Skip to content

पूर्वार्धः · अध्यायः ४१

Ākhyātaṃ bhavatā sarvaṃ mune …

A chapter of the Narada Purana.

122 versesSanskrit with transliteration

The sage Narada with his vina, singing the name of Narayana.

नारद उवाच । आख्यातं भवता सर्वं मुने तत्त्वार्थ कोविद । इदानीं श्रोतुमिच्छामि युगानां स्थितिलक्षणम् ॥ १ ॥

nārada uvāca | ākhyātaṃ bhavatā sarvaṃ mune tattvārtha kovida | idānīṃ śrotumicchāmi yugānāṃ sthitilakṣaṇam || 1 ||

Report an error

सनक उवाच । साधु साधु महाप्राज्ञ मुने लोकोपकारक । युगधर्मान्प्रबक्ष्यामि सर्वलोकोपकारकान् ॥ २ ॥

sanaka uvāca | sādhu sādhu mahāprājña mune lokopakāraka | yugadharmānprabakṣyāmi sarvalokopakārakān || 2 ||

Report an error

धर्मो विवृद्धिमायाति काले कस्मिंस्चिदुत्तम । तथा विनासमायाति धर्म्म एव महीतले ॥ ३ ॥

dharmo vivṛddhimāyāti kāle kasmiṃsciduttama | tathā vināsamāyāti dharmma eva mahītale || 3 ||

Report an error

कृतं त्रेता द्वापरं च कलिश्चेति चतुर्युगम् । दिव्यैर्द्वादशभिर्ज्ञेयं वत्सरैस्तत्र सत्तम ॥ ४ ॥

kṛtaṃ tretā dvāparaṃ ca kaliśceti caturyugam | divyairdvādaśabhirjñeyaṃ vatsaraistatra sattama || 4 ||

Report an error

संध्यासन्ध्यांशयुक्तानि युगानि सदृशानि वै । कालतो वेदितव्यानि इत्युक्तं तत्त्वादर्शिभिः ॥ ५ ॥

saṃdhyāsandhyāṃśayuktāni yugāni sadṛśāni vai | kālato veditavyāni ityuktaṃ tattvādarśibhiḥ || 5 ||

Report an error

आद्ये कृतयुगं प्राहुस्ततस्त्रेताविधानकम् । ततश्च द्वापरं प्राहुः कलिमंत्यं विदुः क्रमात् ॥ ६ ॥

ādye kṛtayugaṃ prāhustatastretāvidhānakam | tataśca dvāparaṃ prāhuḥ kalimaṃtyaṃ viduḥ kramāt || 6 ||

Report an error

देवदानवगंधर्वा यक्षराक्षसपन्नगाः । नासन्कृतयुगे विप्र सर्वे देवसमाः स्मृताः ॥ ७ ॥

devadānavagaṃdharvā yakṣarākṣasapannagāḥ | nāsankṛtayuge vipra sarve devasamāḥ smṛtāḥ || 7 ||

Report an error

सर्वे हृष्टाश्च धर्मिष्टा न तत्र क्रयविक्रयौ । वेदानां च विभागश्च न युगे कृतसंज्ञके ॥ ८ ॥

sarve hṛṣṭāśca dharmiṣṭā na tatra krayavikrayau | vedānāṃ ca vibhāgaśca na yuge kṛtasaṃjñake || 8 ||

Report an error

ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः शूद्राः स्वाचारतत्पराः । सदा नारायणपरास्तपोध्यानपरायणाः ॥ ९ ॥

brāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyāḥ śūdrāḥ svācāratatparāḥ | sadā nārāyaṇaparāstapodhyānaparāyaṇāḥ || 9 ||

Report an error

कामादिदोषनिर्मुक्ताः शमादिगुणतत्पराः । धर्मसाधनचित्ताश्च गतासूया अदांभिकाः ॥ १० ॥

kāmādidoṣanirmuktāḥ śamādiguṇatatparāḥ | dharmasādhanacittāśca gatāsūyā adāṃbhikāḥ || 10 ||

Report an error

सत्यवाक्यरताः सर्वे चतुराश्रमधर्मिणः । वेदाध्ययनसंपन्नाः सर्वशास्त्रविचक्षणाः ॥ ११ ॥

satyavākyaratāḥ sarve caturāśramadharmiṇaḥ | vedādhyayanasaṃpannāḥ sarvaśāstravicakṣaṇāḥ || 11 ||

Report an error

चतुराश्रमयुक्तेन कर्मणा कालयोनिना । अकामफलसंयोगाः प्रयांति परमां गतिम् ॥ १२ ॥

caturāśramayuktena karmaṇā kālayoninā | akāmaphalasaṃyogāḥ prayāṃti paramāṃ gatim || 12 ||

Report an error

नारायणः कृतयुगे शुक्लवर्णः सुनिर्मलः । त्रेताधर्मान्प्रवक्ष्यामि श्रृणुष्व सुसमाहितः ॥ १३ ॥

nārāyaṇaḥ kṛtayuge śuklavarṇaḥ sunirmalaḥ | tretādharmānpravakṣyāmi śrṛṇuṣva susamāhitaḥ || 13 ||

Report an error

धर्मः पांडुरतां याति त्रेतायां मुनिसत्तम । हरिस्तु रक्तातां याति किंचित्क्लेशान्विता जनाः ॥ १४ ॥

dharmaḥ pāṃḍuratāṃ yāti tretāyāṃ munisattama | haristu raktātāṃ yāti kiṃcitkleśānvitā janāḥ || 14 ||

Report an error

क्रियायोगरताः सर्वे यज्ञकर्मसु निष्टिताः । सत्यव्रता ध्यानपराः सदाध्यानपरायणाः ॥ १५ ॥

kriyāyogaratāḥ sarve yajñakarmasu niṣṭitāḥ | satyavratā dhyānaparāḥ sadādhyānaparāyaṇāḥ || 15 ||

Report an error

द्विपादो वर्तते धर्मो द्वापरे च मुनीश्वर । हरिः पीतत्वमायाति वेदश्चापि विभज्यते ॥ १६ ॥

dvipādo vartate dharmo dvāpare ca munīśvara | hariḥ pītatvamāyāti vedaścāpi vibhajyate || 16 ||

Report an error

असत्यनिरताश्चापि केचित्तत्र द्विजोत्तमाः । ब्राह्मणाद्याश्च वर्णाः स्युः केचिद्रागादिदुर्गुणाः ॥ १७ ॥

asatyaniratāścāpi kecittatra dvijottamāḥ | brāhmaṇādyāśca varṇāḥ syuḥ kecidrāgādidurguṇāḥ || 17 ||

Report an error

केचित्स्वर्गापवर्गार्थं विप्रयज्ञान्प्रकुर्वते । केचिद्धनादिकामाश्च केचित्कल्मषचेतसः ॥ १८ ॥

kecitsvargāpavargārthaṃ viprayajñānprakurvate | keciddhanādikāmāśca kecitkalmaṣacetasaḥ || 18 ||

Report an error

धर्माधर्मौ समौ स्यातां द्वापरे विप्रसत्तम । अधर्मस्य प्रभावेण क्षीयंते च प्रजास्तथा ॥ १९ ॥

dharmādharmau samau syātāṃ dvāpare viprasattama | adharmasya prabhāveṇa kṣīyaṃte ca prajāstathā || 19 ||

Report an error

अल्पायुषो भविष्यंति केचिञ्चापि मुनीश्वर । केचित्पुण्यरतान् दृष्ट्वा असूयां विप्र कुर्वते ॥ २० ॥

alpāyuṣo bhaviṣyaṃti keciñcāpi munīśvara | kecitpuṇyaratān dṛṣṭvā asūyāṃ vipra kurvate || 20 ||

Report an error

कलिस्थितिं प्रवक्ष्यामि तच्छृणुष्व समाहितः । धर्मः कलियुगे प्राप्ते पादेनैकेन वर्तते ॥ २१ ॥

kalisthitiṃ pravakṣyāmi tacchṛṇuṣva samāhitaḥ | dharmaḥ kaliyuge prāpte pādenaikena vartate || 21 ||

Report an error

तामसं युगमासाद्य हरिः कृष्णत्वमेति च । यः कश्चिदपि धर्मात्मा यज्ञाचारान्करोति च ॥ २२ ॥

tāmasaṃ yugamāsādya hariḥ kṛṣṇatvameti ca | yaḥ kaścidapi dharmātmā yajñācārānkaroti ca || 22 ||

Report an error

यः कश्चिदपि पुण्यात्मा क्रियायोगरतो भवेत् । नरं धर्मरतं दृष्ट्वा सर्वेऽसूयां प्रकुर्वते ॥ २३ ॥

yaḥ kaścidapi puṇyātmā kriyāyogarato bhavet | naraṃ dharmarataṃ dṛṣṭvā sarve'sūyāṃ prakurvate || 23 ||

Report an error

व्रताचाराः प्रणश्यंति ज्ञानयज्ञादयस्तथा । उपद्रवा भविष्यंति ह्यधर्मस्य प्रवतनात् ॥ २४ ॥

vratācārāḥ praṇaśyaṃti jñānayajñādayastathā | upadravā bhaviṣyaṃti hyadharmasya pravatanāt || 24 ||

Report an error

असूयानिरताः सर्वे दंभाचारपरायणाः । प्रजाश्चाल्पायुषः सर्वा भविष्यंति कलौ युगे ॥ २५ ॥

asūyāniratāḥ sarve daṃbhācāraparāyaṇāḥ | prajāścālpāyuṣaḥ sarvā bhaviṣyaṃti kalau yuge || 25 ||

Report an error

नारद उवाच । युगधर्माः समाख्यातास्त्वया संक्षेपतो मुने । कलिं विस्तरतो ब्रूहि त्वं हि धर्मविदां वरः ॥ २६ ॥

nārada uvāca | yugadharmāḥ samākhyātāstvayā saṃkṣepato mune | kaliṃ vistarato brūhi tvaṃ hi dharmavidāṃ varaḥ || 26 ||

Report an error

ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः शूद्राश्चमुनिसत्तम । किमाहाराः किमाचाराः भविष्यंति कलौ युगे ॥ २७ ॥

brāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyāḥ śūdrāścamunisattama | kimāhārāḥ kimācārāḥ bhaviṣyaṃti kalau yuge || 27 ||

Report an error

सनक उवाच । श्रृणुष्व मुनिशार्दूल सर्वलोकोपकारक । कलिधर्मान्प्रवक्ष्यामि विस्तरेण यथातथम् ॥ २८ ॥

sanaka uvāca | śrṛṇuṣva muniśārdūla sarvalokopakāraka | kalidharmānpravakṣyāmi vistareṇa yathātatham || 28 ||

Report an error

सर्वे धर्मा विनश्यंति कृष्णे कृष्णत्वमागते । तस्मात्कलिर्महाघोरः सर्वपातकसंकरः ॥ २९ ॥

sarve dharmā vinaśyaṃti kṛṣṇe kṛṣṇatvamāgate | tasmātkalirmahāghoraḥ sarvapātakasaṃkaraḥ || 29 ||

Report an error

ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः शूद्रा धर्मपराङ्मुखाः । घोरे कलियुगे प्राप्ते द्विजा वेदपराङ्मुखाः ॥ ३० ॥

brāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyāḥ śūdrā dharmaparāṅmukhāḥ | ghore kaliyuge prāpte dvijā vedaparāṅmukhāḥ || 30 ||

Report an error

व्याजधर्मरताः सर्वे असूयानिरतास्तथा । वृथाहंकारदुष्टाश्च सत्यहीनाश्च पंडिताः ४१-३१ । अहमेवाधिक इति सर्वेऽपि विवदंति च । अधर्मलोलुपाः सर्वे तथा वैतंहिका नराः ॥ ३१–३२ ॥

vyājadharmaratāḥ sarve asūyāniratāstathā | vṛthāhaṃkāraduṣṭāśca satyahīnāśca paṃḍitāḥ 41-31 | ahamevādhika iti sarve'pi vivadaṃti ca | adharmalolupāḥ sarve tathā vaitaṃhikā narāḥ || 31–32 ||

Report an error

अतः स्वल्पायुषः सर्वे भविष्यंति कलौ युगे । अल्पायुष्ट्वान्मनुष्याणां न विद्याग्रहणं द्विज ॥ ३३ ॥

ataḥ svalpāyuṣaḥ sarve bhaviṣyaṃti kalau yuge | alpāyuṣṭvānmanuṣyāṇāṃ na vidyāgrahaṇaṃ dvija || 33 ||

Report an error

विद्याग्रहणशून्यत्वादधर्मो वर्तते पुनः । युत्क्रमेण प्रजाः सर्वा म्रियंते पापतत्पराः ॥ ३४ ॥

vidyāgrahaṇaśūnyatvādadharmo vartate punaḥ | yutkrameṇa prajāḥ sarvā mriyaṃte pāpatatparāḥ || 34 ||

Report an error

ब्राह्मणाद्यास्तथा वर्णाः संकीर्यंते परस्परम् । कामक्रोधपरा मूढा वृथासंतापपीडिताः ॥ ३५ ॥

brāhmaṇādyāstathā varṇāḥ saṃkīryaṃte parasparam | kāmakrodhaparā mūḍhā vṛthāsaṃtāpapīḍitāḥ || 35 ||

Report an error

शूद्रतुल्या भविष्यंति सर्वे वर्णा कलौ युगे । उत्तमा नीचतां यांति नीचाश्चोत्तमतां तथा ॥ ३६ ॥

śūdratulyā bhaviṣyaṃti sarve varṇā kalau yuge | uttamā nīcatāṃ yāṃti nīcāścottamatāṃ tathā || 36 ||

Report an error

राजनो द्रव्यनिरतास्तथा ह्यन्यायवर्त्तिनः । पीडयंति प्रजाश्चैव करैरत्यर्थयोजितैः ॥ ३७ ॥

rājano dravyaniratāstathā hyanyāyavarttinaḥ | pīḍayaṃti prajāścaiva karairatyarthayojitaiḥ || 37 ||

Report an error

शववाहाभविष्यंति शूद्राणां च द्विजातयः । धर्मस्त्रीष्वपि गच्छंति पतयो जारधर्मिणः ॥ ३८ ॥

śavavāhābhaviṣyaṃti śūdrāṇāṃ ca dvijātayaḥ | dharmastrīṣvapi gacchaṃti patayo jāradharmiṇaḥ || 38 ||

Report an error

द्विषंति पितरं पुत्रा भर्तारं च स्त्रियोऽखिलाः । परिस्त्रीनिरतः सर्वे परद्रव्यपरायणाः ॥ ३९ ॥

dviṣaṃti pitaraṃ putrā bhartāraṃ ca striyo'khilāḥ | paristrīnirataḥ sarve paradravyaparāyaṇāḥ || 39 ||

Report an error

मत्स्यामिषेण जीवंति दुहंतश्चाप्यजीविकाम् । घोरे कलियुगे विप्र सर्वे पापरता जनाः ॥ ४० ॥

matsyāmiṣeṇa jīvaṃti duhaṃtaścāpyajīvikām | ghore kaliyuge vipra sarve pāparatā janāḥ || 40 ||

Report an error

सतामसूयानिरतां उपहासं प्रकुर्वते । सरित्तीरेषु कुद्दालैर्वापयिष्यंति चौषधीः ॥ ४१ ॥

satāmasūyāniratāṃ upahāsaṃ prakurvate | sarittīreṣu kuddālairvāpayiṣyaṃti cauṣadhīḥ || 41 ||

Report an error

पृथ्वी निष्फलतां याति बीजं पुष्पं विनश्यति । वेश्यालावंयशीलेषु स्पृहा कुर्वंति योषितः ॥ ४२ ॥

pṛthvī niṣphalatāṃ yāti bījaṃ puṣpaṃ vinaśyati | veśyālāvaṃyaśīleṣu spṛhā kurvaṃti yoṣitaḥ || 42 ||

Report an error

धर्मविक्रयिणो विप्राः स्त्रियश्च भगविक्रयाः । वेदविक्रयकाश्चान्ये शूद्राचाररता द्विजाः ॥ ४३ ॥

dharmavikrayiṇo viprāḥ striyaśca bhagavikrayāḥ | vedavikrayakāścānye śūdrācāraratā dvijāḥ || 43 ||

Report an error

साधूनां विधवानां च वित्तान्यपहरंति च । न व्रतानि चरिष्यन्ति ब्राह्मणा द्रव्यलोलुपाः ॥ ४४ ॥

sādhūnāṃ vidhavānāṃ ca vittānyapaharaṃti ca | na vratāni cariṣyanti brāhmaṇā dravyalolupāḥ || 44 ||

Report an error

धर्माचारं परित्यज्य वृथावादैर्विषज्जिताः । द्विजाः कुर्वंति दंभार्थं पितृश्राद्धादिकाः क्रियाः ॥ ४५ ॥

dharmācāraṃ parityajya vṛthāvādairviṣajjitāḥ | dvijāḥ kurvaṃti daṃbhārthaṃ pitṛśrāddhādikāḥ kriyāḥ || 45 ||

Report an error

अपात्रेष्वेव दानानि प्रयच्छंति नराधमाः । दुग्धलोभनिमित्तेन गोषु प्रीतिं च कुर्वते ॥ ४६ ॥

apātreṣveva dānāni prayacchaṃti narādhamāḥ | dugdhalobhanimittena goṣu prītiṃ ca kurvate || 46 ||

Report an error

न कुर्वंति तथा विप्राः स्नानशौचादिकाः क्रियाः । अपात्रेष्वेव दानानि प्रयच्छंति नराधमाः ॥ ४७ ॥

na kurvaṃti tathā viprāḥ snānaśaucādikāḥ kriyāḥ | apātreṣveva dānāni prayacchaṃti narādhamāḥ || 47 ||

Report an error

साधुनिंदापराश्चैव विप्रनिंदापरास्तथा । न कस्यापि मनो विप्र विष्णुभक्तिपरं भवेत् ॥ ४८ ॥

sādhuniṃdāparāścaiva vipraniṃdāparāstathā | na kasyāpi mano vipra viṣṇubhaktiparaṃ bhavet || 48 ||

Report an error

यज्विनश्च द्विजानैव धनार्थराजकिंकराः । ताडयंति द्विजान्दुष्टाः कृष्णे कृष्णत्वमागते ॥ ४९ ॥

yajvinaśca dvijānaiva dhanārtharājakiṃkarāḥ | tāḍayaṃti dvijānduṣṭāḥ kṛṣṇe kṛṣṇatvamāgate || 49 ||

Report an error

दानहीना नराः सर्वे घोरे कलियुगे मुने । प्रतिग्रहं प्रकुर्वंति पतितानामपि द्विजाः ॥ ५० ॥

dānahīnā narāḥ sarve ghore kaliyuge mune | pratigrahaṃ prakurvaṃti patitānāmapi dvijāḥ || 50 ||

Report an error

कलेः प्रथमपादेऽपि विंनिंदंति हरिं नराः । युगान्ते च हरेर्नाम नैवकश्चिद्वदिष्यति ॥ ५१ ॥

kaleḥ prathamapāde'pi viṃniṃdaṃti hariṃ narāḥ | yugānte ca harernāma naivakaścidvadiṣyati || 51 ||

Report an error

शूद्रस्त्रीसंगनिरता विधवासंगलोलुपाः । शूद्रान्नभोगनिरता भविष्यंति कलौ द्विजाः ॥ ५२ ॥

śūdrastrīsaṃganiratā vidhavāsaṃgalolupāḥ | śūdrānnabhoganiratā bhaviṣyaṃti kalau dvijāḥ || 52 ||

Report an error

विहाय वेदसन्मार्गं कुपथाचारसंगताः । पाषंडाश्चभविशष्यंतिचतुराश्रमनिंदकाः ॥ ५३ ॥

vihāya vedasanmārgaṃ kupathācārasaṃgatāḥ | pāṣaṃḍāścabhaviśaṣyaṃticaturāśramaniṃdakāḥ || 53 ||

Report an error

न चद्विजा तिशुश्रूषां कुर्वंति चरणोद्भवाः । द्विजातिधर्मान्गृह्णन्ति पाखण्डलिङ्गिनोऽधमाः ॥ ५४ ॥

na cadvijā tiśuśrūṣāṃ kurvaṃti caraṇodbhavāḥ | dvijātidharmāngṛhṇanti pākhaṇḍaliṅgino'dhamāḥ || 54 ||

Report an error

काषायपरिवीताश्च जटिला भस्मधूलिताः । शूद्राधर्मान्प्रवक्ष्यंती कूटयुक्तपरायणाः ॥ ५५ ॥

kāṣāyaparivītāśca jaṭilā bhasmadhūlitāḥ | śūdrādharmānpravakṣyaṃtī kūṭayuktaparāyaṇāḥ || 55 ||

Report an error

द्विजाःस्वाचारमुत्स्सृज्यचपरपाकान्नभोजिनः । भविष्यंतिदुरात्मानः शूद्राः प्रव्रजितास्तथा ॥ ५६ ॥

dvijāḥsvācāramutssṛjyacaparapākānnabhojinaḥ | bhaviṣyaṃtidurātmānaḥ śūdrāḥ pravrajitāstathā || 56 ||

Report an error

उत्कोचजीविनस्तत्र भविष्यंति कलौ मुने । धर्मटीनास्तु पाषंडा कापाला भिक्षवोऽधमाः ॥ ५७ ॥

utkocajīvinastatra bhaviṣyaṃti kalau mune | dharmaṭīnāstu pāṣaṃḍā kāpālā bhikṣavo'dhamāḥ || 57 ||

Report an error

धर्मविध्वंसशीलानां द्विजानां द्विजसत्तम । शूद्रा धर्मान्प्रवक्ष्यंतिह्यधिरुह्योत्तमासनम् ॥ ५८ ॥

dharmavidhvaṃsaśīlānāṃ dvijānāṃ dvijasattama | śūdrā dharmānpravakṣyaṃtihyadhiruhyottamāsanam || 58 ||

Report an error

एते चान्येच बहवो नग्नरक्तपटादिकाः । पाषंडाः प्रचारिष्यंति प्रायो वेदविदूषकाः ॥ ५९ ॥

ete cānyeca bahavo nagnaraktapaṭādikāḥ | pāṣaṃḍāḥ pracāriṣyaṃti prāyo vedavidūṣakāḥ || 59 ||

Report an error

गीतवादित्रकुशलाः क्षुद्रधर्मसमाश्रयाः । भविष्यंतिकलौ प्रायो धर्मविध्वंसका नराः ॥ ६० ॥

gītavāditrakuśalāḥ kṣudradharmasamāśrayāḥ | bhaviṣyaṃtikalau prāyo dharmavidhvaṃsakā narāḥ || 60 ||

Report an error

अल्पद्रव्या वृथालिंगा वृथाहंकारदूषिताः । हर्तारं परवित्तानां भवितारो नराधमाः ॥ ६१ ॥

alpadravyā vṛthāliṃgā vṛthāhaṃkāradūṣitāḥ | hartāraṃ paravittānāṃ bhavitāro narādhamāḥ || 61 ||

Report an error

प्रतिग्रहपरा नित्यं जगदुन्मार्गशीलिनः । आत्मस्तुतिपराः सर्वे परनिंदापरास्तथा ॥ ६२ ॥

pratigrahaparā nityaṃ jagadunmārgaśīlinaḥ | ātmastutiparāḥ sarve paraniṃdāparāstathā || 62 ||

Report an error

विश्वस्तघातिनः क्रूरा दयाधर्मविवर्जिताः । भविष्यंति नरा विप्र कलौ चाधर्मबांधवाः ॥ ६३ ॥

viśvastaghātinaḥ krūrā dayādharmavivarjitāḥ | bhaviṣyaṃti narā vipra kalau cādharmabāṃdhavāḥ || 63 ||

Report an error

परमायुश्च भविता तदा वर्षाणि षोडश । घोरे कलियुगे विप्र पंचवर्षा प्रसूयते ॥ ६४ ॥

paramāyuśca bhavitā tadā varṣāṇi ṣoḍaśa | ghore kaliyuge vipra paṃcavarṣā prasūyate || 64 ||

Report an error

सप्तवर्षाष्टवर्षाश्च युवानोऽतः परे जरा । स्वकर्मत्यागिनः सर्वे कृतघ्नाभिन्नवृत्तयः ॥ ६५ ॥

saptavarṣāṣṭavarṣāśca yuvāno'taḥ pare jarā | svakarmatyāginaḥ sarve kṛtaghnābhinnavṛttayaḥ || 65 ||

Report an error

याचकाश्चद्विजा नित्यं भविष्यंति कलौ युगे । परावमाननिरताः प्रहृष्टाः परवेश्मनि ॥ ६६ ॥

yācakāścadvijā nityaṃ bhaviṣyaṃti kalau yuge | parāvamānaniratāḥ prahṛṣṭāḥ paraveśmani || 66 ||

Report an error

तत्रैव निंदानिरता वृथाविश्रंभिणो जनाः । निदां कुर्वंति सततं पितृमातृसुतेषु च ॥ ६७ ॥

tatraiva niṃdāniratā vṛthāviśraṃbhiṇo janāḥ | nidāṃ kurvaṃti satataṃ pitṛmātṛsuteṣu ca || 67 ||

Report an error

वदंति वाचा धर्मांश्च चेतसा पापलोलुपाः । धनविद्यावयोमत्ताः सर्वदुःखपरायणाः ॥ ६८ ॥

vadaṃti vācā dharmāṃśca cetasā pāpalolupāḥ | dhanavidyāvayomattāḥ sarvaduḥkhaparāyaṇāḥ || 68 ||

Report an error

व्याधितस्करदुर्भिक्षैः पीडिता अतिमांयिनः । प्रपुष्यंति वृथैवामी न विचार्य च दुष्कृतम् ॥ ६९ ॥

vyādhitaskaradurbhikṣaiḥ pīḍitā atimāṃyinaḥ | prapuṣyaṃti vṛthaivāmī na vicārya ca duṣkṛtam || 69 ||

Report an error

धर्ममार्गप्रणेतारं तिरस्कुर्वंति पापिनः । धर्मकार्ये रतं चैव वृथाविश्रंभिणो जनाः ॥ ७० ॥

dharmamārgapraṇetāraṃ tiraskurvaṃti pāpinaḥ | dharmakārye rataṃ caiva vṛthāviśraṃbhiṇo janāḥ || 70 ||

Report an error

भविष्यंति कलौ प्राप्ते राजानो म्लेच्छजातयः । शूद्रा भैक्ष्यरताश्चैव तेषां शुश्रूषणे द्विजाः ॥ ७१ ॥

bhaviṣyaṃti kalau prāpte rājāno mlecchajātayaḥ | śūdrā bhaikṣyaratāścaiva teṣāṃ śuśrūṣaṇe dvijāḥ || 71 ||

Report an error

न शिष्यो न गुरुः कश्चिन्न पुत्रो न पिता तथा । न भार्या न पतिश्चैव भवितारोऽत्र संकरे ॥ ७२ ॥

na śiṣyo na guruḥ kaścinna putro na pitā tathā | na bhāryā na patiścaiva bhavitāro'tra saṃkare || 72 ||

Report an error

कलौ गते भविष्यंति धनाढ्या अपि याचकाः । रस विक्रयिणश्चापि भविष्यंति द्विजातयः ॥ ७३ ॥

kalau gate bhaviṣyaṃti dhanāḍhyā api yācakāḥ | rasa vikrayiṇaścāpi bhaviṣyaṃti dvijātayaḥ || 73 ||

Report an error

धर्मकंचुकसंवीता मुनिवेषधरा द्विजाः । अपण्यविक्रयरता अगम्यागामिनस्तथा ॥ ७४ ॥

dharmakaṃcukasaṃvītā muniveṣadharā dvijāḥ | apaṇyavikrayaratā agamyāgāminastathā || 74 ||

Report an error

वेदनिंदापराश्चैव धर्मशास्त्रविनिंदुकाः । शूद्रवृत्त्यैव जीवंति नरकार्हा द्विजा मुने ॥ ७५ ॥

vedaniṃdāparāścaiva dharmaśāstraviniṃdukāḥ | śūdravṛttyaiva jīvaṃti narakārhā dvijā mune || 75 ||

Report an error

अनावृष्टभयं प्राप्ता गगनासक्तदृष्टयः । भविष्यंति कलौ मर्त्यासर्वे क्षुद्भयकातराः ॥ ७६ ॥

anāvṛṣṭabhayaṃ prāptā gaganāsaktadṛṣṭayaḥ | bhaviṣyaṃti kalau martyāsarve kṣudbhayakātarāḥ || 76 ||

Report an error

कंदपर्णफलाहारास्तापंसा इव मानवाः । आत्मानं तारयिष्यंति अनावृष्ट्यातिदुखिताः ॥ ७७ ॥

kaṃdaparṇaphalāhārāstāpaṃsā iva mānavāḥ | ātmānaṃ tārayiṣyaṃti anāvṛṣṭyātidukhitāḥ || 77 ||

Report an error

कामार्ता ह्रस्वदेहाश्च लुब्धा श्चाधर्मतत्पराः । कलौ सर्वे भविष्यंति स्वल्पभाग्या बहुप्रजाः ॥ ७८ ॥

kāmārtā hrasvadehāśca lubdhā ścādharmatatparāḥ | kalau sarve bhaviṣyaṃti svalpabhāgyā bahuprajāḥ || 78 ||

Report an error

स्त्रियः स्वपोषणपरा वेश्या लावण्यशीलिकाः । पतिवाक्यमनादृत्य सदान्यगृहतत्पराः ॥ ७९ ॥

striyaḥ svapoṣaṇaparā veśyā lāvaṇyaśīlikāḥ | pativākyamanādṛtya sadānyagṛhatatparāḥ || 79 ||

Report an error

दुःशीला दुष्टशीलेषु करिष्यिंति सदा स्पृहाम् । असद्वृत्ता भविष्यंति पुरुषेषु कुलांगनाः ॥ ८० ॥

duḥśīlā duṣṭaśīleṣu kariṣyiṃti sadā spṛhām | asadvṛttā bhaviṣyaṃti puruṣeṣu kulāṃganāḥ || 80 ||

Report an error

चौरादिभयभीताश्च काष्टयंत्राणि कुर्वते । दुर्भिक्षकरपीडाभिरतीवोपद्रुता जनाः ॥ ८१ ॥

caurādibhayabhītāśca kāṣṭayaṃtrāṇi kurvate | durbhikṣakarapīḍābhiratīvopadrutā janāḥ || 81 ||

Report an error

गोधूमान्नयवान्नाढ्ये देशे यास्यंति दुःखिताः । निधाय हृद्यकर्मणि प्रेरयंति वचः शुभम् ॥ ८२ ॥

godhūmānnayavānnāḍhye deśe yāsyaṃti duḥkhitāḥ | nidhāya hṛdyakarmaṇi prerayaṃti vacaḥ śubham || 82 ||

Report an error

स्वकार्यसिद्धिपर्यंतं बंधुतां कुर्वते जनाः । भिक्षवश्चाव मित्रादिस्नेहसंबंधयंत्रिताः ॥ ८३ ॥

svakāryasiddhiparyaṃtaṃ baṃdhutāṃ kurvate janāḥ | bhikṣavaścāva mitrādisnehasaṃbaṃdhayaṃtritāḥ || 83 ||

Report an error

अन्नोपाधिनिमित्तेन शिष्यान्गृह्णंति भिक्षवः ॥ ८४ ॥

annopādhinimittena śiṣyāngṛhṇaṃti bhikṣavaḥ || 84 ||

Report an error

उभाभ्यामथ पाणिभ्यां शिरःकंडूयनं स्त्रियः । कुर्वंत्यो गुरुभर्तॄणामाज्ञामुल्लंघयंति च ॥ ८५ ॥

ubhābhyāmatha pāṇibhyāṃ śiraḥkaṃḍūyanaṃ striyaḥ | kurvaṃtyo gurubhartṝṇāmājñāmullaṃghayaṃti ca || 85 ||

Report an error

पाषंडालापनिरताः पाषंडजनसंगिनः । यदा द्विजा भविष्यंति तदा वृद्धिं कलिर्व्रजेत् ॥ ८६ ॥

pāṣaṃḍālāpaniratāḥ pāṣaṃḍajanasaṃginaḥ | yadā dvijā bhaviṣyaṃti tadā vṛddhiṃ kalirvrajet || 86 ||

Report an error

यदा प्रजा न यक्ष्यंति न होष्यंति द्विजातयः । तदैव तु कलेर्वृद्धिरनुमेया विचक्षणैः ॥ ८७ ॥

yadā prajā na yakṣyaṃti na hoṣyaṃti dvijātayaḥ | tadaiva tu kalervṛddhiranumeyā vicakṣaṇaiḥ || 87 ||

Report an error

अधर्मवृद्धिर्भविता बासमृत्युरपि द्विजा । सर्वधर्मेषु नष्टेषु याति निःश्रीकतां जगत् ॥ ८८ ॥

adharmavṛddhirbhavitā bāsamṛtyurapi dvijā | sarvadharmeṣu naṣṭeṣu yāti niḥśrīkatāṃ jagat || 88 ||

Report an error

एवं कलेः स्वरूपं ते कथितं विप्रसत्तम । हरिभक्तिपरानेष न कलिर्बाधते क्वचित् ॥ ८९ ॥

evaṃ kaleḥ svarūpaṃ te kathitaṃ viprasattama | haribhaktiparāneṣa na kalirbādhate kvacit || 89 ||

Report an error

ततः परं कृतयुगे त्रेतायुगे त्रेतायां ध्यानमेव च । द्वापरे यज्ञमेवाहुर्दानमेकं कलौ युगे ॥ ९० ॥

tataḥ paraṃ kṛtayuge tretāyuge tretāyāṃ dhyānameva ca | dvāpare yajñamevāhurdānamekaṃ kalau yuge || 90 ||

Report an error

यत्कृते दशभिर्वर्षैस्त्रेतायां शरदा च यत् । द्वापरे यञ्च मासेन ह्यहोरात्रेण तत्कलौ ॥ ९१ ॥

yatkṛte daśabhirvarṣaistretāyāṃ śaradā ca yat | dvāpare yañca māsena hyahorātreṇa tatkalau || 91 ||

Report an error

ध्यायन्कृते जयन्यज्ञैस्त्रेतायां द्वापरेऽर्चयन् । यदाप्नोति तदाप्नोति कलौ संकीर्त्य केशवम् ॥ ९२ ॥

dhyāyankṛte jayanyajñaistretāyāṃ dvāpare'rcayan | yadāpnoti tadāpnoti kalau saṃkīrtya keśavam || 92 ||

Report an error

अहोरात्रं हरेर्नाम कीर्तयंति च ये नराः । कुर्वंति हरिपूजां वा न कलिर्बाधते च तान् ॥ ९३ ॥

ahorātraṃ harernāma kīrtayaṃti ca ye narāḥ | kurvaṃti haripūjāṃ vā na kalirbādhate ca tān || 93 ||

Report an error

नमो नारायणायेति कीर्तयंति च ये नराः । निष्कामा वा सकामा वा न कलिर्बाधते च तान् ॥ ९४ ॥

namo nārāyaṇāyeti kīrtayaṃti ca ye narāḥ | niṣkāmā vā sakāmā vā na kalirbādhate ca tān || 94 ||

Report an error

हरिनामपरा ये तु घोरे कलियुगे द्विज । त एव कृतकृत्याश्च न कलिर्बाधते हि तान् ॥ ९५ ॥

harināmaparā ye tu ghore kaliyuge dvija | ta eva kṛtakṛtyāśca na kalirbādhate hi tān || 95 ||

Report an error

. । हरिपूजापरा ये च हरिनामपरायणाः । त एव शिवतुल्याश्च नात्र कार्या विचारणा ॥ ९६ ॥

. | haripūjāparā ye ca harināmaparāyaṇāḥ | ta eva śivatulyāśca nātra kāryā vicāraṇā || 96 ||

Report an error

समस्तजगदाधारं परमार्थस्वरुपिणम् । घोरे कलियुगे प्राप्ते विष्णुं ध्यायन्न सीदति ॥ ९७ ॥

samastajagadādhāraṃ paramārthasvarupiṇam | ghore kaliyuge prāpte viṣṇuṃ dhyāyanna sīdati || 97 ||

Report an error

अहो अति सुभाग्यास्ते सकृद्वै केशवार्चकाः । घोरें कलियुगे प्राप्ते सर्वधर्मविवर्जिते ॥ ९८ ॥

aho ati subhāgyāste sakṛdvai keśavārcakāḥ | ghoreṃ kaliyuge prāpte sarvadharmavivarjite || 98 ||

Report an error

न्यूनातिरिक्तदोषाणां कलौ वेदोक्तकर्मणाम् । हरिस्मरणमेवात्र संपूर्णत्वविधायकम् ॥ ९९ ॥

nyūnātiriktadoṣāṇāṃ kalau vedoktakarmaṇām | harismaraṇamevātra saṃpūrṇatvavidhāyakam || 99 ||

Report an error

हरे केशव गोविंद वासुदेव जगन्मय । इतीरयंति ये नित्यं नहि तान्बाधते कलिः ॥ १०० ॥

hare keśava goviṃda vāsudeva jaganmaya | itīrayaṃti ye nityaṃ nahi tānbādhate kaliḥ || 100 ||

Report an error

शिव शंकर रुद्रेश नीलकंठ त्रिलोचन । इति जल्पंति ये वापि कलिस्तान्नापि बाधते ॥ १०१ ॥

śiva śaṃkara rudreśa nīlakaṃṭha trilocana | iti jalpaṃti ye vāpi kalistānnāpi bādhate || 101 ||

Report an error

महादेव विरूपाक्ष गंगाधर मृडाव्यय । इत्थं वदंति ये विप्र ते कृतार्था न संशयः ॥ १०२ ॥

mahādeva virūpākṣa gaṃgādhara mṛḍāvyaya | itthaṃ vadaṃti ye vipra te kṛtārthā na saṃśayaḥ || 102 ||

Report an error

जनार्दन जगन्नात पीतांबरधराच्युत । इति वाप्युञ्चरंतीह न च तेषां कलेर्भयम् ॥ १०३ ॥

janārdana jagannāta pītāṃbaradharācyuta | iti vāpyuñcaraṃtīha na ca teṣāṃ kalerbhayam || 103 ||

Report an error

संसारे सुलभाः पुंसां पुत्रदारधनादयः । घोरे कलियुगे विप्र हरिभक्तस्तु दुर्लभा ॥ १०४ ॥

saṃsāre sulabhāḥ puṃsāṃ putradāradhanādayaḥ | ghore kaliyuge vipra haribhaktastu durlabhā || 104 ||

Report an error

कर्मश्रद्धाविहीना ये पाषंडा वेदनिंदकाः । अधर्मनिरता नैव नरकार्हा हरिस्मृतेः ॥ १०५ ॥

karmaśraddhāvihīnā ye pāṣaṃḍā vedaniṃdakāḥ | adharmaniratā naiva narakārhā harismṛteḥ || 105 ||

Report an error

वेदमार्गबहिष्टानां जनानां पापकर्मणाम् । मनः शुद्धिविहीनानां हरिनाम्नैव निष्कृतिः ॥ १०६ ॥

vedamārgabahiṣṭānāṃ janānāṃ pāpakarmaṇām | manaḥ śuddhivihīnānāṃ harināmnaiva niṣkṛtiḥ || 106 ||

Report an error

दैवाधीनं जगत्सर्वमिदं स्थावरजंगमम् । यथाप्रेरितमेतेन तथैव कुरुतें द्विज ॥ १०७ ॥

daivādhīnaṃ jagatsarvamidaṃ sthāvarajaṃgamam | yathāpreritametena tathaiva kuruteṃ dvija || 107 ||

Report an error

शक्तितः सर्वकर्माणि वेदोक्तानि विधाय च । समर्पयेन्महाविष्णौ नारायणपरायणः ॥ १०८ ॥

śaktitaḥ sarvakarmāṇi vedoktāni vidhāya ca | samarpayenmahāviṣṇau nārāyaṇaparāyaṇaḥ || 108 ||

Report an error

समर्पितानि कर्माणि महविष्णौ परात्मनि । संपूर्णतां प्रयांत्येव हरिस्मरणमात्रतः ॥ १०९ ॥

samarpitāni karmāṇi mahaviṣṇau parātmani | saṃpūrṇatāṃ prayāṃtyeva harismaraṇamātrataḥ || 109 ||

Report an error

हरिभक्तिरतानां च पापबंधो न जायते । अतोऽतिदुर्लभा लोके हरिभक्तिर्दुरात्मनाम् ॥ ११० ॥

haribhaktiratānāṃ ca pāpabaṃdho na jāyate | ato'tidurlabhā loke haribhaktirdurātmanām || 110 ||

Report an error

अहो हरिपरा ये तु कलौ घोरे भयंकरे । ते सुभाग्या महात्मानः सत्संगर हिता अपि ॥ १११ ॥

aho hariparā ye tu kalau ghore bhayaṃkare | te subhāgyā mahātmānaḥ satsaṃgara hitā api || 111 ||

Report an error

हरिस्मरणनिष्टानां शिवनामरतात्मनाम् । सत्यं समस्तकर्माणि यांति संपूर्णतां द्विज ॥ ११२ ॥

harismaraṇaniṣṭānāṃ śivanāmaratātmanām | satyaṃ samastakarmāṇi yāṃti saṃpūrṇatāṃ dvija || 112 ||

Report an error

अहो भाग्यमहो भाग्यं हरिनाम रतात्मनाम् । त्रिदर्शेरपि ते पूज्याः किमन्यैर्बहुभाषितैः ॥ ११३ ॥

aho bhāgyamaho bhāgyaṃ harināma ratātmanām | tridarśerapi te pūjyāḥ kimanyairbahubhāṣitaiḥ || 113 ||

Report an error

तस्मात्समस्तलोकानां हितमेव मयोच्यते । हरिनामपरान्मर्त्यान्न कलिर्बाधर्तक्वचित् ॥ ११४ ॥

tasmātsamastalokānāṃ hitameva mayocyate | harināmaparānmartyānna kalirbādhartakvacit || 114 ||

Report an error

हरेर्नामैव नामैव नामैव मम जीवनम् । कलौ नास्त्येव नास्त्येव गतिरन्यथा ॥ ११५ ॥

harernāmaiva nāmaiva nāmaiva mama jīvanam | kalau nāstyeva nāstyeva gatiranyathā || 115 ||

Report an error

सूत उवाच । एवं स नारदो विप्राः सनकेन प्रबोधितः । परां निर्वृत्तिमापन्नः पुनरेतदुवाच ह ॥ ११६ ॥

sūta uvāca | evaṃ sa nārado viprāḥ sanakena prabodhitaḥ | parāṃ nirvṛttimāpannaḥ punaretaduvāca ha || 116 ||

Report an error

नारद उवाच । भगवन्सर्वशास्त्रज्ञ स्वयातिकरुणात्मना । प्रकाशितं जगज्ज्योतिः परं ब्रह्म सनातनम् ॥ ११७ ॥

nārada uvāca | bhagavansarvaśāstrajña svayātikaruṇātmanā | prakāśitaṃ jagajjyotiḥ paraṃ brahma sanātanam || 117 ||

Report an error

एतदेव परं पुण्यमेतदेव परं तपः । यः स्मरेत्पुंडरीकाक्षं सर्वपापविनाशनम् ॥ ११८ ॥

etadeva paraṃ puṇyametadeva paraṃ tapaḥ | yaḥ smaretpuṃḍarīkākṣaṃ sarvapāpavināśanam || 118 ||

Report an error

ब्रह्मन्नानाजगञ्चैतदेकचित्संप्रकाशितम् । त्वयोक्तं तत्प्रतीयेऽहं कथं दृष्टांतमंतरा ॥ ११९ ॥

brahmannānājagañcaitadekacitsaṃprakāśitam | tvayoktaṃ tatpratīye'haṃ kathaṃ dṛṣṭāṃtamaṃtarā || 119 ||

Report an error

तस्माद्येन यथा ब्रह्म प्रतीतं बोधितेन तु । तदाख्याहि यथा चित्तं सीदत्स्थितिमवाप्नुयात् ॥ १२० ॥

tasmādyena yathā brahma pratītaṃ bodhitena tu | tadākhyāhi yathā cittaṃ sīdatsthitimavāpnuyāt || 120 ||

Report an error

एतच्छ्रुत्वा वचो विप्रा नारदस्य महात्मनः । सनकः प्रत्युवाचेदं स्मरन्नारायणं परम् ॥ १२१ ॥

etacchrutvā vaco viprā nāradasya mahātmanaḥ | sanakaḥ pratyuvācedaṃ smarannārāyaṇaṃ param || 121 ||

Report an error

सनक उवाच । ब्रह्मन्नहं ध्यानपरो भवेयं सनंदनं पृच्छ यथाभिलाषम् । वेदांतशास्त्रे कुशलस्तवायं निवर्तयेद्वा परमार्यवंद्यः ॥ १२२ ॥

sanaka uvāca | brahmannahaṃ dhyānaparo bhaveyaṃ sanaṃdanaṃ pṛccha yathābhilāṣam | vedāṃtaśāstre kuśalastavāyaṃ nivartayedvā paramāryavaṃdyaḥ || 122 ||

Report an error

इतीरितं समाकर्ण्य सनकस्य स नारदः । सनंदनं मोक्षधर्मान्प्रष्टुं समुपचक्रमे ॥ १२३ ॥

itīritaṃ samākarṇya sanakasya sa nāradaḥ | sanaṃdanaṃ mokṣadharmānpraṣṭuṃ samupacakrame || 123 ||

Report an error

Illustration: Verse & Place (Project-owned).