अध्यायः १५
Judging the Houses
॥
A chapter of the Phaladipika.
30 verses·Sanskrit with transliteration
भावाह् सर्वे शुभपतियुता वीक्षिता वा शुभेशै- ।
स्तत्तद्भावाः सकलफलदाः पापदृग्योगहीनाः ।
पापाः सर्वे भवनपतयश्चेदिहाहुस्तथैव ।
खेटैः सर्वैः शुभफलमिडं नीचमूढारिहीनैः ॥ १ ॥
bhāvāh sarve śubhapatiyutā vīkṣitā vā śubheśai- |
stattadbhāvāḥ sakalaphaladāḥ pāpadṛgyogahīnāḥ |
pāpāḥ sarve bhavanapatayaścedihāhustathaiva |
kheṭaiḥ sarvaiḥ śubhaphalamiḍaṃ nīcamūḍhārihīnaiḥ || 1 ||
तत्तद्भावात् त्रिकोणे स्वसुखमदनभे चास्पदे सौम्ययुक्ते ।
पापानां दृष्टिहीने भवनपसहिते पापखेटैरयुक्ते ।
भावानां पुष्टिमाहुः सकलशुभकरीमन्यथा चेत्प्रणाशं ।
मिश्रं मिश्रैर्ग्रहेन्द्रैः सकलमपि तथा मुर्तिभावादिकानाम् ॥ २ ॥
tattadbhāvāt trikoṇe svasukhamadanabhe cāspade saumyayukte |
pāpānāṃ dṛṣṭihīne bhavanapasahite pāpakheṭairayukte |
bhāvānāṃ puṣṭimāhuḥ sakalaśubhakarīmanyathā cetpraṇāśaṃ |
miśraṃ miśrairgrahendraiḥ sakalamapi tathā murtibhāvādikānām || 2 ||
नाशस्थानगतो देवाकरकरैर्लुप्तस्तु युद्भावपो ।
नीचारातिगृहं गतो यदि भवेत्सौम्यैरयुक्तेक्षितः ।
तद्भावस्य विनाशनं वितनुते तादृग्वधोऽन्योऽस्ति चेत् ।
तद्भावोऽपि फलप्रदो न हि शुभश्चेन्नाशमुग्रग्रहः ॥ ३ ॥
nāśasthānagato devākarakarairluptastu yudbhāvapo |
nīcārātigṛhaṃ gato yadi bhavetsaumyairayuktekṣitaḥ |
tadbhāvasya vināśanaṃ vitanute tādṛgvadho'nyo'sti cet |
tadbhāvo'pi phalaprado na hi śubhaścennāśamugragrahaḥ || 3 ||
लग्नादिभावाद्रिपुरन्ध्ररिःफे पापग्रहास्तद्भवनादिनाशम् ।
सौम्यास्तु नात्यन्तफलप्रदाः स्युर्भवादिकानां फलमेवमाहुः ॥ ४ ॥
lagnādibhāvādripurandhrariḥphe pāpagrahāstadbhavanādināśam |
saumyāstu nātyantaphalapradāḥ syurbhavādikānāṃ phalamevamāhuḥ || 4 ||
यद्भावनाथो रिपुरन्ध्ररिःफे दुःस्थानपो यद्भवनस्थितो वा ।
तद्भावनाशं कथयन्ति तज्ज्ञाः शुभेक्षितस्तद्भवनस्य सौख्यम् ॥ ५ ॥
yadbhāvanātho ripurandhrariḥphe duḥsthānapo yadbhavanasthito vā |
tadbhāvanāśaṃ kathayanti tajjñāḥ śubhekṣitastadbhavanasya saukhyam || 5 ||
भावाधीशे च भाबे सति बलरहिते च ग्रहे कारकाख्ये ।
पापान्तह्स्थे च पापैररिभिरपि सनेक्षिते नान्यखेटैः ।
पापैस्तद्बन्धुमृत्युव्ययभवनगतैस्तत्त्रिकोणस्थितैर्वा ।
वाच्या तद्भावहानिः स्फुटमिह भवति द्वित्रिसंवादभावात् ॥ ६ ॥
bhāvādhīśe ca bhābe sati balarahite ca grahe kārakākhye |
pāpāntahsthe ca pāpairaribhirapi sanekṣite nānyakheṭaiḥ |
pāpaistadbandhumṛtyuvyayabhavanagataistattrikoṇasthitairvā |
vācyā tadbhāvahāniḥ sphuṭamiha bhavati dvitrisaṃvādabhāvāt || 6 ||
तत्तद्भावपराभवेश्वरखरद्रेष्काणपा दुर्बला ।
भावार्यष्टमकामगा निजदशायां भावनाशप्रदाः ।
पापा भावगृहात् त्रिशत्रुभवगाः केन्द्रत्रिकोणे शुभाः ।
वीर्यढ्याः खलु भावनाथसुहृदो भावस्य सिद्धिप्रदाः ॥ ७ ॥
tattadbhāvaparābhaveśvarakharadreṣkāṇapā durbalā |
bhāvāryaṣṭamakāmagā nijadaśāyāṃ bhāvanāśapradāḥ |
pāpā bhāvagṛhāt triśatrubhavagāḥ kendratrikoṇe śubhāḥ |
vīryaḍhyāḥ khalu bhāvanāthasuhṛdo bhāvasya siddhipradāḥ || 7 ||
राश्तोजन्मविलग्नयोर्धृतिपतिर्भृत्युस्थतद्वीक्षकौ ।
मन्दः क्रूरदृगाणपो गुलिकपस्तैर्युक्तराश्यंशपा ।
राहुश्चैष सुदुर्बलः स जननेभावानभीष्टस्थितः ।
पापालोकितसंयुतो निजदशायां भावनाशावहाः ॥ ८ ॥
rāśtojanmavilagnayordhṛtipatirbhṛtyusthatadvīkṣakau |
mandaḥ krūradṛgāṇapo gulikapastairyuktarāśyaṃśapā |
rāhuścaiṣa sudurbalaḥ sa jananebhāvānabhīṣṭasthitaḥ |
pāpālokitasaṃyuto nijadaśāyāṃ bhāvanāśāvahāḥ || 8 ||
भावस्योदयपाश्रितस्य कुशलं यद्भावपेनोदय- ।
स्वामी तिष्ठति संयुतोऽपि कलयेत्तद्भावजातं फलम् ।
दुःस्थाने विपरीतमेतदुदितं भावेश्वरे दुर्बले ।
दोषोऽतीव भवेद्बलेन सहिते दोषाल्पता जल्पिता ॥ ९ ॥
bhāvasyodayapāśritasya kuśalaṃ yadbhāvapenodaya- |
svāmī tiṣṭhati saṃyuto'pi kalayettadbhāvajātaṃ phalam |
duḥsthāne viparītametaduditaṃ bhāveśvare durbale |
doṣo'tīva bhavedbalena sahite doṣālpatā jalpitā || 9 ||
यद्भावेष्वशुभोऽपि वोदयपतिस्तद्भाववृद्धिं दिशे- ।
द्दुःस्थानाधिपतिः स चेद्यदि तनोः प्राबल्यमन्यस्य न ।
अत्रोदाहरणं कुजे सुतगते सिंहे बुषे वा स्थिते ।
पुत्राप्तिं शुभवीक्षिते भुटिति तत्प्राप्तिं वदन्त्युत्तमाः ॥ १० ॥
yadbhāveṣvaśubho'pi vodayapatistadbhāvavṛddhiṃ diśe- |
dduḥsthānādhipatiḥ sa cedyadi tanoḥ prābalyamanyasya na |
atrodāharaṇaṃ kuje sutagate siṃhe buṣe vā sthite |
putrāptiṃ śubhavīkṣite bhuṭiti tatprāptiṃ vadantyuttamāḥ || 10 ||
द्विस्थानाधिपतित्वमस्ति यदि चेन्मुख्यं त्रिकोणर्क्षजं ।
तस्यार्द्धं स्वगृहेऽथ पूर्वमुभयोर्यत्तदृषादौ वदेत् ।
पश्चद्भावमिहापरार्द्धसमये युग्मे गृहे युग्मजं ।
त्वोजस्थे सति चौजभावजफलं शंसन्ति केचिज्जनाः ॥ ११ ॥
dvisthānādhipatitvamasti yadi cenmukhyaṃ trikoṇarkṣajaṃ |
tasyārddhaṃ svagṛhe'tha pūrvamubhayoryattadṛṣādau vadet |
paścadbhāvamihāparārddhasamaye yugme gṛhe yugmajaṃ |
tvojasthe sati caujabhāvajaphalaṃ śaṃsanti kecijjanāḥ || 11 ||
यद्भावेशस्याधिशत्रुग्रहो वा ।
यो वा खेटो बिन्दुशून्यर्क्षयुक्तः ।
तत्तत्पाके मूर्तिभावादिकानां ।
नाशं क्रूयादृऐववित्प्राश्रिकाय ॥ १२ ॥
yadbhāveśasyādhiśatrugraho vā |
yo vā kheṭo binduśūnyarkṣayuktaḥ |
tattatpāke mūrtibhāvādikānāṃ |
nāśaṃ krūyādṛaivavitprāśrikāya || 12 ||
स्वोच्चे सुहृत्क्षेत्रगतो ग्रहेन्द्रः ।
षड्भिर्बलैर्मुख्यबलान्वितोऽपि ।
सन्धौ स्थितः सन्नफलप्रदः स्यत् ।
एवं विचिन्त्यात्र वदेद्विपाके ॥ १३ ॥
svocce suhṛtkṣetragato grahendraḥ |
ṣaḍbhirbalairmukhyabalānvito'pi |
sandhau sthitaḥ sannaphalapradaḥ syat |
evaṃ vicintyātra vadedvipāke || 13 ||
भावेषु भावस्फुटतुल्भागस्त- ।
द्भावजं पूर्णफलं विधत्ते ।
सन्धौ फलं नास्ति तदन्तराले ।
चिन्त्योऽनुपातः खलु खेचराणम् ॥ १४ ॥
bhāveṣu bhāvasphuṭatulbhāgasta- |
dbhāvajaṃ pūrṇaphalaṃ vidhatte |
sandhau phalaṃ nāsti tadantarāle |
cintyo'nupātaḥ khalu khecarāṇam || 14 ||
सूर्यादात्मपितृप्रभावनिविजां शक्तिं श्रियं चिन्तयेत् ।
चेतोबुद्धिनृपप्रसादजननीसंपत्करश्चन्द्रमाः ।
सत्वं रोगगुणानुजावनिरिपुज्ञातीन्धरासूनुना ।
विद्याबन्धुविवेकमातुलसुहृद्वाक्कर्मकृद्बोधनः ॥ १५ ॥
sūryādātmapitṛprabhāvanivijāṃ śaktiṃ śriyaṃ cintayet |
cetobuddhinṛpaprasādajananīsaṃpatkaraścandramāḥ |
satvaṃ rogaguṇānujāvaniripujñātīndharāsūnunā |
vidyābandhuvivekamātulasuhṛdvākkarmakṛdbodhanaḥ || 15 ||
प्रज्ञावित्तशरीरपुष्टितनयज्ञानानि वागीश्वरात् ।
पत्नीवाहनभूषणानि मदनव्यापारसौख्यं भृगोः ।
आयुर्जीवन्मृत्युकारणविपद्भृत्यांश्च मन्दाद्वदेत् ।
सर्पेणैव पितामहंतु शिखिना मातामहं चिन्तयेत् ॥ १६ ॥
prajñāvittaśarīrapuṣṭitanayajñānāni vāgīśvarāt |
patnīvāhanabhūṣaṇāni madanavyāpārasaukhyaṃ bhṛgoḥ |
āyurjīvanmṛtyukāraṇavipadbhṛtyāṃśca mandādvadet |
sarpeṇaiva pitāmahaṃtu śikhinā mātāmahaṃ cintayet || 16 ||
द्युमणिरमन्त्री भूसुतः सौमसौम्यौ ।
गुरुरिनतनयारौ भार्गवो भानुपुत्रः ।
दिनकरद्विजेजौ जीवभानुज्ञमन्दाः ।
सुरगुरुरिनसूनुः कारकाः स्युविलग्नात् ॥ १७ ॥
dyumaṇiramantrī bhūsutaḥ saumasaumyau |
gururinatanayārau bhārgavo bhānuputraḥ |
dinakaradvijejau jīvabhānujñamandāḥ |
suragururinasūnuḥ kārakāḥ syuvilagnāt || 17 ||
सुहृदरिपरकीयस्वर्क्षतुङ्गस्थितानां ।
फलमनुपरिचिन्त्यं लग्नदेहादिभावैः ।
समुपचयविपत्ती सौम्यपापेषु सत्यः ।
कथयति विपरीतं रिःफषष्टमेषु ॥ १८ ॥
suhṛdariparakīyasvarkṣatuṅgasthitānāṃ |
phalamanuparicintyaṃ lagnadehādibhāvaiḥ |
samupacayavipattī saumyapāpeṣu satyaḥ |
kathayati viparītaṃ riḥphaṣaṣṭameṣu || 18 ||
पापग्रहाः षष्ठमृतिव्ययस्था- ।
स्तद्भाववृद्धिं कलयन्ति दोषैः ।
शुभास्तु तद्भावलयं हि ।
तस्माच्छत्रवादि भावोत्फलप्रणाशः ॥ १९ ॥
pāpagrahāḥ ṣaṣṭhamṛtivyayasthā- |
stadbhāvavṛddhiṃ kalayanti doṣaiḥ |
śubhāstu tadbhāvalayaṃ hi |
tasmācchatravādi bhāvotphalapraṇāśaḥ || 19 ||
भावस्य यस्यैव फलं विचिन्त्यं ।
भावं च तं लग्नमिति प्रकल्प्य ।
तस्माद्वदेद्द्वादशभावजानि ।
फलानि तद्रूपधनादिकानि ॥ २० ॥
bhāvasya yasyaiva phalaṃ vicintyaṃ |
bhāvaṃ ca taṃ lagnamiti prakalpya |
tasmādvadeddvādaśabhāvajāni |
phalāni tadrūpadhanādikāni || 20 ||
एवं हि तत्कारकतो विचिन्त्यं ।
पितुश्च मातुश्च सहोदरस्य ।
तन्मातुलस्यापि सुतस्य पत्यु- ।
र्भृत्यस्य सूर्यादिखगस्थितर्क्षात् ॥ २१ ॥
evaṃ hi tatkārakato vicintyaṃ |
pituśca mātuśca sahodarasya |
tanmātulasyāpi sutasya patyu- |
rbhṛtyasya sūryādikhagasthitarkṣāt || 21 ||
सूर्यास्थितर्क्षाज्जनकस्वरूपं ।
वृद्धिं द्वितीयेन तु तत्प्रकाशम् ।
तद्भ्रातरं तस्य गुणं तृतीयात् ।
तन्मातरं चापि सुखं चतुर्थात् ॥ २२ ॥
sūryāsthitarkṣājjanakasvarūpaṃ |
vṛddhiṃ dvitīyena tu tatprakāśam |
tadbhrātaraṃ tasya guṇaṃ tṛtīyāt |
tanmātaraṃ cāpi sukhaṃ caturthāt || 22 ||
बुधिं प्रसादं सुतभाच्च षष्ठा- ।
त्पीडा पितुर्दोषर्मारं च रोगम् ।
कामं मदं तस्य तु सप्तमेन ।
दुःखं मृतिं मृत्युगृहात्तदयुः ॥ २३ ॥
budhiṃ prasādaṃ sutabhācca ṣaṣṭhā- |
tpīḍā piturdoṣarmāraṃ ca rogam |
kāmaṃ madaṃ tasya tu saptamena |
duḥkhaṃ mṛtiṃ mṛtyugṛhāttadayuḥ || 23 ||
पुण्यं शुभं तत्पितरं शुभेन ।
व्यापारमस्यैव हि कर्मभावात् ।
लाभं ह्युपान्त्यात् क्षयमन्त्य- ।
भावाच्चन्द्रादिकानां फलमेवमाहुः ॥ २४ ॥
puṇyaṃ śubhaṃ tatpitaraṃ śubhena |
vyāpāramasyaiva hi karmabhāvāt |
lābhaṃ hyupāntyāt kṣayamantya- |
bhāvāccandrādikānāṃ phalamevamāhuḥ || 24 ||
तत्तद्भावात्कारकादेवमूह्यं ।
तत्तन्मातृभ्रातृपित्रात्मजाद्यम् ।
तस्मिन् भावे कारके भावनाथे ।
वीर्योपेते तस्य भावस्य सौखम् ॥ २५ ॥
tattadbhāvātkārakādevamūhyaṃ |
tattanmātṛbhrātṛpitrātmajādyam |
tasmin bhāve kārake bhāvanāthe |
vīryopete tasya bhāvasya saukham || 25 ||
धर्मे सूर्यः शीतगुर्बन्धुभावे ।
शौर्ये भौमः पञ्चमे देवमन्त्री ।
कामे शुक्रश्चाष्टमे भानुपुत्रः ।
कुर्यात्तस्य क्लेशमित्याहुरन्ये ॥ २६ ॥
dharme sūryaḥ śītagurbandhubhāve |
śaurye bhaumaḥ pañcame devamantrī |
kāme śukraścāṣṭame bhānuputraḥ |
kuryāttasya kleśamityāhuranye || 26 ||
लग्नेश्वरो यद्भवनेशयुक्तो ।
यद्भावगस्तस्य फलं ददाति ।
भावे तदीशे बलभाजि तेन ।
भावेन सौख्यं व्यसनं बलोने ॥ २७ ॥
lagneśvaro yadbhavaneśayukto |
yadbhāvagastasya phalaṃ dadāti |
bhāve tadīśe balabhāji tena |
bhāvena saukhyaṃ vyasanaṃ balone || 27 ||
यद्भावप्रभुणा युतो बलवता मुख्याङ्गगो लग्नप- ।
स्तद्भावानुभवं वितनुते यद्भावगस्तस्य च ।
संयुक्तो बलहीनभावपतिना निन्द्याङ्गभाजां फलं ।
कुर्यात्तद्विपरीतमेवमुदितं सर्वेषु भावेष्वपि ॥ २८ ॥
yadbhāvaprabhuṇā yuto balavatā mukhyāṅgago lagnapa- |
stadbhāvānubhavaṃ vitanute yadbhāvagastasya ca |
saṃyukto balahīnabhāvapatinā nindyāṅgabhājāṃ phalaṃ |
kuryāttadviparītamevamuditaṃ sarveṣu bhāveṣvapi || 28 ||
दुःस्थानपस्तदितरस्वगृहस्थितश्चेत् ।
स्वक्षेत्रभावफलमेव करोति नान्यति ।
मन्दो मृगे सुतगृहे यदि पुत्रसिद्धिः ।
षष्ठाधिपतकृतदोषफलं च नात्र ॥ २९ ॥
duḥsthānapastaditarasvagṛhasthitaścet |
svakṣetrabhāvaphalameva karoti nānyati |
mando mṛge sutagṛhe yadi putrasiddhiḥ |
ṣaṣṭhādhipatakṛtadoṣaphalaṃ ca nātra || 29 ||
राशौ स्थितिर्मिथो योगो दृष्तिः केन्द्रेषु संस्थितः ।
त्रिकोणे वा स्थितिः पञ्चप्रकारो बन्ध ईरितः ॥ ३० ॥
rāśau sthitirmitho yogo dṛṣtiḥ kendreṣu saṃsthitaḥ |
trikoṇe vā sthitiḥ pañcaprakāro bandha īritaḥ || 30 ||
Keys: ← → turn the page, J K step through the verses.
Illustration: Verse & Place (Project-owned).