Skip to content

अध्यायः ९

The Moon's Sign

A chapter of the Phaladipika.

20 versesSanskrit with transliteration

An astrologer drawing a square horoscope chart on a palm leaf.

वृत्तेक्षणो दुर्बलजानुरुग्रो भीरुर्जले स्याल्लघुभुक् सुकामी । संचारशीलश्चपलोऽनृतोक्तिव्रर्णाण्किताण्गः क्रियभे प्रजातः ॥ १ ॥

vṛttekṣaṇo durbalajānurugro bhīrurjale syāllaghubhuk sukāmī | saṃcāraśīlaścapalo'nṛtoktivrarṇāṇkitāṇgaḥ kriyabhe prajātaḥ || 1 ||

Report an error

पृथूरुवक्त्रः कृषिकर्मकृत्स्यान्- । मध्यान्तसौख्यः प्रमदाप्रियश्च । स्यागी क्षमी क्लेससहश्च गोमान् । पृष्ठास्यपश्वेर्ऽण्कयुतो पृषोत्थः ॥ २ ॥

pṛthūruvaktraḥ kṛṣikarmakṛtsyān- | madhyāntasaukhyaḥ pramadāpriyaśca | syāgī kṣamī klesasahaśca gomān | pṛṣṭhāsyapaśver'ṇkayuto pṛṣotthaḥ || 2 ||

Report an error

श्यमेक्षणः कुञ्चितमुर्द्धजः स्त्रीक्रीडानुरक्तश्च परेण्गितज्ञः । उत्तुण्गनासः प्रियगीतनृत्तो वसन् सदान्तः सदने च युग्मे ॥ ३ ॥

śyamekṣaṇaḥ kuñcitamurddhajaḥ strīkrīḍānuraktaśca pareṇgitajñaḥ | uttuṇganāsaḥ priyagītanṛtto vasan sadāntaḥ sadane ca yugme || 3 ||

Report an error

स्त्रीनिर्जितः पीनगलः समित्रो बह्वालयस्तुण्गकटिर्धनाढ्यः । ह्लस्वश्च वक्रो द्रुतगः कुलीरे मेधान्वितस्तोयरतोऽल्पपुत्रः ॥ ४ ॥

strīnirjitaḥ pīnagalaḥ samitro bahvālayastuṇgakaṭirdhanāḍhyaḥ | hlasvaśca vakro drutagaḥ kulīre medhānvitastoyarato'lpaputraḥ || 4 ||

Report an error

पिण्गोक्षणः स्थूलहनुर्विशालवक्त्रोऽभिमानी सपराक्रमः स्यात् । कुप्यत्यकार्ये वनशैलगामि मातुर्विधेयः स्थिरधीर्मृगेन्द्रे ॥ ५ ॥

piṇgokṣaṇaḥ sthūlahanurviśālavaktro'bhimānī saparākramaḥ syāt | kupyatyakārye vanaśailagāmi māturvidheyaḥ sthiradhīrmṛgendre || 5 ||

Report an error

स्रस्तांसबाहुः परवित्तगेहैः संपूजते सत्यरतः प्रियोक्तिः । व्रीडालसाक्षः सुरतप्रियः स्याच्छास्त्रार्थ्विच्चाल्पसुतोऽण्गनायाम् ॥ ६ ॥

srastāṃsabāhuḥ paravittagehaiḥ saṃpūjate satyarataḥ priyoktiḥ | vrīḍālasākṣaḥ suratapriyaḥ syācchāstrārthviccālpasuto'ṇganāyām || 6 ||

Report an error

चलत्कृशाण्गोऽल्पसुतोऽतोभक्तो देवद्विजानामटनो द्विनामा । प्रांशुश्च दक्षः क्रयविक्रयेषु धीरोऽदयस्तौलिनि मध्यवादी ॥ ७ ॥

calatkṛśāṇgo'lpasuto'tobhakto devadvijānāmaṭano dvināmā | prāṃśuśca dakṣaḥ krayavikrayeṣu dhīro'dayastaulini madhyavādī || 7 ||

Report an error

वृत्तोरुजण्ढः पृथुनेत्रवक्षा । रोगी शिशुत्वे गुरुतातहीनः । क्रूरक्रियो राजकुलाभिमुख्यः । कीटेऽब्जरेखाण्कितपाणिपादः ॥ ८ ॥

vṛttorujaṇḍhaḥ pṛthunetravakṣā | rogī śiśutve gurutātahīnaḥ | krūrakriyo rājakulābhimukhyaḥ | kīṭe'bjarekhāṇkitapāṇipādaḥ || 8 ||

Report an error

दीर्घास्यकण्ठः पृथुकर्णनासः । कर्मोद्यतः कुब्जतनुनृपेष्टः । प्रागल्भ्यवाक्त्यागयुतोऽरिहन्ता । साम्नैकसाध्योऽश्विभवो बलाधयः ॥ ९ ॥

dīrghāsyakaṇṭhaḥ pṛthukarṇanāsaḥ | karmodyataḥ kubjatanunṛpeṣṭaḥ | prāgalbhyavāktyāgayuto'rihantā | sāmnaikasādhyo'śvibhavo balādhayaḥ || 9 ||

Report an error

अधः कृशः सत्त्वयुतो गृहीत- । वाक्योऽलसोऽगम्यजराण्गनेष्टः । धर्मध्वजो भाग्ययुतोऽटनश्च । वातार्दितो नक्रभवो विलज्जः ॥ १० ॥

adhaḥ kṛśaḥ sattvayuto gṛhīta- | vākyo'laso'gamyajarāṇganeṣṭaḥ | dharmadhvajo bhāgyayuto'ṭanaśca | vātārdito nakrabhavo vilajjaḥ || 10 ||

Report an error

प्रच्छन्नपापो घटतुल्यदेहो । विघातदक्षोऽध्वसहोऽल्पवित्तः । लुब्धः परार्थी क्षयवृद्धियुक्तो । घटोद्भवः स्यात्प्रियगन्धपुष्पः ॥ ११ ॥

pracchannapāpo ghaṭatulyadeho | vighātadakṣo'dhvasaho'lpavittaḥ | lubdhaḥ parārthī kṣayavṛddhiyukto | ghaṭodbhavaḥ syātpriyagandhapuṣpaḥ || 11 ||

Report an error

भ्रत्यम्बुपानः समचारुदेहः । स्वदारगस्तोयजवित्तभोक्ता । विद्वान्कृतज्ञोऽभिभवत्यमित्रान् । शुबेक्षणो भाग्ययुतोऽन्त्यराशौ ॥ १२ ॥

bhratyambupānaḥ samacārudehaḥ | svadāragastoyajavittabhoktā | vidvānkṛtajño'bhibhavatyamitrān | śubekṣaṇo bhāgyayuto'ntyarāśau || 12 ||

Report an error

राशेः स्वभावाश्रयरूपर्वणान् । ज्ञत्वानुरूपाणि फलानि तस्य । युक्त्त्या वदेदत्र फलं विलग्ने । यच्चन्द्रलग्नेऽपि तदेव वाच्यम् ॥ १३ ॥

rāśeḥ svabhāvāśrayarūparvaṇān | jñatvānurūpāṇi phalāni tasya | yukttyā vadedatra phalaṃ vilagne | yaccandralagne'pi tadeva vācyam || 13 ||

Report an error

प्रहे सति निजोच्चगे भवति रत्नगर्भधिपो । महीपतिकृतस्तुतिर्महितसंपदामालयः । उदारगुणसंयुतो जयति विक्रमार्को यथा । नये यशसि विक्रमे वितरणे धृतौ कौशले ॥ १४ ॥

prahe sati nijoccage bhavati ratnagarbhadhipo | mahīpatikṛtastutirmahitasaṃpadāmālayaḥ | udāraguṇasaṃyuto jayati vikramārko yathā | naye yaśasi vikrame vitaraṇe dhṛtau kauśale || 14 ||

Report an error

स्वमिन्दरगते ग्रहे प्रभुपरिग्रहादार्यतिं । प्रभुत्वमपि वा गृहस्थतिमचञ्चलां प्राप्नुयात् । नवं भुवनमुर्वराक्षितिमुपैति काले स्वके । जने बहुमातिं पुनः सकलनष्टवस्तून्यपि ॥ १५ ॥

svamindaragate grahe prabhuparigrahādāryatiṃ | prabhutvamapi vā gṛhasthatimacañcalāṃ prāpnuyāt | navaṃ bhuvanamurvarākṣitimupaiti kāle svake | jane bahumātiṃ punaḥ sakalanaṣṭavastūnyapi || 15 ||

Report an error

ग्रहः सुहृत्क्षेत्रगतः सुहृद्भिः । कार्यस्य सिर्द्धि नवसौहृदं च । सत्पुत्रजायाधनधान्यभाग्यं । ददात्ययं सर्वजनानुकूल्यम् ॥ १६ ॥

grahaḥ suhṛtkṣetragataḥ suhṛdbhiḥ | kāryasya sirddhi navasauhṛdaṃ ca | satputrajāyādhanadhānyabhāgyaṃ | dadātyayaṃ sarvajanānukūlyam || 16 ||

Report an error

गते ग्रहे शत्रुगृहं निकृष्टतां । परान्नवृत्ति परमन्दिरस्थितिम् । अर्किचनत्वं रिपुपीडनं सदा । स्निग्धोऽपि तस्यातिरिपुत्वमाप्नुयात् ॥ १७ ॥

gate grahe śatrugṛhaṃ nikṛṣṭatāṃ | parānnavṛtti paramandirasthitim | arkicanatvaṃ ripupīḍanaṃ sadā | snigdho'pi tasyātiriputvamāpnuyāt || 17 ||

Report an error

नीचे ग्रहेऽधः पतनं स्ववृत्तेर्दैन्यं दुराचारमृणाप्तिमाहुः । नीचाश्रयं कीकटदेशवासं मृत्यत्वमध्वानमनर्थकार्यम् ॥ १८ ॥

nīce grahe'dhaḥ patanaṃ svavṛtterdainyaṃ durācāramṛṇāptimāhuḥ | nīcāśrayaṃ kīkaṭadeśavāsaṃ mṛtyatvamadhvānamanarthakāryam || 18 ||

Report an error

ग्रहो मौढ्यं प्राप्तो मरणमचिरात् स्त्रीसुतधनैः । प्रहीणत्वं व्यर्थे कलहमपवादं परिभवम् । समर्क्षस्थः खेतो न कलयति वैशेषिकफलं । सुखम् वा दुःखं या जनयति यथापूर्वमचलम् ॥ १९ ॥

graho mauḍhyaṃ prāpto maraṇamacirāt strīsutadhanaiḥ | prahīṇatvaṃ vyarthe kalahamapavādaṃ paribhavam | samarkṣasthaḥ kheto na kalayati vaiśeṣikaphalaṃ | sukham vā duḥkhaṃ yā janayati yathāpūrvamacalam || 19 ||

Report an error

वक्रं गतः स्वोच्चफलं विदध्या । त्सपत्ननीचर्क्षगतोऽपि खेतः । वर्गोत्तमंशस्थिखेचरोऽपि । स्वक्षेत्रगस्योक्तफलानि तद्वत् ॥ २० ॥

vakraṃ gataḥ svoccaphalaṃ vidadhyā | tsapatnanīcarkṣagato'pi khetaḥ | vargottamaṃśasthikhecaro'pi | svakṣetragasyoktaphalāni tadvat || 20 ||

Report an error

Illustration: Verse & Place (Project-owned).