyyāṃ śaktimujjvalām || 50 ||
आलिखेद्दक्षिणे दंडं नैर्ऋत्यां खङ्गमालिखेत् । पाशश्च वारुणे लेख्यो ध्वजं वै वायुगोचरे ॥ ५१ ॥
ālikheddakṣiṇe daṃḍaṃ nairṛtyāṃ khaṅgamālikhet | pāśaśca vāruṇe lekhyo dhvajaṃ vai vāyugocare || 51 ||
कौबेर्यां तु गदा लेख्या ऐशान्यां शूलमालिखेत् । शूलस्य वामदेशेन चक्रं पद्मं तु दक्षिणे ॥ ५२ ॥
kauberyāṃ tu gadā lekhyā aiśānyāṃ śūlamālikhet | śūlasya vāmadeśena cakraṃ padmaṃ tu dakṣiṇe || 52 ||
एवं लिखित्वा पश्चाच्च होमकर्मसमाचरेत् । प्रधानहोमं गायत्र्या स्वाहा शक्राय वह्नेये ॥ ५३ ॥
evaṃ likhitvā paścācca homakarmasamācaret | pradhānahomaṃ gāyatryā svāhā śakrāya vahneye || 53 ||
यमाय राक्षसेशाय वरुणाय च वायवे । कुबेरायेश्वरायाथ विष्णवे ब्रह्मणे पुनः ॥ ५४ ॥
yamāya rākṣaseśāya varuṇāya ca vāyave | kuberāyeśvarāyātha viṣṇave brahmaṇe punaḥ || 54 ||
स्वाहांतं प्रणवेनैव होतव्यं विधिपूर्वकम् । स्वशाखाग्निमुखेनैव जयादिप्रतिसंयुतम् ॥ ५५ ॥
svāhāṃtaṃ praṇavenaiva hotavyaṃ vidhipūrvakam | svaśākhāgnimukhenaiva jayādipratisaṃyutam || 55 ||
स्विष्टांतं सर्वकार्याणि कारयेद्विधिवत्तदा । सर्वहोमाग्रहोमे च समित्पालाशमुच्यते । एकविंशतिसंख्यातं मंत्रेणानेन होमयेत् ॥ ५६ ॥
sviṣṭāṃtaṃ sarvakāryāṇi kārayedvidhivattadā | sarvahomāgrahome ca samitpālāśamucyate | ekaviṃśatisaṃkhyātaṃ maṃtreṇānena homayet || 56 ||
अयंतइध्मआत्माजातवेदस्तेने ध्यस्ववर्धस्वचेद्धवर्धयचास्मान्प्रजयापशुभिर्ब्रह्मवर्चसेनान्नाद्येनसमेधयस्वाहा भूः स्वाहा भुवःस्वाहा स्वः । स्वाहा भूर्भुवः स्वस्तथैव च । समिद्धोमश्च चरुणा घृतस्य च यथाक्रमम् । शुक्लान्नपायसं चैव मुद्गान्नं चरवः स्मृताः ॥ ५७ ॥
ayaṃtaidhmaātmājātavedastene dhyasvavardhasvaceddhavardhayacāsmānprajayāpaśubhirbrahmavarcasenānnādyenasamedhayasvāhā bhūḥ svāhā bhuvaḥsvāhā svaḥ | svāhā bhūrbhuvaḥ svastathaiva ca | samiddhomaśca caruṇā ghṛtasya ca yathākramam | śuklānnapāyasaṃ caiva mudgānnaṃ caravaḥ smṛtāḥ || 57 ||
सहस्रं वा तदर्धं वा शतमष्टोत्तरं तु वा ॥ ५८ ॥
sahasraṃ vā tadardhaṃ vā śatamaṣṭottaraṃ tu vā || 58 ||
अग्न आयूंषि पवस आसुवोर्जमिषं च नः । अरोबाधस्वदुच्छनाम् । अग्निर्ऋषिः पवमानः पांचजन्यः पुरोहितः । तमीमहे महागयम् । अग्ने पवस्व स्वपा अस्मे वर्चः सुवीर्यम् । दधद्रयिं मयि पोषम् । प्रजापते न त्वदेतान्यन्यो विश्वाजातानि परिता बभूव । यत्कामास्ते जुहुमस्तन्नो अस्तु वयं स्याम पतयो रयीणाम् । गायत्र्या च प्रधानस्य समिद्धोमस्तथैव व । चरुणा च तथाज्यस्य शक्रदीनां च होमयेत् ॥ ५९ ॥
agna āyūṃṣi pavasa āsuvorjamiṣaṃ ca naḥ | arobādhasvaducchanām | agnirṛṣiḥ pavamānaḥ pāṃcajanyaḥ purohitaḥ | tamīmahe mahāgayam | agne pavasva svapā asme varcaḥ suvīryam | dadhadrayiṃ mayi poṣam | prajāpate na tvadetānyanyo viśvājātāni paritā babhūva | yatkāmāste juhumastanno astu vayaṃ syāma patayo rayīṇām | gāyatryā ca pradhānasya samiddhomastathaiva va | caruṇā ca tathājyasya śakradīnāṃ ca homayet || 59 ||
वज्रादीनां च होतव्यं सहस्रार्धं ततः क्रमात् । ब्रह्म जज्ञेति मंत्रेण ब्रह्मणे विष्णवे पुनः ॥ ६० ॥
vajrādīnāṃ ca hotavyaṃ sahasrārdhaṃ tataḥ kramāt | brahma jajñeti maṃtreṇa brahmaṇe viṣṇave punaḥ || 60 ||
नारायणाय विद्महे वासु देवाय धीमहि । तन्नो विष्णुः प्रचोदयात् । अयं विशेषः कथितो होममार्गः सुशोभनः । दूर्वया क्षीरयुक्तेन पंचविंशत्पृथक्पृथक् ॥ ६१ ॥
nārāyaṇāya vidmahe vāsu devāya dhīmahi | tanno viṣṇuḥ pracodayāt | ayaṃ viśeṣaḥ kathito homamārgaḥ suśobhanaḥ | dūrvayā kṣīrayuktena paṃcaviṃśatpṛthakpṛthak || 61 ||
त्र्यंबकं यजामहे सुगंधिं पुष्टिवर्धनम् । उर्वारुकमिव बंधनान्मृत्योर्मुक्षयि मामृतात् ॥ ६२ ॥
tryaṃbakaṃ yajāmahe sugaṃdhiṃ puṣṭivardhanam | urvārukamiva baṃdhanānmṛtyormukṣayi māmṛtāt || 62 ||
दूर्वाहोमः प्रशस्तोऽयं वासुहोमश्च सर्वथा । प्रायश्चित्तमघोरेण सर्पिषा च शतंशतम् ॥ ६३ ॥
dūrvāhomaḥ praśasto'yaṃ vāsuhomaśca sarvathā | prāyaścittamaghoreṇa sarpiṣā ca śataṃśatam || 63 ||
ब्रह्माणं दक्षिणे वामे विष्णुं विश्वगुरुं शिवम् । मध्ये देव्या समं ज्ञेयमिंद्रादिगणसंवृतम् ॥ ६४ ॥
brahmāṇaṃ dakṣiṇe vāme viṣṇuṃ viśvaguruṃ śivam | madhye devyā samaṃ jñeyamiṃdrādigaṇasaṃvṛtam || 64 ||
आदित्यं भास्करं भानुं रविं देवं दिवाकरम् । उषां प्रभां तथा प्रज्ञां संध्यां सावित्रिमेव च ॥ ६५ ॥
ādityaṃ bhāskaraṃ bhānuṃ raviṃ devaṃ divākaram | uṣāṃ prabhāṃ tathā prajñāṃ saṃdhyāṃ sāvitrimeva ca || 65 ||
पंचप्रकारविधिना खखोल्काय महात्मने । विष्टरां सुभगां चैव वर्धनीं च प्रदक्षिणाम् ॥ ६६ ॥
paṃcaprakāravidhinā khakholkāya mahātmane | viṣṭarāṃ subhagāṃ caiva vardhanīṃ ca pradakṣiṇām || 66 ||
आप्यायनीं च संपूज्य देवी पद्मासने रविम् । प्रभूतं वाथ कर्तव्यं विमलं दक्षिणे तथा ॥ ६७ ॥
āpyāyanīṃ ca saṃpūjya devī padmāsane ravim | prabhūtaṃ vātha kartavyaṃ vimalaṃ dakṣiṇe tathā || 67 ||
सारं पश्चिमभागे च आराध्यं चोत्तरे यजेत् । मध्ये सुखं विजानीयात्केसरेषु यथाक्रमम् ॥ ६८ ॥
sāraṃ paścimabhāge ca ārādhyaṃ cottare yajet | madhye sukhaṃ vijānīyātkesareṣu yathākramam || 68 ||
दीप्तां सूक्ष्मां जयां भद्रां विभूतिं विमलां क्रमात् । अमोघां विद्युतां चैव मध्यतः सर्वतोमुखीम् ॥ ६९ ॥
dīptāṃ sūkṣmāṃ jayāṃ bhadrāṃ vibhūtiṃ vimalāṃ kramāt | amoghāṃ vidyutāṃ caiva madhyataḥ sarvatomukhīm || 69 ||
सोममंगारकं चैव बुधं गुरुमनुक्रमात् । भार्गवं च तथा मंदं राहुं केतुं तथैव च ॥ ७० ॥
somamaṃgārakaṃ caiva budhaṃ gurumanukramāt | bhārgavaṃ ca tathā maṃdaṃ rāhuṃ ketuṃ tathaiva ca || 70 ||
पूजयेद्धोमयेदेवं दापयेच्च विशेषतः । योगिनो भोजयेत्तत्र शिवतत्त्वैकपारगान् ॥ ७१ ॥
pūjayeddhomayedevaṃ dāpayecca viśeṣataḥ | yogino bhojayettatra śivatattvaikapāragān || 71 ||
दिव्याध्ययनसंपन्नान्कृत्वैवं विधिविस्तरम् । होमे प्रवर्तमाने च पूर्वादिक्स्थानमध्यमे ॥ ७२ ॥
divyādhyayanasaṃpannānkṛtvaivaṃ vidhivistaram | home pravartamāne ca pūrvādiksthānamadhyame || 72 ||
आरोहयेद्विधानेन रुद्राध्यायेन वै नृपम् । दारयेत्तत्र भूपालं घटिकैकां विदानतः ॥ ७३ ॥
ārohayedvidhānena rudrādhyāyena vai nṛpam | dārayettatra bhūpālaṃ ghaṭikaikāṃ vidānataḥ || 73 ||
यजमानो जपेन्मंत्रं रुद्रगायत्रिसंज्ञकम् । घटिकार्धं तदर्धं वा तत्रैवासनामारभेत् ॥ ७४ ॥
yajamāno japenmaṃtraṃ rudragāyatrisaṃjñakam | ghaṭikārdhaṃ tadardhaṃ vā tatraivāsanāmārabhet || 74 ||
आलोक्य वारुणं धीमान्कूर्चहस्तः समाहितः । नृपश्च भूषणैर्युक्तः खड्गखेटकधारकः ॥ ७५ ॥
ālokya vāruṇaṃ dhīmānkūrcahastaḥ samāhitaḥ | nṛpaśca bhūṣaṇairyuktaḥ khaḍgakheṭakadhārakaḥ || 75 ||
स्वस्तिरित्यादिभिश्चादावंते चैव विशेषतः । पुण्याहं ब्राह्मणैः कार्यं वेदवेदांगपारगैः ॥ ७६ ॥
svastirityādibhiścādāvaṃte caiva viśeṣataḥ | puṇyāhaṃ brāhmaṇaiḥ kāryaṃ vedavedāṃgapāragaiḥ || 76 ||
जयमंगलशब्दादिब्रह्मघोषैः सुशोभनैः । नृत्यवाद्यादिभिर्गीतैः सर्वशोभासमन्वितैः ॥ ७७ ॥
jayamaṃgalaśabdādibrahmaghoṣaiḥ suśobhanaiḥ | nṛtyavādyādibhirgītaiḥ sarvaśobhāsamanvitaiḥ || 77 ||
स्वमेवं चंद्रदिग्भागे सुवर्णं तत्र विक्षिपेत् । तुलाधारौ समौ वृत्तौ तुलाभारः सदा भवेत् ॥ ७८ ॥
svamevaṃ caṃdradigbhāge suvarṇaṃ tatra vikṣipet | tulādhārau samau vṛttau tulābhāraḥ sadā bhavet || 78 ||
शतनिष्काधिकं श्रेष्ठं तदर्धं मध्यमं स्मृतम् । तस्यार्धं च कनिष्ठं स्यात्त्रिविधं तत्र कल्पितम् ॥ ७९ ॥
śataniṣkādhikaṃ śreṣṭhaṃ tadardhaṃ madhyamaṃ smṛtam | tasyārdhaṃ ca kaniṣṭhaṃ syāttrividhaṃ tatra kalpitam || 79 ||
वस्त्रयुग्ममथोष्णीषं कुंडलं कंठशोभनम् । अंगुलीभीषणं चैव मणिबंधस्य भूषणम् ॥ ८० ॥
vastrayugmamathoṣṇīṣaṃ kuṃḍalaṃ kaṃṭhaśobhanam | aṃgulībhīṣaṇaṃ caiva maṇibaṃdhasya bhūṣaṇam || 80 ||
एतानि चैव सर्वाणि प्रारंभे धर्मकर्मणि । पाशुपतव्रतायाथ भस्मांगाय प्रदापयेत् ॥ ८१ ॥
etāni caiva sarvāṇi prāraṃbhe dharmakarmaṇi | pāśupatavratāyātha bhasmāṃgāya pradāpayet || 81 ||
पूर्वोक्तभूषणं सर्वं सोष्णीषं वस्त्रसंयुतम् । दद्यादेतत्प्रयोक्तुभ्य आच्छादनपटं बुधः ॥ ८२ ॥
pūrvoktabhūṣaṇaṃ sarvaṃ soṣṇīṣaṃ vastrasaṃyutam | dadyādetatprayoktubhya ācchādanapaṭaṃ budhaḥ || 82 ||
दक्षिणां च शतं सार्धं तदर्धं वा प्रदापयेत् । योगिनां चैव सर्वेषां पृथङ्निष्कं प्रदापयेत् ॥ ८३ ॥
dakṣiṇāṃ ca śataṃ sārdhaṃ tadardhaṃ vā pradāpayet | yogināṃ caiva sarveṣāṃ pṛthaṅniṣkaṃ pradāpayet || 83 ||
यागोपकरणं दिव्यमाचार्याय प्रदापयेत् । इतरेषां यतीनां तु पृथङ्निष्कं प्रदापयेत् ॥ ८४ ॥
yāgopakaraṇaṃ divyamācāryāya pradāpayet | itareṣāṃ yatīnāṃ tu pṛthaṅniṣkaṃ pradāpayet || 84 ||
तुलारोह सुवर्णं च शिवाय विनिवेदयेत् । प्रासादं मंडपं चैव प्राकारं भूषणं तथा ॥ ८५ ॥
tulāroha suvarṇaṃ ca śivāya vinivedayet | prāsādaṃ maṃḍapaṃ caiva prākāraṃ bhūṣaṇaṃ tathā || 85 ||
सुवर्णपुष्पं पटहं खड्गं वै कोशमेव च । कृत्वा दत्त्वा शिवायाथ किंचिच्छेषं च बुद्धिमान् ॥ ८६ ॥
suvarṇapuṣpaṃ paṭahaṃ khaḍgaṃ vai kośameva ca | kṛtvā dattvā śivāyātha kiṃciccheṣaṃ ca buddhimān || 86 ||
आचार्येभ्यः प्रदातव्यं भस्मांगेभ्यो विशेषतः । पयसा वाथ दध्ना वा सर्वद्रव्यैरथापि वा । ब्रह्मकूर्चेन वा देवं पंचगव्येन चवा पुनः ॥ ८७ ॥
ācāryebhyaḥ pradātavyaṃ bhasmāṃgebhyo viśeṣataḥ | payasā vātha dadhnā vā sarvadravyairathāpi vā | brahmakūrcena vā devaṃ paṃcagavyena cavā punaḥ || 87 ||
सहस्रकलशैस्तत्र सेचयेत्परमेश्वरम् । घृतेन केवलेनापि देवदेवमुमापतिम् ॥ ८८ ॥
sahasrakalaśaistatra secayetparameśvaram | ghṛtena kevalenāpi devadevamumāpatim || 88 ||
पयसा वाथ दध्ना वा सर्वद्रव्यैरथापि वा । ब्रह्मकूर्चेन वा देवं पंचगव्येन वा पुनः ॥ ८९ ॥
payasā vātha dadhnā vā sarvadravyairathāpi vā | brahmakūrcena vā devaṃ paṃcagavyena vā punaḥ || 89 ||
गायत्र्या चैव गोमूत्रं गोमयं प्रणवेन वा । आप्यायस्वेति वै क्षीरं दधिक्राव्णोति वै दधि ॥ ९० ॥
gāyatryā caiva gomūtraṃ gomayaṃ praṇavena vā | āpyāyasveti vai kṣīraṃ dadhikrāvṇoti vai dadhi || 90 ||
तेजोसीत्याज्यमीशानमंत्रेणैवाभिषेचयेत् । देवस्यत्वोति देवेशं कुशांबुकलशेन वै ॥ ९१ ॥
tejosītyājyamīśānamaṃtreṇaivābhiṣecayet | devasyatvoti deveśaṃ kuśāṃbukalaśena vai || 91 ||
रुद्राध्यायेन वा सर्वं स्नापयेत्परमेश्वरम् । सहस्रकलशं शंभोर्नाम्नां चैव सहस्रकैः ॥ ९२ ॥
rudrādhyāyena vā sarvaṃ snāpayetparameśvaram | sahasrakalaśaṃ śaṃbhornāmnāṃ caiva sahasrakaiḥ || 92 ||
विष्णुना कथितैर्वापि तंडिना कथितैस्तु वा । दक्षेण मुनिमुख्येन कीर्तितैरथवा पुनः ॥ ९३ ॥
viṣṇunā kathitairvāpi taṃḍinā kathitaistu vā | dakṣeṇa munimukhyena kīrtitairathavā punaḥ || 93 ||
महापूजा प्रकर्तव्या महादेवस्य भक्तितः । शिवार्चकाय दातव्या दक्षिणा स्वगुरोः सदा ॥ ९४ ॥
mahāpūjā prakartavyā mahādevasya bhaktitaḥ | śivārcakāya dātavyā dakṣiṇā svaguroḥ sadā || 94 ||
देहार्णवं च सर्वेषां दक्षिणा च यताक्रमम् । दीनांधकृपणानां च बालवृद्धकृसातुरान् ॥ ९५ ॥
dehārṇavaṃ ca sarveṣāṃ dakṣiṇā ca yatākramam | dīnāṃdhakṛpaṇānāṃ ca bālavṛddhakṛsāturān || 95 ||
भोजयेच्च विधानेन दक्षिणामपि दापयेत् ॥ ९६ ॥
bhojayecca vidhānena dakṣiṇāmapi dāpayet || 96 ||
Keys: ← → turn the page, J K step through the verses.
Illustration: Verse & Place (Project-owned).