गीता ३९ · ब्राह्मणगीता १०
Brahmana Gita, Part 10
brāhmaṇagītā 10
A part of a shorter Gita.
46 versesSanskrit with transliteration
[पितरह्] । अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् । श्रुत्वा च तत्तथा कार्यं भवता द्विजसत्तम ॥ २ ॥
[pitarah] | atrāpyudāharantīmamitihāsaṃ purātanam | śrutvā ca tattathā kāryaṃ bhavatā dvijasattama || 2 ||
अलर्को नाम राजर्षिरभवत्सुमहातपाः । धर्मज्ञः सत्यसन्धश्च महात्मा सुमहाव्रतः ॥ ३ ॥
alarko nāma rājarṣirabhavatsumahātapāḥ | dharmajñaḥ satyasandhaśca mahātmā sumahāvrataḥ || 3 ||
स सागरान्तां धनुषा विनिर्जित्य महीमिमाम् । कृत्वा सुदुष्करं कर्म मनः सूक्ष्मे समादधे ॥ ४ ॥
sa sāgarāntāṃ dhanuṣā vinirjitya mahīmimām | kṛtvā suduṣkaraṃ karma manaḥ sūkṣme samādadhe || 4 ||
स्थितस्य वृक्षमूलेऽथ तस्य चिन्ता बभूव ह । उत्सृज्य सुमहद्राज्यं सूक्ष्मं प्रति महामते ॥ ५ ॥
sthitasya vṛkṣamūle'tha tasya cintā babhūva ha | utsṛjya sumahadrājyaṃ sūkṣmaṃ prati mahāmate || 5 ||
[अ] । मनसो मे बलं जातं मनो जित्वा ध्रुवो जयः । अन्यत्र बाणानस्यामि शत्रुभिः परिवारितः ॥ ६ ॥
[a] | manaso me balaṃ jātaṃ mano jitvā dhruvo jayaḥ | anyatra bāṇānasyāmi śatrubhiḥ parivāritaḥ || 6 ||
यदिदं चापलान्मूर्तेः सर्वमेतच्चिकीर्षति । मनः प्रति सुतीक्ष्णाग्रानहं मोक्ष्यामि सायकान् ॥ ७ ॥
yadidaṃ cāpalānmūrteḥ sarvametaccikīrṣati | manaḥ prati sutīkṣṇāgrānahaṃ mokṣyāmi sāyakān || 7 ||
[मनस्] । नेमे बाणास्तरिष्यन्ति मामलर्क कथं चन । तवैव मर्म भेत्स्यन्ति भिन्नमर्मा मरिष्यसि ॥ ८ ॥
[manas] | neme bāṇāstariṣyanti māmalarka kathaṃ cana | tavaiva marma bhetsyanti bhinnamarmā mariṣyasi || 8 ||
अन्यान्बाणान्समीक्षस्व यैस्त्वं मां सूदयिष्यसि । तच्छ्रुत्वा स विचिन्त्याथ ततो वचनमब्रवीत् ॥ ९ ॥
anyānbāṇānsamīkṣasva yaistvaṃ māṃ sūdayiṣyasi | tacchrutvā sa vicintyātha tato vacanamabravīt || 9 ||
[अ] । आघ्राय सुबहून्गन्धांस्तानेव प्रतिगृध्यति । तस्माद्घ्राणं प्रति शरान्प्रतिमोक्ष्याम्यहं शितान् ॥ १० ॥
[a] | āghrāya subahūngandhāṃstāneva pratigṛdhyati | tasmādghrāṇaṃ prati śarānpratimokṣyāmyahaṃ śitān || 10 ||
[घ्रान] । नेमे बाणास्तरिष्यन्ति मामलर्क कथं चन । तवैव मर्म भेत्स्यन्ति भिन्नमर्मा मरिष्यसि ॥ ११ ॥
[ghrāna] | neme bāṇāstariṣyanti māmalarka kathaṃ cana | tavaiva marma bhetsyanti bhinnamarmā mariṣyasi || 11 ||
अन्यान्बाणान्समीक्षस्व यैस्त्वं मां सूदयिष्यसि । तच्छ्रुत्वा स विचिन्त्याथ ततो वचनमब्रवीत् ॥ १२ ॥
anyānbāṇānsamīkṣasva yaistvaṃ māṃ sūdayiṣyasi | tacchrutvā sa vicintyātha tato vacanamabravīt || 12 ||
[अ] । इयं स्वादून्रसान्भुक्त्वा तानेव प्रतिगृध्यति । तस्माज्जिह्वां प्रति शरान्प्रतिमोक्ष्याम्यहं शितान् ॥ १३ ॥
[a] | iyaṃ svādūnrasānbhuktvā tāneva pratigṛdhyati | tasmājjihvāṃ prati śarānpratimokṣyāmyahaṃ śitān || 13 ||
[ज्] । नेमे बाणास्तरिष्यन्ति मामलर्क कथं चन । तवैव मर्म भेत्स्यन्ति भिन्नमर्मा मरिष्यसि ॥ १४ ॥
[j] | neme bāṇāstariṣyanti māmalarka kathaṃ cana | tavaiva marma bhetsyanti bhinnamarmā mariṣyasi || 14 ||
अन्यान्बाणान्समीक्षस्व यैस्त्वं मां सूदयिष्यसि । तच्छ्रुत्वा स विचिन्त्याथ ततो वचनमब्रवीत् ॥ १५ ॥
anyānbāṇānsamīkṣasva yaistvaṃ māṃ sūdayiṣyasi | tacchrutvā sa vicintyātha tato vacanamabravīt || 15 ||
[अ] । सृष्ट्वा त्वग्विविधान्स्पर्शांस्तानेव प्रतिगृध्यति । तस्मात्त्वचं पाटयिष्ये विविधैः कङ्कपत्रभिः ॥ १६ ॥
[a] | sṛṣṭvā tvagvividhānsparśāṃstāneva pratigṛdhyati | tasmāttvacaṃ pāṭayiṣye vividhaiḥ kaṅkapatrabhiḥ || 16 ||
[त्वच्] । नेमे बाणास्तरिष्यन्ति मामलर्क कथं चन । तवैव मर्म भेत्स्यन्ति भिन्नमर्मा मरिष्यसि ॥ १७ ॥
[tvac] | neme bāṇāstariṣyanti māmalarka kathaṃ cana | tavaiva marma bhetsyanti bhinnamarmā mariṣyasi || 17 ||
अन्यान्बाणान्समीक्षस्व यैस्त्वं मां सूदयिष्यसि । तच्छ्रुत्वा स विचिन्त्याथ ततो वचनमब्रवीत् ॥ १८ ॥
anyānbāṇānsamīkṣasva yaistvaṃ māṃ sūdayiṣyasi | tacchrutvā sa vicintyātha tato vacanamabravīt || 18 ||
[अ] । श्रुत्वा वै विविधाञ्शब्दांस्तानेव प्रतिगृध्यति । तस्माच्छ्रोत्रं प्रति शरान्प्रतिमोक्ष्याम्यहं शितान् ॥ १९ ॥
[a] | śrutvā vai vividhāñśabdāṃstāneva pratigṛdhyati | tasmācchrotraṃ prati śarānpratimokṣyāmyahaṃ śitān || 19 ||
[ज़्रोत्र] । नेमे बाणास्तरिष्यन्ति मामलर्क कथं चन । तवैव मर्म भेत्स्यन्ति ततो हास्यसि जीवितम् ॥ २० ॥
[ja़rotra] | neme bāṇāstariṣyanti māmalarka kathaṃ cana | tavaiva marma bhetsyanti tato hāsyasi jīvitam || 20 ||
अन्यान्बाणान्समीक्षस्व यैस्त्वं मां सूदयिष्यसि । तच्छ्रुत्वा स विचिन्त्याथ ततो वचनमब्रवीत् ॥ २१ ॥
anyānbāṇānsamīkṣasva yaistvaṃ māṃ sūdayiṣyasi | tacchrutvā sa vicintyātha tato vacanamabravīt || 21 ||
[अ] । दृष्ट्वा वै विविधान्भावांस्तानेव प्रतिगृध्यति । तस्माच्चक्षुः प्रति शरान्प्रतिमोक्ष्याम्यहं शितान् ॥ २२ ॥
[a] | dṛṣṭvā vai vividhānbhāvāṃstāneva pratigṛdhyati | tasmāccakṣuḥ prati śarānpratimokṣyāmyahaṃ śitān || 22 ||
[च्] । नेमे बाणास्तरिष्यन्ति मामालर्क कथं चन । तवैव मर्म भेत्स्यन्ति भिन्नमर्मा मरिष्यसि ॥ २३ ॥
[c] | neme bāṇāstariṣyanti māmālarka kathaṃ cana | tavaiva marma bhetsyanti bhinnamarmā mariṣyasi || 23 ||
अन्यान्बाणान्समीक्षस्व यैस्त्वं मां सूदयिष्यति । तच्छ्रुत्वा स विचिन्त्याथ ततो वचनमब्रवीत् ॥ २४ ॥
anyānbāṇānsamīkṣasva yaistvaṃ māṃ sūdayiṣyati | tacchrutvā sa vicintyātha tato vacanamabravīt || 24 ||
[अ] । इयं निष्ठा बहुविधा प्रज्ञया त्वध्यवस्यति । तस्माद्बुद्धिं प्रति शरान्प्रतिमोक्ष्याम्यहं शितान् ॥ २५ ॥
[a] | iyaṃ niṣṭhā bahuvidhā prajñayā tvadhyavasyati | tasmādbuddhiṃ prati śarānpratimokṣyāmyahaṃ śitān || 25 ||
[चक्सुस्] । नेमे बाणास्तरिष्यन्ति मामलर्क कथं चन । तवैव मर्म भेत्स्यन्ति भिन्नमर्मा मरिष्यसि ॥ २६ ॥
[caksus] | neme bāṇāstariṣyanti māmalarka kathaṃ cana | tavaiva marma bhetsyanti bhinnamarmā mariṣyasi || 26 ||
[पितरह्] । ततोऽलर्कस्तपो घोरमास्थायाथ सुदुष्करम् । नाध्यगच्छत्परं शक्त्या बाणमेतेषु सप्तसु । सुसमाहित चित्तास्तु ततोऽचिन्तयत प्रभुः ॥ २७ ॥
[pitarah] | tato'larkastapo ghoramāsthāyātha suduṣkaram | nādhyagacchatparaṃ śaktyā bāṇameteṣu saptasu | susamāhita cittāstu tato'cintayata prabhuḥ || 27 ||
स विचिन्त्य चिरं कालमलर्को द्विजसत्तम । नाध्यगच्छत्परं श्रेयो योगान्मतिमतां वरः ॥ २८ ॥
sa vicintya ciraṃ kālamalarko dvijasattama | nādhyagacchatparaṃ śreyo yogānmatimatāṃ varaḥ || 28 ||
स एकाग्रं मनः कृत्वा निश्चलो योगमास्थितः । इन्द्रियाणि जघानाशु बाणेनैकेन वीर्यवान् ॥ २९ ॥
sa ekāgraṃ manaḥ kṛtvā niścalo yogamāsthitaḥ | indriyāṇi jaghānāśu bāṇenaikena vīryavān || 29 ||
योगेनात्मानमाविश्य संसिद्धिं परमां ययौ । विस्मितश्चापि राजर्षिरिमां गाथां जगाद ह । अहो कष्टं यदस्माभिः पूर्वं राज्यमनुष्ठितम् । इति पश्चान्मया ज्ञातं योगान्नास्ति परं सुखम् ॥ ३० ॥
yogenātmānamāviśya saṃsiddhiṃ paramāṃ yayau | vismitaścāpi rājarṣirimāṃ gāthāṃ jagāda ha | aho kaṣṭaṃ yadasmābhiḥ pūrvaṃ rājyamanuṣṭhitam | iti paścānmayā jñātaṃ yogānnāsti paraṃ sukham || 30 ||
इति त्वमपि जानीहि राम मा क्षत्रियाञ् जहि । तपो घोरमुपातिष्ठ ततः श्रेयोऽभिपत्स्यसे ॥ ३१ ॥
iti tvamapi jānīhi rāma mā kṣatriyāñ jahi | tapo ghoramupātiṣṭha tataḥ śreyo'bhipatsyase || 31 ||
[ब्र्] । इत्युक्तः स तपो घोरं जामदग्न्यः पितामहैः । आस्थितः सुमहाभागो ययौ सिद्धिं च दुर्गमाम् ॥ ३२ ॥
[br] | ityuktaḥ sa tapo ghoraṃ jāmadagnyaḥ pitāmahaiḥ | āsthitaḥ sumahābhāgo yayau siddhiṃ ca durgamām || 32 ||
Keys: ← → turn the page, J K step through the verses.
Illustration: Verse & Place (Project-owned).