अध्यायः ९
The Moon's Sign
॥
A chapter of the Phaladipika.
20 verses·Sanskrit with transliteration
वृत्तेक्षणो दुर्बलजानुरुग्रो भीरुर्जले स्याल्लघुभुक् सुकामी ।
संचारशीलश्चपलोऽनृतोक्तिव्रर्णाण्किताण्गः क्रियभे प्रजातः ॥ १ ॥
vṛttekṣaṇo durbalajānurugro bhīrurjale syāllaghubhuk sukāmī |
saṃcāraśīlaścapalo'nṛtoktivrarṇāṇkitāṇgaḥ kriyabhe prajātaḥ || 1 ||
पृथूरुवक्त्रः कृषिकर्मकृत्स्यान्- ।
मध्यान्तसौख्यः प्रमदाप्रियश्च ।
स्यागी क्षमी क्लेससहश्च गोमान् ।
पृष्ठास्यपश्वेर्ऽण्कयुतो पृषोत्थः ॥ २ ॥
pṛthūruvaktraḥ kṛṣikarmakṛtsyān- |
madhyāntasaukhyaḥ pramadāpriyaśca |
syāgī kṣamī klesasahaśca gomān |
pṛṣṭhāsyapaśver'ṇkayuto pṛṣotthaḥ || 2 ||
श्यमेक्षणः कुञ्चितमुर्द्धजः स्त्रीक्रीडानुरक्तश्च परेण्गितज्ञः ।
उत्तुण्गनासः प्रियगीतनृत्तो वसन् सदान्तः सदने च युग्मे ॥ ३ ॥
śyamekṣaṇaḥ kuñcitamurddhajaḥ strīkrīḍānuraktaśca pareṇgitajñaḥ |
uttuṇganāsaḥ priyagītanṛtto vasan sadāntaḥ sadane ca yugme || 3 ||
स्त्रीनिर्जितः पीनगलः समित्रो बह्वालयस्तुण्गकटिर्धनाढ्यः ।
ह्लस्वश्च वक्रो द्रुतगः कुलीरे मेधान्वितस्तोयरतोऽल्पपुत्रः ॥ ४ ॥
strīnirjitaḥ pīnagalaḥ samitro bahvālayastuṇgakaṭirdhanāḍhyaḥ |
hlasvaśca vakro drutagaḥ kulīre medhānvitastoyarato'lpaputraḥ || 4 ||
पिण्गोक्षणः स्थूलहनुर्विशालवक्त्रोऽभिमानी सपराक्रमः स्यात् ।
कुप्यत्यकार्ये वनशैलगामि मातुर्विधेयः स्थिरधीर्मृगेन्द्रे ॥ ५ ॥
piṇgokṣaṇaḥ sthūlahanurviśālavaktro'bhimānī saparākramaḥ syāt |
kupyatyakārye vanaśailagāmi māturvidheyaḥ sthiradhīrmṛgendre || 5 ||
स्रस्तांसबाहुः परवित्तगेहैः संपूजते सत्यरतः प्रियोक्तिः ।
व्रीडालसाक्षः सुरतप्रियः स्याच्छास्त्रार्थ्विच्चाल्पसुतोऽण्गनायाम् ॥ ६ ॥
srastāṃsabāhuḥ paravittagehaiḥ saṃpūjate satyarataḥ priyoktiḥ |
vrīḍālasākṣaḥ suratapriyaḥ syācchāstrārthviccālpasuto'ṇganāyām || 6 ||
चलत्कृशाण्गोऽल्पसुतोऽतोभक्तो देवद्विजानामटनो द्विनामा ।
प्रांशुश्च दक्षः क्रयविक्रयेषु धीरोऽदयस्तौलिनि मध्यवादी ॥ ७ ॥
calatkṛśāṇgo'lpasuto'tobhakto devadvijānāmaṭano dvināmā |
prāṃśuśca dakṣaḥ krayavikrayeṣu dhīro'dayastaulini madhyavādī || 7 ||
वृत्तोरुजण्ढः पृथुनेत्रवक्षा ।
रोगी शिशुत्वे गुरुतातहीनः ।
क्रूरक्रियो राजकुलाभिमुख्यः ।
कीटेऽब्जरेखाण्कितपाणिपादः ॥ ८ ॥
vṛttorujaṇḍhaḥ pṛthunetravakṣā |
rogī śiśutve gurutātahīnaḥ |
krūrakriyo rājakulābhimukhyaḥ |
kīṭe'bjarekhāṇkitapāṇipādaḥ || 8 ||
दीर्घास्यकण्ठः पृथुकर्णनासः ।
कर्मोद्यतः कुब्जतनुनृपेष्टः ।
प्रागल्भ्यवाक्त्यागयुतोऽरिहन्ता ।
साम्नैकसाध्योऽश्विभवो बलाधयः ॥ ९ ॥
dīrghāsyakaṇṭhaḥ pṛthukarṇanāsaḥ |
karmodyataḥ kubjatanunṛpeṣṭaḥ |
prāgalbhyavāktyāgayuto'rihantā |
sāmnaikasādhyo'śvibhavo balādhayaḥ || 9 ||
अधः कृशः सत्त्वयुतो गृहीत- ।
वाक्योऽलसोऽगम्यजराण्गनेष्टः ।
धर्मध्वजो भाग्ययुतोऽटनश्च ।
वातार्दितो नक्रभवो विलज्जः ॥ १० ॥
adhaḥ kṛśaḥ sattvayuto gṛhīta- |
vākyo'laso'gamyajarāṇganeṣṭaḥ |
dharmadhvajo bhāgyayuto'ṭanaśca |
vātārdito nakrabhavo vilajjaḥ || 10 ||
प्रच्छन्नपापो घटतुल्यदेहो ।
विघातदक्षोऽध्वसहोऽल्पवित्तः ।
लुब्धः परार्थी क्षयवृद्धियुक्तो ।
घटोद्भवः स्यात्प्रियगन्धपुष्पः ॥ ११ ॥
pracchannapāpo ghaṭatulyadeho |
vighātadakṣo'dhvasaho'lpavittaḥ |
lubdhaḥ parārthī kṣayavṛddhiyukto |
ghaṭodbhavaḥ syātpriyagandhapuṣpaḥ || 11 ||
भ्रत्यम्बुपानः समचारुदेहः ।
स्वदारगस्तोयजवित्तभोक्ता ।
विद्वान्कृतज्ञोऽभिभवत्यमित्रान् ।
शुबेक्षणो भाग्ययुतोऽन्त्यराशौ ॥ १२ ॥
bhratyambupānaḥ samacārudehaḥ |
svadāragastoyajavittabhoktā |
vidvānkṛtajño'bhibhavatyamitrān |
śubekṣaṇo bhāgyayuto'ntyarāśau || 12 ||
राशेः स्वभावाश्रयरूपर्वणान् ।
ज्ञत्वानुरूपाणि फलानि तस्य ।
युक्त्त्या वदेदत्र फलं विलग्ने ।
यच्चन्द्रलग्नेऽपि तदेव वाच्यम् ॥ १३ ॥
rāśeḥ svabhāvāśrayarūparvaṇān |
jñatvānurūpāṇi phalāni tasya |
yukttyā vadedatra phalaṃ vilagne |
yaccandralagne'pi tadeva vācyam || 13 ||
प्रहे सति निजोच्चगे भवति रत्नगर्भधिपो ।
महीपतिकृतस्तुतिर्महितसंपदामालयः ।
उदारगुणसंयुतो जयति विक्रमार्को यथा ।
नये यशसि विक्रमे वितरणे धृतौ कौशले ॥ १४ ॥
prahe sati nijoccage bhavati ratnagarbhadhipo |
mahīpatikṛtastutirmahitasaṃpadāmālayaḥ |
udāraguṇasaṃyuto jayati vikramārko yathā |
naye yaśasi vikrame vitaraṇe dhṛtau kauśale || 14 ||
स्वमिन्दरगते ग्रहे प्रभुपरिग्रहादार्यतिं ।
प्रभुत्वमपि वा गृहस्थतिमचञ्चलां प्राप्नुयात् ।
नवं भुवनमुर्वराक्षितिमुपैति काले स्वके ।
जने बहुमातिं पुनः सकलनष्टवस्तून्यपि ॥ १५ ॥
svamindaragate grahe prabhuparigrahādāryatiṃ |
prabhutvamapi vā gṛhasthatimacañcalāṃ prāpnuyāt |
navaṃ bhuvanamurvarākṣitimupaiti kāle svake |
jane bahumātiṃ punaḥ sakalanaṣṭavastūnyapi || 15 ||
ग्रहः सुहृत्क्षेत्रगतः सुहृद्भिः ।
कार्यस्य सिर्द्धि नवसौहृदं च ।
सत्पुत्रजायाधनधान्यभाग्यं ।
ददात्ययं सर्वजनानुकूल्यम् ॥ १६ ॥
grahaḥ suhṛtkṣetragataḥ suhṛdbhiḥ |
kāryasya sirddhi navasauhṛdaṃ ca |
satputrajāyādhanadhānyabhāgyaṃ |
dadātyayaṃ sarvajanānukūlyam || 16 ||
गते ग्रहे शत्रुगृहं निकृष्टतां ।
परान्नवृत्ति परमन्दिरस्थितिम् ।
अर्किचनत्वं रिपुपीडनं सदा ।
स्निग्धोऽपि तस्यातिरिपुत्वमाप्नुयात् ॥ १७ ॥
gate grahe śatrugṛhaṃ nikṛṣṭatāṃ |
parānnavṛtti paramandirasthitim |
arkicanatvaṃ ripupīḍanaṃ sadā |
snigdho'pi tasyātiriputvamāpnuyāt || 17 ||
नीचे ग्रहेऽधः पतनं स्ववृत्तेर्दैन्यं दुराचारमृणाप्तिमाहुः ।
नीचाश्रयं कीकटदेशवासं मृत्यत्वमध्वानमनर्थकार्यम् ॥ १८ ॥
nīce grahe'dhaḥ patanaṃ svavṛtterdainyaṃ durācāramṛṇāptimāhuḥ |
nīcāśrayaṃ kīkaṭadeśavāsaṃ mṛtyatvamadhvānamanarthakāryam || 18 ||
ग्रहो मौढ्यं प्राप्तो मरणमचिरात् स्त्रीसुतधनैः ।
प्रहीणत्वं व्यर्थे कलहमपवादं परिभवम् ।
समर्क्षस्थः खेतो न कलयति वैशेषिकफलं ।
सुखम् वा दुःखं या जनयति यथापूर्वमचलम् ॥ १९ ॥
graho mauḍhyaṃ prāpto maraṇamacirāt strīsutadhanaiḥ |
prahīṇatvaṃ vyarthe kalahamapavādaṃ paribhavam |
samarkṣasthaḥ kheto na kalayati vaiśeṣikaphalaṃ |
sukham vā duḥkhaṃ yā janayati yathāpūrvamacalam || 19 ||
वक्रं गतः स्वोच्चफलं विदध्या ।
त्सपत्ननीचर्क्षगतोऽपि खेतः ।
वर्गोत्तमंशस्थिखेचरोऽपि ।
स्वक्षेत्रगस्योक्तफलानि तद्वत् ॥ २० ॥
vakraṃ gataḥ svoccaphalaṃ vidadhyā |
tsapatnanīcarkṣagato'pi khetaḥ |
vargottamaṃśasthikhecaro'pi |
svakṣetragasyoktaphalāni tadvat || 20 ||
Keys: ← → turn the page, J K step through the verses.
Illustration: Verse & Place (Project-owned).