యత్తఱి విహగేంద్రుఁడరుణతనూజుఁ డుత్తమసాహసుండొక కొండనుండి
yattaṟi vihagēṃdrum̐ḍaruṇatanūjum̐ ḍuttamasāhasuṃḍoka koṃḍanuṃḍi
అరణ్యకాండము · జటాయుయుద్ధము · అరణ్యకాండము · జటాయుయుద్ధము
araṇyakāṃḍamu · jaṭāyuyuddhamu
Aranya Kanda, section 22: the complete selected Telugu original, with ISO 15919 transliteration.
72 passagesTelugu with transliteration
యత్తఱి విహగేంద్రుఁడరుణతనూజుఁ డుత్తమసాహసుండొక కొండనుండి
yattaṟi vihagēṃdrum̐ḍaruṇatanūjum̐ ḍuttamasāhasuṃḍoka koṃḍanuṃḍi
యుక్కలుండగు జటాయువు బిట్టు వినియె నక్కటా! రఘురామ!”యనునార్తరవము.
yukkaluṃḍagu jaṭāyuvu biṭṭu viniye nakkaṭā! raghurāma!”yanunārtaravamu.
విని సంభ్రమించి నివ్వెఱఁగంది దిశలు గనుఁగొని మోమెత్తి గగనంబు సూచి:
vini saṃbhramiṃci nivveṟam̐gaṃdi diśalu ganum̐goni mōmetti gaganaṃbu sūci:
“యదయుఁడై రావణుండా రాముదేవిఁ బొదివి యిమ్ములఁగొనిపోవుచున్నాఁడు.
“yadayum̐ḍai rāvaṇuṃḍā rāmudēvim̐ bodivi yimmulam̐gonipōvucunnām̐ḍu.
నాఁ డీ వనంబున ననుఁగన్న మొదలు పోఁడిమి ఘనమైత్రిఁబ్రోచు రాఘవుఁడు.
nām̐ ḍī vanaṃbuna nanum̐ganna modalu pōm̐ḍimi ghanamaitrim̐brōcu rāghavum̐ḍu.
తగదింక వర్జింప; దైత్యునిర్జించి తెగువమై వైదేహిఁదెత్తు; నొండేని,
tagadiṃka varjiṃpa; daityunirjiṃci teguvamai vaidēhim̐dettu; noṃḍēni,
నినకులాధిపునకై యింకఁబ్రాణంబు లనిమొన నొప్పింతు.”నని నిశ్చయించి
ninakulādhipunakai yiṃkam̐brāṇaṃbu lanimona noppiṃtu.”nani niścayiṃci
కులిశంబుధార తాఁకునకు నెబ్భంగి నలవిగా కెగయు మహాద్రిచందమున
kuliśaṃbudhāra tām̐kunaku nebbhaṃgi nalavigā kegayu mahādricaṃdamuna
నురుశక్తి మెయివెంచి యూఁకించి యెగసి పొరిఁబొరి గిరిశృంగములు నుగ్గుగాఁగ,
nuruśakti meyiveṃci yūm̐kiṃci yegasi porim̐bori giriśr̥ṃgamulu nuggugām̐ga,
మరలించి పుక్కిటిమాంసఖండములు ధరణిపై నుమిసి యుదగ్రభావమున
maraliṃci pukkiṭimāṃsakhaṃḍamulu dharaṇipai numisi yudagrabhāvamuna
ఖరనఖంబులనున్న కరి సింహ శరభ శిరము లంతంతన చిద్రుపలై తొరుగఁ,
kharanakhaṃbulanunna kari siṃha śarabha śiramu laṃtaṃtana cidrupalai torugam̐,
బటుతుండరోచులు పక్షదీధితులు చటులకోపోగ్రలోచన రుచుల్ వర్వఁ
baṭutuṃḍarōculu pakṣadīdhitulu caṭulakōpōgralōcana rucul varvam̐
బక్షానిలంబులఁ బర్వతశిఖర వృక్షముల్ విఱిగిదిగ్వివరంబు నిండఁ,
bakṣānilaṃbulam̐ barvataśikhara vr̥kṣamul viṟigidigvivaraṃbu niṃḍam̐,
బరగురావణతమఃపటలంబు నడఁప నరుదెంచుమధ్యందినార్కుచందమున
baragurāvaṇatamaḥpaṭalaṃbu naḍam̐pa narudeṃcumadhyaṃdinārkucaṃdamuna
నాసన్నఖలరావణాదిత్యు మ్రింగ రాసి యుగ్రతవచ్చు రాహుచందమున,
nāsannakhalarāvaṇādityu mriṃga rāsi yugratavaccu rāhucaṃdamuna,
వడిఁబేర్చి పఱచురావణరాహుమ్రింగఁ దడయక చనుదెంచు తార్క్ష్యునిపగిది:
vaḍim̐bērci paṟacurāvaṇarāhumriṃgam̐ daḍayaka canudeṃcu tārkṣyunipagidi:
“నిలునిలు పోకుము; నిలు పోకు పోకు; నిలునిలు; రఘురామనృపచంద్రుదేవిఁ
“nilunilu pōkumu; nilu pōku pōku; nilunilu; raghurāmanr̥pacaṃdrudēvim̐
గుటిలరాక్షస! యెందుఁగొనిపోయె దింక? నెటపోయె; దెటపోయె; దెందుఁబోయెదవు?
guṭilarākṣasa! yeṃdum̐gonipōye diṃka? neṭapōye; deṭapōye; deṃdum̐bōyedavu?
పోయినఁబోనీను పొరిగొందునిన్ను; వ్రేయుదు,ఖండింతు,విదళింతుఁ,ద్రుంతు,
pōyinam̐bōnīnu porigoṃduninnu; vrēyudu,khaṃḍiṃtu,vidaḷiṃtum̐,druṃtu,
దండింతుఁదుండింతుఁదలలుత్తరింతుఁ జెండుబెండుగ.” నంచు సీత నీక్షించి:
daṃḍiṃtum̐duṃḍiṃtum̐dalaluttariṃtum̐ jeṃḍubeṃḍuga.” naṃcu sīta nīkṣiṃci:
యోడకోడకు దేవి! యుగ్రరాక్షసుని నీ డాడి నీ చెఱ నే విడిపింతు.”
yōḍakōḍaku dēvi! yugrarākṣasuni nī ḍāḍi nī ceṟa nē viḍipiṃtu.”
ననిన యా పల్కు మహానిదాఘమున వనమయూరికి ఘనధ్వనియునుబోలి
nanina yā palku mahānidāghamuna vanamayūriki ghanadhvaniyunubōli
వాడినచేనికి వానయుఁబోలి వేడుక గొంత గావించిన నలరి
vāḍinacēniki vānayum̐bōli vēḍuka goṃta gāviṃcina nalari
యా సీత వల్కె: “జటాయువా! నన్ను నీ సురకంటకుండెత్తి యుద్వృత్తి
yā sīta valke: “jaṭāyuvā! nannu nī surakaṃṭakuṃḍetti yudvr̥tti
మాయచే రామలక్ష్మణుల వంచించి యో యన్న! కొనిపోవుచున్నవాఁ.”డనిన
māyacē rāmalakṣmaṇula vaṃciṃci yō yanna! konipōvucunnavām̐.”ḍanina
నలుకమై రథమున కడ్డంబు వచ్చి ప్రలయాభ్రనిర్ఘోషపటుభాషణములఁ
nalukamai rathamuna kaḍḍaṃbu vacci pralayābhranirghōṣapaṭubhāṣaṇamulam̐
బలుమాఱు దశకంఠు భర్జించి మించి నిలిచి యిట్లనియె నూనిన కోప మెసగఁ
balumāṟu daśakaṃṭhu bharjiṃci miṃci nilici yiṭlaniye nūnina kōpa mesagam̐
“బరమపావనుఁడైన బ్రహ్మమన్మఁడవు; వరపుణ్యనిధి విశ్రవసు తనూజుఁడవు;
“baramapāvanum̐ḍaina brahmamanmam̐ḍavu; varapuṇyanidhi viśravasu tanūjum̐ḍavu;
ధనదానుజుండవు; దానవాగ్రణివి; విను మిట్టికృత్యంబు విహితమే నీకు?
dhanadānujuṃḍavu; dānavāgraṇivi; vinu miṭṭikr̥tyaṃbu vihitamē nīku?
జగదేకపతి రామచంద్రుని దేవిఁ దగదోరి! కొనిపోవఁదగిలి యిబ్భంగి.
jagadēkapati rāmacaṃdruni dēvim̐ dagadōri! konipōvam̐dagili yibbhaṃgi.
ముదలించి తేక రాముని డాఁగురించి సుదతి నీ భంగిఁదెచ్చుట బంటుతనమె?
mudaliṃci tēka rāmuni ḍām̐guriṃci sudati nī bhaṃgim̐deccuṭa baṃṭutaname?
నీ లంకయును నిన్ను నీ బంధుజనులఁ గాలుచు నోరి! రాఘవుకోపవహ్ని.
nī laṃkayunu ninnu nī baṃdhujanulam̐ gālucu nōri! rāghavukōpavahni.
యెఱిఁగియు విషమిటు లేల క్రోలెదవు? ఎఱగొన్న పెనుబాము నేల త్రొక్కెదవు?
yeṟim̐giyu viṣamiṭu lēla krōledavu? eṟagonna penubāmu nēla trokkedavu?
అఱువదివేలేండ్ల యతివృద్ధు నన్ను నెఱఁగుదో యెఱుఁగవో యే జటాయువను.
aṟuvadivēlēṃḍla yativr̥ddhu nannu neṟam̐gudō yeṟum̐gavō yē jaṭāyuvanu.
ఈ పుణ్యసాధ్వి నీవిప్పుడొప్పించి పోపొమ్ము; పోకున్నఁ బోరిలో నిన్నుఁ
ī puṇyasādhvi nīvippuḍoppiṃci pōpommu; pōkunnam̐ bōrilō ninnum̐
దుండాగ్ర ధారలఁదునియలు సేసి మండిత చర్మమర్మములు భేదించి
duṃḍāgra dhāralam̐duniyalu sēsi maṃḍita carmamarmamulu bhēdiṃci
యడరి నీదైన ప్రాణాభిమానములు విడిపించి జానకి విడిపింతు.” ననుడు
yaḍari nīdaina prāṇābhimānamulu viḍipiṃci jānaki viḍipiṃtu.” nanuḍu
నరదంబు నిలిపి యుదగ్రుఁడై దైత్య వరుఁడల్గి విలు గుణధ్వని సేసి యార్చి
naradaṃbu nilipi yudagrum̐ḍai daitya varum̐ḍalgi vilu guṇadhvani sēsi yārci
ఘోరబాణము లేయఁగోపించి విహగ వీరుఁడు తద్బాణవితతులు ద్రుంచి
ghōrabāṇamu lēyam̐gōpiṃci vihaga vīrum̐ḍu tadbāṇavitatulu druṃci
యురుపక్షయుగమున నురము దట్టించి పొరి ఫాలములు సీఱి భుజములు వొడిచి
yurupakṣayugamuna nuramu daṭṭiṃci pori phālamulu sīṟi bhujamulu voḍici
దరమిడి ఖరనఖతతుల నొప్పింపఁ గరముఁగోపించి రాక్షసకులేశ్వరుఁడు
daramiḍi kharanakhatatula noppiṃpam̐ garamum̐gōpiṃci rākṣasakulēśvarum̐ḍu
ఖగరాజు నెఱకలు గాఁడనుగ్రంబు లగు బాణములు వది యడరి యేయుటయుఁ
khagarāju neṟakalu gām̐ḍanugraṃbu lagu bāṇamulu vadi yaḍari yēyuṭayum̐
దుండాగ్రమున విల్లు దునియలుగాఁగ ఖండించి వడిఁబతాకము నేలఁగలపి
duṃḍāgramuna villu duniyalugām̐ga khaṃḍiṃci vaḍim̐batākamu nēlam̐galapi
దనుజేశుమకుటముల్ ధరఁబడఁదన్ని పెనఁచి సారథిఁబట్టి ప్రేవులు సీఱి
danujēśumakuṭamul dharam̐baḍam̐danni penam̐ci sārathim̐baṭṭi prēvulu sīṟi
తలమీఱి దనుజురథ్యములఁజెండాడి చలమొప్ప నరదంబుఁజదియ మోఁదుటయు
talamīṟi danujurathyamulam̐jeṃḍāḍi calamoppa naradaṃbum̐jadiya mōm̐duṭayu
విరథుఁడై రాక్షసవిభుఁడు గంపించి ధరణిపైఁబడి లేచి ధరణిజఁగొనుచు
virathum̐ḍai rākṣasavibhum̐ḍu gaṃpiṃci dharaṇipaim̐baḍi lēci dharaṇijam̐gonucu
మాయాబలంబున మఱి మింటి కెగసి పోయెఁ.,బోయినఁజూచి పోనీక మఱియు
māyābalaṃbuna maṟi miṃṭi kegasi pōyem̐.,bōyinam̐jūci pōnīka maṟiyu
నడ్డగించి జటాయు వాకాశవీథి నొడ్డినగతిఁదాఁకి:“యోరి, పాపాత్మ!
naḍḍagiṃci jaṭāyu vākāśavīthi noḍḍinagatim̐dām̐ki:“yōri, pāpātma!
జుణిఁగి యే లోకంబుఁజొచ్చిననైనఁ దృణముగాఁబట్టి వధింతు ని”న్ననినఁ
juṇim̐gi yē lōkaṃbum̐joccinanainam̐ dr̥ṇamugām̐baṭṭi vadhiṃtu ni”nnaninam̐
దిరిగి రోషమున దైతేయవల్లభుఁడు కరముగ్రమైన ముద్గరము వైచుటయు
dirigi rōṣamuna daitēyavallabhum̐ḍu karamugramaina mudgaramu vaicuṭayu
నది తుండమునఁద్రుంచి యతనిమస్తములు సదియంగ నడిచి కేశములు రాల్చుటయు
nadi tuṃḍamunam̐druṃci yatanimastamulu sadiyaṃga naḍici kēśamulu rālcuṭayu
సురవైరి గోపించి స్రుక్కక కదిసి యురువడిఁబక్షీంద్రు నొడిసి రాఁదిగిచి
suravairi gōpiṃci srukkaka kadisi yuruvaḍim̐bakṣīṃdru noḍisi rām̐digici
మొగిఁబట్టి యందంద ముష్టిఘట్టనలఁ దగిలి నొప్పింప నుద్ధతశక్తి మెఱయ
mogim̐baṭṭi yaṃdaṃda muṣṭighaṭṭanalam̐ dagili noppiṃpa nuddhataśakti meṟaya
దనుజేంద్రవిహగేంద్రదారుణయుద్ధ మనిమిషాదులు సూచి యచ్చెరుపడిరి.
danujēṃdravihagēṃdradāruṇayuddha manimiṣādulu sūci yaccerupaḍiri.
అరుదైనకడమిమై నంత రావణుఁడు కర ముగ్రగతి మించి ఖడ్గమంకించి
arudainakaḍamimai naṃta rāvaṇum̐ḍu kara mugragati miṃci khaḍgamaṃkiṃci
యెఱకలుపదములు నెగిచి త్రుంచుటయు నెఱిదూలి ఖగపతి నేలకువ్రాలె
yeṟakalupadamulu negici truṃcuṭayu neṟidūli khagapati nēlakuvrāle
నంత సంతోషించి యవనిజఁగొనుచు నెంతయు రయమున నేఁగె రావణుఁడు
naṃta saṃtōṣiṃci yavanijam̐gonucu neṃtayu rayamuna nēm̐ge rāvaṇum̐ḍu
అప్పుడు బ్రహ్మాదులగు సురల్ మునులుఁ “దప్పదు రాముచే దశకంఠుఁ డీల్గు;
appuḍu brahmādulagu sural munulum̐ “dappadu rāmucē daśakaṃṭhum̐ ḍīlgu;
మన మనోరథములు మనకు సిద్ధించు.” నని చెప్పికొని యుబ్బిరందఱుఁబ్రీతి.
mana manōrathamulu manaku siddhiṃcu.” nani ceppikoni yubbiraṃdaṟum̐brīti.
ననిమిషపథమున నంత రావణుఁడు చనురయంబున సీతచరణ నూపురము
nanimiṣapathamuna naṃta rāvaṇum̐ḍu canurayaṃbuna sītacaraṇa nūpuramu
సురవైరి కుత్పాత సూచకంబగుచు నురువడిఁబఱతెంచునుల్కయై పడియె.
suravairi kutpāta sūcakaṃbagucu nuruvaḍim̐baṟateṃcunulkayai paḍiye.
జగతిపై జాహ్నవి జలధార లొలుకు పగిదియై యాకాశపథమున నుండి
jagatipai jāhnavi jaladhāra loluku pagidiyai yākāśapathamuna nuṃḍi
చెలువకుచంబులఁజెలువొందుహార ములు ద్రెవ్వి యందంద పుడమిపైఁబడియెఁ.
celuvakucaṃbulam̐jeluvoṃduhāra mulu drevvi yaṃdaṃda puḍamipaim̐baḍiyem̐.
నా లోన సీత“హాహా”రవంబెసగ లోలోనఁగడు నడలుచుఁబోయి పోయి
nā lōna sīta“hāhā”ravaṃbesaga lōlōnam̐gaḍu naḍalucum̐bōyi pōyi
యట ఋశ్యమూకంబునందు వానరులఁ బటుసత్త్వులేవురఁబరికించి కాంచి
yaṭa r̥śyamūkaṃbunaṃdu vānarulam̐ baṭusattvulēvuram̐barikiṃci kāṃci
తన వస్త్రమునఁగొంత దగఁజించిపుచ్చి. తనభూషణంబులు దాన బంధించి
tana vastramunam̐goṃta dagam̐jiṃcipucci. tanabhūṣaṇaṃbulu dāna baṃdhiṃci
“వీరైన రామభూవిభున కీ వార్త లారయఁదెలుపరే.”యను బుద్ధినపుడు
“vīraina rāmabhūvibhuna kī vārta lārayam̐deluparē.”yanu buddhinapuḍu
తడయక రాముచే దశకంఠుఁడింకఁ జెడునంచు ముడియ వైచినబాగు దోప
taḍayaka rāmucē daśakaṃṭhum̐ḍiṃkam̐ jeḍunaṃcu muḍiya vaicinabāgu dōpa
వారి మధ్యంబున వైచుచుఁబోవ వారును దాఁచిరి వడిఁదానిఁబుచ్చి.
vāri madhyaṃbuna vaicucum̐bōva vārunu dām̐ciri vaḍim̐dānim̐bucci.
దనుజాధిపతి యంత దశరథాత్మజులు ‘దనవెంట వత్తు’ రన్తల్లడంబునను
danujādhipati yaṃta daśarathātmajulu ‘danaveṃṭa vattu’ rantallaḍaṃbunanu
వెలవెలఁబాఱుచు వెనుకఁజూచుచును దలఁకుచు వడి సముద్రము దాటిపోయి
velavelam̐bāṟucu venukam̐jūcucunu dalam̐kucu vaḍi samudramu dāṭipōyi
జడిగొనుమరణసూచకనిమిత్తములు పొడసూచుచును రయంబునలంకఁజొచ్చి
jaḍigonumaraṇasūcakanimittamulu poḍasūcucunu rayaṃbunalaṃkam̐jocci
Keys: ← → turn the page, J K step through the verses.
Illustration: Verse & Place (Project-owned).