ऋषय ऊचुः । कथमस्य पिता दैत्यो हिरण्याक्षः सुदारुणः । विष्णुना सूदितो विष्णुर्वाराहत्वं कथं गतः ॥ १ ॥
ṛṣaya ūcuḥ | kathamasya pitā daityo hiraṇyākṣaḥ sudāruṇaḥ | viṣṇunā sūdito viṣṇurvārāhatvaṃ kathaṃ gataḥ || 1 ||
पूर्वभागः · अध्यायः ९४
A chapter of the Linga Purana.
32 versesSanskrit with transliteration
ऋषय ऊचुः । कथमस्य पिता दैत्यो हिरण्याक्षः सुदारुणः । विष्णुना सूदितो विष्णुर्वाराहत्वं कथं गतः ॥ १ ॥
ṛṣaya ūcuḥ | kathamasya pitā daityo hiraṇyākṣaḥ sudāruṇaḥ | viṣṇunā sūdito viṣṇurvārāhatvaṃ kathaṃ gataḥ || 1 ||
तस्य श्रृंगं महेशस्य भूषणत्वं कथं गतम् । एतत्सर्वं विशेषेण सूत वक्तुमिहार्हसि ॥ २ ॥
tasya śrṛṃgaṃ maheśasya bhūṣaṇatvaṃ kathaṃ gatam | etatsarvaṃ viśeṣeṇa sūta vaktumihārhasi || 2 ||
सूत उवाच । हिरण्यकशिपोर्भ्राता हिरण्याक्ष इति स्मृतः । पुरांधकासुरेशस्य पिता कालांतकोपमः ॥ ३ ॥
sūta uvāca | hiraṇyakaśiporbhrātā hiraṇyākṣa iti smṛtaḥ | purāṃdhakāsureśasya pitā kālāṃtakopamaḥ || 3 ||
देवाञ्जित्वाथ दैत्येंद्रो बद्ध्वा च धरणीमिमाम् । नीत्वा रसातलं चक्रे बंदीमिन्दीवरप्रभाम् ॥ ४ ॥
devāñjitvātha daityeṃdro baddhvā ca dharaṇīmimām | nītvā rasātalaṃ cakre baṃdīmindīvaraprabhām || 4 ||
ततः सब्रह्मका देवाः परिम्लानमुखश्रियः । बाधितास्ताडिता बद्ध्वा हिरण्याक्षेण तेन वै ॥ ५ ॥
tataḥ sabrahmakā devāḥ parimlānamukhaśriyaḥ | bādhitāstāḍitā baddhvā hiraṇyākṣeṇa tena vai || 5 ||
बलिना दैत्यमुख्येन क्रूरेम सुदुरात्मना । प्रणम्य शिरसा विष्णुं दैत्यकोटिविमर्दनम् ॥ ६ ॥
balinā daityamukhyena krūrema sudurātmanā | praṇamya śirasā viṣṇuṃ daityakoṭivimardanam || 6 ||
सर्वे विज्ञापयामासुर्धरणीबंधनं हरेः । श्रुत्वैतद्भगवान् विष्णुर्धरणीबंधनं हरिः ॥ ७ ॥
sarve vijñāpayāmāsurdharaṇībaṃdhanaṃ hareḥ | śrutvaitadbhagavān viṣṇurdharaṇībaṃdhanaṃ hariḥ || 7 ||
भूत्वा यज्ञवराहोसौ यथा लिंगोद्भवे तथा । दैत्यैश्च सार्धं दैत्येंद्रं हिरण्याक्षं महाबलम् ॥ ८ ॥
bhūtvā yajñavarāhosau yathā liṃgodbhave tathā | daityaiśca sārdhaṃ daityeṃdraṃ hiraṇyākṣaṃ mahābalam || 8 ||
दंष्ट्राग्रकोट्या हत्वैनं रेजे दैत्यान्तकृत्प्रभुः । कल्पादिषु यथापूर्वं प्रविश्य च रसातलम् ॥ ९ ॥
daṃṣṭrāgrakoṭyā hatvainaṃ reje daityāntakṛtprabhuḥ | kalpādiṣu yathāpūrvaṃ praviśya ca rasātalam || 9 ||
आनीय वसुधां देवीमंकस्थामकरोद्बहिः । ततस्तुष्टावदेवेशं देवदेवः पितामहः ॥ १० ॥
ānīya vasudhāṃ devīmaṃkasthāmakarodbahiḥ | tatastuṣṭāvadeveśaṃ devadevaḥ pitāmahaḥ || 10 ||
शक्राद्यैः सहितो भूत्वा हर्षगद्गदया गिरा । शाश्वताय वराहाय दंष्ट्रिणे दंडिने नमः ॥ ११ ॥
śakrādyaiḥ sahito bhūtvā harṣagadgadayā girā | śāśvatāya varāhāya daṃṣṭriṇe daṃḍine namaḥ || 11 ||
नारायणाय सर्वाय ब्रह्मणे परमात्मने । कर्त्रे धर्त्रे धरायास्तु हर्त्रे देवारिणां स्वयम् । कर्त्रे नेत्रे सुरेंद्राणां शास्त्रे च सकलस्य च ॥ १२ ॥
nārāyaṇāya sarvāya brahmaṇe paramātmane | kartre dhartre dharāyāstu hartre devāriṇāṃ svayam | kartre netre sureṃdrāṇāṃ śāstre ca sakalasya ca || 12 ||
त्वमष्टमूर्तिस्त्वमनंतमूर्तिस्त्वमादिदेवस्त्वमनंतवेदितः । तव्या कृतं सर्वमिदं प्रसीद सुरेश लोकेश वराह विष्णो ॥ १३ ॥
tvamaṣṭamūrtistvamanaṃtamūrtistvamādidevastvamanaṃtaveditaḥ | tavyā kṛtaṃ sarvamidaṃ prasīda sureśa lokeśa varāha viṣṇo || 13 ||
तथैकदंष्ट्राग्रमुखाग्रकोटिभागैकभागार्धतमेन विष्णो । हताः क्षणात्कामददैत्यमुख्याः स्वदंष्ट्रकोट्या सह पुत्रभृत्यैः ॥ १४ ॥
tathaikadaṃṣṭrāgramukhāgrakoṭibhāgaikabhāgārdhatamena viṣṇo | hatāḥ kṣaṇātkāmadadaityamukhyāḥ svadaṃṣṭrakoṭyā saha putrabhṛtyaiḥ || 14 ||
त्वयोद्धृता देव धरा धरेशधराधराकार धृताग्रदंष्ट्रे । धराधरैः सर्वजनैः समुद्रैः सुरासुरैः सेवितचंद्रवक्त्र ॥ १५ ॥
tvayoddhṛtā deva dharā dhareśadharādharākāra dhṛtāgradaṃṣṭre | dharādharaiḥ sarvajanaiḥ samudraiḥ surāsuraiḥ sevitacaṃdravaktra || 15 ||
त्वयैव देवेश विभो कृतश्च जयः सुराणामसुरेश्वणाम् । अहो वसुंधरा तव पृष्ठतः सकलतारकादयः ॥ १६ ॥
tvayaiva deveśa vibho kṛtaśca jayaḥ surāṇāmasureśvaṇām | aho vasuṃdharā tava pṛṣṭhataḥ sakalatārakādayaḥ || 16 ||
तव रोम्णि सकलामरेश्वरा नयनद्वये शशिरवी पदद्वये । निहिता रसातलगता वसुंधरा तव पृष्ठतः सकलतारकादयः ॥ १७ ॥
tava romṇi sakalāmareśvarā nayanadvaye śaśiravī padadvaye | nihitā rasātalagatā vasuṃdharā tava pṛṣṭhataḥ sakalatārakādayaḥ || 17 ||
जगतां हिताय भवता वसुंधरा भगवान् रसातलसपुटंगता तदा । अबलोद्धृता च भगवंस्तवैव सकलं त्वयैव हि धृतं जगद्गुरो ॥ १८ ॥
jagatāṃ hitāya bhavatā vasuṃdharā bhagavān rasātalasapuṭaṃgatā tadā | abaloddhṛtā ca bhagavaṃstavaiva sakalaṃ tvayaiva hi dhṛtaṃ jagadguro || 18 ||
इति वाक्पतिर्बहुविधैस्तवार्चनैः प्रणिपत्य विष्णुममरैः प्रजापतिः । विविधान्वरान् हरिमुखात्तु लब्धवान् हरिनाभिवारिजदेहभृत्स्वयम् ॥ १९ ॥
iti vākpatirbahuvidhaistavārcanaiḥ praṇipatya viṣṇumamaraiḥ prajāpatiḥ | vividhānvarān harimukhāttu labdhavān harinābhivārijadehabhṛtsvayam || 19 ||
अथ तामुद्धृतां तेन धरां देवा मुनीश्वराः । मूर्ध्न्यारोप्य नमश्चक्रुश्चक्रिणः सन्निधौ तदा ॥ २० ॥
atha tāmuddhṛtāṃ tena dharāṃ devā munīśvarāḥ | mūrdhnyāropya namaścakruścakriṇaḥ sannidhau tadā || 20 ||
अनेनैव वराहेण चोद्धृतासि वरप्रदे । कृष्णेनाक्लिष्टकार्येण शतहस्तेन विष्णुना ॥ २१ ॥
anenaiva varāheṇa coddhṛtāsi varaprade | kṛṣṇenākliṣṭakāryeṇa śatahastena viṣṇunā || 21 ||
धरणि त्वं महाभोगे भूमिस्त्वं धेनुरव्यये । लोकानां धारिणी त्वं हि मृत्तिके हर पातकम् ॥ २२ ॥
dharaṇi tvaṃ mahābhoge bhūmistvaṃ dhenuravyaye | lokānāṃ dhāriṇī tvaṃ hi mṛttike hara pātakam || 22 ||
मनसा कर्मणा वाचावरदे वारिजेक्षणे । त्वया हतेन पापेन जीवामस्त्वत्प्रसादतः ॥ २३ ॥
manasā karmaṇā vācāvarade vārijekṣaṇe | tvayā hatena pāpena jīvāmastvatprasādataḥ || 23 ||
इत्युक्ता सा तदा देवी धरा देवैरधाब्रवीत् । वराहदंष्ट्राभिन्नायां धरायां मृत्तिकां द्विजाः ॥ २४ ॥
ityuktā sā tadā devī dharā devairadhābravīt | varāhadaṃṣṭrābhinnāyāṃ dharāyāṃ mṛttikāṃ dvijāḥ || 24 ||
मंत्रेणानेन योऽबिभ्रत् मूर्ध्नि पापात्प्रमुच्यते । आयुष्मान्बलवान्धन्यः पुत्रपौत्रसमन्वितः ॥ २५ ॥
maṃtreṇānena yo'bibhrat mūrdhni pāpātpramucyate | āyuṣmānbalavāndhanyaḥ putrapautrasamanvitaḥ || 25 ||
क्रमाद्भुवि दिवं प्राप्य कर्मांते मोदते सुरैः । अथ देव गते त्वक्त्वा वराहे क्षीरसागरम् ॥ २६ ॥
kramādbhuvi divaṃ prāpya karmāṃte modate suraiḥ | atha deva gate tvaktvā varāhe kṣīrasāgaram || 26 ||
वाराहरूपमनघं चचाल च धरा पुनः । तस्य दंष्ट्राभराक्रांता देवदेवस्य धीमतः ॥ २७ ॥
vārāharūpamanaghaṃ cacāla ca dharā punaḥ | tasya daṃṣṭrābharākrāṃtā devadevasya dhīmataḥ || 27 ||
यदृच्छया भवः पश्यन् जगामजगदीश्वरः । दंष्ट्रां जग्राह दृष्ट्वा तां भूषणार्थमथात्मनः ॥ २८ ॥
yadṛcchayā bhavaḥ paśyan jagāmajagadīśvaraḥ | daṃṣṭrāṃ jagrāha dṛṣṭvā tāṃ bhūṣaṇārthamathātmanaḥ || 28 ||
दधार च महादेवः कूर्चांते वै महोरसि । देवाश्च तुष्टुवुः सेंद्रा देवदेवस्य वैभवम् ॥ २९ ॥
dadhāra ca mahādevaḥ kūrcāṃte vai mahorasi | devāśca tuṣṭuvuḥ seṃdrā devadevasya vaibhavam || 29 ||
धरा प्रतिष्ठिता ह्येवं देवदेवेन लीलया । भूतानां संप्लवे चापि विष्णोश्चैव कलेवरम् ॥ ३० ॥
dharā pratiṣṭhitā hyevaṃ devadevena līlayā | bhūtānāṃ saṃplave cāpi viṣṇoścaiva kalevaram || 30 ||
ब्रह्मणश्च तथान्येषां देवानामपि लीलया । विभुरंगविभागेन भूषितो न यदि प्रभुः ॥ ३१ ॥
brahmaṇaśca tathānyeṣāṃ devānāmapi līlayā | vibhuraṃgavibhāgena bhūṣito na yadi prabhuḥ || 31 ||
कथं विमुक्तिर्विप्राणां तस्माद्दंष्ट्री महेश्वरः ॥ ३२ ॥
kathaṃ vimuktirviprāṇāṃ tasmāddaṃṣṭrī maheśvaraḥ || 32 ||
Keys: ← → turn the page, J K step through the verses.
Illustration: Verse & Place (Project-owned).