देव्युवाच । सर्वज्ञ सर्वचैतन्य सर्वेश्वर गिरां गुरो । धन्यास्मि शिवमान्येन दृश्यमानेन यत्त्वया ॥ १ ॥
devyuvāca | sarvajña sarvacaitanya sarveśvara girāṃ guro | dhanyāsmi śivamānyena dṛśyamānena yattvayā || 1 ||
उत्तरखण्डः · अध्यायः १८४
A chapter of the Padma Purana.
99 versesSanskrit with transliteration
देव्युवाच । सर्वज्ञ सर्वचैतन्य सर्वेश्वर गिरां गुरो । धन्यास्मि शिवमान्येन दृश्यमानेन यत्त्वया ॥ १ ॥
devyuvāca | sarvajña sarvacaitanya sarveśvara girāṃ guro | dhanyāsmi śivamānyena dṛśyamānena yattvayā || 1 ||
निरूपितमिदं पुण्यं नवमाध्यायवैभवम् । अनेकविस्मयस्वादु कथानकमयं मधु ॥ २ ॥
nirūpitamidaṃ puṇyaṃ navamādhyāyavaibhavam | anekavismayasvādu kathānakamayaṃ madhu || 2 ||
शृण्वंत्या मम देवेश न तृप्तिर्जातु जायते । अकुंठाश्रवणोत्कंठा वर्द्धते वृषभध्वज ॥ ३ ॥
śṛṇvaṃtyā mama deveśa na tṛptirjātu jāyate | akuṃṭhāśravaṇotkaṃṭhā varddhate vṛṣabhadhvaja || 3 ||
आसीन्ममहिमांभोधे गीतानां श्रुतिजीवितम् । तत्रापि दशमाध्यायं प्रधानं मुनयो जगुः ॥ ४ ॥
āsīnmamahimāṃbhodhe gītānāṃ śrutijīvitam | tatrāpi daśamādhyāyaṃ pradhānaṃ munayo jaguḥ || 4 ||
तमुद्दिश्य महाध्यायमभिधेहि कथानकम् । शिव उवाच । शृणु सुश्रोणि निश्रेणीं स्वर्गदुर्गस्य दुर्ल्लभाम् ॥ ५ ॥
tamuddiśya mahādhyāyamabhidhehi kathānakam | śiva uvāca | śṛṇu suśroṇi niśreṇīṃ svargadurgasya durllabhām || 5 ||
सीमामिव प्रभावानां पावनीं परमां कथाम् । आसीत्काशीपुरे विप्रः पुण्यकीर्त्तिपरायणः ॥ ६ ॥
sīmāmiva prabhāvānāṃ pāvanīṃ paramāṃ kathām | āsītkāśīpure vipraḥ puṇyakīrttiparāyaṇaḥ || 6 ||
प्रशांतचेता निर्मुक्त हिंसाकार्कश्यसाहसः । निवृत्तिनिरतो नित्यं जितेंद्रियतया तथा ॥ ७ ॥
praśāṃtacetā nirmukta hiṃsākārkaśyasāhasaḥ | nivṛttinirato nityaṃ jiteṃdriyatayā tathā || 7 ||
धीरधीरिति विख्यातो नंदीव मयि भक्तिमान् । निस्तीर्णनिगमांभोधिः सर्वशास्त्रार्थकोविदः ॥ ८ ॥
dhīradhīriti vikhyāto naṃdīva mayi bhaktimān | nistīrṇanigamāṃbhodhiḥ sarvaśāstrārthakovidaḥ || 8 ||
तस्य ध्यानपराधीन चेतसः प्रतिगच्छतः । अंतरात्मनि निर्मग्न मनसस्तत्त्वचक्षुषः ॥ ९ ॥
tasya dhyānaparādhīna cetasaḥ pratigacchataḥ | aṃtarātmani nirmagna manasastattvacakṣuṣaḥ || 9 ||
करावलंबनं तस्य धावन्प्रीत्या ददाम्यहम् । कदाचन चमत्कारकारकं विमना मुनिः ॥ १० ॥
karāvalaṃbanaṃ tasya dhāvanprītyā dadāmyaham | kadācana camatkārakārakaṃ vimanā muniḥ || 10 ||
आचांतः किंच नासाग्रपरमानंदमेदुराम् । दृशमासाद्य निद्राणकरणोयमिवास्थितः ॥ ११ ॥
ācāṃtaḥ kiṃca nāsāgraparamānaṃdamedurām | dṛśamāsādya nidrāṇakaraṇoyamivāsthitaḥ || 11 ||
उपाधास्य विशालाक्षि विशालां द्वारदेहलीम् । अशेत निशि निःशंकं तावल्लंबेक्षणः क्षणम् ॥ १२ ॥
upādhāsya viśālākṣi viśālāṃ dvāradehalīm | aśeta niśi niḥśaṃkaṃ tāvallaṃbekṣaṇaḥ kṣaṇam || 12 ||
मामपृच्छद्भृंगिरिटिः प्रणम्यपादपंकजम् । अनेन विधिना केन विहितं तव दर्शनम् ॥ १३ ॥
māmapṛcchadbhṛṃgiriṭiḥ praṇamyapādapaṃkajam | anena vidhinā kena vihitaṃ tava darśanam || 13 ||
तपस्तप्तं हुतं जप्तं किमनेन महात्मना । दत्ते प्रतिपदं देवो यस्य हस्तावलंबनम् ॥ १४ ॥
tapastaptaṃ hutaṃ japtaṃ kimanena mahātmanā | datte pratipadaṃ devo yasya hastāvalaṃbanam || 14 ||
अयं न लभते गंतुं कस्मादस्मात्पुराद्बहिः । यदृच्छया यदा काशी सीमामुल्लंघ्य गच्छति ॥ १५ ॥
ayaṃ na labhate gaṃtuṃ kasmādasmātpurādbahiḥ | yadṛcchayā yadā kāśī sīmāmullaṃghya gacchati || 15 ||
न पश्यति तदा सर्वान्पार्श्वस्थानपि देहिनः । अत्र हेतुमहं ज्ञातुमिच्छामि स्वामिभाषिताम् ॥ १६ ॥
na paśyati tadā sarvānpārśvasthānapi dehinaḥ | atra hetumahaṃ jñātumicchāmi svāmibhāṣitām || 16 ||
अनुग्राह्योस्मि चेद्वक्तुं युक्तं चेत्तदुदीरय । भृंगिरिटेरिमं प्रश्नं समाकर्ण्याहमूचिवान् ॥ १७ ॥
anugrāhyosmi cedvaktuṃ yuktaṃ cettadudīraya | bhṛṃgiriṭerimaṃ praśnaṃ samākarṇyāhamūcivān || 17 ||
कदाचिदासं कैलासं पार्श्वे पुन्नागकानने । रणत्खेचरसुश्रोणि पूर्णस्तबककानने ॥ १८ ॥
kadācidāsaṃ kailāsaṃ pārśve punnāgakānane | raṇatkhecarasuśroṇi pūrṇastabakakānane || 18 ||
कलकंठकुलालाप कल्लोलितदिगंतरे । गरुत्मदादिदात्यूह समूहस्वरसंकुले ॥ १९ ॥
kalakaṃṭhakulālāpa kallolitadigaṃtare | garutmadādidātyūha samūhasvarasaṃkule || 19 ||
भ्रमद्दारुघटीयंत्र प्रोल्लसद्बिंदुदंतुरे । प्रबुद्धसारणिप्रांत कदलीकंदलालसे ॥ २० ॥
bhramaddārughaṭīyaṃtra prollasadbiṃdudaṃture | prabuddhasāraṇiprāṃta kadalīkaṃdalālase || 20 ||
कस्तूरीहरिणोपेते किंनरस्वरमोहिते । रोमंथमंथरापांगैर्मृगैः क्वापि निषेविते ॥ २१ ॥
kastūrīhariṇopete kiṃnarasvaramohite | romaṃthamaṃtharāpāṃgairmṛgaiḥ kvāpi niṣevite || 21 ||
हंसैः कीरेषु पांडित्यं कुर्वाणैः संकुले शुकैः । निर्हृदिक्वणिनीरंध्र समीरणविलोडिते ॥ २२ ॥
haṃsaiḥ kīreṣu pāṃḍityaṃ kurvāṇaiḥ saṃkule śukaiḥ | nirhṛdikvaṇinīraṃdhra samīraṇaviloḍite || 22 ||
माधवीपुष्पनिर्यासशीधुक्षीबमधुव्रते । उन्मीलित्त्रिवलीपुष्पगुच्छसौरभनिर्भरे ॥ २३ ॥
mādhavīpuṣpaniryāsaśīdhukṣībamadhuvrate | unmīlittrivalīpuṣpagucchasaurabhanirbhare || 23 ||
प्रोत्फुल्लबकुलामोदमदमंथरषट्पदे । सोमादुद्भूतपीयूषक्षालितक्षितिमंडले ॥ २४ ॥
protphullabakulāmodamadamaṃtharaṣaṭpade | somādudbhūtapīyūṣakṣālitakṣitimaṃḍale || 24 ||
अध्यास्य वेदिकामेकामहं क्षणमवस्थितः । उद्दंडशाखिसंघट्टस्फुटन्मंथामुखोत्करैः ॥ २५ ॥
adhyāsya vedikāmekāmahaṃ kṣaṇamavasthitaḥ | uddaṃḍaśākhisaṃghaṭṭasphuṭanmaṃthāmukhotkaraiḥ || 25 ||
प्रकंपिता चलच्छायो ववौ चंडसमीरणः । पश्चादभून्महाघोषो निर्घोषित दरीतटः ॥ २६ ॥
prakaṃpitā calacchāyo vavau caṃḍasamīraṇaḥ | paścādabhūnmahāghoṣo nirghoṣita darītaṭaḥ || 26 ||
अवातरत्ततः कश्चित्पक्षी गगनगह्वरात् । शारदानरिदच्छायः कज्जलानामिवोच्चयः ॥ २७ ॥
avātarattataḥ kaścitpakṣī gaganagahvarāt | śāradānaridacchāyaḥ kajjalānāmivoccayaḥ || 27 ||
तमसामिव संघातः पक्षच्छेदीव पर्वतः । अवष्टभ्य क्षितिं पद्मां पक्षी मां प्रणनाम सः ॥ २८ ॥
tamasāmiva saṃghātaḥ pakṣacchedīva parvataḥ | avaṣṭabhya kṣitiṃ padmāṃ pakṣī māṃ praṇanāma saḥ || 28 ||
आनीय पद्ममम्लानमसौ मत्पादयोर्व्यधात् । अथासौ स्पष्टया वाचा पक्षी स्तोत्रमुदीरयत् ॥ २९ ॥
ānīya padmamamlānamasau matpādayorvyadhāt | athāsau spaṣṭayā vācā pakṣī stotramudīrayat || 29 ||
जयदेव चिदानंद सुधासिंधो जगत्पते । सदा सद्भावना संग कल्लोलानंतविग्रह ॥ ३० ॥
jayadeva cidānaṃda sudhāsiṃdho jagatpate | sadā sadbhāvanā saṃga kallolānaṃtavigraha || 30 ||
अद्वैतवासना मत्या मलत्रयविवर्जित । जितेंद्रिय पराधीन समाधिप्राप्यविग्रह ॥ ३१ ॥
advaitavāsanā matyā malatrayavivarjita | jiteṃdriya parādhīna samādhiprāpyavigraha || 31 ||
निरुपाधिविनिर्मुक्त निराकार निरामय । निःसीम निरहंकार निरावरणनिर्गुण ॥ ३२ ॥
nirupādhivinirmukta nirākāra nirāmaya | niḥsīma nirahaṃkāra nirāvaraṇanirguṇa || 32 ||
शरणागतसंत्राण प्रवीण चरणांबुज । भीममाल महाव्याल ज्वालादग्धमनोभव ॥ ३३ ॥
śaraṇāgatasaṃtrāṇa pravīṇa caraṇāṃbuja | bhīmamāla mahāvyāla jvālādagdhamanobhava || 33 ||
कुठारभिन्नदैत्येंद्र गंडूषित महाविभो । त्रिपुरप्रमदाभाल सिंदूरोद्धूलिमार्जन ॥ ३४ ॥
kuṭhārabhinnadaityeṃdra gaṃḍūṣita mahāvibho | tripurapramadābhāla siṃdūroddhūlimārjana || 34 ||
कात्यायनीकुचांभोज वरकुंकुमचर्चित । नमः प्रमाणदूराय नमः प्रमतिरूपिणे ॥ ३५ ॥
kātyāyanīkucāṃbhoja varakuṃkumacarcita | namaḥ pramāṇadūrāya namaḥ pramatirūpiṇe || 35 ||
नमश्चैतन्यनाथाय नमस्त्रैलोक्यरूपिणे । वंदे तव पदांभोजं योगिप्रवरचुंबितम् ॥ ३६ ॥
namaścaitanyanāthāya namastrailokyarūpiṇe | vaṃde tava padāṃbhojaṃ yogipravaracuṃbitam || 36 ||
अपारभवपाथोऽधि पारावतरणाद्भुतम् । वाचस्पतिरपि स्तोत्रे भवतो न प्रगल्भते ॥ ३७ ॥
apārabhavapātho'dhi pārāvataraṇādbhutam | vācaspatirapi stotre bhavato na pragalbhate || 37 ||
सहस्रवदनस्यापि फणींद्रस्य न चातुरी । त्वद्वर्णने महादेव कोऽहंमल्पमतिः खगः ॥ ३८ ॥
sahasravadanasyāpi phaṇīṃdrasya na cāturī | tvadvarṇane mahādeva ko'haṃmalpamatiḥ khagaḥ || 38 ||
स्तोत्रमेतत्समाकर्ण्य कृतं तेन पतत्रिणा । तमवोचमहं कोऽसि कुतस्त्योसि विहंगम ॥ ३९ ॥
stotrametatsamākarṇya kṛtaṃ tena patatriṇā | tamavocamahaṃ ko'si kutastyosi vihaṃgama || 39 ||
हंसेन सदृशः कायो वर्णः काकेन संनिभः । प्रयोजनं कमुद्दिश्य प्राप्तोसीह तदुच्यताम् ॥ ४० ॥
haṃsena sadṛśaḥ kāyo varṇaḥ kākena saṃnibhaḥ | prayojanaṃ kamuddiśya prāptosīha taducyatām || 40 ||
इति पक्षी मया पृष्टः प्रश्रयानतकंधरः । जगाद श्लक्ष्णया वाचा पक्षीवाक्यविदांवरः ॥ ४१ ॥
iti pakṣī mayā pṛṣṭaḥ praśrayānatakaṃdharaḥ | jagāda ślakṣṇayā vācā pakṣīvākyavidāṃvaraḥ || 41 ||
देवेश धूर्जटे विद्धि मां मरालं स्वयंभुवः । कर्मणा येन मे कार्ष्ण्यं जातमाधुनिकं विभो ॥ ४२ ॥
deveśa dhūrjaṭe viddhi māṃ marālaṃ svayaṃbhuvaḥ | karmaṇā yena me kārṣṇyaṃ jātamādhunikaṃ vibho || 42 ||
तदाकर्णय सर्वज्ञ पृष्टं यदि तदुच्यते । मानसात्सरसः पृथ्वीं यातः प्राप्तोस्मि संकटम् ॥ ४३ ॥
tadākarṇaya sarvajña pṛṣṭaṃ yadi taducyate | mānasātsarasaḥ pṛthvīṃ yātaḥ prāptosmi saṃkaṭam || 43 ||
सौराष्ट्रनगरादारात्सरसि स्फुटदंबुजे । बालेंदुखंडधवलान्मृणालकवलानहम् ॥ ४४ ॥
saurāṣṭranagarādārātsarasi sphuṭadaṃbuje | bāleṃdukhaṃḍadhavalānmṛṇālakavalānaham || 44 ||
आदाय बलमाश्रित्य निरगां गगनं द्रुतम् । विहायसस्ततस्तस्मादकस्मादपतं भुवि ॥ ४५ ॥
ādāya balamāśritya niragāṃ gaganaṃ drutam | vihāyasastatastasmādakasmādapataṃ bhuvi || 45 ||
अथ मोहपरीतात्मा सर्वथा विकलेंद्रियः । वेपमानवपुर्मोहात्स्पृष्टः शीतैः समीरणैः ॥ ४६ ॥
atha mohaparītātmā sarvathā vikaleṃdriyaḥ | vepamānavapurmohātspṛṣṭaḥ śītaiḥ samīraṇaiḥ || 46 ||
प्रबुद्धः पतने हेतुमपश्यन्नात्मनस्तदा । अहो किमेतदापन्नमद्य पातः कथं मम ॥ ४७ ॥
prabuddhaḥ patane hetumapaśyannātmanastadā | aho kimetadāpannamadya pātaḥ kathaṃ mama || 47 ||
कालिमा येन कायेस्मिन्पक्वकर्पूरपांडुरे । इत्यहं विस्मयाविष्टो यावत्कुर्वे विचारणम् ॥ ४८ ॥
kālimā yena kāyesminpakvakarpūrapāṃḍure | ityahaṃ vismayāviṣṭo yāvatkurve vicāraṇam || 48 ||
तावदंबुरुहाद्वाणीमश्रौषमहमीदृशीम् । उत्तिष्ठ हंस वक्ष्यामि कारणं पातकार्ष्ण्ययोः ॥ ४९ ॥
tāvadaṃburuhādvāṇīmaśrauṣamahamīdṛśīm | uttiṣṭha haṃsa vakṣyāmi kāraṇaṃ pātakārṣṇyayoḥ || 49 ||
अथोत्थाय समागत्य मया मध्ये सरोवरे । दृष्टराजीविनीरम्या राजीवैः पंचभिर्युता ॥ ५० ॥
athotthāya samāgatya mayā madhye sarovare | dṛṣṭarājīvinīramyā rājīvaiḥ paṃcabhiryutā || 50 ||
कारणं प्रष्टुमारेभे कार्ष्ण्यस्य पतनस्य च । अथ तत्र घनश्यामान्स्वर्णवर्णांबरावृतान् ॥ ५१ ॥
kāraṇaṃ praṣṭumārebhe kārṣṇyasya patanasya ca | atha tatra ghanaśyāmānsvarṇavarṇāṃbarāvṛtān || 51 ||
चतुर्भुजान्गदाशंखचक्रपंकेरुहायुधान् । किरीटहारकेयूरकुंडलद्युतिचित्रितान् ॥ ५२ ॥
caturbhujāngadāśaṃkhacakrapaṃkeruhāyudhān | kirīṭahārakeyūrakuṃḍaladyuticitritān || 52 ||
अद्राक्षमंतरिक्षस्थान्पुरुषानयुतानि षट् । नत्वा प्रदक्षिणीकृत्य पंचपद्मां सरोजिनीम् ॥ ५३ ॥
adrākṣamaṃtarikṣasthānpuruṣānayutāni ṣaṭ | natvā pradakṣiṇīkṛtya paṃcapadmāṃ sarojinīm || 53 ||
आत्मीयं पातमारभ्य पृष्टं तदखिलं मया । पद्मिन्युवाच । कलहंस गतोऽसि त्वं मां विलंघ्य विहायसा ॥ ५४ ॥
ātmīyaṃ pātamārabhya pṛṣṭaṃ tadakhilaṃ mayā | padminyuvāca | kalahaṃsa gato'si tvaṃ māṃ vilaṃghya vihāyasā || 54 ||
तेन पातकयोगेन पतितोऽसि महीतले । तेनैव कालिमा काये पक्षिसत्तम लक्ष्यते ॥ ५५ ॥
tena pātakayogena patito'si mahītale | tenaiva kālimā kāye pakṣisattama lakṣyate || 55 ||
भवंतं पतितं वीक्ष्य कृपापूर्णेन चेतसा । मध्यमेनामुनाब्जेन वदता जातसौरभम् ॥ ५६ ॥
bhavaṃtaṃ patitaṃ vīkṣya kṛpāpūrṇena cetasā | madhyamenāmunābjena vadatā jātasaurabham || 56 ||
आघ्राय षट्पदाः षष्टिसहस्राणि दिवं ययुः । एते ये भवतां दृष्टाः नीलोत्पलसमत्विषः ॥ ५७ ॥
āghrāya ṣaṭpadāḥ ṣaṣṭisahasrāṇi divaṃ yayuḥ | ete ye bhavatāṃ dṛṣṭāḥ nīlotpalasamatviṣaḥ || 57 ||
सर्वे ते सप्तमेऽतीते जन्मन्यासन्मुनेः सुताः । अस्यैव सरसस्तीरे तेपुस्ते परमं तपः ॥ ५८ ॥
sarve te saptame'tīte janmanyāsanmuneḥ sutāḥ | asyaiva sarasastīre tepuste paramaṃ tapaḥ || 58 ||
कदाचित्कामिनी काचिच्चंपकस्तबकस्तनी । चलापांगकालाकांततरंगित रसालिनी ॥ ५९ ॥
kadācitkāminī kāciccaṃpakastabakastanī | calāpāṃgakālākāṃtataraṃgita rasālinī || 59 ||
नासा मुक्ताफलज्योत्स्ना चुंबितस्मित दीधितिः । वीणां विन्यस्य कुचयोर्वनेऽस्मिन्मधुरं जगौ ॥ ६० ॥
nāsā muktāphalajyotsnā cuṃbitasmita dīdhitiḥ | vīṇāṃ vinyasya kucayorvane'sminmadhuraṃ jagau || 60 ||
गायंत्या स्वरमाकर्ण्य ब्राह्मणा हरिणा इव । तां समागत्य ते सर्वे सममेव व्यलोकयन् ॥ ६१ ॥
gāyaṃtyā svaramākarṇya brāhmaṇā hariṇā iva | tāṃ samāgatya te sarve samameva vyalokayan || 61 ||
मया दृष्टा ममैवेयमित्यूचुस्ते परस्परम् । मुष्टामुष्टि ततस्तेषां भ्रातॄणामभवद्रणः ॥ ६२ ॥
mayā dṛṣṭā mamaiveyamityūcuste parasparam | muṣṭāmuṣṭi tatasteṣāṃ bhrātṝṇāmabhavadraṇaḥ || 62 ||
अन्योन्यमुष्टिनिष्पिष्ट वक्षसस्त्यक्तजीविताः । ते भुक्त्वा निरयान्घोरान्बभूवुः सारसा भुवि ॥ ६३ ॥
anyonyamuṣṭiniṣpiṣṭa vakṣasastyaktajīvitāḥ | te bhuktvā nirayānghorānbabhūvuḥ sārasā bhuvi || 63 ||
तदा ते श्वापदान्जघ्नुर्दग्धावन्येन वह्निना । ततो मातंगतामेत्य पथिपांथानघातयन् ॥ ६४ ॥
tadā te śvāpadānjaghnurdagdhāvanyena vahninā | tato mātaṃgatāmetya pathipāṃthānaghātayan || 64 ||
वने विषोदकं पीत्वा ते ययुर्यममंदिरम् । खरोष्ट्रकपिमार्जार जन्मान्यासाद्य च क्रमात् ॥ ६५ ॥
vane viṣodakaṃ pītvā te yayuryamamaṃdiram | kharoṣṭrakapimārjāra janmānyāsādya ca kramāt || 65 ||
ततो मधुव्रता जाता वर्तंतेऽत्र सरोवरे । अद्य मे गंधमाघ्राय प्रापुस्ते वैष्णवं पदम् ॥ ६६ ॥
tato madhuvratā jātā vartaṃte'tra sarovare | adya me gaṃdhamāghrāya prāpuste vaiṣṇavaṃ padam || 66 ||
शृणु पक्षींद्र वक्ष्यामि येन मय्यस्ति वैभवम् । एतस्माज्जन्मनः पूर्वे तृतीये जन्मनि क्षितौ ॥ ६७ ॥
śṛṇu pakṣīṃdra vakṣyāmi yena mayyasti vaibhavam | etasmājjanmanaḥ pūrve tṛtīye janmani kṣitau || 67 ||
सरोजवदनानाम द्विजातेः कन्यकाऽभवम् । पातिव्रत्यैकनिरता गुरुशुश्रूषणे रता ॥ ६८ ॥
sarojavadanānāma dvijāteḥ kanyakā'bhavam | pātivratyaikaniratā guruśuśrūṣaṇe ratā || 68 ||
कदाचित्सारिकामेकां पाठयंत्याविलंबितम् । सारिका भव पापे त्वं पत्या शप्तास्मि कुप्यता ॥ ६९ ॥
kadācitsārikāmekāṃ pāṭhayaṃtyāvilaṃbitam | sārikā bhava pāpe tvaṃ patyā śaptāsmi kupyatā || 69 ||
प्रेत्य सारित्वमासाद्य पातिव्रत्यप्रसादतः । मुनीनामेव सदने कन्या काचित्पुपोष माम् ॥ ७० ॥
pretya sāritvamāsādya pātivratyaprasādataḥ | munīnāmeva sadane kanyā kācitpupoṣa mām || 70 ||
गीतानां दशमाध्यायं विभूतिरिति विश्रुतम् । प्रातः पठति विप्रोसावश्रौषं तमघापहम् ॥ ७१ ॥
gītānāṃ daśamādhyāyaṃ vibhūtiriti viśrutam | prātaḥ paṭhati viprosāvaśrauṣaṃ tamaghāpaham || 71 ||
कालेन सारिकादेहमहं हित्वा विहंगम । दशमाध्यायमाहात्म्यादप्सराश्चाभवं दिवि ॥ ७२ ॥
kālena sārikādehamahaṃ hitvā vihaṃgama | daśamādhyāyamāhātmyādapsarāścābhavaṃ divi || 72 ||
पद्मावतीति विख्याता पद्माया दयिता सुखी । कदाचन मया यांत्या विमानेन विहायसा ॥ ७३ ॥
padmāvatīti vikhyātā padmāyā dayitā sukhī | kadācana mayā yāṃtyā vimānena vihāyasā || 73 ||
एतत्सरोवरं रम्यं विलोक्य विमलांबुजम् । अवतीर्य जलक्रीडायावदारभ्यते मया ॥ ७४ ॥
etatsarovaraṃ ramyaṃ vilokya vimalāṃbujam | avatīrya jalakrīḍāyāvadārabhyate mayā || 74 ||
दुर्वासास्तावदायातो विवस्त्रा तेन वीक्षिता । तद्भयात्पद्मिनीरूपं धृतमेतन्मया स्वयम् ॥ ७५ ॥
durvāsāstāvadāyāto vivastrā tena vīkṣitā | tadbhayātpadminīrūpaṃ dhṛtametanmayā svayam || 75 ||
पद्भ्यां पद्मद्वयं चैव द्वयं हस्तद्वयेन च । मुखेन पंचमांभोजमिति पंचांबुजास्म्यहम् ॥ ७६ ॥
padbhyāṃ padmadvayaṃ caiva dvayaṃ hastadvayena ca | mukhena paṃcamāṃbhojamiti paṃcāṃbujāsmyaham || 76 ||
दृष्टा तेन मुनींद्रेण कोपज्वलित चक्षुषा । अनेनैव स्वरूपेण तिष्ठ पापे शतं समाः ॥ ७७ ॥
dṛṣṭā tena munīṃdreṇa kopajvalita cakṣuṣā | anenaiva svarūpeṇa tiṣṭha pāpe śataṃ samāḥ || 77 ||
इति शापं समुत्सृज्य स चैवांतर्दधे क्षणात् । विभूत्यध्यायमाहात्म्याद्वाणी मे न विलीयते ॥ ७८ ॥
iti śāpaṃ samutsṛjya sa caivāṃtardadhe kṣaṇāt | vibhūtyadhyāyamāhātmyādvāṇī me na vilīyate || 78 ||
मद्विलंघनमात्रेण पतितोसि महीतले । अद्य शापनिवृत्तिर्मे तिष्ठतस्ते खगोत्तम ॥ ७९ ॥
madvilaṃghanamātreṇa patitosi mahītale | adya śāpanivṛttirme tiṣṭhataste khagottama || 79 ||
निशामय मया गीयमानमध्यायमुत्तमम् । यस्याकर्णनमात्रेण त्वमद्यैव विमोक्ष्यसे ॥ ८० ॥
niśāmaya mayā gīyamānamadhyāyamuttamam | yasyākarṇanamātreṇa tvamadyaiva vimokṣyase || 80 ||
इत्यसौ दशमाध्यायं पपाठ श्लक्ष्णया गिरा । तमाकर्ण्य तया दत्तमादाय च सरोरुहम् ॥ ८१ ॥
ityasau daśamādhyāyaṃ papāṭha ślakṣṇayā girā | tamākarṇya tayā dattamādāya ca saroruham || 81 ||
मया समर्पितं तुभ्यं पद्मिन्या पद्ममुत्तमम् । इत्युक्त्वा स जहौ देहं तदद्भुतमिवाभवत् ॥ ८२ ॥
mayā samarpitaṃ tubhyaṃ padminyā padmamuttamam | ityuktvā sa jahau dehaṃ tadadbhutamivābhavat || 82 ||
भृंगिरिटिरुवाच । पुरातने भवे कोऽयं ब्रह्म हंसोऽभवत्कथं । तवाग्रतः कुतो हेतोरुत्ससर्ज कलेवरम् ॥ ८३ ॥
bhṛṃgiriṭiruvāca | purātane bhave ko'yaṃ brahma haṃso'bhavatkathaṃ | tavāgrataḥ kuto hetorutsasarja kalevaram || 83 ||
इति भृंगिरिटिर्वाक्यमाकर्ण्याहं तदाब्रुवम् । द्विजवेश्मनि पूर्वस्मिन्जन्मन्ययमजायत ॥ ८४ ॥
iti bhṛṃgiriṭirvākyamākarṇyāhaṃ tadābruvam | dvijaveśmani pūrvasminjanmanyayamajāyata || 84 ||
सुतपा इति विख्यातो ब्रह्मचारी जितेंद्रियः । वसन्गुरुकुले कुर्वन्वेदाध्ययनमन्वहम् ॥ ८५ ॥
sutapā iti vikhyāto brahmacārī jiteṃdriyaḥ | vasangurukule kurvanvedādhyayanamanvaham || 85 ||
गुरुशुश्रूषणं सम्यग्विदधाति च भक्तितः । शयानस्य गुरोः शय्यां निद्रितः सपदा स्पृशत् ॥ ८६ ॥
guruśuśrūṣaṇaṃ samyagvidadhāti ca bhaktitaḥ | śayānasya guroḥ śayyāṃ nidritaḥ sapadā spṛśat || 86 ||
तेन पापेन तिर्यक्त्वमयं स्वर्गेऽपि लब्धवान् । पद्मयोनिमरालानां मध्ये जातस्ततो द्विजः ॥ ८७ ॥
tena pāpena tiryaktvamayaṃ svarge'pi labdhavān | padmayonimarālānāṃ madhye jātastato dvijaḥ || 87 ||
अस्मिञ्जन्मन्यमुष्येह पुरास्मल्लोकनावधि । गीतानां दशमाध्यायं नलिन्या कथितं ततः ॥ ८८ ॥
asmiñjanmanyamuṣyeha purāsmallokanāvadhi | gītānāṃ daśamādhyāyaṃ nalinyā kathitaṃ tataḥ || 88 ||
आकर्ण्य विहगो लेभे ब्रह्मज्ञानमनुत्तमम् । सोऽयं विप्रकुले जातो दशमाध्यायवैभवात् ॥ ८९ ॥
ākarṇya vihago lebhe brahmajñānamanuttamam | so'yaṃ viprakule jāto daśamādhyāyavaibhavāt || 89 ||
जन्माभ्यासवशादस्य शिशोरपि मुखांबुजात् । गीतानां दशमाध्यायः समुल्लसति सर्वदा ॥ ९० ॥
janmābhyāsavaśādasya śiśorapi mukhāṃbujāt | gītānāṃ daśamādhyāyaḥ samullasati sarvadā || 90 ||
तदर्थपरिणामेन सर्वभूतेष्ववस्थितम् । शंखचक्रधरं देवमयं पश्यति सर्वदा ॥ ९१ ॥
tadarthapariṇāmena sarvabhūteṣvavasthitam | śaṃkhacakradharaṃ devamayaṃ paśyati sarvadā || 91 ||
यस्मिन्यस्मिन्यदैवास्य दृष्टिः स्निग्धा शरीरिणः । स स मुक्तो भवेत्सर्वः सुरापो ब्रह्महाऽपि वा ॥ ९२ ॥
yasminyasminyadaivāsya dṛṣṭiḥ snigdhā śarīriṇaḥ | sa sa mukto bhavetsarvaḥ surāpo brahmahā'pi vā || 92 ||
तद्विज्ञाय मया विप्रः परमात्मस्वरूपिणा । इदं नगरमानीतो मुक्तिक्षेत्रं स्वभावतः ॥ ९३ ॥
tadvijñāya mayā vipraḥ paramātmasvarūpiṇā | idaṃ nagaramānīto muktikṣetraṃ svabhāvataḥ || 93 ||
अत्रत्यानां मनुष्याणां मुक्तिः करतले स्थिता । तेनास्य दृष्टिपातेन विशेषोऽन्यो न जायते ॥ ९४ ॥
atratyānāṃ manuṣyāṇāṃ muktiḥ karatale sthitā | tenāsya dṛṣṭipātena viśeṣo'nyo na jāyate || 94 ||
न ददामि बहिर्गंतुमहमस्य पुरा कृतम् । दशमाध्यायमहात्म्यात्तत्वज्ञानं सुदुर्लभम् ॥ ९५ ॥
na dadāmi bahirgaṃtumahamasya purā kṛtam | daśamādhyāyamahātmyāttatvajñānaṃ sudurlabham || 95 ||
लब्धमेतेन मुनिना जीवन्मुक्तिरियं तथा । तेनास्य चलतो हस्तं ददामि पथि गच्छतः ॥ ९६ ॥
labdhametena muninā jīvanmuktiriyaṃ tathā | tenāsya calato hastaṃ dadāmi pathi gacchataḥ || 96 ||
दशमाध्यायमहिमा भृंगिरिटे महानयम् । इति भृंगिरिटेरग्रे कथितं यत्कथानकम् ॥ ९७ ॥
daśamādhyāyamahimā bhṛṃgiriṭe mahānayam | iti bhṛṃgiriṭeragre kathitaṃ yatkathānakam || 97 ||
तवेदमत्र कथितं सर्वपापप्रणाशनम् । नरो वाप्यथवा नारी यापि कोऽपि च वा पुनः ॥ ९८ ॥
tavedamatra kathitaṃ sarvapāpapraṇāśanam | naro vāpyathavā nārī yāpi ko'pi ca vā punaḥ || 98 ||
अस्य श्रवणमात्रेण सर्वाश्रमफलं लभेत् ॥ ९९ ॥
asya śravaṇamātreṇa sarvāśramaphalaṃ labhet || 99 ||
Keys: ← → turn the page, J K step through the verses.
Illustration: Verse & Place (Project-owned).