ఘనుఁడైనవాఁడెందుఁగలఁ? డిదిచిత్ర మనయంబు రాముఁడీ యంబుధిఁగట్టె
ghanum̐ḍainavām̐ḍeṃdum̐galam̐? ḍidicitra manayaṃbu rāmum̐ḍī yaṃbudhim̐gaṭṭe
యుద్ధకాండము · శుకసారణులు రాముసేనలఁజూచి వచ్చుట · యుద్ధకాండము · శుకసారణులు రాముసేనలఁజూచి వచ్చుట
yuddhakāṃḍamu · śukasāraṇulu rāmusēnalam̐jūci vaccuṭa
Yuddha Kanda, section 31: the complete selected Telugu original, with ISO 15919 transliteration.
49 passagesTelugu with transliteration
ఘనుఁడైనవాఁడెందుఁగలఁ? డిదిచిత్ర మనయంబు రాముఁడీ యంబుధిఁగట్టె
ghanum̐ḍainavām̐ḍeṃdum̐galam̐? ḍidicitra manayaṃbu rāmum̐ḍī yaṃbudhim̐gaṭṭe
ననుచున్నవారు. మీ రాసేనఁజొచ్చి ఘనమతులై యెల్లక్రమము వీక్షించి
nanucunnavāru. mī rāsēnam̐jocci ghanamatulai yellakramamu vīkṣiṃci
రం.”డని పనిచిన రయమున వారు దండివానరవేషధారులై వచ్చి
raṃ.”ḍani panicina rayamuna vāru daṃḍivānaravēṣadhārulai vacci
వనములయం దుపవనములయందు ననుపమలీల మహాద్రులయందు
vanamulayaṃ dupavanamulayaṃdu nanupamalīla mahādrulayaṃdu
వరసేతువందు నవ్వార్ధియవ్వలను గురుగుహాంతరములఁగొమరైన యెడలఁ
varasētuvaṃdu navvārdhiyavvalanu guruguhāṃtaramulam̐gomaraina yeḍalam̐
గలయంగ విడిసిన కపిసేనఁ జూచి తలలూఁచి వెఱఁగంది తలఁకి యా చరులు
galayaṃga viḍisina kapisēnam̐ jūci talalūm̐ci veṟam̐gaṃdi talam̐ki yā carulu
మేనులు గరుపార మెల్లన చొచ్చి వానరసేనలో వచ్చుట చూచి
mēnulu garupāra mellana cocci vānarasēnalō vaccuṭa cūci
యెఱిఁగి విభీషణుండేచి పట్టించి యుఱక వారల రామునొద్దకుఁదెచ్చి:
yeṟim̐gi vibhīṣaṇuṃḍēci paṭṭiṃci yuṟaka vārala rāmunoddakum̐decci:
“మనుజేశ! రావణుమంత్రులు వీరు; వనచరవేషులై వచ్చినవారు.
“manujēśa! rāvaṇumaṃtrulu vīru; vanacaravēṣulai vaccinavāru.
శుకసారణులు; వీరు సొచ్చి యివ్వీట సకలంబుఁగనుఁగొని చనఁగలవార.”
śukasāraṇulu; vīru socci yivvīṭa sakalaṃbum̐ganum̐goni canam̐galavāra.”
లనవుడు నా చారు లతిభీతిఁబొంది మునుకొని చేతులు మొగిచి మ్రొక్కుచును:
lanavuḍu nā cāru latibhītim̐boṃdi munukoni cētulu mogici mrokkucunu:
“దేవ! రావణుఁడు వుత్తెంచినచరుల; మా విభీషణు చెప్పినంతయు నిజమ;
“dēva! rāvaṇum̐ḍu vutteṃcinacarula; mā vibhīṣaṇu ceppinaṃtayu nijama;
యేచి యా రావణుం“డీ కపిసేన చూచిరం.”డనవుడుఁజూడవచ్చితిమి.”
yēci yā rāvaṇuṃ“ḍī kapisēna cūciraṃ.”ḍanavuḍum̐jūḍavaccitimi.”
యనుటయు నవ్వుచు ననియె రాఘవుఁడు “వినుఁడు! రావణుమంత్రివిభులౌట‘ఁజేసి’
yanuṭayu navvucu naniye rāghavum̐ḍu “vinum̐ḍu! rāvaṇumaṃtrivibhulauṭa‘m̐jēsi’
మిమ్ముఁజంపుట దగు; మిముఁజంపఁగాని మిమ్ముఁజంపిన వచ్చు మేలేమి మాకు?
mimmum̐jaṃpuṭa dagu; mimum̐jaṃpam̐gāni mimmum̐jaṃpina vaccu mēlēmi māku?
నది సెప్పనేల? వీడంతయుఁజూడుఁ ‘డదిసూడ మిదిసూడ’మనక మీ రిప్పు
nadi seppanēla? vīḍaṃtayum̐jūḍum̐ ‘ḍadisūḍa midisūḍa’manaka mī rippu
డిట తేరకొనఁగ వీడెంతయుఁజూచి యట పోయి వెసఁజెప్పుఁడా రావణునకు.
ḍiṭa tērakonam̐ga vīḍeṃtayum̐jūci yaṭa pōyi vesam̐jeppum̐ḍā rāvaṇunaku.
నే లావునమ్మి తా నిట సీతఁదెచ్చె నా లావుఁజూప రమ్మనుఁ; డాజిలోన
nē lāvunammi tā niṭa sītam̐decce nā lāvum̐jūpa rammanum̐; ḍājilōna
నెల్లి యీ లంకలో నెల్ల రాక్షసులఁ ద్రుళ్లెడి తన్నును దునుమాడు ననుఁడు;
nelli yī laṃkalō nella rākṣasulam̐ druḷleḍi tannunu dunumāḍu nanum̐ḍu;
చనుఁ.”డని రావణుచారులఁబనిచె జననాథుడగు రామచంద్రుండు ప్రీతి.
canum̐.”ḍani rāvaṇucārulam̐banice jananāthuḍagu rāmacaṃdruṃḍu prīti.
వారు విభీషణువలన నవ్వీడు వారక సకలంబు వడిఁజూచి పోయి
vāru vibhīṣaṇuvalana navvīḍu vāraka sakalaṃbu vaḍim̐jūci pōyi
రావణుఁగాంచి యా రావణుతోడ: “దేవ! నీ పంచిన తెఱఁగునఁబోయి
rāvaṇum̐gāṃci yā rāvaṇutōḍa: “dēva! nī paṃcina teṟam̐gunam̐bōyi
కపిసేన నెంతయుఁ గనుఁగొనుచుండ నెపమాత్రమున మమ్ము నీతమ్ముఁడెఱిఁగి
kapisēna neṃtayum̐ ganum̐gonucuṃḍa nepamātramuna mammu nītammum̐ḍeṟim̐gi
పట్టించి కట్టించి భానుకులేశు కట్టెదిటికిఁదెచ్చి కలుషంబుతోడఁ
paṭṭiṃci kaṭṭiṃci bhānukulēśu kaṭṭediṭikim̐decci kaluṣaṃbutōḍam̐
జంపింపఁదలఁచిన సదయుండు గాన చంపింపఁడయ్యె నిక్ష్వాకువల్లభుఁడు.
jaṃpiṃpam̐dalam̐cina sadayuṃḍu gāna caṃpiṃpam̐ḍayye nikṣvākuvallabhum̐ḍu.
నీ లంకయును నిన్ను నిఖిలరాక్షసుల నాలంబులోపల నణఁగించుటకును
nī laṃkayunu ninnu nikhilarākṣasula nālaṃbulōpala naṇam̐giṃcuṭakunu
రామభూపాలుశౌర్యముఁజెప్పనేల సౌమిత్రి యొక్కఁడే చాలు లంకేంద్ర!
rāmabhūpāluśauryamum̐jeppanēla saumitri yokkam̐ḍē cālu laṃkēṃdra!
సురవైరి! సేతువుఁజూచితి మందు నెరసి వానరసేన నిండియున్నదియు.
suravairi! sētuvum̐jūciti maṃdu nerasi vānarasēna niṃḍiyunnadiyu.
నది శతయోజనంబైనట్టి నిడుపు పదియోజనంబుల పఱపున నొప్పెఁ.
nadi śatayōjanaṃbainaṭṭi niḍupu padiyōjanaṃbula paṟapuna noppem̐.
గపిసేన యింతని గణుతింపరాదు. కపులాడకాడకు ఘనగిరులందు
gapisēna yiṃtani gaṇutiṃparādu. kapulāḍakāḍaku ghanagirulaṃdu
విడిసిన సేనయు విడియు సేనయును విడిదలపట్లకు వెదకుసేనయును
viḍisina sēnayu viḍiyu sēnayunu viḍidalapaṭlaku vedakusēnayunu
నుదధికి నవ్వల నుండు సేనయును వదలక మఱియును వచ్చు సేనయును
nudadhiki navvala nuṃḍu sēnayunu vadalaka maṟiyunu vaccu sēnayunu
నైయుంటకుఁబరాకు నాత్మలోవెఱఁగు పాయని వెఱపును బ్రభవించె దేవ!
naiyuṃṭakum̐barāku nātmalōveṟam̐gu pāyani veṟapunu brabhaviṃce dēva!
యొక్కొక్క చోటున నున్న యా సేన లెక్కించి బ్రహ్మయు లిఖియింపలేఁడు.
yokkokka cōṭuna nunna yā sēna lekkiṃci brahmayu likhiyiṃpalēm̐ḍu.
కాన యా రామునిఁగని సీత నిచ్చి దానవనాథ! మోదంబున నుండు.”
kāna yā rāmunim̐gani sīta nicci dānavanātha! mōdaṃbuna nuṃḍu.”
మనవుడు రావణుండా మాటలెల్ల విన నింపుగాక క్రొవ్వినరోషమెత్తి
manavuḍu rāvaṇuṃḍā māṭalella vina niṃpugāka krovvinarōṣametti
దేవగంధర్వులెత్తిన నైన సీత నే విడుతునె? యేల యీ పందతనము?
dēvagaṃdharvulettina naina sīta nē viḍutune? yēla yī paṃdatanamu?
మిమ్ముఁగ్రోఁతులు వట్టిమెదిచిన నొచ్చి బమ్మెరవోవుచుఁబఱతెంచినారు.
mimmum̐grōm̐tulu vaṭṭimedicina nocci bammeravōvucum̐baṟateṃcināru.
వలవ దోడకుఁడు; దుర్వారులై మిమ్ముఁ దలఁచి క్రోఁతులురారుధాటిమై వెనుక.”
valava dōḍakum̐ḍu; durvārulai mimmum̐ dalam̐ci krōm̐tulurārudhāṭimai venuka.”
నని ధీరుఁడై పల్కి యా రావణుండు చని తనతో శుకసారణుల్ నడవ
nani dhīrum̐ḍai palki yā rāvaṇuṃḍu cani tanatō śukasāraṇul naḍava
మిక్కిలి పొడవైన మేడపై నెక్కి యక్కపిబలముల నంతయు నపుడు
mikkili poḍavaina mēḍapai nekki yakkapibalamula naṃtayu napuḍu
చూచి యద్భుతమంది శుకసారణులకు: “నీ చందమున నున్న యీ సేనలోన
cūci yadbhutamaṃdi śukasāraṇulaku: “nī caṃdamuna nunna yī sēnalōna
నెవ్వఁడు ముంగల నేపారి నడచు? నెవ్వఁడెవ్వఁడు వెన్క నేమఱుకుండు?
nevvam̐ḍu muṃgala nēpāri naḍacu? nevvam̐ḍevvam̐ḍu venka nēmaṟukuṃḍu?
నెవ్వఁడు శూరుఁ? డిందెవ్వఁడు వలఁతి? యెవ్వనిమాట లాయినసూతి సేయు?
nevvam̐ḍu śūrum̐? ḍiṃdevvam̐ḍu valam̐ti? yevvanimāṭa lāyinasūti sēyu?
నెవ్వనితో రాముఁడిష్టంబు వలుకు? నెవ్వనిచే సేన యేపారి యుండు?
nevvanitō rāmum̐ḍiṣṭaṃbu valuku? nevvanicē sēna yēpāri yuṃḍu?
నెవ్వరు రేవగ లీ సేనఁగాతు? రెవ్వరు సామంతు లీ సేనలోన?
nevvaru rēvaga lī sēnam̐gātu? revvaru sāmaṃtu lī sēnalōna?
నెవ్వఁడు సుగ్రీవుఁ?డెవ్వఁడు రాముఁ. డెవ్వఁడు లక్ష్మణుం?డే మూర్తివాఁడు?
nevvam̐ḍu sugrīvum̐?ḍevvam̐ḍu rāmum̐. ḍevvam̐ḍu lakṣmaṇuṃ?ḍē mūrtivām̐ḍu?
చూపుఁడా; యేర్పడఁజూపితిరేనిఁ గోపింప నే వారిగుణములు విన్న.”
cūpum̐ḍā; yērpaḍam̐jūpitirēnim̐ gōpiṃpa nē vāriguṇamulu vinna.”
ననవిని సారణుండా రావణునకు వినిపింపఁదొడఁగెఁ బ్రవీణత మెఱసి:
nanavini sāraṇuṃḍā rāvaṇunaku vinipiṃpam̐doḍam̐gem̐ bravīṇata meṟasi:
Keys: ← → turn the page, J K step through the verses.
Illustration: Verse & Place (Project-owned).