ధరణిజ నెడఁబాసి తలఁకెడురాముఁ బొరిఁబొరి దుఃఖముల్ పొదువుచందమున
dharaṇija neḍam̐bāsi talam̐keḍurāmum̐ borim̐bori duḥkhamul poduvucaṃdamuna
కిష్కింధాకాండము · వర్షాకాలవర్ణనము · కిష్కింధాకాండము · వర్షాకాలవర్ణనము
kiṣkiṃdhākāṃḍamu · varṣākālavarṇanamu
Kishkindha Kanda, section 13: the complete selected Telugu original, with ISO 15919 transliteration.
69 passagesTelugu with transliteration
ధరణిజ నెడఁబాసి తలఁకెడురాముఁ బొరిఁబొరి దుఃఖముల్ పొదువుచందమున
dharaṇija neḍam̐bāsi talam̐keḍurāmum̐ borim̐bori duḥkhamul poduvucaṃdamuna
నఱిముఱి దివినుండి యంబుజమిత్రు మెఱయనీ కందంద మేఘముల్ వొదివె.
naṟimuṟi divinuṃḍi yaṃbujamitru meṟayanī kaṃdaṃda mēghamul vodive.
రావణురాజ్యంబు రఘురాముచేత నీ విధిఁజలియించు నింక నన్ మాడ్కి
rāvaṇurājyaṃbu raghurāmucēta nī vidhim̐jaliyiṃcu niṃka nan māḍki
నొలసియొండొండ విద్యున్నికాయములు జలదంబులందుండి చలియింపఁదొడఁగె.
nolasiyoṃḍoṃḍa vidyunnikāyamulu jaladaṃbulaṃduṃḍi caliyiṃpam̐doḍam̐ge.
“గైకొని యింక నిక్ష్వాకువల్లభుఁడు నాకారిపై దండు నడచుచున్నాఁడు.”
“gaikoni yiṃka nikṣvākuvallabhum̐ḍu nākāripai daṃḍu naḍacucunnām̐ḍu.”
అని సురలకుఁజెప్ప నరిగెనో ధాత్రి యన వాయువులతోడ నట ధూళి యెగసె.
ani suralakum̐jeppa narigenō dhātri yana vāyuvulatōḍa naṭa dhūḷi yegase.
“నాలంబులో దైత్యునడఁగింపు.”మనుచుఁ గాలుండు దనచేతికాలపాశంబుఁ
“nālaṃbulō daityunaḍam̐giṃpu.”manucum̐ gāluṃḍu danacētikālapāśaṃbum̐
బొనర రామునికయి పుత్తెంచె ననఁగఁ దనరార దివి నింద్రధను వొప్పెఁజూడ.
bonara rāmunikayi putteṃce nanam̐gam̐ danarāra divi niṃdradhanu voppem̐jūḍa.
నమరులు రామునకయి దండునడవఁ గొమరార భేరులు ఘోషించుకరణి
namarulu rāmunakayi daṃḍunaḍavam̐ gomarāra bhērulu ghōṣiṃcukaraṇi
నున్నతధ్వనులతో నొండొంటఁబర్వి మిన్నెల్ల భేదిల్ల మేఘంబు లుఱిమె.
nunnatadhvanulatō noṃḍoṃṭam̐barvi minnella bhēdilla mēghaṃbu luṟime.
నలరి ప్రావృట్కాల మనుపురుషుండు లలిమీఱ నాకాశలక్ష్మితోఁగదియ
nalari prāvr̥ṭkāla manupuruṣuṃḍu lalimīṟa nākāśalakṣmitōm̐gadiya
నొగి సరుల్దెగి రాలుచున్నముత్తెముల పగిదిఁదొల్ చినుకులు పడియె నందంద.
nogi saruldegi rālucunnamuttemula pagidim̐dol cinukulu paḍiye naṃdaṃda.
యగపడి చెఱవోయె నని కూఁతుఁదలఁచి వగచి నిట్టూర్పులు వడిఁబుచ్చుచున్న
yagapaḍi ceṟavōye nani kūm̐tum̐dalam̐ci vagaci niṭṭūrpulu vaḍim̐buccucunna
వెరవున నావులు వెడలె నందంద ధరణి నెల్లెడల నుదగ్రంబు లగుచుఁ.
veravuna nāvulu veḍale naṃdaṃda dharaṇi nelleḍala nudagraṃbu lagucum̐.
జనుదెంచి రామలక్ష్మణపయోదములఁ గనుఁగొని సురచాతకము లుబ్బుకరణిఁ
janudeṃci rāmalakṣmaṇapayōdamulam̐ ganum̐goni suracātakamu lubbukaraṇim̐
గనుకనిఁబర్వెడు ఘనపయోదములఁ గనుఁగొని దివిఁజాతకము లుబ్బఁదొడఁగె.
ganukanim̐barveḍu ghanapayōdamulam̐ ganum̐goni divim̐jātakamu lubbam̐doḍam̐ge.
ధిమిధిమియనుచు మద్దెల మ్రోయఁబాట లమర నటీమణులాడుచందమున
dhimidhimiyanucu maddela mrōyam̐bāṭa lamara naṭīmaṇulāḍucaṃdamuna
ఘుమఘుమయనుచు మేఘుండు గర్జిల్ల నమలకేకాస్ఫూర్తి నాడె నెమళ్లు.
ghumaghumayanucu mēghuṃḍu garjilla namalakēkāsphūrti nāḍe nemaḷlu.
రాక్షసాంగములపై రాముబాణములు లక్షింపఁబడు నిట్టిలాగ యన్నట్లు
rākṣasāṃgamulapai rāmubāṇamulu lakṣiṃpam̐baḍu niṭṭilāga yannaṭlu
పర్వతాగ్రములపై భయదఘోషములు పర్వ నిర్ఘాతముల్ పడియె నందంద.
parvatāgramulapai bhayadaghōṣamulu parva nirghātamul paḍiye naṃdaṃda.
ప్రకటంబుగా దైత్యపతిమేని మాంస శకలంబు లిటు రణస్థలి నిండు ననిన
prakaṭaṃbugā daityapatimēni māṃsa śakalaṃbu liṭu raṇasthali niṃḍu nanina
పరుసన నింద్రగోపము లంతకంత నరుణారుణంబులై యవనిపైఁబడియె.
parusana niṃdragōpamu laṃtakaṃta naruṇāruṇaṃbulai yavanipaim̐baḍiye.
రావణుఁజంపుచో రఘురాముమీఁద దేవతల్ దీపించి దివ్యపుష్పమ్ము
rāvaṇum̐jaṃpucō raghurāmumīm̐da dēvatal dīpiṃci divyapuṣpammu
లెడనెడ వర్షింతు రీ క్రియ ననిన వడుపున మహిరాలె వర్షోపలములు.
leḍaneḍa varṣiṃtu rī kriya nanina vaḍupuna mahirāle varṣōpalamulu.
రావణుకీర్తిపరంపర లడఁగి పోవు నింకిట రామభూపాలుచేత
rāvaṇukīrtiparaṃpara laḍam̐gi pōvu niṃkiṭa rāmabhūpālucēta
ననినచందమున రాయంచల పిండు చని క్రౌంచగిరి మీఁదఁజయ్యన నడచె
naninacaṃdamuna rāyaṃcala piṃḍu cani krauṃcagiri mīm̐dam̐jayyana naḍace
ననిమొనఁదన పుత్త్రుఁడైన సుగ్రీవుఁ డనిమిషాధిపసూను నకట చంపించె;
nanimonam̐dana puttrum̐ḍaina sugrīvum̐ ḍanimiṣādhipasūnu nakaṭa caṃpiṃce;
నలుగు నాపై నింద్రుఁడని సూర్యుఁడిడిన బలితంపుఁగోటనఁబరివేష మొప్పెఁ.
nalugu nāpai niṃdrum̐ḍani sūryum̐ḍiḍina balitaṃpum̐gōṭanam̐barivēṣa moppem̐.
గుదియనికడఁకతోఁగోరి యాకాశ నది నాడఁబోయిన నాగకన్యకలు
gudiyanikaḍam̐katōm̐gōri yākāśa nadi nāḍam̐bōyina nāgakanyakalu
చనిచని మగుడ రసాతలంబునకుఁ జనుదెంచుగతి వర్షజలధార లొప్పె.
canicani maguḍa rasātalaṃbunakum̐ janudeṃcugati varṣajaladhāra loppe.
వాసిగాఁదమకు జీవనము లవ్వారి గా సమర్పించినఘనుని వేనోళ్లఁ
vāsigām̐damaku jīvanamu lavvāri gā samarpiṃcinaghanuni vēnōḷlam̐
బొగడుచందమున నద్భుతవృత్తిభేద మగపడ భేకంబు లఱచె నందంద.
bogaḍucaṃdamuna nadbhutavr̥ttibhēda magapaḍa bhēkaṃbu laṟace naṃdaṃda.
వెలయమేఘములు ప్రావృడ్వధూమణికిఁ గలయ మైఁబూసిన కస్తూరి యనఁగ
velayamēghamulu prāvr̥ḍvadhūmaṇikim̐ galaya maim̐būsina kastūri yanam̐ga
ధరణి నెల్లెడలను దనర సొంపెక్కి పరగ నీలచ్ఛాయఁబంక మొప్పారె.
dharaṇi nelleḍalanu danara soṃpekki paraga nīlacchāyam̐baṃka moppāre.
వారాశి నొడఁగూడి వలనేది రాము ఘోరబాణాగ్నిఁగ్రాఁగుట విచారించి
vārāśi noḍam̐gūḍi valanēdi rāmu ghōrabāṇāgnim̐grām̐guṭa vicāriṃci
చఱచి పోవెఱచినచాడ్పున వరద లఱిముఱిఁజెఱువుల నందంద నిలిచె.
caṟaci pōveṟacinacāḍpuna varada laṟimuṟim̐jeṟuvula naṃdaṃda nilice.
లోకకంటకుదైత్యులోఁబెట్టుకొంటిఁ; గాకుత్స్థుఁడిదె నన్నుఁగట్టించు ననుచు
lōkakaṃṭakudaityulōm̐beṭṭukoṃṭim̐; gākutsthum̐ḍide nannum̐gaṭṭiṃcu nanucu
సుడివడి మొఱవెట్టుచును బాఱుకరణి వడి మ్రోయుచును జొచ్చె వార్ధిఁబెన్నదులు.
suḍivaḍi moṟaveṭṭucunu bāṟukaraṇi vaḍi mrōyucunu jocce vārdhim̐bennadulu.
అంత వానలునిల్చె నవని నెల్లెడల; నంతంత దివినున్న యభ్రముల్ విరిసెఁ
aṃta vānalunilce navani nelleḍala; naṃtaṃta divinunna yabhramul virisem̐
దెలివొంది కిరణముల్ దిశలెల్లనిండఁ జెలువొంది రవి ప్రకాశించె లోకముల;
delivoṃdi kiraṇamul diśalellaniṃḍam̐ jeluvoṃdi ravi prakāśiṃce lōkamula;
ధరణి నిష్పంకమై తనరె నెంతయును; గరమొప్పఁగొలఁకులఁగమలంబు లలరెఁ
dharaṇi niṣpaṃkamai tanare neṃtayunu; garamoppam̐golam̐kulam̐gamalaṃbu lalarem̐
గూలముల్ మదకరుల్ గ్రొచ్చి గోరాడె; రేలు నక్షత్రచంద్రికలఁబెంపారె;
gūlamul madakarul grocci gōrāḍe; rēlu nakṣatracaṃdrikalam̐beṃpāre;
వచ్చె నంచలు సరోవనికిఁ గాపురము; మెచ్చెఁదామరతూండ్లు మెసఁగి యుల్లమునఁ
vacce naṃcalu sarōvanikim̐ gāpuramu; meccem̐dāmaratūṃḍlu mesam̐gi yullamunam̐
జెఱకు రాజనములచేనుల పంట తఱచయ్యె; వృషభయూధము ఱంకెవైచెఁ
jeṟaku rājanamulacēnula paṃṭa taṟacayye; vr̥ṣabhayūdhamu ṟaṃkevaicem̐
గలఁక యంతయుఁబాసి కనుపట్టెఁజలము; నిల దెరువరులకు నిచ్చె సౌఖ్యంబుఁ;
galam̐ka yaṃtayum̐bāsi kanupaṭṭem̐jalamu; nila deruvarulaku nicce saukhyaṃbum̐;
జదలనిర్మలములై జలదంబు లొప్పె; నదులెల్ల డొంకి కాల్నడ లయ్యె. నంత
jadalanirmalamulai jaladaṃbu loppe; nadulella ḍoṃki kālnaḍa layye. naṃta
నటమున్న హనుమంతుఁడర్కజుఁగదిసి “యిట శారదాగమంబేతెంచె; నింక
naṭamunna hanumaṃtum̐ḍarkajum̐gadisi “yiṭa śāradāgamaṃbēteṃce; niṃka
శ్రీరాముకార్యంబు సేయంగ వలయు వారు వీ రన కెల్ల వానరాధిపుల
śrīrāmukāryaṃbu sēyaṃga valayu vāru vī rana kella vānarādhipula
రప్పింపు.”మనవుడు రవిసూనుఁడలరి యప్పుడు పడవాలుఁడగునీలుఁబిలిచి:
rappiṃpu.”manavuḍu ravisūnum̐ḍalari yappuḍu paḍavālum̐ḍagunīlum̐bilici:
“వివిధపర్వతనదీద్వీపాధిపతులఁ బ్లవగగోలాంగూలభల్లూకపతుల
“vividhaparvatanadīdvīpādhipatulam̐ blavagagōlāṃgūlabhallūkapatula
రావింపు మొకఁడైన రాకున్న నాజ్ఞ గావింపు.”మని పంచెఁగడఁకమై.నిచటఁ
rāviṃpu mokam̐ḍaina rākunna nājña gāviṃpu.”mani paṃcem̐gaḍam̐kamai.nicaṭam̐
దమ్ముఁడు చేయూఁత తనతాల్మికొసగఁ గ్రమ్మిన వగ వానకాలంబు గడపి
dammum̐ḍu cēyūm̐ta tanatālmikosagam̐ grammina vaga vānakālaṃbu gaḍapi
రామభూవరుఁడు శరత్కాలమైనఁ గోమలిఁజింతించి కోర్కులఁబొదలి
rāmabhūvarum̐ḍu śaratkālamainam̐ gōmalim̐jiṃtiṃci kōrkulam̐bodali
మదనాతురుండయి మదిఁజాల బ్రమసి యుదయాద్రిపయి నున్నయుడు రాజుఁ జూచి:
madanāturuṃḍayi madim̐jāla bramasi yudayādripayi nunnayuḍu rājum̐ jūci:
“యిదియేమియుత్పాత? మిదియేమిచంద? మిదియేమి యీరాత్రి యినుఁడేలపొడిచె
“yidiyēmiyutpāta? midiyēmicaṃda? midiyēmi yīrātri yinum̐ḍēlapoḍice
నా మేని తాపమిన్మడి గాఁగఁజొచ్చె; సౌమిత్రి! ననుఁదరుచ్ఛాయను జేర్పు.”
nā mēni tāpaminmaḍi gām̐gam̐jocce; saumitri! nanum̐darucchāyanu jērpu.”
మనినఁ:“జంద్రుఁడుగాని యర్కుండు గాఁడు; జననాథ!హరిణలాంఛనమదెచూడు.”
maninam̐:“jaṃdrum̐ḍugāni yarkuṃḍu gām̐ḍu; jananātha!hariṇalāṃchanamadecūḍu.”
మని లక్ష్మణుఁడు వల్క:“హరిణాక్షిపోయె.” నని సీతఁబేర్కొని యట మూర్ఛవోవ
mani lakṣmaṇum̐ḍu valka:“hariṇākṣipōye.” nani sītam̐bērkoni yaṭa mūrchavōva
దశరథాత్మజునకుఁదమ్ముఁ డాలోన శిశిరోపచారముల్ సేసి తేర్చుటయు
daśarathātmajunakum̐dammum̐ ḍālōna śiśirōpacāramul sēsi tērcuṭayu
మఱి వివేకముఁబూని మనుజవల్లభుఁడు: “తఱి లంకపై నింక దండెత్తవలయు.
maṟi vivēkamum̐būni manujavallabhum̐ḍu: “taṟi laṃkapai niṃka daṃḍettavalayu.
సౌమిత్రి! చూచితే జలజాప్తసూనుఁ డేమని భాషించె? నేమని పోయె?
saumitri! cūcitē jalajāptasūnum̐ ḍēmani bhāṣiṃce? nēmani pōye?
వానకాలముఁబుచ్చి వచ్చెద ననియె. వానకాలము వోయె; వచ్చుట లేద.
vānakālamum̐bucci vacceda naniye. vānakālamu vōye; vaccuṭa lēda.
యొదవి నా సేసినయుపకారమెల్ల మదిలోన మఱచి యున్మత్తుఁడై వాఁడు
yodavi nā sēsinayupakāramella madilōna maṟaci yunmattum̐ḍai vām̐ḍu
తారతో రతికేళిఁదగిలియున్నాఁడొ? యా రాజ్యమున మత్తుఁడైయున్నవాఁడొ
tāratō ratikēḷim̐dagiliyunnām̐ḍo? yā rājyamuna mattum̐ḍaiyunnavām̐ḍo
కాకున్న మత్కార్యగతులు భావింపఁ; డీ కృతఘ్నత కోర్చి యేటికిఁదడయ?
kākunna matkāryagatulu bhāviṃpam̐; ḍī kr̥taghnata kōrci yēṭikim̐daḍaya?
మతి నుపకారంబు మఱచినవాఁడు, ప్రతినదప్పినవాఁడు, పాడిమైఁదనదు
mati nupakāraṃbu maṟacinavām̐ḍu, pratinadappinavām̐ḍu, pāḍimaim̐danadu
చెలికానికార్యంబు సేయనివాఁడు తలపోయ మానవాధముఁడండ్రు బుధులు
celikānikāryaṃbu sēyanivām̐ḍu talapōya mānavādhamum̐ḍaṃḍru budhulu
అలవుమై నటువోయి యర్కజుఁబిలువు; పిలిచిన నిటురాక బిగు వాడెనేని?
alavumai naṭuvōyi yarkajum̐biluvu; pilicina niṭurāka bigu vāḍenēni?
“నని వాలిఁజంపినయ మ్మెందువోయె? నని రమ్ముపొ.”మ్మన్న నన్నకు మ్రొక్కి
“nani vālim̐jaṃpinaya mmeṃduvōye? nani rammupo.”mmanna nannaku mrokki
Keys: ← → turn the page, J K step through the verses.
Illustration: Verse & Place (Project-owned).