गीता ३३ · ब्राह्मणगीता ०४
Brahmana Gita, Part 4
brāhmaṇagītā 04
A part of a shorter Gita.
35 versesSanskrit with transliteration
[ब्राह्मन] । अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् । नारदस्य च संवादमृषेर्देवमतस्य च ॥ २ ॥
[brāhmana] | atrāpyudāharantīmamitihāsaṃ purātanam | nāradasya ca saṃvādamṛṣerdevamatasya ca || 2 ||
[देवमत] । जन्तोः सञ्जायमानस्य किं नु पूर्वं प्रवर्तते । प्राणोऽपानः समानो वा व्यानो वोदान एव च ॥ ३ ॥
[devamata] | jantoḥ sañjāyamānasya kiṃ nu pūrvaṃ pravartate | prāṇo'pānaḥ samāno vā vyāno vodāna eva ca || 3 ||
[नारद] । येनायं सृज्यते जन्तुस्ततोऽन्यः पूर्वमेति तम् । प्राणद्वन्द्वं च विज्ञेयं तिर्यगं चोर्ध्वगं च यत् ॥ ४ ॥
[nārada] | yenāyaṃ sṛjyate jantustato'nyaḥ pūrvameti tam | prāṇadvandvaṃ ca vijñeyaṃ tiryagaṃ cordhvagaṃ ca yat || 4 ||
[द्] । केनायं सृज्यते जन्तुः कश्चान्यः पूर्वमेति तम् । प्राणद्वन्द्वं च मे ब्रूहि तिर्यगूर्ध्वं च निश्चयात् ॥ ५ ॥
[d] | kenāyaṃ sṛjyate jantuḥ kaścānyaḥ pūrvameti tam | prāṇadvandvaṃ ca me brūhi tiryagūrdhvaṃ ca niścayāt || 5 ||
[न्] । सङ्कल्पाज्जायते हर्षः शब्दादपि च जायते । रसात्सञ्जायते चापि रूपादपि च जायते ॥ ६ ॥
[n] | saṅkalpājjāyate harṣaḥ śabdādapi ca jāyate | rasātsañjāyate cāpi rūpādapi ca jāyate || 6 ||
स्पर्शात्सञ्जायते चापि गन्धादपि च जायते । एतद्रूपमुदानस्य हर्षो मिथुन सम्भवः ॥ ७ ॥
sparśātsañjāyate cāpi gandhādapi ca jāyate | etadrūpamudānasya harṣo mithuna sambhavaḥ || 7 ||
कामात्सञ्जायते शुक्रं कामात्सञ्जायते रसः । समानव्यान जनिते सामान्ये शुक्रशोणिते ॥ ८ ॥
kāmātsañjāyate śukraṃ kāmātsañjāyate rasaḥ | samānavyāna janite sāmānye śukraśoṇite || 8 ||
शुक्राच्छोणित संसृष्टात्पूर्वं प्राणः प्रवर्तते । प्राणेन विकृते शुक्रे ततोऽपानः प्रवर्तते ॥ ९ ॥
śukrācchoṇita saṃsṛṣṭātpūrvaṃ prāṇaḥ pravartate | prāṇena vikṛte śukre tato'pānaḥ pravartate || 9 ||
प्राणापानाविदं द्वन्द्वमवाक्चोर्ध्वं च गच्छतः । व्यानः समानश्चैवोभौ तिर्यग्द्वन्द्वत्वमुच्यते ॥ १० ॥
prāṇāpānāvidaṃ dvandvamavākcordhvaṃ ca gacchataḥ | vyānaḥ samānaścaivobhau tiryagdvandvatvamucyate || 10 ||
अग्निर्वै देवताः सर्वा इति वेदस्य शासनम् । सञ्जायते ब्राह्मणेषु ज्ञानं बुद्धिसमन्वितम् ॥ ११ ॥
agnirvai devatāḥ sarvā iti vedasya śāsanam | sañjāyate brāhmaṇeṣu jñānaṃ buddhisamanvitam || 11 ||
तस्य धूमस्तमो रूपं रजो भस्म सुरेतसः । सत्त्वं सञ्जायते तस्य यत्र प्रक्षिप्यते हविः ॥ १२ ॥
tasya dhūmastamo rūpaṃ rajo bhasma suretasaḥ | sattvaṃ sañjāyate tasya yatra prakṣipyate haviḥ || 12 ||
आघारौ समानो व्यानश्चेति यज्ञविदो विदुः । प्राणापानावाज्यभागौ तयोर्मध्ये हुताशनः । एतद्रूपमुदानस्य परमं ब्राह्मणा विदुः ॥ १३ ॥
āghārau samāno vyānaśceti yajñavido viduḥ | prāṇāpānāvājyabhāgau tayormadhye hutāśanaḥ | etadrūpamudānasya paramaṃ brāhmaṇā viduḥ || 13 ||
निर्द्वन्द्वमिति यत्त्वेतत्तन्मे निगदतः शृणु ॥ १४ ॥
nirdvandvamiti yattvetattanme nigadataḥ śṛṇu || 14 ||
अहोरात्रमिदं द्वन्द्वं तयोर्मध्ये हुताशनः । एतद्रूपमुदानस्य परमं ब्राह्मणा विदुः ॥ १५ ॥
ahorātramidaṃ dvandvaṃ tayormadhye hutāśanaḥ | etadrūpamudānasya paramaṃ brāhmaṇā viduḥ || 15 ||
उभे चैवायने द्वन्द्वं तयोर्मध्ये हुताशनः । एतद्रूपमुदानस्य परमं ब्राह्मणा विदुः ॥ १६ ॥
ubhe caivāyane dvandvaṃ tayormadhye hutāśanaḥ | etadrūpamudānasya paramaṃ brāhmaṇā viduḥ || 16 ||
उभे सत्यानृते द्वन्द्वं तयोर्मध्ये हुताशनः । एतद्रूपमुदानस्य परमं ब्राह्मणा विदुः ॥ १७ ॥
ubhe satyānṛte dvandvaṃ tayormadhye hutāśanaḥ | etadrūpamudānasya paramaṃ brāhmaṇā viduḥ || 17 ||
उभे शुभाशुभे द्वन्द्वं तयोर्मध्ये हुताशनः । एतद्रूपमुदानस्य परमं ब्राह्मणा विदुः ॥ १८ ॥
ubhe śubhāśubhe dvandvaṃ tayormadhye hutāśanaḥ | etadrūpamudānasya paramaṃ brāhmaṇā viduḥ || 18 ||
सच्चासच्चैव तद्द्वन्द्वं तयोर्मध्ये हुताशनः । एतद्रूपमुदानस्य परमं ब्राह्मणा विदुः ॥ १९ ॥
saccāsaccaiva taddvandvaṃ tayormadhye hutāśanaḥ | etadrūpamudānasya paramaṃ brāhmaṇā viduḥ || 19 ||
प्रथमं समानो व्यानो व्यस्यते कर्म तेन तत् । तृतीयं तु समानेन पुनरेव व्यवस्यते ॥ २० ॥
prathamaṃ samāno vyāno vyasyate karma tena tat | tṛtīyaṃ tu samānena punareva vyavasyate || 20 ||
शान्त्यर्थं वामदेवं च शान्तिर्ब्रह्म सनातनम् । एतद्रूपमुदानस्य परमं ब्राह्मणा विदुः ॥ २१ ॥
śāntyarthaṃ vāmadevaṃ ca śāntirbrahma sanātanam | etadrūpamudānasya paramaṃ brāhmaṇā viduḥ || 21 ||
Keys: ← → turn the page, J K step through the verses.
Illustration: Verse & Place (Project-owned).