ऋषय ऊचुः । एवं वाराणसी पुण्या यदि सूत महामते । वक्तुमर्हसि चास्माकं तत्प्रभावं हि सांप्रतम् ॥ १ ॥
ṛṣaya ūcuḥ | evaṃ vārāṇasī puṇyā yadi sūta mahāmate | vaktumarhasi cāsmākaṃ tatprabhāvaṃ hi sāṃpratam || 1 ||
पूर्वभागः · अध्यायः ९२
A chapter of the Linga Purana.
190 versesSanskrit with transliteration
ऋषय ऊचुः । एवं वाराणसी पुण्या यदि सूत महामते । वक्तुमर्हसि चास्माकं तत्प्रभावं हि सांप्रतम् ॥ १ ॥
ṛṣaya ūcuḥ | evaṃ vārāṇasī puṇyā yadi sūta mahāmate | vaktumarhasi cāsmākaṃ tatprabhāvaṃ hi sāṃpratam || 1 ||
क्षेत्रस्यास्य च माहात्म्यमविमुक्तस्य शोभनम् । विस्तरेण यतान्यायं श्रोतुं कौतूहलं हि नः ॥ २ ॥
kṣetrasyāsya ca māhātmyamavimuktasya śobhanam | vistareṇa yatānyāyaṃ śrotuṃ kautūhalaṃ hi naḥ || 2 ||
सूत उवाच । वक्ष्ये संक्षेपतः सम्यक् वाराणस्याः सुशोभनम् । अविमुक्तस्य माहात्म्यं यथाह भगवान् भवः ॥ ३ ॥
sūta uvāca | vakṣye saṃkṣepataḥ samyak vārāṇasyāḥ suśobhanam | avimuktasya māhātmyaṃ yathāha bhagavān bhavaḥ || 3 ||
विस्तरेण मया वक्तुं ब्रह्मणा च महात्मना । शक्यते नैव विप्रेंद्रा वर्षकोटिशतैरपि ॥ ४ ॥
vistareṇa mayā vaktuṃ brahmaṇā ca mahātmanā | śakyate naiva vipreṃdrā varṣakoṭiśatairapi || 4 ||
देवः पुरा कृतोद्वाहः शंकरो नीललोहितः । हिमवच्छिखराद्देव्या हैमवत्या गणेश्वरैः ॥ ५ ॥
devaḥ purā kṛtodvāhaḥ śaṃkaro nīlalohitaḥ | himavacchikharāddevyā haimavatyā gaṇeśvaraiḥ || 5 ||
वाराणसीमनुप्राप्य दर्शयामासशंकरः । अविमुक्तेश्वरं लिंगं वासं तत्र चकार सः ॥ ६ ॥
vārāṇasīmanuprāpya darśayāmāsaśaṃkaraḥ | avimukteśvaraṃ liṃgaṃ vāsaṃ tatra cakāra saḥ || 6 ||
वाराणसीकुरुक्षेत्रश्रीपर्वतमहालये । तुंगेश्वरे च केदारे तत्स्थाने यो यतिर्भवेत् ॥ ७ ॥
vārāṇasīkurukṣetraśrīparvatamahālaye | tuṃgeśvare ca kedāre tatsthāne yo yatirbhavet || 7 ||
योगे पाशुपते सम्यक् दिनमेकं यतिर्भवेत् । तस्मात्सर्वं परित्यज्य परेत्पाशुपतं व्रतम् ॥ ८ ॥
yoge pāśupate samyak dinamekaṃ yatirbhavet | tasmātsarvaṃ parityajya paretpāśupataṃ vratam || 8 ||
देवोद्याने वसे तत्र शर्वोद्यानमनुत्तमम् । मनसा निर्ममे रुद्रो विमानं च सुशोभनम् ॥ ९ ॥
devodyāne vase tatra śarvodyānamanuttamam | manasā nirmame rudro vimānaṃ ca suśobhanam || 9 ||
दर्शयामास च तदा देवोद्यानमनुत्तमम् । हैमवत्याः स्वयं देवः सनंदी परमेश्वरः ॥ १० ॥
darśayāmāsa ca tadā devodyānamanuttamam | haimavatyāḥ svayaṃ devaḥ sanaṃdī parameśvaraḥ || 10 ||
क्षेत्रस्यास्य च महात्म्यमविमुक्तस्य शंकरः । उक्तवान्परमेशानः पार्वत्याः प्रीयते भवः ॥ ११ ॥
kṣetrasyāsya ca mahātmyamavimuktasya śaṃkaraḥ | uktavānparameśānaḥ pārvatyāḥ prīyate bhavaḥ || 11 ||
प्रफुल्लनानाविधगुल्मशोभितं लताप्रतानादिमनोहरं बहिः । विरूढपुष्पैः परितः प्रियंगुभिः सुपुष्पितैः कंटकितैश्च केतकैः ॥ १२ ॥
praphullanānāvidhagulmaśobhitaṃ latāpratānādimanoharaṃ bahiḥ | virūḍhapuṣpaiḥ paritaḥ priyaṃgubhiḥ supuṣpitaiḥ kaṃṭakitaiśca ketakaiḥ || 12 ||
तमालगुल्मैर्निचितं सुगंधिभिर्निकामपुष्पैर्वकुलैश्च सर्वतः । अशोकपुन्नागशतैः सुपुष्पितैर्द्विरेफमालाकुलपुष्पसंचयैः ॥ १३ ॥
tamālagulmairnicitaṃ sugaṃdhibhirnikāmapuṣpairvakulaiśca sarvataḥ | aśokapunnāgaśataiḥ supuṣpitairdvirephamālākulapuṣpasaṃcayaiḥ || 13 ||
क्वचित्प्रफुल्लाम्बुजरेणुभूषितैर्विहंगमैश्चानुकलप्रणादिभिः । विनादितं सारसचक्रवाकैः प्रमत्तदात्यूहवरैश्च सर्वतः ॥ १४ ॥
kvacitpraphullāmbujareṇubhūṣitairvihaṃgamaiścānukalapraṇādibhiḥ | vināditaṃ sārasacakravākaiḥ pramattadātyūhavaraiśca sarvataḥ || 14 ||
क्वचिच्च केकारुत नादितं शुभं क्वचिच्च कारंडवनादनादितम् । क्वचिच्च मत्तालिकुलाकुलीकृतं मदाकुलाभिर्भ्रमरांगनादिभीः ॥ १५ ॥
kvacicca kekāruta nāditaṃ śubhaṃ kvacicca kāraṃḍavanādanāditam | kvacicca mattālikulākulīkṛtaṃ madākulābhirbhramarāṃganādibhīḥ || 15 ||
निषेवितं चारुसुगांधिपुष्पकैः क्वचित्सुपुष्पैः सहकारवृक्षैः । लतोपगूढैस्तिलकैश्च गूढं प्रगीतविद्याधरसिद्धचारणम् ॥ १६ ॥
niṣevitaṃ cārusugāṃdhipuṣpakaiḥ kvacitsupuṣpaiḥ sahakāravṛkṣaiḥ | latopagūḍhaistilakaiśca gūḍhaṃ pragītavidyādharasiddhacāraṇam || 16 ||
प्रवृत्तनृत्तानुगताप्सरोगणं प्रहृष्टनानाविधपक्षिसेवितम् । प्रनृत्तहारीतकुलोपनादितं मृगेंद्रनादाकुलमत्तमानसैः ॥ १७ ॥
pravṛttanṛttānugatāpsarogaṇaṃ prahṛṣṭanānāvidhapakṣisevitam | pranṛttahārītakulopanāditaṃ mṛgeṃdranādākulamattamānasaiḥ || 17 ||
क्वचित्क्वचिद्गंधकदंबकैर्मृगैर्विलूनदर्भाकुरपुष्पसंचयम् । प्रफुल्लनानाविधचारुपंकजैः सरस्तडागैरुपशोभितं क्वचित् ॥ १८ ॥
kvacitkvacidgaṃdhakadaṃbakairmṛgairvilūnadarbhākurapuṣpasaṃcayam | praphullanānāvidhacārupaṃkajaiḥ sarastaḍāgairupaśobhitaṃ kvacit || 18 ||
विटपनिचयलीनं नीलकंठाभिरामं मदमुदितविहंगं प्राप्तनादाभिरामम् । कुसुमिततरुशाखालीनमत्तद्विरेफं नवकिसलयशोभाशोभितं प्रांशुशाखम् ॥ १९ ॥
viṭapanicayalīnaṃ nīlakaṃṭhābhirāmaṃ madamuditavihaṃgaṃ prāptanādābhirāmam | kusumitataruśākhālīnamattadvirephaṃ navakisalayaśobhāśobhitaṃ prāṃśuśākham || 19 ||
क्वचिच्च दंतक्षतचारुवीरुधं क्वचिल्लतालिंगि तचारुवृक्षकम् । क्वचिद्विलासालसगामिनीभिर्निषेवितं किंपुरुषांगनाभिः ॥ २० ॥
kvacicca daṃtakṣatacāruvīrudhaṃ kvacillatāliṃgi tacāruvṛkṣakam | kvacidvilāsālasagāminībhirniṣevitaṃ kiṃpuruṣāṃganābhiḥ || 20 ||
पारावतध्वनिविकूजितचारुश्रृंगैरभ्रंकषैः सितमनोहर चारुरूपैः । आकीर्णपुष्पनिकरप्रविभक्तहंसैर्विभ्राजितं त्रिदशदिव्यकुलैरनेकैः ॥ २१ ॥
pārāvatadhvanivikūjitacāruśrṛṃgairabhraṃkaṣaiḥ sitamanohara cārurūpaiḥ | ākīrṇapuṣpanikarapravibhaktahaṃsairvibhrājitaṃ tridaśadivyakulairanekaiḥ || 21 ||
फुल्लोत्पलांबुजवितानसहस्रयुक्तं तोयाशयैः समनुशोभितदेवमार्गम् । मार्गांतराकलितपुष्पविचित्रपंक्तिसंबद्धगुल्मविटपैर्विविधैरुपेतम् ॥ २२ ॥
phullotpalāṃbujavitānasahasrayuktaṃ toyāśayaiḥ samanuśobhitadevamārgam | mārgāṃtarākalitapuṣpavicitrapaṃktisaṃbaddhagulmaviṭapairvividhairupetam || 22 ||
तुंगाग्रैर्निलपुष्पैस्तबकभरनतप्रांशुशाखैरशोकैर्दोलाप्रांतांतलीनश्रुतिसुखजनकैर्भासितांतं मनोज्ञैः । रात्रौ चंद्रस्य भासा कुसुमिततिलकैरेकतां संप्रयातं छायासुप्तप्रबुद्धस्तितहरिणकुलालुप्तदूर्वांकुराग्रम् ॥ २३ ॥
tuṃgāgrairnilapuṣpaistabakabharanataprāṃśuśākhairaśokairdolāprāṃtāṃtalīnaśrutisukhajanakairbhāsitāṃtaṃ manojñaiḥ | rātrau caṃdrasya bhāsā kusumitatilakairekatāṃ saṃprayātaṃ chāyāsuptaprabuddhastitahariṇakulāluptadūrvāṃkurāgram || 23 ||
हंसानां पक्षवातप्रचलितकमलस्वच्छविस्तीर्णतोयं तोयानां तीरजातप्रचकितकदलीचाटुनृत्यन्मयूरम् । मायूरैः पक्षचंद्रैः क्वचिदवनिगतै रंजितक्ष्माप्रदेशं देशेदेशे विलीनप्रमुदितविलसन्मत्तहारीतवृंदम् ॥ २४ ॥
haṃsānāṃ pakṣavātapracalitakamalasvacchavistīrṇatoyaṃ toyānāṃ tīrajātapracakitakadalīcāṭunṛtyanmayūram | māyūraiḥ pakṣacaṃdraiḥ kvacidavanigatai raṃjitakṣmāpradeśaṃ deśedeśe vilīnapramuditavilasanmattahārītavṛṃdam || 24 ||
सारंगैः क्वचिदुपशोभितप्रदेशं प्रच्छन्नं कुसुमचयैः क्वचिद्विचित्रैः । हृष्टभिः क्वचिदपि किन्नरांगनाभिर्वीणाभिः समधुरगीतनृत्तकंठम् ॥ २५ ॥
sāraṃgaiḥ kvacidupaśobhitapradeśaṃ pracchannaṃ kusumacayaiḥ kvacidvicitraiḥ | hṛṣṭabhiḥ kvacidapi kinnarāṃganābhirvīṇābhiḥ samadhuragītanṛttakaṃṭham || 25 ||
संसृष्टैः क्वचिदुपलिप्तकीर्णपुष्पैरावासैः परिवृतपादपं मुनीनाम् । आमूलात्फलनिचितैः क्वचिद्विशालैरुत्तुंगैः पनसमहीरुहैरुपेतम् ॥ २६ ॥
saṃsṛṣṭaiḥ kvacidupaliptakīrṇapuṣpairāvāsaiḥ parivṛtapādapaṃ munīnām | āmūlātphalanicitaiḥ kvacidviśālairuttuṃgaiḥ panasamahīruhairupetam || 26 ||
फुल्लातिमुक्तकलतागृहनीतसिद्धसिद्धांगनाकनकनूपुररावरम्यम् । रम्यं प्रियंगुतरुमंजरिसक्तभृंगं भृंगावलीकवलिताम्रकदंबपुष्पम् ॥ २७ ॥
phullātimuktakalatāgṛhanītasiddhasiddhāṃganākanakanūpurarāvaramyam | ramyaṃ priyaṃgutarumaṃjarisaktabhṛṃgaṃ bhṛṃgāvalīkavalitāmrakadaṃbapuṣpam || 27 ||
पुष्पोत्करानिलविघूर्णितवारिरम्यं रम्यद्विरेफविनिपातितमंजुगुल्मम् । गुल्मांतरप्रसभभीतमृगीसमूहं वातेरितं तनुभृतामपवर्गदातृ ॥ २८ ॥
puṣpotkarānilavighūrṇitavāriramyaṃ ramyadvirephavinipātitamaṃjugulmam | gulmāṃtaraprasabhabhītamṛgīsamūhaṃ vāteritaṃ tanubhṛtāmapavargadātṛ || 28 ||
चंद्रांशुजालशबलैस्तिलकैर्मनोज्ञैः सिंदूरकुंकुमकुसुंभनिभैरशोकैः । चामीकरद्युतिसमैरथ कर्णिकारैः पुष्पोत्करैरुपचितं सुविशालशाखैः ॥ २९ ॥
caṃdrāṃśujālaśabalaistilakairmanojñaiḥ siṃdūrakuṃkumakusuṃbhanibhairaśokaiḥ | cāmīkaradyutisamairatha karṇikāraiḥ puṣpotkarairupacitaṃ suviśālaśākhaiḥ || 29 ||
क्वचिदंजनचूर्णाभैः क्वचिद्विद्रुमसन्निभैः । क्वचित्कांचनसंकाशैः पुष्पैराचितभूतलम् ॥ ३० ॥
kvacidaṃjanacūrṇābhaiḥ kvacidvidrumasannibhaiḥ | kvacitkāṃcanasaṃkāśaiḥ puṣpairācitabhūtalam || 30 ||
पुन्नागेषु द्विजशतविरुतं रक्ताशोकस्तबकभरनतम् । रम्योपांतक्लमहारभवनं फुल्लाब्जेषु भ्रमरविलसितम् ॥ ३१ ॥
punnāgeṣu dvijaśatavirutaṃ raktāśokastabakabharanatam | ramyopāṃtaklamahārabhavanaṃ phullābjeṣu bhramaravilasitam || 31 ||
सकलभुवनभर्ता लोकनाथस्तदानीं तुहिनशिखरपुत्र्या सार्धमिष्टैर्गणेशैः । विविधतरुविशालं मत्तहृष्टान्नपुष्टैरुपवनमतिरम्यं दर्शयामास देव्याः ॥ ३२ ॥
sakalabhuvanabhartā lokanāthastadānīṃ tuhinaśikharaputryā sārdhamiṣṭairgaṇeśaiḥ | vividhataruviśālaṃ mattahṛṣṭānnapuṣṭairupavanamatiramyaṃ darśayāmāsa devyāḥ || 32 ||
पुष्पैर्वन्यैः शुभशुभतमैः कल्पितैर्दिव्यभूषैर्देवीं दिव्यामुपवनगतां भूषयामास शर्वः । सा चाप्येनं तुहिनगिरिसुता शंकरं देवदेवं पुष्पैर्दिव्यैः शुभतरतमैर्भूषयामास भक्त्या ॥ ३३ ॥
puṣpairvanyaiḥ śubhaśubhatamaiḥ kalpitairdivyabhūṣairdevīṃ divyāmupavanagatāṃ bhūṣayāmāsa śarvaḥ | sā cāpyenaṃ tuhinagirisutā śaṃkaraṃ devadevaṃ puṣpairdivyaiḥ śubhataratamairbhūṣayāmāsa bhaktyā || 33 ||
संपूज्य पूज्यं त्रिदशेश्वराणां संप्रेक्ष्य चोद्यान मतीव रम्यम् । गणेश्वरैर्नादिमुखैश्च सार्धमुवाच देवं प्रणिपत्य देवी ॥ ३४ ॥
saṃpūjya pūjyaṃ tridaśeśvarāṇāṃ saṃprekṣya codyāna matīva ramyam | gaṇeśvarairnādimukhaiśca sārdhamuvāca devaṃ praṇipatya devī || 34 ||
श्रीदेव्युवाच । उद्यानं दर्शितं देव प्रभया परया युतम् । क्षेत्रस्य च गुणान्सर्वान्पुनर्मे वक्तुमर्हसि ॥ ३५ ॥
śrīdevyuvāca | udyānaṃ darśitaṃ deva prabhayā parayā yutam | kṣetrasya ca guṇānsarvānpunarme vaktumarhasi || 35 ||
अस्य क्षेत्रस्य माहात्म्यमविमुक्तस्य सर्वथा । वक्तुमर्हसि देवेश देवेदेव वृषध्वज ॥ ३६ ॥
asya kṣetrasya māhātmyamavimuktasya sarvathā | vaktumarhasi deveśa devedeva vṛṣadhvaja || 36 ||
सूत उवाच । देव्यास्तद्वचनं श्रुत्वा देवदेवो वरप्रभुः । आघ्राय वदनांभोजं तदाह गिरिजां हसन् ॥ ३७ ॥
sūta uvāca | devyāstadvacanaṃ śrutvā devadevo varaprabhuḥ | āghrāya vadanāṃbhojaṃ tadāha girijāṃ hasan || 37 ||
श्रीभगवानुवाच । इदं गुह्यतमं क्षेत्रं सदा वाराणसी मम । सर्वेषामेव जंतूनां हेतुर्मोक्षस्य सर्वदा ॥ ३८ ॥
śrībhagavānuvāca | idaṃ guhyatamaṃ kṣetraṃ sadā vārāṇasī mama | sarveṣāmeva jaṃtūnāṃ heturmokṣasya sarvadā || 38 ||
अस्मिन्सिद्धाः सदा देवि मदीयं व्रतमास्थिताः । नानालिंगधरा नित्यं मम लोकाभिकांक्षिणः ॥ ३९ ॥
asminsiddhāḥ sadā devi madīyaṃ vratamāsthitāḥ | nānāliṃgadharā nityaṃ mama lokābhikāṃkṣiṇaḥ || 39 ||
अभ्यस्यंति परं योगं युक्तात्मानो जितेंद्रियाः । नानावृक्षसमाकीर्णे नानाविहगशोभिते ॥ ४० ॥
abhyasyaṃti paraṃ yogaṃ yuktātmāno jiteṃdriyāḥ | nānāvṛkṣasamākīrṇe nānāvihagaśobhite || 40 ||
कमलोत्पलपुष्पाढ्यैः सरोभिः समलंकृते । अप्सरोगणगंधर्वैः सदा संसेविते शुभे ॥ ४१ ॥
kamalotpalapuṣpāḍhyaiḥ sarobhiḥ samalaṃkṛte | apsarogaṇagaṃdharvaiḥ sadā saṃsevite śubhe || 41 ||
रोचते मे सदा वासो येन कार्येण तच्छृणु । मन्मना मम भक्तश्च मयि नित्यार्पिताक्रियः ॥ ४२ ॥
rocate me sadā vāso yena kāryeṇa tacchṛṇu | manmanā mama bhaktaśca mayi nityārpitākriyaḥ || 42 ||
यथा मोक्षमवाप्नोति अन्यत्र न तथा क्वचित् । कामं ह्यत्र मृतो देवी जंतुर्मोक्षाय कल्पते ॥ ४३ ॥
yathā mokṣamavāpnoti anyatra na tathā kvacit | kāmaṃ hyatra mṛto devī jaṃturmokṣāya kalpate || 43 ||
एतन्मम पुरं दिव्यं गुह्याद्गुह्यतमं महत् । ब्रह्मादयो विजानंति ये च सिद्धा मुमुक्षवः ॥ ४४ ॥
etanmama puraṃ divyaṃ guhyādguhyatamaṃ mahat | brahmādayo vijānaṃti ye ca siddhā mumukṣavaḥ || 44 ||
अतः परमिदं क्षेत्रं परा चेयं गतिर्मम । विमुक्तं न मया यस्मान्मोक्ष्यते वा कदाचन ॥ ४५ ॥
ataḥ paramidaṃ kṣetraṃ parā ceyaṃ gatirmama | vimuktaṃ na mayā yasmānmokṣyate vā kadācana || 45 ||
मम क्षेत्रमिदं तस्मादविमुक्तमिति स्मृतम् । नैमिषे च कुरुक्षेत्रे गंगाद्वारे च पुष्करे ॥ ४६ ॥
mama kṣetramidaṃ tasmādavimuktamiti smṛtam | naimiṣe ca kurukṣetre gaṃgādvāre ca puṣkare || 46 ||
स्नानात्संसेवनाद्वापि न मोक्षः प्राप्यते यतः । इह संप्राप्यते येन तत एतद्विशिष्यते ॥ ४७ ॥
snānātsaṃsevanādvāpi na mokṣaḥ prāpyate yataḥ | iha saṃprāpyate yena tata etadviśiṣyate || 47 ||
प्रयागे वा भवेन्मोक्ष इह वा मत्परिग्रहात् । प्रयागादपि तीर्थाग्र्यादविमुक्तमिदं शुभम् ॥ ४८ ॥
prayāge vā bhavenmokṣa iha vā matparigrahāt | prayāgādapi tīrthāgryādavimuktamidaṃ śubham || 48 ||
धर्मस्योपनिषत्सत्यं मोक्षस्योपनिष्च्छमः । क्षेत्रतीर्थोपनिषदं न विदुर्बुधसत्तमाः ॥ ४९ ॥
dharmasyopaniṣatsatyaṃ mokṣasyopaniṣcchamaḥ | kṣetratīrthopaniṣadaṃ na vidurbudhasattamāḥ || 49 ||
कामं भुंजन्स्वपन् क्रीडन् कुर्वन् हि विविधाः क्रियाः । अविमुक्ते त्यजेत्प्राणान् जंतुर्मोक्षाय कल्पते ॥ ५० ॥
kāmaṃ bhuṃjansvapan krīḍan kurvan hi vividhāḥ kriyāḥ | avimukte tyajetprāṇān jaṃturmokṣāya kalpate || 50 ||
कृत्वा पापसहस्राणि पिशाचत्वं वरं नृणाम् । न तु शक्रसहस्रत्वं स्वर्गे काशीपुरीं विना ॥ ५१ ॥
kṛtvā pāpasahasrāṇi piśācatvaṃ varaṃ nṛṇām | na tu śakrasahasratvaṃ svarge kāśīpurīṃ vinā || 51 ||
तस्मात्संसेवनीयं हि अविमुक्तं हि मुक्तये । जैगीषव्यः परां सिद्धिं गतो यत्र महातपाः ॥ ५२ ॥
tasmātsaṃsevanīyaṃ hi avimuktaṃ hi muktaye | jaigīṣavyaḥ parāṃ siddhiṃ gato yatra mahātapāḥ || 52 ||
अस्य क्षेत्रस्य माहात्म्याद्भक्त्या च मम भावितः । जैगीषव्यगुहा श्रेष्ठा योगिनां स्थानमिष्यते ॥ ५३ ॥
asya kṣetrasya māhātmyādbhaktyā ca mama bhāvitaḥ | jaigīṣavyaguhā śreṣṭhā yogināṃ sthānamiṣyate || 53 ||
ध्यायंतस्तत्र मां नित्यं योगाग्निर्दीप्यते भृशम् । कैवल्यं परमं याति देवानामपि दुर्लभम् ॥ ५४ ॥
dhyāyaṃtastatra māṃ nityaṃ yogāgnirdīpyate bhṛśam | kaivalyaṃ paramaṃ yāti devānāmapi durlabham || 54 ||
अव्यक्तलिंगैर्मुनिभिः सर्वसिद्धांतवेदिभिः । इह संप्राप्यते मोक्षो दुर्लभोऽन्यत्र कर्हिचित् ॥ ५५ ॥
avyaktaliṃgairmunibhiḥ sarvasiddhāṃtavedibhiḥ | iha saṃprāpyate mokṣo durlabho'nyatra karhicit || 55 ||
तेभ्यश्चाहं प्रवक्ष्यामि योगैश्वर्यमनुत्तमम् । आत्मनश्चैव सायुज्यमीप्सितं स्थानमेव च ॥ ५६ ॥
tebhyaścāhaṃ pravakṣyāmi yogaiśvaryamanuttamam | ātmanaścaiva sāyujyamīpsitaṃ sthānameva ca || 56 ||
कुबेरोत्र मम क्षेत्रे मयि सर्वार्पितक्रियः । क्षेत्रसंसेवनादेव गणेशत्वमवाप ह ॥ ५७ ॥
kuberotra mama kṣetre mayi sarvārpitakriyaḥ | kṣetrasaṃsevanādeva gaṇeśatvamavāpa ha || 57 ||
संवर्तो भविता यश्च सोपि भक्तो ममैव तु । इहैवाराध्य मां देवि सिद्धिं यास्यत्यनुत्तमाम् ॥ ५८ ॥
saṃvarto bhavitā yaśca sopi bhakto mamaiva tu | ihaivārādhya māṃ devi siddhiṃ yāsyatyanuttamām || 58 ||
पराशरसुतौ योगी ऋषिर्व्यासो महातपाः । मम भक्तो भविष्यश्च वेदसंस्थाप्रवतर्कः ॥ ५९ ॥
parāśarasutau yogī ṛṣirvyāso mahātapāḥ | mama bhakto bhaviṣyaśca vedasaṃsthāpravatarkaḥ || 59 ||
रंस्यते सोपि पद्माक्षि क्षेत्रेऽस्मिन्मुनिपुंगवः । ब्रह्मा देवर्षिभिः सार्द्धं विष्णुर्वापि दिवाकरः ॥ ६० ॥
raṃsyate sopi padmākṣi kṣetre'sminmunipuṃgavaḥ | brahmā devarṣibhiḥ sārddhaṃ viṣṇurvāpi divākaraḥ || 60 ||
देवराजस्तता शक्रो येपि चान्ये दिवौकसः । उपासते महात्मानः सर्वे मामिह सुव्रते ॥ ६१ ॥
devarājastatā śakro yepi cānye divaukasaḥ | upāsate mahātmānaḥ sarve māmiha suvrate || 61 ||
अन्येपि योगिनो दिव्याश्छन्नरूपा महात्मनः । अनन्यमनसो भूत्वा मामिहोपासते सदा ॥ ६२ ॥
anyepi yogino divyāśchannarūpā mahātmanaḥ | ananyamanaso bhūtvā māmihopāsate sadā || 62 ||
विषयासक्तचित्तोपि त्यक्तधर्मरतिर्नरः । इह क्षेत्रे मृतः सोपि संसारे न पुनर्भवेत् ॥ ६३ ॥
viṣayāsaktacittopi tyaktadharmaratirnaraḥ | iha kṣetre mṛtaḥ sopi saṃsāre na punarbhavet || 63 ||
ये पुनर्निर्ममा धीराः सत्त्वस्था विजितेंद्रियाः । व्रतिनश्च निरारंभाः सर्वे ते मयि भाविताः ॥ ६४ ॥
ye punarnirmamā dhīrāḥ sattvasthā vijiteṃdriyāḥ | vratinaśca nirāraṃbhāḥ sarve te mayi bhāvitāḥ || 64 ||
देवदेवं समासाद्य धीमंतः संगवर्जिताः । गता इह परं मोक्षं प्रसादान्मम सुव्रते ॥ ६५ ॥
devadevaṃ samāsādya dhīmaṃtaḥ saṃgavarjitāḥ | gatā iha paraṃ mokṣaṃ prasādānmama suvrate || 65 ||
जन्मांतरसहस्रेषु यं न योगी समाप्नुयात् । तमिहैव परं मोक्षं प्रसादान्मम सुव्रते ॥ ६६ ॥
janmāṃtarasahasreṣu yaṃ na yogī samāpnuyāt | tamihaiva paraṃ mokṣaṃ prasādānmama suvrate || 66 ||
गोप्रेक्षकमिदं क्षेत्रं ब्रह्मणा स्थापितं पुरा । कैलासवनं चात्र पश्य दिव्यं वरानने ॥ ६७ ॥
goprekṣakamidaṃ kṣetraṃ brahmaṇā sthāpitaṃ purā | kailāsavanaṃ cātra paśya divyaṃ varānane || 67 ||
गोप्रेक्षकमयागम्य दृष्ट्वामामत्र मानवः । न दुर्गतिमवाप्नोति कल्मषैश्च विमुच्यते ॥ ६८ ॥
goprekṣakamayāgamya dṛṣṭvāmāmatra mānavaḥ | na durgatimavāpnoti kalmaṣaiśca vimucyate || 68 ||
कपिलाह्रदमित्येवं तथा वै ब्रह्मणा कृतम् । गवांस्तन्यजतोयेन तीर्थं पुण्यतमं महत् ॥ ६९ ॥
kapilāhradamityevaṃ tathā vai brahmaṇā kṛtam | gavāṃstanyajatoyena tīrthaṃ puṇyatamaṃ mahat || 69 ||
अत्रापि स्वयमेवाहं वृषध्वज इति स्मृतः । सान्नध्यं कृतवान् देवि सदाहं दृश्यते त्वया ॥ ७० ॥
atrāpi svayamevāhaṃ vṛṣadhvaja iti smṛtaḥ | sānnadhyaṃ kṛtavān devi sadāhaṃ dṛśyate tvayā || 70 ||
भद्रतोयं च पश्येह ब्रह्मणा च कृतंह्रदम् । सर्वैर्देवैरहं देवी अस्मिन्देशे प्रसादितः ॥ ७१ ॥
bhadratoyaṃ ca paśyeha brahmaṇā ca kṛtaṃhradam | sarvairdevairahaṃ devī asmindeśe prasāditaḥ || 71 ||
गच्छोपशममीशोति उपशांतः शिवस्तथा । अत्राहं ब्रह्मणानीय स्थापितः परमेष्ठिना ॥ ७२ ॥
gacchopaśamamīśoti upaśāṃtaḥ śivastathā | atrāhaṃ brahmaṇānīya sthāpitaḥ parameṣṭhinā || 72 ||
ब्रह्मणा चापि संगृह्य विष्णुना स्थापितः पुनः । ब्रह्मणापि ततो विष्णुः प्रोक्तः संविग्नचेतसा ॥ ७३ ॥
brahmaṇā cāpi saṃgṛhya viṣṇunā sthāpitaḥ punaḥ | brahmaṇāpi tato viṣṇuḥ proktaḥ saṃvignacetasā || 73 ||
मयानीतमिदं लिंगंकस्मात्स्थापितवानसि । तमुवाच पुनर्विष्णुर्ब्रह्मणं कुपिताननम् ॥ ७४ ॥
mayānītamidaṃ liṃgaṃkasmātsthāpitavānasi | tamuvāca punarviṣṇurbrahmaṇaṃ kupitānanam || 74 ||
रुद्रे देवे ममात्यंतं परा भक्तिर्महत्तरा । मयैव स्थापितं लिंगंतव नाम्ना भविष्यति ॥ ७५ ॥
rudre deve mamātyaṃtaṃ parā bhaktirmahattarā | mayaiva sthāpitaṃ liṃgaṃtava nāmnā bhaviṣyati || 75 ||
हिरण्यगर्भ इत्येवं ततोत्राहं समास्थितः । दृष्ट्वैनमपि देवेशं मम लोकं व्रजेन्नरः ॥ ७६ ॥
hiraṇyagarbha ityevaṃ tatotrāhaṃ samāsthitaḥ | dṛṣṭvainamapi deveśaṃ mama lokaṃ vrajennaraḥ || 76 ||
ततः पुनरपि ब्रह्मा मम लिंगमिदं शुभम् । स्थापयामास विधिवद्भक्त्या परमया युतः ॥ ७७ ॥
tataḥ punarapi brahmā mama liṃgamidaṃ śubham | sthāpayāmāsa vidhivadbhaktyā paramayā yutaḥ || 77 ||
स्वर्लीनेश्वर इत्येवमत्राहं स्वयमागतः । प्राणानिहनरस्त्यक्त्वा न पुनर्जायते क्वचित् ॥ ७८ ॥
svarlīneśvara ityevamatrāhaṃ svayamāgataḥ | prāṇānihanarastyaktvā na punarjāyate kvacit || 78 ||
अनन्या सा गतिस्तस्य योगिनां चैव या स्मृता । अस्मिन्नपि मया देशे दैत्यो दैवतकंटकः ॥ ७९ ॥
ananyā sā gatistasya yogināṃ caiva yā smṛtā | asminnapi mayā deśe daityo daivatakaṃṭakaḥ || 79 ||
व्याघ्ररूपं समास्थाय निहतो दर्पितो बली । व्याघ्रेश्वर इति ख्यातो नित्यमत्राहमास्थितः ॥ ८० ॥
vyāghrarūpaṃ samāsthāya nihato darpito balī | vyāghreśvara iti khyāto nityamatrāhamāsthitaḥ || 80 ||
न पुनर्दुर्गतिं याति दृष्ट्वैनं व्याघ्रमीश्वरम् । उत्पलो विदलश्चैव यौ दैत्यौ ब्रह्मणा पुरा ॥ ८१ ॥
na punardurgatiṃ yāti dṛṣṭvainaṃ vyāghramīśvaram | utpalo vidalaścaiva yau daityau brahmaṇā purā || 81 ||
स्त्रीवध्यौ दर्पितौ दृष्ट्वा त्वयैव निहतौ रणे । सावज्ञं कंदुकेनात्र तस्येदं देहमास्थितम् ॥ ८२ ॥
strīvadhyau darpitau dṛṣṭvā tvayaiva nihatau raṇe | sāvajñaṃ kaṃdukenātra tasyedaṃ dehamāsthitam || 82 ||
आदावत्राहमागम्य प्रस्थितो गणपैः सह । ज्येष्ठस्थानमिदं तस्मादेतन्मे पुण्यदर्शनम् ॥ ८३ ॥
ādāvatrāhamāgamya prasthito gaṇapaiḥ saha | jyeṣṭhasthānamidaṃ tasmādetanme puṇyadarśanam || 83 ||
देवैः समंतादेतानि लिंगानि स्तापितान्यतः । दृष्ट्वापि नियतो मर्त्यो देहभेदे गणो भवेत् ॥ ८४ ॥
devaiḥ samaṃtādetāni liṃgāni stāpitānyataḥ | dṛṣṭvāpi niyato martyo dehabhede gaṇo bhavet || 84 ||
पित्रा ते शैलराजेन पुरा हिमवता स्वयम् । मम प्रियहितं स्थानं ज्ञात्वा लिंगं प्रतिष्ठितम् ॥ ८५ ॥
pitrā te śailarājena purā himavatā svayam | mama priyahitaṃ sthānaṃ jñātvā liṃgaṃ pratiṣṭhitam || 85 ||
शैलेश्वरमिति ख्यातं दृश्यतामिह चादरात् । दृष्ट्वैतन्मनुजो देवि न दुर्गतिमतो व्रजेत् ॥ ८६ ॥
śaileśvaramiti khyātaṃ dṛśyatāmiha cādarāt | dṛṣṭvaitanmanujo devi na durgatimato vrajet || 86 ||
नद्येषा वरुणा देवि पुण्या पापप्रमोचनी । क्षेत्रमेतदलंकृत्य जाह्नव्या सह संगता ॥ ८७ ॥
nadyeṣā varuṇā devi puṇyā pāpapramocanī | kṣetrametadalaṃkṛtya jāhnavyā saha saṃgatā || 87 ||
स्थापितं ब्रह्मणा चापि संगमे लिंगमुत्तमम् । सगमेश्वरमित्येवं ख्यातं जगति दृश्यताम् ॥ ८८ ॥
sthāpitaṃ brahmaṇā cāpi saṃgame liṃgamuttamam | sagameśvaramityevaṃ khyātaṃ jagati dṛśyatām || 88 ||
संगमे देवनद्या हि यः स्नात्वा मनुजः शुचिः । अर्चयेत्संगमेशानं तस्य जन्मभयं कुतः ॥ ८९ ॥
saṃgame devanadyā hi yaḥ snātvā manujaḥ śuciḥ | arcayetsaṃgameśānaṃ tasya janmabhayaṃ kutaḥ || 89 ||
इदं मन्ये महाक्षेत्रं निवासो योगिनां परम् । क्षेत्रमध्ये च यत्राहं स्वयं भूत्वाऽग्रमास्थितः ॥ ९० ॥
idaṃ manye mahākṣetraṃ nivāso yogināṃ param | kṣetramadhye ca yatrāhaṃ svayaṃ bhūtvā'gramāsthitaḥ || 90 ||
मध्यमेश्वरमित्येवं ख्यातः सर्वसुरासुरैः । सिद्धानां स्थानमेतद्धि मदीयव्रतधारिणाम् ॥ ९१ ॥
madhyameśvaramityevaṃ khyātaḥ sarvasurāsuraiḥ | siddhānāṃ sthānametaddhi madīyavratadhāriṇām || 91 ||
योगिनां मोक्षलिप्सूनां ज्ञानयोगरतात्मनाम् । दृष्ट्वैनं मध्यमेशानं जन्मप्रति न शोचति ॥ ९२ ॥
yogināṃ mokṣalipsūnāṃ jñānayogaratātmanām | dṛṣṭvainaṃ madhyameśānaṃ janmaprati na śocati || 92 ||
स्थापितं लिंगमेतत्तु शुक्रेण भृगुसूनुना । नाम्ना शुक्रेश्वरं नाम सर्वसिद्धामरार्चितम् ॥ ९३ ॥
sthāpitaṃ liṃgametattu śukreṇa bhṛgusūnunā | nāmnā śukreśvaraṃ nāma sarvasiddhāmarārcitam || 93 ||
दृष्ट्वैनं नियतः सद्यो मुच्यते सर्वकिल्बिपैः । मृतश्च न पुनर्जंतुः संसारी तु भवेन्नरः ॥ ९४ ॥
dṛṣṭvainaṃ niyataḥ sadyo mucyate sarvakilbipaiḥ | mṛtaśca na punarjaṃtuḥ saṃsārī tu bhavennaraḥ || 94 ||
पुरा जंबुकरूपेण असुरो देवकंटकः । ब्रह्मणो हि वरं लब्ध्वा गोमायुर्बंधशंकितः ॥ ९५ ॥
purā jaṃbukarūpeṇa asuro devakaṃṭakaḥ | brahmaṇo hi varaṃ labdhvā gomāyurbaṃdhaśaṃkitaḥ || 95 ||
निहतो हिमवत्पुत्रि जंबुकेशस्ततो ह्यहम् । अद्यापि जगति ख्यातं सुरासुरनमस्कृतम् ॥ ९६ ॥
nihato himavatputri jaṃbukeśastato hyaham | adyāpi jagati khyātaṃ surāsuranamaskṛtam || 96 ||
दृष्ट्वैनमपि देवेशं सर्वान्कामानवाप्नुयात् । ग्रहैः शुक्रपुरोगैश्च एतानि स्थापितानि ह ॥ ९७ ॥
dṛṣṭvainamapi deveśaṃ sarvānkāmānavāpnuyāt | grahaiḥ śukrapurogaiśca etāni sthāpitāni ha || 97 ||
पश्य पुण्यानि लिंगानि सर्वकामप्रदानि तु । एवमेतानि पुण्यानि मन्निवासानि पार्वति ॥ ९८ ॥
paśya puṇyāni liṃgāni sarvakāmapradāni tu | evametāni puṇyāni mannivāsāni pārvati || 98 ||
कथितानि मम क्षेत्रे गुह्यं चान्यदिदं श्रृणु । चतुःक्रोशं चतुर्दिक्षु क्षेत्रमेतत्प्रकीर्तितम् ॥ ९९ ॥
kathitāni mama kṣetre guhyaṃ cānyadidaṃ śrṛṇu | catuḥkrośaṃ caturdikṣu kṣetrametatprakīrtitam || 99 ||
योजनं विद्धि चार्वंगि मृत्युकालेऽमृतप्रदम् । महालयगिरिस्थं मां केदारे च व्यवस्तितम् ॥ १०० ॥
yojanaṃ viddhi cārvaṃgi mṛtyukāle'mṛtapradam | mahālayagiristhaṃ māṃ kedāre ca vyavastitam || 100 ||
गणत्वं लभते दृष्ट्वा ह्यस्मिन्मोक्षो ह्यवाप्यते । गाणपत्यं लभेद्यस्माद्यतः सा मुक्तिरुत्तमा ॥ १०१ ॥
gaṇatvaṃ labhate dṛṣṭvā hyasminmokṣo hyavāpyate | gāṇapatyaṃ labhedyasmādyataḥ sā muktiruttamā || 101 ||
ततो महालयात्तस्मात्केदारान्मध्यमादपि । स्मृतं पुण्यतमं क्षेत्रमविमुक्तं वरानने ॥ १०२ ॥
tato mahālayāttasmātkedārānmadhyamādapi | smṛtaṃ puṇyatamaṃ kṣetramavimuktaṃ varānane || 102 ||
केदारं मध्यमं क्षेत्रं स्थानं चैव महालयम् । मम पुण्यानि भूर्लोके तेभ्यः श्रेष्ठतमं त्विदम् ॥ १०३ ॥
kedāraṃ madhyamaṃ kṣetraṃ sthānaṃ caiva mahālayam | mama puṇyāni bhūrloke tebhyaḥ śreṣṭhatamaṃ tvidam || 103 ||
यतः सृष्टास्त्विमे लोकास्ततः क्षेत्रमिदं शुभम् । कदाचिन्न मया मुक्तमविमुक्तं ततोऽभवत् ॥ १०४ ॥
yataḥ sṛṣṭāstvime lokāstataḥ kṣetramidaṃ śubham | kadācinna mayā muktamavimuktaṃ tato'bhavat || 104 ||
अविमुक्तेश्वरं लिंगं मम दृष्ट्वेह मानवः । सद्यः पापविनिर्मुक्तः पशुपाशैर्विमुच्यते ॥ १०५ ॥
avimukteśvaraṃ liṃgaṃ mama dṛṣṭveha mānavaḥ | sadyaḥ pāpavinirmuktaḥ paśupāśairvimucyate || 105 ||
शैलेशं संगमेशं च स्वर्लीनं मध्यमेश्वरम् । हिरण्यगर्भर्मीशानं गोप्रेक्षं वृषभध्वजम् ॥ १०६ ॥
śaileśaṃ saṃgameśaṃ ca svarlīnaṃ madhyameśvaram | hiraṇyagarbharmīśānaṃ goprekṣaṃ vṛṣabhadhvajam || 106 ||
उपशांतं शिवं चैव ज्येष्ठस्थाननिवासिनम् । शुक्रेश्वरं च विख्यातं व्याघ्रेशं जंबुकेश्वरम् ॥ १०७ ॥
upaśāṃtaṃ śivaṃ caiva jyeṣṭhasthānanivāsinam | śukreśvaraṃ ca vikhyātaṃ vyāghreśaṃ jaṃbukeśvaram || 107 ||
दृष्ट्वा न जायते मर्त्यः संसारे दुःखसागरे । सूत उवाच । एमुक्त्वा महादेवो दिशः सर्वा व्यलोकयत् ॥ १०८ ॥
dṛṣṭvā na jāyate martyaḥ saṃsāre duḥkhasāgare | sūta uvāca | emuktvā mahādevo diśaḥ sarvā vyalokayat || 108 ||
विलोक्य संस्थिते पश्चाद्देवदेवे महेश्वरे । अकस्मादभवत्सर्वः स देशोज्ज्वलितो यथा ॥ १०९ ॥
vilokya saṃsthite paścāddevadeve maheśvare | akasmādabhavatsarvaḥ sa deśojjvalito yathā || 109 ||
ततः पाशुपताः सिद्धा भस्माभ्यंगसितप्रभाः । माहेश्वरा महात्मानस्तथा वै नियतव्रताः ॥ ११० ॥
tataḥ pāśupatāḥ siddhā bhasmābhyaṃgasitaprabhāḥ | māheśvarā mahātmānastathā vai niyatavratāḥ || 110 ||
बहवः शतशोभ्येत्य नमश्चक्रुर्महेश्वरम् । पुनर्निरीक्ष्य योगेशं ध्यानयोगं च कृत्स्नशः ॥ १११ ॥
bahavaḥ śataśobhyetya namaścakrurmaheśvaram | punarnirīkṣya yogeśaṃ dhyānayogaṃ ca kṛtsnaśaḥ || 111 ||
तस्थुरात्मानमास्थाय लीयमाना इवेश्वरे । स्थितानां स तदा तेषां देवदेव उमापतिः ॥ ११२ ॥
tasthurātmānamāsthāya līyamānā iveśvare | sthitānāṃ sa tadā teṣāṃ devadeva umāpatiḥ || 112 ||
स बिभ्रत्परमां मूर्ति बभूव पुरुषः प्रभुः । कृत्स्नं जगदिहैकस्थं कर्तुभंत इव स्थितः ॥ ११३ ॥
sa bibhratparamāṃ mūrti babhūva puruṣaḥ prabhuḥ | kṛtsnaṃ jagadihaikasthaṃ kartubhaṃta iva sthitaḥ || 113 ||
तस्य तां परमां मूर्तिमास्थितस्य जगत्प्रभोः । न शशाक पुनर्द्रष्टुं हृष्टरोमा गिरिंद्रजा ॥ ११४ ॥
tasya tāṃ paramāṃ mūrtimāsthitasya jagatprabhoḥ | na śaśāka punardraṣṭuṃ hṛṣṭaromā giriṃdrajā || 114 ||
ततस्त्वदृष्टमाकारं बुध्वा सा प्रकृतिस्थितम् । प्रकृतेर्मूर्तिमास्थाय योगेन परमेश्वरी ॥ ११५ ॥
tatastvadṛṣṭamākāraṃ budhvā sā prakṛtisthitam | prakṛtermūrtimāsthāya yogena parameśvarī || 115 ||
तं शशाक पुनर्द्रष्टुं हरस्यच महात्मनः । ततस्ते लयमाधाय योगिनः पुरुषस्य तु ॥ ११६ ॥
taṃ śaśāka punardraṣṭuṃ harasyaca mahātmanaḥ | tataste layamādhāya yoginaḥ puruṣasya tu || 116 ||
विविशुर्हृदयं सर्वे दग्धसंसारबीजिनः । पंचाक्षरस्य वै बीजं संस्मरंतः सुशोभनम् ॥ ११७ ॥
viviśurhṛdayaṃ sarve dagdhasaṃsārabījinaḥ | paṃcākṣarasya vai bījaṃ saṃsmaraṃtaḥ suśobhanam || 117 ||
सर्वपापहरं दिव्यं पुरा चैव प्रकाशितम् । नीललोहितमूर्तिस्थं पुनश्चक्रे वपुः शुभम् ॥ ११८ ॥
sarvapāpaharaṃ divyaṃ purā caiva prakāśitam | nīlalohitamūrtisthaṃ punaścakre vapuḥ śubham || 118 ||
तं दृष्ट्वा शैलजा प्राह हृष्टसर्वतनूरुहा । स्तुवती चरणौ नत्वा क इमे भगवन्निति ॥ ११९ ॥
taṃ dṛṣṭvā śailajā prāha hṛṣṭasarvatanūruhā | stuvatī caraṇau natvā ka ime bhagavanniti || 119 ||
तामुवाच सुरश्रेष्ठस्तदा देवीं गिरद्रिजाम् । श्रीभगवानुवाच । मदीयं व्रतमाश्रित्य भक्तिमद्भिर्द्विजोत्तमैः ॥ १२० ॥
tāmuvāca suraśreṣṭhastadā devīṃ giradrijām | śrībhagavānuvāca | madīyaṃ vratamāśritya bhaktimadbhirdvijottamaiḥ || 120 ||
यैर्यैर्योगा इहाभ्यस्ता स्तेषामेकेन जन्मना । क्षेत्रस्यास्य प्रभावेन भक्त्या च मम भामिनि ॥ १२१ ॥
yairyairyogā ihābhyastā steṣāmekena janmanā | kṣetrasyāsya prabhāvena bhaktyā ca mama bhāmini || 121 ||
अनुग्रजो मया ह्येवं क्रियते मूर्तितः स्वयम् । तस्मादेतन्महत्क्षेत्रं ब्रह्माद्यैः सेवितं तथा ॥ १२२ ॥
anugrajo mayā hyevaṃ kriyate mūrtitaḥ svayam | tasmādetanmahatkṣetraṃ brahmādyaiḥ sevitaṃ tathā || 122 ||
श्रुतिमद्भिश्च विप्रेंद्रैः संसिद्धैश्च तपस्विभिः । प्रतिमासं तथाष्टम्यां प्रतिमासं चतुर्दशीम् ॥ १२३ ॥
śrutimadbhiśca vipreṃdraiḥ saṃsiddhaiśca tapasvibhiḥ | pratimāsaṃ tathāṣṭamyāṃ pratimāsaṃ caturdaśīm || 123 ||
उभयोः पक्षयोर्देवि वाराणस्यामुपास्यते । शशिभानूपरागे च कार्तिक्यां च विशेषतः ॥ १२४ ॥
ubhayoḥ pakṣayordevi vārāṇasyāmupāsyate | śaśibhānūparāge ca kārtikyāṃ ca viśeṣataḥ || 124 ||
सर्वपर्वसु पुण्येषु विषुवेष्वयनेषुच । पृथिव्यां सर्वतीर्थानि वाराणस्यां तु जाह्नवीम् ॥ १२५ ॥
sarvaparvasu puṇyeṣu viṣuveṣvayaneṣuca | pṛthivyāṃ sarvatīrthāni vārāṇasyāṃ tu jāhnavīm || 125 ||
उत्तरप्रवहां पुण्यां मम मौलिविनिःसृताम् । पितुस्ते गिरिराजस्य शुभां हिमवतः सुताम् ॥ १२६ ॥
uttarapravahāṃ puṇyāṃ mama mauliviniḥsṛtām | pituste girirājasya śubhāṃ himavataḥ sutām || 126 ||
पुण्यस्थानस्थितां पुण्यां पुण्यदिक्प्रवहां सदा । भजंते सर्वतोऽभ्येत्य ये ताञ्छुणु वरानने ॥ १२७ ॥
puṇyasthānasthitāṃ puṇyāṃ puṇyadikpravahāṃ sadā | bhajaṃte sarvato'bhyetya ye tāñchuṇu varānane || 127 ||
संनिहत्य कुरुक्षेत्रं सार्धं तीर्थशतैस्तथा । पुष्करं निमिषं चैव प्रयागं च पृथूदकम् ॥ १२८ ॥
saṃnihatya kurukṣetraṃ sārdhaṃ tīrthaśataistathā | puṣkaraṃ nimiṣaṃ caiva prayāgaṃ ca pṛthūdakam || 128 ||
द्रुमक्षेत्रं कुरुक्षेत्रं नैमिषं तीर्थसंयुतम् । क्षेत्राणि सर्वतो देवी देवता ऋषयस्तथा ॥ १२९ ॥
drumakṣetraṃ kurukṣetraṃ naimiṣaṃ tīrthasaṃyutam | kṣetrāṇi sarvato devī devatā ṛṣayastathā || 129 ||
संध्या च ऋतवश्चैव सर्वा नद्यः सरांसि च । समुद्राः सप्त चैवात्र देवतीर्थानि कृत्स्नशः ॥ १३० ॥
saṃdhyā ca ṛtavaścaiva sarvā nadyaḥ sarāṃsi ca | samudrāḥ sapta caivātra devatīrthāni kṛtsnaśaḥ || 130 ||
भागीरथीं समेष्यंति सर्वपर्वसु सुव्रते । अविमुक्तेश्वरं दृष्ट्वा दृष्ट्वा चैव त्रिविष्टपम् ॥ १३१ ॥
bhāgīrathīṃ sameṣyaṃti sarvaparvasu suvrate | avimukteśvaraṃ dṛṣṭvā dṛṣṭvā caiva triviṣṭapam || 131 ||
कालभैरवमासाद्य धूतपापानि सर्वशः । भवंति हि सुरेशानि सर्वपर्वसु पर्वसु ॥ १३२ ॥
kālabhairavamāsādya dhūtapāpāni sarvaśaḥ | bhavaṃti hi sureśāni sarvaparvasu parvasu || 132 ||
पृथिव्यां यानि पुण्यानि महांत्यायतनानि च । प्रविशंति सदाभ्येत्य पुण्यं पर्वसुपर्वसु । अविमुक्तं क्षेत्रवरं महापापनिबर्हणम् ॥ १३३ ॥
pṛthivyāṃ yāni puṇyāni mahāṃtyāyatanāni ca | praviśaṃti sadābhyetya puṇyaṃ parvasuparvasu | avimuktaṃ kṣetravaraṃ mahāpāpanibarhaṇam || 133 ||
केदारे चैव यल्लिंगं यच्च लिंगं महालये ॥ १३४ ॥
kedāre caiva yalliṃgaṃ yacca liṃgaṃ mahālaye || 134 ||
मध्यमेस्वरसंज्ञं च तथा पाशुपतेश्वरम् । शंकुकर्णेश्वरं चैव गोकर्णौ च तथा ह्युभौ ॥ १३५ ॥
madhyamesvarasaṃjñaṃ ca tathā pāśupateśvaram | śaṃkukarṇeśvaraṃ caiva gokarṇau ca tathā hyubhau || 135 ||
द्रुमचंडेश्वरं नाम भद्रेश्वरमनुत्तमम् । स्थानेश्वरं तथैकाग्रं कालेश्वरमजेश्वरम् ॥ १३६ ॥
drumacaṃḍeśvaraṃ nāma bhadreśvaramanuttamam | sthāneśvaraṃ tathaikāgraṃ kāleśvaramajeśvaram || 136 ||
भैरवेश्वरमीशानं तथोंकारकसंज्ञितम् । अमरेशं महाकालं ज्योतिषं भस्मगात्रकम् ॥ १३७ ॥
bhairaveśvaramīśānaṃ tathoṃkārakasaṃjñitam | amareśaṃ mahākālaṃ jyotiṣaṃ bhasmagātrakam || 137 ||
यानि चान्यानि पुण्यानि स्थानानि मम भूतले । अष्टषष्टिसमाख्यानि रुढान्यन्यानि कृत्स्नशः ॥ १३८ ॥
yāni cānyāni puṇyāni sthānāni mama bhūtale | aṣṭaṣaṣṭisamākhyāni ruḍhānyanyāni kṛtsnaśaḥ || 138 ||
तानि सर्वाण्यशेषाणि वाराणस्यां विशंति माम् । सर्वपर्वसु पुण्येषु गुह्यं चैतदुदाहृतम् ॥ १३९ ॥
tāni sarvāṇyaśeṣāṇi vārāṇasyāṃ viśaṃti mām | sarvaparvasu puṇyeṣu guhyaṃ caitadudāhṛtam || 139 ||
तेनेह लभते जंतुर्मृतो दिव्यामृतं पदम् । स्नातस्य चैव गंगायां दृष्टेन च मया शुभे ॥ १४० ॥
teneha labhate jaṃturmṛto divyāmṛtaṃ padam | snātasya caiva gaṃgāyāṃ dṛṣṭena ca mayā śubhe || 140 ||
सर्वयज्ञफलैस्तुल्यमिष्टैः शतसहस्रशः । सद्य एव समाप्नोति किं ततः परमाद्भुतम् ॥ १४१ ॥
sarvayajñaphalaistulyamiṣṭaiḥ śatasahasraśaḥ | sadya eva samāpnoti kiṃ tataḥ paramādbhutam || 141 ||
सर्वायतनमुख्यानि दिवि भूमौ गिरिष्वपि । परात्परतरं देवी बुध्यस्वेति मयोदितम् ॥ १४२ ॥
sarvāyatanamukhyāni divi bhūmau giriṣvapi | parātparataraṃ devī budhyasveti mayoditam || 142 ||
अविशब्देन पापस्तु वेदोक्तः कथ्यते द्विजैः । तेन मुक्तं मया जुष्टमविमुक्तमतोच्यते ॥ १४३ ॥
aviśabdena pāpastu vedoktaḥ kathyate dvijaiḥ | tena muktaṃ mayā juṣṭamavimuktamatocyate || 143 ||
इत्युक्त्वा भगवान् रुद्रः सर्वलोकमहेश्वरः । सुदृष्टं कुरु देवेशि अविमुक्तं गृहं मम ॥ १४४ ॥
ityuktvā bhagavān rudraḥ sarvalokamaheśvaraḥ | sudṛṣṭaṃ kuru deveśi avimuktaṃ gṛhaṃ mama || 144 ||
इत्युक्तवा भगवान्देवस्तथा सार्धमुमापतिः । दर्शयामास भगवान् श्रीपर्वतमनुत्तमम् ॥ १४५ ॥
ityuktavā bhagavāndevastathā sārdhamumāpatiḥ | darśayāmāsa bhagavān śrīparvatamanuttamam || 145 ||
अविमुक्तेश्वरे नित्यमवसच्च सदा तया । सर्वगत्वाच्च सर्वत्वात्सर्वात्मा सदसन्मयः ॥ १४६ ॥
avimukteśvare nityamavasacca sadā tayā | sarvagatvācca sarvatvātsarvātmā sadasanmayaḥ || 146 ||
श्रीपर्वतमनुप्राप्यदेव्या देवेश्वरो हरः । क्षेत्राणि दर्शयामास सर्वभूतपतिर्भवः ॥ १४७ ॥
śrīparvatamanuprāpyadevyā deveśvaro haraḥ | kṣetrāṇi darśayāmāsa sarvabhūtapatirbhavaḥ || 147 ||
कुण्डिप्रभे च परमं दिव्यं वैश्रवणेश्वरम् । आशालिंगं च देवेशं दिव्यंयच्च बिलेश्वरम् ॥ १४८ ॥
kuṇḍiprabhe ca paramaṃ divyaṃ vaiśravaṇeśvaram | āśāliṃgaṃ ca deveśaṃ divyaṃyacca bileśvaram || 148 ||
रामेश्वरं च परमं विष्णुना यत्प्रतिष्ठितम् । दक्षिणद्वारपार्श्वे तु कुंडलेश्वरमीश्वरम् ॥ १४९ ॥
rāmeśvaraṃ ca paramaṃ viṣṇunā yatpratiṣṭhitam | dakṣiṇadvārapārśve tu kuṃḍaleśvaramīśvaram || 149 ||
पूर्वद्वारसमीपस्थं त्रिपुरांतकमुत्तमम् । विवृद्धं गिरिणा सार्धं देवदेवनमस्कृतम् ॥ १५० ॥
pūrvadvārasamīpasthaṃ tripurāṃtakamuttamam | vivṛddhaṃ giriṇā sārdhaṃ devadevanamaskṛtam || 150 ||
मध्यमेश्वरमित्युक्तं त्रिषु लोकेषु विश्रुतम् । अमरेश्वरं च वरदं देवैः पूर्वं प्रतिष्टितम् ॥ १५१ ॥
madhyameśvaramityuktaṃ triṣu lokeṣu viśrutam | amareśvaraṃ ca varadaṃ devaiḥ pūrvaṃ pratiṣṭitam || 151 ||
गोचर्मेश्वरमीशानं तथेंद्रेश्वरमद्भुतम् । कर्मेश्वरं च विपुलं कार्यार्थं ब्रह्मणा कृतम् ॥ १५२ ॥
gocarmeśvaramīśānaṃ tatheṃdreśvaramadbhutam | karmeśvaraṃ ca vipulaṃ kāryārthaṃ brahmaṇā kṛtam || 152 ||
श्रीमत्सिद्धवटंचैव सदावासो ममाव्यये । अजेन निर्मितं दिव्यं साक्षादजबिलं शुभम् ॥ १५३ ॥
śrīmatsiddhavaṭaṃcaiva sadāvāso mamāvyaye | ajena nirmitaṃ divyaṃ sākṣādajabilaṃ śubham || 153 ||
तत्रैव पादुके दिव्ये मदीये च बिलेश्वरे । तत्र श्रृंगाटकाकारं श्रृंगाटाचलमध्यमे ॥ १५४ ॥
tatraiva pāduke divye madīye ca bileśvare | tatra śrṛṃgāṭakākāraṃ śrṛṃgāṭācalamadhyame || 154 ||
श्रृंगाटकेश्वरं नाम श्रीदेव्या तु प्रतिष्ठितम् । मल्लिकार्जुनकं चैव मम वासमिदं शुभम् ॥ १५५ ॥
śrṛṃgāṭakeśvaraṃ nāma śrīdevyā tu pratiṣṭhitam | mallikārjunakaṃ caiva mama vāsamidaṃ śubham || 155 ||
रजेश्वरं च पर्याये रजसा सुप्रतिष्ठितम् । गजेश्वरं च वैशाखं कपोतेश्वरमव्ययम् ॥ १५६ ॥
rajeśvaraṃ ca paryāye rajasā supratiṣṭhitam | gajeśvaraṃ ca vaiśākhaṃ kapoteśvaramavyayam || 156 ||
कोटीश्वरं महातीर्थं रुद्रकोटिगणैः पुरा । सेवितं देवि पश्याद्य सर्वस्मादधिकं शुभम् ॥ १५७ ॥
koṭīśvaraṃ mahātīrthaṃ rudrakoṭigaṇaiḥ purā | sevitaṃ devi paśyādya sarvasmādadhikaṃ śubham || 157 ||
द्विदेवकुलसंज्ञं च ब्रह्मणा दक्षिणे शुभम् । उत्तरे स्थापितं चैव विष्णुना चैव शैलजम् ॥ १५८ ॥
dvidevakulasaṃjñaṃ ca brahmaṇā dakṣiṇe śubham | uttare sthāpitaṃ caiva viṣṇunā caiva śailajam || 158 ||
महाप्रमाणलिंगं च मया पूर्वं प्रतिष्ठितम् । पश्चिमे पर्वते पश्य ब्रह्मेश्वरमलेश्वरम् ॥ १५९ ॥
mahāpramāṇaliṃgaṃ ca mayā pūrvaṃ pratiṣṭhitam | paścime parvate paśya brahmeśvaramaleśvaram || 159 ||
अलंकृतं त्वया ब्रह्मन् परुस्तान्मुनिभिः सह । इत्युक्त्वा तद्गृहे तिष्ठदलंगृहमिति समृतम् ॥ १६० ॥
alaṃkṛtaṃ tvayā brahman parustānmunibhiḥ saha | ityuktvā tadgṛhe tiṣṭhadalaṃgṛhamiti samṛtam || 160 ||
तत्रापि तीर्थं तीर्थज्ञे व्योमलिंगं च पश्य मे । कदंबेश्वरमेतद्धिस्कंदेनैव प्रतिष्ठितम् ॥ १६१ ॥
tatrāpi tīrthaṃ tīrthajñe vyomaliṃgaṃ ca paśya me | kadaṃbeśvarametaddhiskaṃdenaiva pratiṣṭhitam || 161 ||
गोमंलेश्वरं चैव नंदाद्यैः सुप्रतिष्ठितम् । देवैः सर्वैस्तु शक्राद्यैः स्तापितानि वरानने ॥ १६२ ॥
gomaṃleśvaraṃ caiva naṃdādyaiḥ supratiṣṭhitam | devaiḥ sarvaistu śakrādyaiḥ stāpitāni varānane || 162 ||
श्रीमद्देवह्रदप्रांते स्थानानीमानि पस्य मे । तथा हारपुरे देवि तव हारे निपातिते ॥ १६३ ॥
śrīmaddevahradaprāṃte sthānānīmāni pasya me | tathā hārapure devi tava hāre nipātite || 163 ||
त्वया हिताय जगतां हारकुंडमिदं कृतम् । शिवरुद्रपुरे चैव तत्कायोपरि सुव्रते ॥ १६४ ॥
tvayā hitāya jagatāṃ hārakuṃḍamidaṃ kṛtam | śivarudrapure caiva tatkāyopari suvrate || 164 ||
तत्र पित्रा सुशैलेन स्तापितं त्वचलेश्वरम् । अलंकृतं मया ब्रह्मपुरस्तान्मुनिभिः सह ॥ १६५ ॥
tatra pitrā suśailena stāpitaṃ tvacaleśvaram | alaṃkṛtaṃ mayā brahmapurastānmunibhiḥ saha || 165 ||
चंडिकेश्वरकं देवि चंडिकेशा तवात्मजा । चंडिकानिर्मितं स्थानमंबिकातीर्थमुत्तमम् ॥ १६६ ॥
caṃḍikeśvarakaṃ devi caṃḍikeśā tavātmajā | caṃḍikānirmitaṃ sthānamaṃbikātīrthamuttamam || 166 ||
रुचिकेश्वरकं चैव धारैषा कपिला शुभा । एतेषु देवि स्थानेषु तीर्थेषु विविधेषु च ॥ १६७ ॥
rucikeśvarakaṃ caiva dhāraiṣā kapilā śubhā | eteṣu devi sthāneṣu tīrtheṣu vividheṣu ca || 167 ||
पूजयेन्मां सदा भक्त्या मया सार्धं हि मोदते । श्रीशैले संत्यजेद्देहं ब्राह्मणो दग्धकिल्बिषः ॥ १६८ ॥
pūjayenmāṃ sadā bhaktyā mayā sārdhaṃ hi modate | śrīśaile saṃtyajeddehaṃ brāhmaṇo dagdhakilbiṣaḥ || 168 ||
मुच्यते नात्र संदेहो ह्यविमुक्ते यथा शुभम् । महास्नानं च यः कुर्याद्घृतेन विधिनैव तु ॥ १६९ ॥
mucyate nātra saṃdeho hyavimukte yathā śubham | mahāsnānaṃ ca yaḥ kuryādghṛtena vidhinaiva tu || 169 ||
स याति मम सायुज्यं स्थानेष्वेतेषु सुव्रते । स्नानं पलशतं ज्ञेयमभ्यंगं पंचविंशति ॥ १७० ॥
sa yāti mama sāyujyaṃ sthāneṣveteṣu suvrate | snānaṃ palaśataṃ jñeyamabhyaṃgaṃ paṃcaviṃśati || 170 ||
पलानां द्वे सहस्रे तु महास्नानं प्रकीर्तितम् । स्नाप्य लिंगं मदीयं तु गव्येनैव घृतेन च ॥ १७१ ॥
palānāṃ dve sahasre tu mahāsnānaṃ prakīrtitam | snāpya liṃgaṃ madīyaṃ tu gavyenaiva ghṛtena ca || 171 ||
विशोध्य सर्वद्रव्यैस्तु वारिभिरभिषिंचति । संमार्ज्य शतयज्ञानां स्नानेन प्रयुतं तथा ॥ १७२ ॥
viśodhya sarvadravyaistu vāribhirabhiṣiṃcati | saṃmārjya śatayajñānāṃ snānena prayutaṃ tathā || 172 ||
पूजया शतसाहस्रमनंतं गीतवादिनाम् । महास्नाने प्रसक्तं तु स्नानमष्टगुणं स्मृतम् ॥ १७३ ॥
pūjayā śatasāhasramanaṃtaṃ gītavādinām | mahāsnāne prasaktaṃ tu snānamaṣṭaguṇaṃ smṛtam || 173 ||
जलेन केवलेनैव गंधतोयेन भक्तितः । अनुलेपनं तु तत्सर्वं पंचविंशत्पलेन वै ॥ १७४ ॥
jalena kevalenaiva gaṃdhatoyena bhaktitaḥ | anulepanaṃ tu tatsarvaṃ paṃcaviṃśatpalena vai || 174 ||
शमिपुष्पं च विधिना बिल्वपत्रं च पंकजम् । अन्यान्यपि च पुष्पाणि बिल्वपत्रं न संत्यजेत् ॥ १७५ ॥
śamipuṣpaṃ ca vidhinā bilvapatraṃ ca paṃkajam | anyānyapi ca puṣpāṇi bilvapatraṃ na saṃtyajet || 175 ||
चतुर्द्रोणैर्महादेवमष्टद्रोणैरथापि वा । दशद्रोणैस्तु नैवेद्यमष्टद्रोणैरथापि वा ॥ १७६ ॥
caturdroṇairmahādevamaṣṭadroṇairathāpi vā | daśadroṇaistu naivedyamaṣṭadroṇairathāpi vā || 176 ||
शतद्रोणसमं पुण्यमाढकेपि विधीयते । वित्तहीनस्य विप्रस्य नात्र कार्या विचारणा ॥ १७७ ॥
śatadroṇasamaṃ puṇyamāḍhakepi vidhīyate | vittahīnasya viprasya nātra kāryā vicāraṇā || 177 ||
भेरीमृदंगमुरजातिमिरापटहादिभिः । वादित्रैर्विविधैश्चान्यैर्निनादैर्विविधैरपि ॥ १७८ ॥
bherīmṛdaṃgamurajātimirāpaṭahādibhiḥ | vāditrairvividhaiścānyairninādairvividhairapi || 178 ||
जागरं कारयेद्यस्तु प्रार्थयेच्च यथाक्रमम् । स भृत्यपुत्रदारैश्च तथा संबंधिबान्धवैः ॥ १७९ ॥
jāgaraṃ kārayedyastu prārthayecca yathākramam | sa bhṛtyaputradāraiśca tathā saṃbaṃdhibāndhavaiḥ || 179 ||
सार्धं प्रदक्षिणं कृत्वा पार्थयेल्लिंगमुत्तमम् । द्रव्यहीनं क्रियाहीनं श्रद्धाहीनं सुरेश्वर ॥ १८० ॥
sārdhaṃ pradakṣiṇaṃ kṛtvā pārthayelliṃgamuttamam | dravyahīnaṃ kriyāhīnaṃ śraddhāhīnaṃ sureśvara || 180 ||
कृतं वा न कृतं वापि क्षंतुमर्हसि शंकर । इत्युक्त्वा वै जपेद्रुद्रं त्वरितं शांतिमेव च ॥ १८१ ॥
kṛtaṃ vā na kṛtaṃ vāpi kṣaṃtumarhasi śaṃkara | ityuktvā vai japedrudraṃ tvaritaṃ śāṃtimeva ca || 181 ||
जपित्वैवं महाबीजं तथा पंचाक्षरस्य वै । स एवं सर्वतीर्थेषु सर्वयज्ञेषु यत्फलम् ॥ १८२ ॥
japitvaivaṃ mahābījaṃ tathā paṃcākṣarasya vai | sa evaṃ sarvatīrtheṣu sarvayajñeṣu yatphalam || 182 ||
तत्फलं समवाप्नोति वाराणस्यां यथा मृतः । तथैव मम सायुज्यं लभते नात्र संशयः ॥ १८३ ॥
tatphalaṃ samavāpnoti vārāṇasyāṃ yathā mṛtaḥ | tathaiva mama sāyujyaṃ labhate nātra saṃśayaḥ || 183 ||
मत्प्रियार्थमिदं कार्यं मद्भक्तैर्विधिपूर्वकम् । ये न कुर्वंति ते भक्ता न भवंति न संशयः ॥ १८४ ॥
matpriyārthamidaṃ kāryaṃ madbhaktairvidhipūrvakam | ye na kurvaṃti te bhaktā na bhavaṃti na saṃśayaḥ || 184 ||
सूत उवाच । निशम्य वचनं देवी गत्वा वाराणसीं पुरीम् । अविमुक्तेश्वरं लिंगं पयसा च घृतेन च ॥ १८५ ॥
sūta uvāca | niśamya vacanaṃ devī gatvā vārāṇasīṃ purīm | avimukteśvaraṃ liṃgaṃ payasā ca ghṛtena ca || 185 ||
अर्चयामास देवेशं रुद्रं भुवननायकम् । अविमुक्ते च तपसा मंदरस्य महात्मनः ॥ १८६ ॥
arcayāmāsa deveśaṃ rudraṃ bhuvananāyakam | avimukte ca tapasā maṃdarasya mahātmanaḥ || 186 ||
कल्पयामास वै क्षेत्रं मंदरे चारुकंदरे । तत्रांधकं महादैत्यं हिरण्याक्षसुतं प्रभुः ॥ १८७ ॥
kalpayāmāsa vai kṣetraṃ maṃdare cārukaṃdare | tatrāṃdhakaṃ mahādaityaṃ hiraṇyākṣasutaṃ prabhuḥ || 187 ||
अनुगृह्य गणत्वं च प्रापयामास लीलया । एतद्वः कथितं सर्वं कथासर्वस्वमादरात् ॥ १८८ ॥
anugṛhya gaṇatvaṃ ca prāpayāmāsa līlayā | etadvaḥ kathitaṃ sarvaṃ kathāsarvasvamādarāt || 188 ||
यः पठेच्छृणुयाद्वापि क्षेत्रमाहात्म्यमुत्तमम् । सर्वक्षेत्रेषु यत्पुण्यं तत्सर्वं सहसा लभेत् ॥ १८९ ॥
yaḥ paṭhecchṛṇuyādvāpi kṣetramāhātmyamuttamam | sarvakṣetreṣu yatpuṇyaṃ tatsarvaṃ sahasā labhet || 189 ||
श्रावयेद्वा द्विजान्सर्वान् कृतशौचान् जितेंद्रियान् । स एव सर्वयज्ञस्य फलं प्राप्नोति मानवः ॥ १९० ॥
śrāvayedvā dvijānsarvān kṛtaśaucān jiteṃdriyān | sa eva sarvayajñasya phalaṃ prāpnoti mānavaḥ || 190 ||
Keys: ← → turn the page, J K step through the verses.
Illustration: Verse & Place (Project-owned).