"सह-अध्यायिनो अमात्यान्कुर्वीत। दृष्ट-शौच-सामर्थ्यत्वात्" इति भारद्वाजः ॥ १ ॥
"saha-adhyāyino amātyānkurvīta| dṛṣṭa-śauca-sāmarthyatvāt" iti bhāradvājaḥ || 1 ||
अधिकरणम् १ · अध्यायः ८
A chapter of the Arthashastra.
27 versesSanskrit with transliteration
"सह-अध्यायिनो अमात्यान्कुर्वीत। दृष्ट-शौच-सामर्थ्यत्वात्" इति भारद्वाजः ॥ १ ॥
"saha-adhyāyino amātyānkurvīta| dṛṣṭa-śauca-sāmarthyatvāt" iti bhāradvājaḥ || 1 ||
ये ह्यस्य गुह्य-सधर्माणस्तानमात्यान्कुर्वीत। समान-शील-व्यसनत्वात् ॥ ५ ॥
ye hyasya guhya-sadharmāṇastānamātyānkurvīta| samāna-śīla-vyasanatvāt || 5 ||
ते ह्यस्य मर्मज्ञ-भयान्नापराध्यन्ति" इति ॥ ६ ॥
te hyasya marmajña-bhayānnāparādhyanti" iti || 6 ||
"तेषां अपि मर्मज्ञ-भयात्कृत-अकृतान्यनुवर्तेत ॥ ८ ॥
"teṣāṃ api marmajña-bhayātkṛta-akṛtānyanuvarteta || 8 ||
यावद्भ्यो गुह्यं आचष्टे जनेभ्यः पुरुष-अधिपः ।। ०१.८.०९अ ब । अवशः कर्मणा तेन वश्यो भवति तावतां ।। ०१.८.०९च्द् । यएनं आपत्सु प्राण-आबाध-युक्तास्वनुगृह्णीयुस्तानमात्यान्कुर्वीत। दृष्ट-अनुरागत्वात्" इति ॥ ९–१० ॥
yāvadbhyo guhyaṃ ācaṣṭe janebhyaḥ puruṣa-adhipaḥ || 01.8.09a ba | avaśaḥ karmaṇā tena vaśyo bhavati tāvatāṃ || 01.8.09cd | yaenaṃ āpatsu prāṇa-ābādha-yuktāsvanugṛhṇīyustānamātyānkurvīta| dṛṣṭa-anurāgatvāt" iti || 9–10 ||
संख्यात-अर्थेषु कर्मसु नियुक्ता ये यथा-आदिष्टं अर्थं सविशेषं वा कुर्युस्तानमात्यान्कुर्वीत। दृष्ट-गुणत्वात्" इति ॥ १३ ॥
saṃkhyāta-artheṣu karmasu niyuktā ye yathā-ādiṣṭaṃ arthaṃ saviśeṣaṃ vā kuryustānamātyānkurvīta| dṛṣṭa-guṇatvāt" iti || 13 ||
पितृ-पैतामहानमात्यान्कुर्वीत। दृष्ट-अवदानत्वात् ॥ १६ ॥
pitṛ-paitāmahānamātyānkurvīta| dṛṣṭa-avadānatvāt || 16 ||
ते ह्येनं अपचरन्तं अपि न त्यजन्ति। सगन्धत्वात् ॥ १७ ॥
te hyenaṃ apacarantaṃ api na tyajanti| sagandhatvāt || 17 ||
गावो ह्यसगन्धं गो-गणं अतिक्रम्य सगन्धेष्वेवावतिष्ठन्ते" इति ॥ १९ ॥
gāvo hyasagandhaṃ go-gaṇaṃ atikramya sagandheṣvevāvatiṣṭhante" iti || 19 ||
"ते ह्यस्य सर्वं अवगृह्य स्वामिवत्प्रचरन्ति ॥ २१ ॥
"te hyasya sarvaṃ avagṛhya svāmivatpracaranti || 21 ||
तस्मान्नीतिविदो नवानमात्यान्कुर्वीत ॥ २२ ॥
tasmānnītivido navānamātyānkurvīta || 22 ||
नवास्तु यम-स्थाने दण्ड-धरं मन्यमाना नापराध्यन्ति" इति ॥ २३ ॥
navāstu yama-sthāne daṇḍa-dharaṃ manyamānā nāparādhyanti" iti || 23 ||
"शास्त्रविददृष्ट-कर्मा कर्मसु विषादं गच्छेत् ॥ २५ ॥
"śāstravidadṛṣṭa-karmā karmasu viṣādaṃ gacchet || 25 ||
तस्मादभिजन-प्रज्ञा-शौच-शौर्य-अनुराग-युक्तानमात्यान्कुर्वीत। गुण-प्राधान्यात्" इति ॥ २६ ॥
tasmādabhijana-prajñā-śauca-śaurya-anurāga-yuktānamātyānkurvīta| guṇa-prādhānyāt" iti || 26 ||
कार्य-सामर्थ्याद्द्हि पुरुष-सामर्थ्यं कल्प्यते ॥ २८ ॥
kārya-sāmarthyāddhi puruṣa-sāmarthyaṃ kalpyate || 28 ||
Keys: ← → turn the page, J K step through the verses.
Illustration: Verse & Place (Project-owned).