Skip to content

आह्निकम् २२

Liṅgoddhārākhyāmatha vacmaḥ śivaśāsanaikanirdiṣṭām

An ahnika of the Tantraloka.

48 versesSanskrit with transliteration

Abhinavagupta seated among his disciples, two women attendants beside him.

लिङ्गोद्धाराख्यामथ वच्मः शिवशासनैकनिर्दिष्टाम् ॥ १ ॥

liṅgoddhārākhyāmatha vacmaḥ śivaśāsanaikanirdiṣṭām || 1 ||

Report an error

उक्तं श्रीमालिनीतन्त्रे किल पार्थिवधारणाम् । उक्त्वा यो योजितो यत्र स तस्मान्न निवर्तते ॥ २ ॥

uktaṃ śrīmālinītantre kila pārthivadhāraṇām | uktvā yo yojito yatra sa tasmānna nivartate || 2 ||

Report an error

योग्यतावशसंजाता यस्य यत्रैव शासना । स तत्रैव नियोक्तव्यो दीक्षाकाले ततस्त्वसौ ॥ ३ ॥

yogyatāvaśasaṃjātā yasya yatraiva śāsanā | sa tatraiva niyoktavyo dīkṣākāle tatastvasau || 3 ||

Report an error

फलं सर्वं समासाद्य शिवे युक्तोऽपवृज्यते । अयुक्तोऽप्यूर्ध्वसंशुद्धिं संप्राप्य भुवनेशतः ॥ ४ ॥

phalaṃ sarvaṃ samāsādya śive yukto'pavṛjyate | ayukto'pyūrdhvasaṃśuddhiṃ saṃprāpya bhuvaneśataḥ || 4 ||

Report an error

शुद्धः शिवत्वमायाति दग्धसंसारबन्धनः । उक्त्वा पुंधारणां चोक्तमेतद्वैदान्तिकं मया ॥ ५ ॥

śuddhaḥ śivatvamāyāti dagdhasaṃsārabandhanaḥ | uktvā puṃdhāraṇāṃ coktametadvaidāntikaṃ mayā || 5 ||

Report an error

कपिलाय पुरा प्रोक्तं प्रथमे पटले तथा । अनेन क्रमयोगेन संप्राप्तः परमं पदम् ॥ ६ ॥

kapilāya purā proktaṃ prathame paṭale tathā | anena kramayogena saṃprāptaḥ paramaṃ padam || 6 ||

Report an error

न भूयः पशुतामेति शुद्धे स्वात्मनि तिष्ठति । अतो हि ध्वन्यतेऽर्थोऽयं शिवतत्त्वाधरेष्वपि ॥ ७ ॥

na bhūyaḥ paśutāmeti śuddhe svātmani tiṣṭhati | ato hi dhvanyate'rtho'yaṃ śivatattvādhareṣvapi || 7 ||

Report an error

तत्त्वेषु योजितस्यास्ति पुनरुद्धरणीयता । समस्तशास्त्रकथितवस्तुवैविक्त्यदायिनः ॥ ८ ॥

tattveṣu yojitasyāsti punaruddharaṇīyatā | samastaśāstrakathitavastuvaiviktyadāyinaḥ || 8 ||

Report an error

शिवागमस्य सर्वेभ्योऽप्यागमेभ्यो विशिष्टता । शिवज्ञानेन च विना भूयोऽपि पशुतोद्भवः ॥ ९ ॥

śivāgamasya sarvebhyo'pyāgamebhyo viśiṣṭatā | śivajñānena ca vinā bhūyo'pi paśutodbhavaḥ || 9 ||

Report an error

क्रमश्च शक्तिसंपातो मलहानिर्यियासुता । दीक्षा बोधो हेयहानिरुपादेयलयात्मता ॥ १० ॥

kramaśca śaktisaṃpāto malahāniryiyāsutā | dīkṣā bodho heyahānirupādeyalayātmatā || 10 ||

Report an error

भोग्यत्वपाशवत्यागः पतिकर्तृत्वसंक्षयः । स्वात्मस्थितिश्चेत्येवं हि दर्शनान्तरसंस्थितेः ॥ ११ ॥

bhogyatvapāśavatyāgaḥ patikartṛtvasaṃkṣayaḥ | svātmasthitiścetyevaṃ hi darśanāntarasaṃsthiteḥ || 11 ||

Report an error

प्रोक्तमुद्धरणीयत्वं शिवशक्तीरितस्य हि । अथ वैष्णवबौद्धादितन्त्रान्ताधरवर्तिनाम् ॥ १२ ॥

proktamuddharaṇīyatvaṃ śivaśaktīritasya hi | atha vaiṣṇavabauddhāditantrāntādharavartinām || 12 ||

Report an error

यदा शिवार्करश्म्योघैर्विकासि हृदयाम्बुजम् । लिङ्गोद्धृतिस्तदा पूर्वं दीक्षाकर्म ततः परम् ॥ १३ ॥

yadā śivārkaraśmyoghairvikāsi hṛdayāmbujam | liṅgoddhṛtistadā pūrvaṃ dīkṣākarma tataḥ param || 13 ||

Report an error

प्राग्लिङ्गान्तरसंस्थोऽपि दीक्षातः शिवतां व्रजेत् । तत्रोपवास्य तं चान्यदिने साधारमन्त्रतः ॥ १४ ॥

prāgliṅgāntarasaṃstho'pi dīkṣātaḥ śivatāṃ vrajet | tatropavāsya taṃ cānyadine sādhāramantrataḥ || 14 ||

Report an error

स्थण्डिले पूजयित्वेशं श्रावयेत्तस्य वर्तनीम् । एष प्रागभवल्लिङ्गी चोदितस्त्वधुना त्वया ॥ १५ ॥

sthaṇḍile pūjayitveśaṃ śrāvayettasya vartanīm | eṣa prāgabhavalliṅgī coditastvadhunā tvayā || 15 ||

Report an error

प्रसन्नेन तदेतस्मै कुरु सम्यगनुग्रहम् । स्वलिङ्गत्यागशङ्कोत्थं प्रायश्चित्तं च मास्य भूत् ॥ १६ ॥

prasannena tadetasmai kuru samyaganugraham | svaliṅgatyāgaśaṅkotthaṃ prāyaścittaṃ ca māsya bhūt || 16 ||

Report an error

अचिरात्त्वन्मयीभूय भोगं मोक्षं प्रपद्यताम् । एवमस्त्वित्यथाज्ञां च गृहीर्वा व्रतमस्य तत् ॥ १७ ॥

acirāttvanmayībhūya bhogaṃ mokṣaṃ prapadyatām | evamastvityathājñāṃ ca gṛhīrvā vratamasya tat || 17 ||

Report an error

अपास्याम्भसि निक्षिप्य स्नपयेदनुरूपतः । स्नातं संप्रोक्षयेदर्घपात्राम्भोभिरनन्तरम् ॥ १८ ॥

apāsyāmbhasi nikṣipya snapayedanurūpataḥ | snātaṃ saṃprokṣayedarghapātrāmbhobhiranantaram || 18 ||

Report an error

पञ्चगव्यं दन्तकाष्ठं ततस्तस्मै समर्पयेत् । ततस्तं बद्धनेत्रं च प्रवेश्य प्रणिपातयेत् ॥ १९ ॥

pañcagavyaṃ dantakāṣṭhaṃ tatastasmai samarpayet | tatastaṃ baddhanetraṃ ca praveśya praṇipātayet || 19 ||

Report an error

प्रणवो मातृका माया व्योमव्यापी षडक्षरः । बहुरूपोऽथ नेत्राख्यः सप्त साधारणा अमी ॥ २० ॥

praṇavo mātṛkā māyā vyomavyāpī ṣaḍakṣaraḥ | bahurūpo'tha netrākhyaḥ sapta sādhāraṇā amī || 20 ||

Report an error

तेषां मध्यादेकतमं मन्त्रमस्मै समर्पयेत् । सोऽप्यहोरात्रमेवैनं जपेदल्पभुगप्यभुक् ॥ २१ ॥

teṣāṃ madhyādekatamaṃ mantramasmai samarpayet | so'pyahorātramevainaṃ japedalpabhugapyabhuk || 21 ||

Report an error

मन्त्रमस्मै समर्प्याथ साधारविधिसंस्कृते । वह्नौ तर्पिततन्मन्त्रे व्रतशुद्धिं समाचरेत् ॥ २२ ॥

mantramasmai samarpyātha sādhāravidhisaṃskṛte | vahnau tarpitatanmantre vrataśuddhiṃ samācaret || 22 ||

Report an error

पूजितेनैव मन्त्रेण कृत्वा नामास्य संपुटम् । प्रायश्चित्तं शोधयामि फट्स्वाहेत्यूहयोगतः ॥ २३ ॥

pūjitenaiva mantreṇa kṛtvā nāmāsya saṃpuṭam | prāyaścittaṃ śodhayāmi phaṭsvāhetyūhayogataḥ || 23 ||

Report an error

शतं सहस्रं वा हुत्वा पुनः पूर्णाहुतिं तथा । प्रयोगाद्वौषडन्तां च क्षिप्त्वाहूय व्रतेश्वरम् ॥ २४ ॥

śataṃ sahasraṃ vā hutvā punaḥ pūrṇāhutiṃ tathā | prayogādvauṣaḍantāṃ ca kṣiptvāhūya vrateśvaram || 24 ||

Report an error

तारो व्रतेश्वरायेति नमश्चेत्येनमर्चयेत् । श्रावयेच्च त्वया नास्य कार्यं किंचिच्छिवाज्ञया ॥ २५ ॥

tāro vrateśvarāyeti namaścetyenamarcayet | śrāvayecca tvayā nāsya kāryaṃ kiṃcicchivājñayā || 25 ||

Report an error

ततो व्रतेश्वरस्तर्प्यः स्वाहान्तेन ततश्च सः । क्षमयित्वा विसृज्यः स्यात्ततोऽग्नेश्च विसर्जनम् ॥ २६ ॥

tato vrateśvarastarpyaḥ svāhāntena tataśca saḥ | kṣamayitvā visṛjyaḥ syāttato'gneśca visarjanam || 26 ||

Report an error

तच्छ्रावणं च देवाय क्षमस्वेति विसर्जनम् । ततस्तृतीयदिवसे प्राग्वत्सर्वो विधिः स्मृतः ॥ २७ ॥

tacchrāvaṇaṃ ca devāya kṣamasveti visarjanam | tatastṛtīyadivase prāgvatsarvo vidhiḥ smṛtaḥ || 27 ||

Report an error

अधिवासादिकः स्वेष्टदीक्षाकर्मावसानकः । प्राग्लिङ्गिनां मोक्षदीक्षा साधिकारविवर्जिता ॥ २८ ॥

adhivāsādikaḥ sveṣṭadīkṣākarmāvasānakaḥ | prāgliṅgināṃ mokṣadīkṣā sādhikāravivarjitā || 28 ||

Report an error

साधकाचार्यतामार्गे न योग्यास्ते पुनर्भुवः । पुनर्भुवोऽपि ज्ञानेद्धा भवन्ति गुरुतास्पदम् ॥ २९ ॥

sādhakācāryatāmārge na yogyāste punarbhuvaḥ | punarbhuvo'pi jñāneddhā bhavanti gurutāspadam || 29 ||

Report an error

मोक्षायैव न भोगाय भोगायाप्यभ्युपायतः । इत्युक्तवान्स्वपद्धत्यामीशानशिवदैशिकः ॥ ३० ॥

mokṣāyaiva na bhogāya bhogāyāpyabhyupāyataḥ | ityuktavānsvapaddhatyāmīśānaśivadaiśikaḥ || 30 ||

Report an error

श्रीदेव्या यामलीयोक्तितत्त्वसम्यक्प्रवेदकः । गुर्वन्तस्याप्यधोदृष्टिशायिनः संस्क्रियामिमाम् ॥ ३१ ॥

śrīdevyā yāmalīyoktitattvasamyakpravedakaḥ | gurvantasyāpyadhodṛṣṭiśāyinaḥ saṃskriyāmimām || 31 ||

Report an error

कृत्वा रहस्यं कथयेन्नान्यथा कामिके किल । अन्यतन्त्राभिषिक्तेऽपि रहस्यं न प्रकाशयेत् ॥ ३२ ॥

kṛtvā rahasyaṃ kathayennānyathā kāmike kila | anyatantrābhiṣikte'pi rahasyaṃ na prakāśayet || 32 ||

Report an error

स्वतन्त्रस्थोऽपि गुर्वन्तो गुरुमज्ञमुपाश्रितः । तत्र पश्चादनाश्वस्तस्तत्रापि विधिमाचरेत् ॥ ३३ ॥

svatantrastho'pi gurvanto gurumajñamupāśritaḥ | tatra paścādanāśvastastatrāpi vidhimācaret || 33 ||

Report an error

अज्ञाचार्यमुखायातं निर्वीर्यं मन्त्रमेष यत् । जप्तवान्स गुरुश्चात्र नाधिकार्युक्तदूषणात् ॥ ३४ ॥

ajñācāryamukhāyātaṃ nirvīryaṃ mantrameṣa yat | japtavānsa guruścātra nādhikāryuktadūṣaṇāt || 34 ||

Report an error

ततोऽस्य शुद्धिं प्राक्कृत्वा ततो दीक्षां समाचरेत् । अधोदर्शनसंस्थेन गुरुणा दीक्षितः पुरा ॥ ३५ ॥

tato'sya śuddhiṃ prākkṛtvā tato dīkṣāṃ samācaret | adhodarśanasaṃsthena guruṇā dīkṣitaḥ purā || 35 ||

Report an error

तीव्रशक्तिवशात्पश्चाद्यदा गच्छेत्स सद्गुरुम् । तदाप्यस्य शिशोरेवं शुद्धिं कृत्वा स सद्गुरुः ॥ ३६ ॥

tīvraśaktivaśātpaścādyadā gacchetsa sadgurum | tadāpyasya śiśorevaṃ śuddhiṃ kṛtvā sa sadguruḥ || 36 ||

Report an error

दीक्षादिकर्म निखिलं कुर्यादुक्तविधानतः । प्राप्तोऽपि सद्गुरुर्योग्यभावमस्य न वेत्ति चेत् ॥ ३७ ॥

dīkṣādikarma nikhilaṃ kuryāduktavidhānataḥ | prāpto'pi sadgururyogyabhāvamasya na vetti cet || 37 ||

Report an error

विज्ञानदाने तच्छिष्यो योग्यतां दर्शयेन्निजाम् । सर्वथा त्वब्रुवन्नेष ब्रुवाणो वा विपर्ययम् ॥ ३८ ॥

vijñānadāne tacchiṣyo yogyatāṃ darśayennijām | sarvathā tvabruvanneṣa bruvāṇo vā viparyayam || 38 ||

Report an error

अज्ञो वस्तुत एवेति तत्त्यक्त्वेत्थं विधिं चरेत् । न तिरोभावशङ्कात्र कर्तव्या बुद्धिशालिना ॥ ३९ ॥

ajño vastuta eveti tattyaktvetthaṃ vidhiṃ caret | na tirobhāvaśaṅkātra kartavyā buddhiśālinā || 39 ||

Report an error

अधःस्पृक्त्वं तिरोभूतिर्नोर्ध्वोपायविवेचनम् । सिद्धान्ते दीक्षितास्तन्त्रे दशाष्टादशभेदिनि ॥ ४० ॥

adhaḥspṛktvaṃ tirobhūtirnordhvopāyavivecanam | siddhānte dīkṣitāstantre daśāṣṭādaśabhedini || 40 ||

Report an error

भैरवीये चतुःषष्टौ तान्पशून्दीक्षयेत्त्रिके । सिद्धवीरावलीसारे भैरवीये कुलेऽपि च ॥ ४१ ॥

bhairavīye catuḥṣaṣṭau tānpaśūndīkṣayettrike | siddhavīrāvalīsāre bhairavīye kule'pi ca || 41 ||

Report an error

पञ्चदीक्षाक्रमोपात्ता दीक्षानुत्तरसंज्ञिता । तेन सर्वोऽधरस्थोऽपि लिङ्गोद्धृत्यानुगृह्यते ॥ ४२ ॥

pañcadīkṣākramopāttā dīkṣānuttarasaṃjñitā | tena sarvo'dharastho'pi liṅgoddhṛtyānugṛhyate || 42 ||

Report an error

योऽपि हृत्स्थमहेशानचोदनातः सुविस्तृतम् । शास्त्रज्ञानं समन्विच्छेत्सोऽपि यायाद्बहून्गुरून् ॥ ४३ ॥

yo'pi hṛtsthamaheśānacodanātaḥ suvistṛtam | śāstrajñānaṃ samanvicchetso'pi yāyādbahūngurūn || 43 ||

Report an error

तद्दीक्षाश्चापि गृह्णीयादभिषेचनपश्चिमाः । ज्ञानोपोद्बलिकास्ता हि तत्तज्ज्ञानवता कृताः ॥ ४४ ॥

taddīkṣāścāpi gṛhṇīyādabhiṣecanapaścimāḥ | jñānopodbalikāstā hi tattajjñānavatā kṛtāḥ || 44 ||

Report an error

उक्तं च श्रीमते शास्त्रे तत्र तत्र च भूयसा । आमोदार्थी यथा भृङ्गः पुष्पात्पुष्पान्तरं व्रजेत् ॥ ४५ ॥

uktaṃ ca śrīmate śāstre tatra tatra ca bhūyasā | āmodārthī yathā bhṛṅgaḥ puṣpātpuṣpāntaraṃ vrajet || 45 ||

Report an error

विज्ञानार्थी तथा शिष्यो गुरोर्गुर्वन्तरं त्विति । गुरूणां भूयसां मध्ये यतो विज्ञानमुत्तमम् ॥ ४६ ॥

vijñānārthī tathā śiṣyo gurorgurvantaraṃ tviti | gurūṇāṃ bhūyasāṃ madhye yato vijñānamuttamam || 46 ||

Report an error

प्राप्तं सोऽस्य गुरुर्दीक्षा नात्र मुख्या हि संविदि । सर्वज्ञाननिधानं तु गुरुं संप्राप्य सुस्थितः ॥ ४७ ॥

prāptaṃ so'sya gururdīkṣā nātra mukhyā hi saṃvidi | sarvajñānanidhānaṃ tu guruṃ saṃprāpya susthitaḥ || 47 ||

Report an error

तमेवाराधयेद्धीमांस्तत्तज्जिज्ञासनोन्मुखः । इति दीक्षाविधिः प्रोक्तो लिङ्गोद्धरणपश्चिमः ॥ ४८ ॥

tamevārādhayeddhīmāṃstattajjijñāsanonmukhaḥ | iti dīkṣāvidhiḥ prokto liṅgoddharaṇapaścimaḥ || 48 ||

Report an error

Illustration: Verse & Place (Project-owned).