నత్యుగ్రనిగ్రహవ్యగ్రులై కదిసి రత్యంతకాలకాలాకృతి నప్పు.
natyugranigrahavyagrulai kadisi ratyaṃtakālakālākr̥ti nappu.
యుద్ధకాండము · రాముఁడు రావణు కరచరణముల ఖండించుట · యుద్ధకాండము · రాముఁడు రావణు కరచరణముల ఖండించుట
yuddhakāṃḍamu · rāmum̐ḍu rāvaṇu karacaraṇamula khaṃḍiṃcuṭa
Yuddha Kanda, section 149: the complete selected Telugu original, with ISO 15919 transliteration.
68 passagesTelugu with transliteration
నత్యుగ్రనిగ్రహవ్యగ్రులై కదిసి రత్యంతకాలకాలాకృతి నప్పు.
natyugranigrahavyagrulai kadisi ratyaṃtakālakālākr̥ti nappu.
డలవు ధైర్యంబును నలుక దీపింపఁ బ్రళయ కాలమునాఁటి ఫాలాక్షుపగిది
ḍalavu dhairyaṃbunu naluka dīpiṃpam̐ braḷaya kālamunām̐ṭi phālākṣupagidi
ఘనశాతకర్తరీక్రకచభల్లంబు నినవంశవల్లభుం డెసగ సంధించి
ghanaśātakartarīkrakacabhallaṃbu ninavaṃśavallabhuṃ ḍesaga saṃdhiṃci
‘యరుదరు!’ దనఁద్రుంచె నద్దశాననుని శిరములు పదియును జేతు లిర్వదియుఁ.
‘yarudaru!’ danam̐druṃce naddaśānanuni śiramulu padiyunu jētu lirvadiyum̐.
‘ద్రుంచుట బొంకొకో, త్రుంచితి!’ననుచుఁ ద్రుంచిన రాముఁడద్భుతమంది చూడఁ
‘druṃcuṭa boṃkokō, truṃciti!’nanucum̐ druṃcina rāmum̐ḍadbhutamaṃdi cūḍam̐
గరవాల ముసల ముద్గర భిండిపాల శరచాప కేయూరచయములఁదనరు
garavāla musala mudgara bhiṃḍipāla śaracāpa kēyūracayamulam̐danaru
కరము లిర్వదియును ఘనకిరీటముల శిరములు పదియును జెచ్చెర మొలచె.
karamu lirvadiyunu ghanakirīṭamula śiramulu padiyunu jeccera molace.
మొలచినఁగోపించి మొగిఁద్రుంచె మఱియుఁ దలలుఁజేతులుఁబేర్చి దశరథాత్మజుఁడు.
molacinam̐gōpiṃci mogim̐druṃce maṟiyum̐ dalalum̐jētulum̐bērci daśarathātmajum̐ḍu.
తల లుద్దవిడిఁద్రుంచుతఱిఁగ్రింద మొలచుఁ దలలకిరీటముల్ తద్బాణతతులఁ
tala luddaviḍim̐druṃcutaṟim̐griṃda molacum̐ dalalakirīṭamul tadbāṇatatulam̐
దాఁకి మ్రోయుట చెవిఁదాఁకకమున్న తాఁకునత్తలల నుదగ్రహాసములు.
dām̐ki mrōyuṭa cevim̐dām̐kakamunna tām̐kunattalala nudagrahāsamulu.
తరమిడి త్రెవ్వినతల లోలి మొలవఁ బరమేష్ఠిచేఁదొల్లి పడయుచో వరము
taramiḍi trevvinatala lōli molavam̐ baramēṣṭhicēm̐dolli paḍayucō varamu
గళశరంబులఁదలల్ గనుకని మొలవ బలియుఁడై యీతఁడు పడసెనో యనఁగఁ
gaḷaśaraṃbulam̐dalal ganukani molava baliyum̐ḍai yītam̐ḍu paḍasenō yanam̐gam̐
దలలోలి మొలతేరఁదడవఁగుత్తుకల నలిఁగాఁడి రాముబాణము లుండె నోలి.
dalalōli molatēram̐daḍavam̐guttukala nalim̐gām̐ḍi rāmubāṇamu luṃḍe nōli.
మొగిఁద్రెంచుతలలు, నమ్ములతోన మీఁది కెగయఁద్రోచుచు దివి కెగయునత్తలలు,
mogim̐dreṃcutalalu, nammulatōna mīm̐di kegayam̐drōcucu divi kegayunattalalu,
దొంతులకుత్తుకల్ దునుము నస్త్రములు నెంతయు రమ్యమై యెసగెఁజూపఱకు
doṃtulakuttukal dunumu nastramulu neṃtayu ramyamai yesagem̐jūpaṟaku
ఫలితసౌరభరామబాణోత్పలములఁ గలయ రావణశిరఃకమలసంతతులు
phalitasaurabharāmabāṇōtpalamulam̐ galaya rāvaṇaśiraḥkamalasaṃtatulu
రమణమై రక్తధారా సూత్రతతులఁ గ్రమమొప్ప నెత్తులు గట్టివేల్పులకుఁ
ramaṇamai raktadhārā sūtratatulam̐ gramamoppa nettulu gaṭṭivēlpulakum̐
బొలుపొంద నాకాశపుష్పలావకుఁడు సొలవక పలుమాఱుఁజూపు చందమున.
bolupoṃda nākāśapuṣpalāvakum̐ḍu solavaka palumāṟum̐jūpu caṃdamuna.
దనుజాధిపతి గొంత తడవు చూడ్కులకు నినకులాధీశ్వరుండేయుచో మఱియుఁ
danujādhipati goṃta taḍavu cūḍkulaku ninakulādhīśvaruṃḍēyucō maṟiyum̐
ద్రెవ్విరాలెడు నెడత్రెవ్వని తలలు గ్రువ్వనిపేరులై కొమరొప్ప నప్పు
drevvirāleḍu neḍatrevvani talalu gruvvanipērulai komaroppa nappu
డనిమిషావలియెల్ల నచ్చెరువంది కనుఁగొన నద్దశకంధరుం డమరె
ḍanimiṣāvaliyella nacceruvaṃdi kanum̐gona naddaśakaṃdharuṃ ḍamare
లలి శిరోమాలికాలంకృతుండైన ప్రళయావసర ఘోరభైరవుపగిది.
lali śirōmālikālaṃkr̥tuṃḍaina praḷayāvasara ghōrabhairavupagidi.
నా వేళ రఘురాముఁడాగ్రహవ్యగ్ర భావుఁడై రణబలప్రౌఢి దీపింప
nā vēḷa raghurāmum̐ḍāgrahavyagra bhāvum̐ḍai raṇabalaprauḍhi dīpiṃpa
లక్షించి దృఢముష్టిలాఘవగతుల దక్షుఁడై రావణుతలలు బాహువులుఁ
lakṣiṃci dr̥ḍhamuṣṭilāghavagatula dakṣum̐ḍai rāvaṇutalalu bāhuvulum̐
ద్రెంచుఁగ్రమ్మఱ మొలతెంచు వెండియును ద్రెంచుఁగ్రమ్మఱ మొలతెంచు; నిబ్భంగిఁ
dreṃcum̐grammaṟa molateṃcu veṃḍiyunu dreṃcum̐grammaṟa molateṃcu; nibbhaṃgim̐
గరములు శిరములుఁగాకుత్స్థతిలకు శరపరంపరలచేఁ జటులవేగమునఁ
garamulu śiramulum̐gākutsthatilaku śaraparaṃparalacēm̐ jaṭulavēgamunam̐
దెగుటలు మొలచుటల్ దెలియరాకుండె నగచరావలికి నయ్యనిమిషావలికి.
deguṭalu molacuṭal deliyarākuṃḍe nagacarāvaliki nayyanimiṣāvaliki.
నా లోన రఘురామునమ్ములఁద్రెవ్వి రాలుచునున్న యా రావణుతలలు
nā lōna raghurāmunammulam̐drevvi rālucununna yā rāvaṇutalalu
ఆవులింపవు; నొవ్వ; వలసముల్ గావు; లావు దూలవు; నిజోల్లాసముల్ సెడవు;
āvuliṃpavu; novva; valasamul gāvu; lāvu dūlavu; nijōllāsamul seḍavu;
గాజువారవు; మిడుకవు; రెప్పవేయ; వోజ దప్పవు; వైర ముడుగవెంతయును.
gājuvāravu; miḍukavu; reppavēya; vōja dappavu; vaira muḍugaveṃtayunu.
బగయొండె బొమముడిపాటొండె నిండు నగవొండె నార్పొండె నలువుచూపొండెఁ
bagayoṃḍe bomamuḍipāṭoṃḍe niṃḍu nagavoṃḍe nārpoṃḍe naluvucūpoṃḍem̐
బలుకొండె మెచ్చొండెఁబైపఁడి పోరు నలవొండె ధృతియొండె హంకృతియొండెఁ
balukoṃḍe meccoṃḍem̐baipam̐ḍi pōru nalavoṃḍe dhr̥tiyoṃḍe haṃkr̥tiyoṃḍem̐
గలుగని తలలేదు ఘనరణభూమి తలమునఁబడియున్నతలలలో నెందు.
galugani talalēdu ghanaraṇabhūmi talamunam̐baḍiyunnatalalalō neṃdu.
నే నగ వే గర్వ మే రోషదృష్టి యా నగ వా గర్వ మా రోషదృష్టి
nē naga vē garva mē rōṣadr̥ṣṭi yā naga vā garva mā rōṣadr̥ṣṭi
మొలతెంచు తలలందు మొగి నుర్విఁగూలు తలలందు సమములై తలకొనుచుండ
molateṃcu talalaṃdu mogi nurvim̐gūlu talalaṃdu samamulai talakonucuṃḍa
దానవాధీశ్వరుతలలు బాహువులు భూనభోంతరము లద్భుతముగా నిండె.
dānavādhīśvarutalalu bāhuvulu bhūnabhōṃtaramu ladbhutamugā niṃḍe.
నిండుట గనుఁగొని నిండఁగోపించి వెండియు నా రామవిభుఁడేయుచుండెఁ.
niṃḍuṭa ganum̐goni niṃḍam̐gōpiṃci veṃḍiyu nā rāmavibhum̐ḍēyucuṃḍem̐.
ద్రెంచిన కరములుఁ ద్రెవ్వినతలలుఁ ద్రుంచినకరములుఁదునిఁగిన తలలు
dreṃcina karamulum̐ drevvinatalalum̐ druṃcinakaramulum̐dunim̐gina talalu
బలువిడి పుట్టిన బాహుదండముల నలమి యప్పుడు వట్టి యద్దశాననుఁడు
baluviḍi puṭṭina bāhudaṃḍamula nalami yappuḍu vaṭṭi yaddaśānanum̐ḍu
గణుతింప రాని వేగము లావు మెఱసి రణరోషదృష్టిమై రాముపై వైచె.
gaṇutiṃpa rāni vēgamu lāvu meṟasi raṇarōṣadr̥ṣṭimai rāmupai vaice.
నఱిముఱి దశకంఠుఁడందందవైవఁ బఱతెంచి శిరములు బాహుదండములుఁ
naṟimuṟi daśakaṃṭhum̐ḍaṃdaṃdavaivam̐ baṟateṃci śiramulu bāhudaṃḍamulum̐
గువలయహితవృత్తి కుశలుఁడై కళల నవిరళాకృతి జగదానందుఁడగుచుఁ
guvalayahitavr̥tti kuśalum̐ḍai kaḷala naviraḷākr̥ti jagadānaṃdum̐ḍagucum̐
గమనీయవానరగ్రహమధ్యవీథి రమణమై నొప్పెడు రఘురామచంద్రుఁ
gamanīyavānaragrahamadhyavīthi ramaṇamai noppeḍu raghurāmacaṃdrum̐
గని చంద్రుఁడను బుద్ధిఁగమలషండములు ఘనరాహుకోటులఁగడఁకతోఁగూడి
gani caṃdrum̐ḍanu buddhim̐gamalaṣaṃḍamulu ghanarāhukōṭulam̐gaḍam̐katōm̐gūḍi
యడరి యన్యోన్యసహాయముల్ వడసి వడిఁబేర్చి తాఁకుకైవడిఁదాఁకుచుండె.
yaḍari yanyōnyasahāyamul vaḍasi vaḍim̐bērci tām̐kukaivaḍim̐dām̐kucuṃḍe.
శిరములుఁ గరములుఁ జెలఁగి యేతెంచు వరుసలుచూడంగ వర్ణింప నొప్పె
śiramulum̐ garamulum̐ jelam̐gi yēteṃcu varusalucūḍaṃga varṇiṃpa noppe
శ్రీరామవిజయలక్ష్మీవివాహమున కారణదేవత లర్థి శోభిల్లఁ
śrīrāmavijayalakṣmīvivāhamuna kāraṇadēvata larthi śōbhillam̐
బల్లవరత్నదర్పణతోరణములు తెల్లమై కట్టిన తెఱఁగు దీపింపఁ.
ballavaratnadarpaṇatōraṇamulu tellamai kaṭṭina teṟam̐gu dīpiṃpam̐.
దరిగెడు తలలు నుద్దామబాహువులుఁ గురిసెడు శరములు ఘూక కాకాది
darigeḍu talalu nuddāmabāhuvulum̐ guriseḍu śaramulu ghūka kākādi
ఖగములు జగము లాకంపింపఁబేర్చి గగనమండలమెల్లఁ గలఁగొన నిండె
khagamulu jagamu lākaṃpiṃpam̐bērci gaganamaṃḍalamellam̐ galam̐gona niṃḍe
గురుతరంబై జముకొల్వుకూటమునఁ గరముగ్రమగు మేలుకట్లనఁబరగి.
gurutaraṃbai jamukolvukūṭamunam̐ garamugramagu mēlukaṭlanam̐baragi.
యిది దివ; మిది రాత్రి; యిది సంధ్యయనుట త్రిదశులకైనను దెలియరాకుండెఁ.
yidi diva; midi rātri; yidi saṃdhyayanuṭa tridaśulakainanu deliyarākuṃḍem̐.
బ్రథితబాణాసనబాణదీప్తులను బ్రథనంబులోఁబట్టపగలయి తోచె.
brathitabāṇāsanabāṇadīptulanu brathanaṃbulōm̐baṭṭapagalayi tōce.
నప్పుడు రఘురాముఁడా దైత్యుగెలుచు చొప్పింతయైనను జొప్పడకునికిఁ
nappuḍu raghurāmum̐ḍā daityugelucu coppiṃtayainanu joppaḍakunikim̐
గనుఁగొని శరసంధిగతులు సాలించి తనలోనఁబలుమాఱుఁదలపోయఁదొడఁగెఁ:
ganum̐goni śarasaṃdhigatulu sāliṃci tanalōnam̐balumāṟum̐dalapōyam̐doḍam̐gem̐:
“దెరలక శిరములు ద్రెంచి వేసరితి; దొరకొని కరములు ద్రుంచి వేసరితి;
“deralaka śiramulu dreṃci vēsariti; dorakoni karamulu druṃci vēsariti;
నెసగుమర్మంబుల నేసి వేసరితి; విసువక పలుమాఱు వ్రేసి వేసరితి;
nesagumarmaṃbula nēsi vēsariti; visuvaka palumāṟu vrēsi vēsariti;
నెబ్భంగిఁ దెగటారఁడీ దుష్టచిత్తుఁ; డెబ్భంగిఁదెగటార్తు నిద్దురాత్మకుని?”
nebbhaṃgim̐ degaṭāram̐ḍī duṣṭacittum̐; ḍebbhaṃgim̐degaṭārtu niddurātmakuni?”
నని యని తలపోసి యలయుట సూచి జననాథుతో విభీషణుఁడిట్టులనియె:
nani yani talapōsi yalayuṭa sūci jananāthutō vibhīṣaṇum̐ḍiṭṭulaniye:
“వనజాతజాతునివరమునఁజేసి యినకులాధీశ్వర! యీతని నాభి
“vanajātajātunivaramunam̐jēsi yinakulādhīśvara! yītani nābhi
నమృత మున్నది కుండలాకృతి గలిగి యమృతత్వమూలమై యది చంపనీదు.
namr̥ta munnadi kuṃḍalākr̥ti galigi yamr̥tatvamūlamai yadi caṃpanīdu.
దానవుతలలు నుద్దండబాహువులు మానక నీ వెన్నిమాఱు లేసినను
dānavutalalu nuddaṃḍabāhuvulu mānaka nī vennimāṟu lēsinanu
మొలతెంచుచుండు నున్మూలముల్ గావు. తలఁకఁడు దీన నద్దనుజవల్లభుఁడు.
molateṃcucuṃḍu nunmūlamul gāvu. talam̐kam̐ḍu dīna naddanujavallabhum̐ḍu.
తఱిమి యిమ్మెయి నీవు తలలు బాహువులు నఱుకుచున్నాఁడవు నరనాథ! కడఁగి.
taṟimi yimmeyi nīvu talalu bāhuvulu naṟukucunnām̐ḍavu naranātha! kaḍam̐gi.
తుదయేది దీనికి?దొరకొని నీవు చదురొప్ప నాగ్నేయశర మేయుమింక.
tudayēdi dīniki?dorakoni nīvu caduroppa nāgnēyaśara mēyumiṃka.
నా నాభివివరమూలామృతంబిగురు. దానవపతి దాను దాన లోఁదారు.
nā nābhivivaramūlāmr̥taṃbiguru. dānavapati dānu dāna lōm̐dāru.
నిగిడెడు భవదీయనిష్ఠురాస్త్రములఁ దెగి మఱి చేతులుఁద్రిదశారితలలు
nigiḍeḍu bhavadīyaniṣṭhurāstramulam̐ degi maṟi cētulum̐dridaśāritalalu
దురములోపల నూటతొమ్మిదిమాఱు లరుదుగా మొలతెంచు నంతట పొలియు.”
duramulōpala nūṭatommidimāṟu larudugā molateṃcu naṃtaṭa poliyu.”
Keys: ← → turn the page, J K step through the verses.
Illustration: Verse & Place (Project-owned).