Skip to content

उत्तरार्धः · अध्यायः ३७

Ekādaśīsamaṃ devāḥ pāvanaṃ nāparaṃ …

A chapter of the Narada Purana.

45 versesSanskrit with transliteration

The sage Narada with his vina, singing the name of Narayana.

मोहिन्युवाच । एकादशीसमं देवाः पावनं नापरं भवेत् । यया पूता महापापा गच्छंति हरिमंदिरम् ॥ १ ॥

mohinyuvāca | ekādaśīsamaṃ devāḥ pāvanaṃ nāparaṃ bhavet | yayā pūtā mahāpāpā gacchaṃti harimaṃdiram || 1 ||

Report an error

तत्समीपे मम स्थानं युक्तं भाति विचार्यताम् । देवा ऊचुः । वेधो निशीथे देवानामुपकाराय मोहिनी ॥ २ ॥

tatsamīpe mama sthānaṃ yuktaṃ bhāti vicāryatām | devā ūcuḥ | vedho niśīthe devānāmupakārāya mohinī || 2 ||

Report an error

सूर्योदये सुराणां च हरिणा परिकल्पितः । पारणं च त्रयोदश्यामुपवासविनाशनम् ॥ ३ ॥

sūryodaye surāṇāṃ ca hariṇā parikalpitaḥ | pāraṇaṃ ca trayodaśyāmupavāsavināśanam || 3 ||

Report an error

महाद्वादशिका ह्यष्टौ याः स्मृता वैष्णवागमे । तास्तु ह्येकादशीभिन्ना उपोष्यंते च वैष्णवैः ॥ ४ ॥

mahādvādaśikā hyaṣṭau yāḥ smṛtā vaiṣṇavāgame | tāstu hyekādaśībhinnā upoṣyaṃte ca vaiṣṇavaiḥ || 4 ||

Report an error

एकादशीव्रतं भिन्नं वैष्णवानां महात्मनाम् । नित्यं पक्षद्वये प्रोक्तं विधिना त्रिदिनात्मके ॥ ५ ॥

ekādaśīvrataṃ bhinnaṃ vaiṣṇavānāṃ mahātmanām | nityaṃ pakṣadvaye proktaṃ vidhinā tridinātmake || 5 ||

Report an error

सायं प्रातस्त्यजेद्भुक्तिं क्रमात्पूर्वापराह्णयोः । एकादशी यदा भिन्ना उपोष्या हि परेऽहनि । द्वादश्यां हि व्रतं कार्यं निरंबु समुपोषणम् ॥ ६ ॥

sāyaṃ prātastyajedbhuktiṃ kramātpūrvāparāhṇayoḥ | ekādaśī yadā bhinnā upoṣyā hi pare'hani | dvādaśyāṃ hi vrataṃ kāryaṃ niraṃbu samupoṣaṇam || 6 ||

Report an error

लंघने त्वसमर्थानां जलं शाकं फलं पयः । नैवेद्यं वा हरेः प्रोक्तं स्वाहारात्पादसंमितम् ॥ ७ ॥

laṃghane tvasamarthānāṃ jalaṃ śākaṃ phalaṃ payaḥ | naivedyaṃ vā hareḥ proktaṃ svāhārātpādasaṃmitam || 7 ||

Report an error

स्वाती सूर्योदये विद्धो त्यजंत्यकादशीं सति । निष्कामा मध्यरात्रे च विद्धां मुंचन्ति याम्यया ॥ ८ ॥

svātī sūryodaye viddho tyajaṃtyakādaśīṃ sati | niṣkāmā madhyarātre ca viddhāṃ muṃcanti yāmyayā || 8 ||

Report an error

सर्वेष्वपि तु लोकेषु विदिता दशमी तिथिः । यमस्य तस्याः प्रांति तु स्थितिः कार्या त्वयानघे ॥ ९ ॥

sarveṣvapi tu lokeṣu viditā daśamī tithiḥ | yamasya tasyāḥ prāṃti tu sthitiḥ kāryā tvayānaghe || 9 ||

Report an error

एतेन देवकार्यं च सिद्धं भवति शोभने । सूर्येन्दुचारा तिथ्यास्तु दशम्याः प्रांतगामिनी ॥ १० ॥

etena devakāryaṃ ca siddhaṃ bhavati śobhane | sūryenducārā tithyāstu daśamyāḥ prāṃtagāminī || 10 ||

Report an error

भुवि तीर्थानि चैव त्वं स्वाघनाशाय संचर । अरुणोदयमारभ्य यावत्सूर्योदयो भवेत् ॥ ११ ॥

bhuvi tīrthāni caiva tvaṃ svāghanāśāya saṃcara | aruṇodayamārabhya yāvatsūryodayo bhavet || 11 ||

Report an error

तदंतस्त्वं व्रते प्राप्ता लभस्वैकादशीफलम् । यः कश्चित्कुरुते विद्धं त्वया ह्येकादशीव्रतम् ॥ १२ ॥

tadaṃtastvaṃ vrate prāptā labhasvaikādaśīphalam | yaḥ kaścitkurute viddhaṃ tvayā hyekādaśīvratam || 12 ||

Report an error

स तीपकारकस्तुभ्यं भविष्यति सुरप्रिये । मुहूर्तद्वयमात्रं तु ज्ञेयं चात्रारुणोदयम् ॥ १३ ॥

sa tīpakārakastubhyaṃ bhaviṣyati surapriye | muhūrtadvayamātraṃ tu jñeyaṃ cātrāruṇodayam || 13 ||

Report an error

मूहूर्ताः पंचदश च स्मृता रात्रेर्दिनस्य च । ज्ञेयास्ते ह्रस्वदीर्घत्वे त्रैराशिक विधानतः ॥ १४ ॥

mūhūrtāḥ paṃcadaśa ca smṛtā rātrerdinasya ca | jñeyāste hrasvadīrghatve trairāśika vidhānataḥ || 14 ||

Report an error

त्रयोदशान्मुहूर्तांत्तु रात्रैरूर्द्ध्वा समागता । सब्ध्वोपवासिनां पुण्यं स्वस्था भव शुचिस्मिते ॥ १५ ॥

trayodaśānmuhūrtāṃttu rātrairūrddhvā samāgatā | sabdhvopavāsināṃ puṇyaṃ svasthā bhava śucismite || 15 ||

Report an error

यमसंस्थापनार्थाय वैकुण्ठध्वंसनाय च । पाखण्डानां विवृद्ध्यर्थँ पापसंचनाय च ॥ १६ ॥

yamasaṃsthāpanārthāya vaikuṇṭhadhvaṃsanāya ca | pākhaṇḍānāṃ vivṛddhyartha~ pāpasaṃcanāya ca || 16 ||

Report an error

दत्तं ते मोहिनि स्थानं प्रत्यूषसमयांकितम् ॥ १७ ॥

dattaṃ te mohini sthānaṃ pratyūṣasamayāṃkitam || 17 ||

Report an error

विद्धं त्वयैकादशिकाव्रतं ये कुर्वंति कर्तार इह प्रयत्नात् । तेषां भवेद्यत्सुकृतं शुभे फलं भुंक्ष्व प्रसन्ना भव भूसुरे त्वम् ॥ १८ ॥

viddhaṃ tvayaikādaśikāvrataṃ ye kurvaṃti kartāra iha prayatnāt | teṣāṃ bhavedyatsukṛtaṃ śubhe phalaṃ bhuṃkṣva prasannā bhava bhūsure tvam || 18 ||

Report an error

एवं प्रदिष्टा कमलासनाद्यैः सा मोहिनी हृष्टतरा बभूव । मेने कृतार्थं निजजीवितं च स्वपापतीर्थाभिनिषेवणेन ॥ १९ ॥

evaṃ pradiṣṭā kamalāsanādyaiḥ sā mohinī hṛṣṭatarā babhūva | mene kṛtārthaṃ nijajīvitaṃ ca svapāpatīrthābhiniṣevaṇena || 19 ||

Report an error

संसाधितं कार्यमिदं सुराणां भस्मावशेषं हि गतेऽपि देहे । चैतन्यमात्रे पवनात्मकेऽस्मिन् संमार्जितो भूपकृतस्तु पंथाः ॥ २० ॥

saṃsādhitaṃ kāryamidaṃ surāṇāṃ bhasmāvaśeṣaṃ hi gate'pi dehe | caitanyamātre pavanātmake'smin saṃmārjito bhūpakṛtastu paṃthāḥ || 20 ||

Report an error

नीतं मया चात्मकृतं हि वाक्यं प्रहृष्टया वै यदुदाहृतं हि । एवं विमृश्य क्षिप्तिपालदेवान्प्रणम्य हृष्टा च पुरोधसं स्वम् ॥ २१ ॥

nītaṃ mayā cātmakṛtaṃ hi vākyaṃ prahṛṣṭayā vai yadudāhṛtaṃ hi | evaṃ vimṛśya kṣiptipāladevānpraṇamya hṛṣṭā ca purodhasaṃ svam || 21 ||

Report an error

प्रांते स्थिता सूर्यविहीनसंज्ञे काले दशम्या जनमोहनाय । कृच्छ्रांतरूपा च दिनं च भुंक्ते प्रकृष्टरूपा नरकाय नॄणाम् ॥ २२ ॥

prāṃte sthitā sūryavihīnasaṃjñe kāle daśamyā janamohanāya | kṛcchrāṃtarūpā ca dinaṃ ca bhuṃkte prakṛṣṭarūpā narakāya nṝṇām || 22 ||

Report an error

प्रांतस्थितां तां रविजो निरीक्ष्य प्रहृष्टवक्त्रो वचनं जगाद । त्वया प्रतिष्ठा मम चारुनेत्रे कृतात्र लोके पुनरेव सम्यक् । विभोदितो रुक्मविभूषणस्य मत्तेभसंस्थः पटहः सुघोषः ॥ २३ ॥

prāṃtasthitāṃ tāṃ ravijo nirīkṣya prahṛṣṭavaktro vacanaṃ jagāda | tvayā pratiṣṭhā mama cārunetre kṛtātra loke punareva samyak | vibhodito rukmavibhūṣaṇasya mattebhasaṃsthaḥ paṭahaḥ sughoṣaḥ || 23 ||

Report an error

दृष्टे कार्ये जनः सर्वः प्रत्ययं कुरुते त्विति ॥ २४ ॥

dṛṣṭe kārye janaḥ sarvaḥ pratyayaṃ kurute tviti || 24 ||

Report an error

सूर्योदय स्पृशा ह्येषा दशमी गर्हिता सदा । अस्पृष्टमुदयं नॄणां मोहनाय भविष्यति ॥ २५ ॥

sūryodaya spṛśā hyeṣā daśamī garhitā sadā | aspṛṣṭamudayaṃ nṝṇāṃ mohanāya bhaviṣyati || 25 ||

Report an error

विहाय तां यत्प्रिययोगभुक्तिं पादस्थिता सापि ह्यदृष्यरूपा । सत्यं हि ते नाम विशालनेत्रे यन्मोहिनीत्येव जनो ब्रवीति ॥ २६ ॥

vihāya tāṃ yatpriyayogabhuktiṃ pādasthitā sāpi hyadṛṣyarūpā | satyaṃ hi te nāma viśālanetre yanmohinītyeva jano bravīti || 26 ||

Report an error

विमोहयित्वा हि जनं समस्तं पटे मदीये लिखितं करोषि । इत्येवमुक्त्वा तनयो विवस्वतः प्रणम्य तां ब्रह्मसुतां प्रहृष्टः ॥ २७ ॥

vimohayitvā hi janaṃ samastaṃ paṭe madīye likhitaṃ karoṣi | ityevamuktvā tanayo vivasvataḥ praṇamya tāṃ brahmasutāṃ prahṛṣṭaḥ || 27 ||

Report an error

जगाम देवैः सह नाकलोकं करे गृहीत्वा लिपिलेखितारम् । गतेषु देवेषु विमोहिनी सा ब्रह्माणमासाद्य सुरासुरेशम् ॥ २८ ॥

jagāma devaiḥ saha nākalokaṃ kare gṛhītvā lipilekhitāram | gateṣu deveṣu vimohinī sā brahmāṇamāsādya surāsureśam || 28 ||

Report an error

विज्ञापयामास पितः पुरोधा ममायमत्युग्रतरश्च कोपात् । दग्धं शरीरं मम लोकनाथ पुनः प्रपत्स्येऽथ तथा कुरुष्व ॥ २९ ॥

vijñāpayāmāsa pitaḥ purodhā mamāyamatyugrataraśca kopāt | dagdhaṃ śarīraṃ mama lokanātha punaḥ prapatsye'tha tathā kuruṣva || 29 ||

Report an error

विमोहितं चैव जगन्मयेदं प्रांते समास्थाय यमस्य तिथ्याः । जितो हि राज्ञा शमनः पुराद्य कृतो जयी तात तव प्रभावात् ॥ ३० ॥

vimohitaṃ caiva jaganmayedaṃ prāṃte samāsthāya yamasya tithyāḥ | jito hi rājñā śamanaḥ purādya kṛto jayī tāta tava prabhāvāt || 30 ||

Report an error

तव कृत्यमिदं तात यत्पुनर्देहधारिणी । भूयामहं जगन्नाथ ब्रह्मणं सांत्ययस्व भोः ॥ ३१ ॥

tava kṛtyamidaṃ tāta yatpunardehadhāriṇī | bhūyāmahaṃ jagannātha brahmaṇaṃ sāṃtyayasva bhoḥ || 31 ||

Report an error

तच्छ्रुत्वा मोहिनीवाक्यं ब्रह्मा लोकविधानकृत् । ब्राह्मणं सांत्वयामास पुनरेव सुताकृते ॥ ३२ ॥

tacchrutvā mohinīvākyaṃ brahmā lokavidhānakṛt | brāhmaṇaṃ sāṃtvayāmāsa punareva sutākṛte || 32 ||

Report an error

वसो तात निबोधेदं यद्ब्रवीमि हितावहम् । तव चास्या महाभाग सर्वलोकहिताय च ॥ ३३ ॥

vaso tāta nibodhedaṃ yadbravīmi hitāvaham | tava cāsyā mahābhāga sarvalokahitāya ca || 33 ||

Report an error

त्वयेयं मोहिनी कोपात्कृता भस्मावशेषिता । पुनः शरीरं याचेत तदाज्ञां देहि मानद । ३७-३४ । मत्पुत्री तव याज्येयं दुर्गतिं तात गच्छति । त्वया मया च सपाल्या कृतकार्या तपस्विनी ॥ ३४–३५ ॥

tvayeyaṃ mohinī kopātkṛtā bhasmāvaśeṣitā | punaḥ śarīraṃ yāceta tadājñāṃ dehi mānada | 37-34 | matputrī tava yājyeyaṃ durgatiṃ tāta gacchati | tvayā mayā ca sapālyā kṛtakāryā tapasvinī || 34–35 ||

Report an error

यदि त्वं शुद्धभावेन मां ज्ञापयसि मानद । तातोऽहमस्या भूयोऽपि देहमुत्पादयाम्यहम् ॥ ३६ ॥

yadi tvaṃ śuddhabhāvena māṃ jñāpayasi mānada | tāto'hamasyā bhūyo'pi dehamutpādayāmyaham || 36 ||

Report an error

किंतु विष्णुदिनस्यैषा वैरिणी पापकारिणी । यथा शुद्ध्येति विप्रेंद्र तथैवाशु विधीयताम् ॥ ३७ ॥

kiṃtu viṣṇudinasyaiṣā vairiṇī pāpakāriṇī | yathā śuddhyeti vipreṃdra tathaivāśu vidhīyatām || 37 ||

Report an error

तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य ब्रह्मणः स पुरोहितः । याज्याया देहयोगार्थमादिदेश मुदान्वितः ॥ ३८ ॥

tacchrutvā vacanaṃ tasya brahmaṇaḥ sa purohitaḥ | yājyāyā dehayogārthamādideśa mudānvitaḥ || 38 ||

Report an error

विप्रवाक्यं समाकर्ण्य ब्रह्मा लोकपितामहः । कमंडलुजलेनौक्षन्मोहिन्या देहभस्म तत् ॥ ३९ ॥

vipravākyaṃ samākarṇya brahmā lokapitāmahaḥ | kamaṃḍalujalenaukṣanmohinyā dehabhasma tat || 39 ||

Report an error

समुक्षिते ब्रह्मणा लोककर्त्रा सा मोहिनी देहयुता बभूव । प्रणम्य तातं च वसोः पुरोधसो जग्राह पादौ विनयेन नत्वा ॥ ४० ॥

samukṣite brahmaṇā lokakartrā sā mohinī dehayutā babhūva | praṇamya tātaṃ ca vasoḥ purodhaso jagrāha pādau vinayena natvā || 40 ||

Report an error

ततो वसुर्याजक एव राज्ञो मुदान्वितो याज्यनितंबिनीं ताम् । विमोहिनीं स्वामिसुतोंज्झितां च जगाद वाक्यं विदुतामवीराम् ॥ ४१ ॥

tato vasuryājaka eva rājño mudānvito yājyanitaṃbinīṃ tām | vimohinīṃ svāmisutoṃjjhitāṃ ca jagāda vākyaṃ vidutāmavīrām || 41 ||

Report an error

वसुरुवाच । क्रोधस्त्यक्तो मया देवि ब्रह्मणो वचनादथ । गतिं ते कारयिष्यामि तीर्थस्नानादिकर्मणा ॥ ४२ ॥

vasuruvāca | krodhastyakto mayā devi brahmaṇo vacanādatha | gatiṃ te kārayiṣyāmi tīrthasnānādikarmaṇā || 42 ||

Report an error

इत्युक्त्वा मोहिनीं विप्रो ब्रह्माणां जगतां पतिम् । विससर्ज नमस्कृत्य मोहिनीपितरं मुदा ॥ ४३ ॥

ityuktvā mohinīṃ vipro brahmāṇāṃ jagatāṃ patim | visasarja namaskṛtya mohinīpitaraṃ mudā || 43 ||

Report an error

मोहिन्या वसुना चैव प्रीत्या ब्रह्मा विसर्जितः । जगाम लोकं तमसः परमव्यक्तवर्त्मना ॥ ४४ ॥

mohinyā vasunā caiva prītyā brahmā visarjitaḥ | jagāma lokaṃ tamasaḥ paramavyaktavartmanā || 44 ||

Report an error

स वसुर्ब्राह्मणश्रेष्ठो रुक्मांगदपुरोहितः । मोहिनीं समनुग्राह्यां मत्वा हृदि विचारयन् ॥ ४५ ॥

sa vasurbrāhmaṇaśreṣṭho rukmāṃgadapurohitaḥ | mohinīṃ samanugrāhyāṃ matvā hṛdi vicārayan || 45 ||

Report an error

मुहूर्त्तं ध्यानमापन्नो बुबुधे कारणं गतेः ॥ ४६ ॥

muhūrttaṃ dhyānamāpanno bubudhe kāraṇaṃ gateḥ || 46 ||

Report an error

Illustration: Verse & Place (Project-owned).