Skip to content

अध्यायः ५

Livelihood

A chapter of the Phaladipika.

9 versesSanskrit with transliteration

An astrologer drawing a square horoscope chart on a palm leaf.
←
Go to verse
→

अर्थाप्ती कथयेद्विलग्नशशिनोः प्राबल्यतः खेचरेः । कर्मस्थैः पातृमातृशात्रवसुहृद्ब्र्हात्रादिभः स्त्रीधनात् । भृत्याद्वा दिननाथलग्नशशिनां मध्ये बलीयांस्ततः । कर्मेशस्थनवाम्शराशिपवशाद्वृत्तिं जगुस्तद्विदः ॥ १ ॥

arthāptī kathayedvilagnaśaśinoḥ prābalyataḥ khecareḥ | karmasthaiḥ pātṛmātṛśātravasuhṛdbrhātrādibhaḥ strīdhanāt | bhṛtyādvā dinanāthalagnaśaśināṃ madhye balīyāṃstataḥ | karmeśasthanavāmśarāśipavaśādvṛttiṃ jagustadvidaḥ || 1 ||

Report an error

फलद्रुमैर्मन्त्रजपश्च शाठ्याद्द्यूतानृतैः कंबलभेषजाद्यैः । द्यातुक्रियाद्वा क्षितिपालपूज्याज्जीवत्यसौ पङ्कजवल्लभांशे ॥ २ ॥

phaladrumairmantrajapaśca śāṭhyāddyūtānṛtaiḥ kaṃbalabheṣajādyaiḥ | dyātukriyādvā kṣitipālapūjyājjīvatyasau paṅkajavallabhāṃśe || 2 ||

Report an error

जलोद्भवानां क्रयविक्रयेण कृषिक्रियागोमहिषीसमुत्थैः । तीर्थाटनाद्वा वनिताश्रयाद्वा निशाकरांशे वसनक्रयाद्वा ॥ ३ ॥

jalodbhavānāṃ krayavikrayeṇa kṛṣikriyāgomahiṣīsamutthaiḥ | tīrthāṭanādvā vanitāśrayādvā niśākarāṃśe vasanakrayādvā || 3 ||

Report an error

भौमांशके धातुरणप्रहारैर्महानसाद्भूमिवशात्सुवर्णात् । परोपतापायुधसाहसैर्वा म्लेच्छाश्रयात्सूचकचोरवृत्या ॥ ४ ॥

bhaumāṃśake dhāturaṇaprahārairmahānasādbhūmivaśātsuvarṇāt | paropatāpāyudhasāhasairvā mlecchāśrayātsūcakacoravṛtyā || 4 ||

Report an error

काव्यागमैर्लेखकलिप्युपायैर्ज्योतिर्गणज्ञानवशाद्बुधांशे । परार्थवेदाध्ययनाज्जपाच्च पुरोहितव्याजवशात्प्रवृत्तिः ॥ ५ ॥

kāvyāgamairlekhakalipyupāyairjyotirgaṇajñānavaśādbudhāṃśe | parārthavedādhyayanājjapācca purohitavyājavaśātpravṛttiḥ || 5 ||

Report an error

जीवांशके भूसुरदेवतानां समाश्रयाद्भूमिपतिप्रसादात् । पुराणशास्त्रागमनीतिमार्गाद्धर्मोपदेशेन कुसीदवृत्या ॥ ६ ॥

jīvāṃśake bhūsuradevatānāṃ samāśrayādbhūmipatiprasādāt | purāṇaśāstrāgamanītimārgāddharmopadeśena kusīdavṛtyā || 6 ||

Report an error

स्त्रीसंश्रयाद्गोमहिषीगजाश्वैस्तौर्यत्रिकैर्वा रजतैश्च गन्धैः । क्षीराद्यलङ्कारपटीपटद्यैः शुक्रांशकेऽमात्यगुणैः कवित्वात् ॥ ७ ॥

strīsaṃśrayādgomahiṣīgajāśvaistauryatrikairvā rajataiśca gandhaiḥ | kṣīrādyalaṅkārapaṭīpaṭadyaiḥ śukrāṃśake'mātyaguṇaiḥ kavitvāt || 7 ||

Report an error

शन्यंशके मूलफलैः श्रमेण प्रेष्यैः खलैनीर्चधनैः कुधान्यैः । भारोद्वहात्कुत्सिरमार्गवृत्या शिल्पादिभिर्दारुमयैर्वधाद्यैः ॥ ८ ॥

śanyaṃśake mūlaphalaiḥ śrameṇa preṣyaiḥ khalainīrcadhanaiḥ kudhānyaiḥ | bhārodvahātkutsiramārgavṛtyā śilpādibhirdārumayairvadhādyaiḥ || 8 ||

Report an error

अंशेशे बलवत्ययत्नसंप्राप्तिं बलोनेशपे । स्वल्पं प्रोक्तफलं भवेदुदयतः कर्मर्क्षदेशे फलम् । अंशस्योक्तदिशं वदेत्पतियुते दृष्टे स्वदेशे फलं । सत्यन्यैः परदेशजं तदधिपस्यांशे स्वदेशे स्थिरे ॥ ९ ॥

aṃśeśe balavatyayatnasaṃprāptiṃ baloneśape | svalpaṃ proktaphalaṃ bhavedudayataḥ karmarkṣadeśe phalam | aṃśasyoktadiśaṃ vadetpatiyute dṛṣṭe svadeśe phalaṃ | satyanyaiḥ paradeśajaṃ tadadhipasyāṃśe svadeśe sthire || 9 ||

Report an error

Illustration: Verse & Place (Project-owned).