Skip to content

अष्टाङ्गहृदयम्

Ashtanga Hridayam

The Ashtanga Hridayam, "the heart of the eight limbs" of Ayurveda, is Vagbhata's seventh-century summary of Indian medicine in verse, drawing on Charaka and Sushruta, and the most widely studied Ayurvedic text in India and Tibet. Its six books treat the principles of health, diet, the seasons and the three doshas (Sutra); the body and embryology (Sharira); the causes and signs of disease (Nidana); its treatment (Chikitsa); emetics and purgatives (Kalpa); and the eight branches' special fields, from children's diseases and the eye to poisons, rejuvenation and aphrodisiacs (Uttara).

120
chapters
7,192
verses
Sanskrit · IAST
in this edition
Ashtanga Hridayam: A physician preparing herbs in a mortar, palm-leaf books beside him.

Contents

120 chapters

Sutra Sthana30 chapters
  1. 1Rāgādi-rogān satatānuṣaktān a-śeṣa-kāya-prasṛtān a-śeṣān48
  2. 2Brāhme muhūrta uttiṣṭhet svastho …48
  3. 3Māsair dvi-saṃkhyair māghādyaiḥ kramāt …58
  4. 4Vegān na dhārayed vāta-viṇ-mūtra-kṣava-tṛṭ-kṣudhām36
  5. 5Jīvanaṃ tarpaṇaṃ hṛdyaṃ hlādi …84
  6. 6Rakto mahān sa-kalamas tūrṇakaḥ …172
  7. 7Rājā rāja-gṛhāsanne prāṇācāryaṃ niveśayet77
  8. 8Mātrāśī sarva-kālaṃ syān mātrā …54
  9. 9Dravyam eva rasādīnāṃ śreṣṭhaṃ …28
  10. 10Kṣmāmbho-'gni-kṣmāmbu-tejaḥ-kha-vāyv-agny-anila-go-'nilaiḥ44
  11. 11Doṣa-dhātu-malā mūlaṃ sadā dehasya …45
  12. 12Pakvāśaya-kaṭī-sakthi-śrotrāsthi-sparśanendriyam77
  13. 13Vātasyopakramaḥ snehaḥ svedaḥ saṃśodhanaṃ …41
  14. 14Upakramyasya hi dvi-tvād dvi-dhaivopakramo …37
  15. 15Madana-madhuka-lambā-nimba-bimbī-viśālā-trapusa-kuṭaja-mūrvā-devadālī-kṛmighnam42
  16. 16Guru-śīta-sara-snigdha-manda-sūkṣma-mṛdu-dravam46
  17. 17Svedas tāpopanāhoṣma-drava-bhedāc catur-vidhaḥ29
  18. 18Kaphe vidadhyād vamanaṃ saṃyoge …59
  19. 19Vātolbaṇeṣu doṣeṣu vāte vā …87
  20. 20Ūrdhva-jatru-vikāreṣu viśeṣān nasyam iṣyate38
  21. 21Jatrūrdhva-kapha-vātottha-vikārāṇām a-janmane21
  22. 22Catuḥ-prakāro gaṇḍūṣaḥ snigdhaḥ śamana-śodhanau33
  23. 23Sarveṣām akṣi-rogāṇām ādāv āścyotanaṃ …30
  24. 24Nayane tāmyati stabdhe śuṣke …21
  25. 25Nānā-vidhānāṃ śalyānāṃ nānā-deśa-prabodhinām40
  26. 26Ṣaḍ-viṃśatiḥ su-karmārair ghaṭitāni yathā-vidhi55
  27. 27Madhuraṃ lavaṇaṃ kiñ-cid a-śītoṣṇam …53
  28. 28Vakrarju-tiryag-ūrdhvādhaḥ śalyānāṃ pañca-dhā gatiḥ47
  29. 29Vraṇaḥ saṃjāyate prāyaḥ pākāc …80
  30. 30Sarva-śastrānu-śastrāṇāṃ kṣāraḥ śreṣṭho bahūni …53
Sharira Sthana6 chapters
  1. 1Śuddhe śukrārtave sat-tvaḥ sva-karma-kleśa-coditaḥ99
  2. 2Garbhiṇyāḥ parihāryāṇāṃ sevayā rogato …62
  3. 3Śiro 'ntar-ādhir dvau bāhū …119
  4. 4Saptottaraṃ marma-śataṃ teṣām ekā-daśādiśet70
  5. 5Puṣpaṃ phalasya dhūmo 'gner …132
  6. 6Pāṣaṇḍāśrama-varṇānāṃ sa-varṇāḥ karma-siddhaye73
Nidana Sthana16 chapters
  1. 1Rogaḥ pāpmā jvaro vyādhir …23
  2. 2Jvaro roga-patiḥ pāpmā mṛtyur …78
  3. 3Bhṛśoṣṇa-tīkṣṇa-kaṭv-amla-lavaṇādi-vidāhibhiḥ38
  4. 4Kāsa-vṛddhyā bhavec chvāsaḥ pūrvair …31
  5. 5Aneka-rogānugato bahu-roga-puro-gamaḥ57
  6. 6Tīkṣṇoṣṇa-rūkṣa-sūkṣmāmlaṃ vyavāyy āśu-karaṃ laghu41
  7. 7Ari-vat prāṇino māṃsa-kīlakā viśasanti …59
  8. 8Doṣair vyastaiḥ samastaiś ca …29
  9. 9Vasti-vasti-śiro-meḍhra-kaṭī-vṛṣaṇa-pāyavaḥ40
  10. 10Pramehā viṃśatis tatra śleṣmato …40
  11. 11Bhuktaiḥ paryuṣitāty-uṣṇa-rūkṣa-śuṣka-vidāhibhiḥ62
  12. 12Rogāḥ sarve 'pi mande …46
  13. 13Pitta-pradhānāḥ kupitā yathoktaiḥ kopanair …67
  14. 14Mithyāhāra-vihāreṇa viśeṣeṇa virodhinā56
  15. 15Sarvārthān-artha-karaṇe viśvasyāsyaika-kāraṇam56
  16. 16Vidāhy annaṃ viruddhaṃ ca …58
Chikitsa Sthana22 chapters
  1. 1Āmāśaya-stho hatvāgniṃ sāmo mārgān …176
  2. 2Ūrdhva-gaṃ balino '-vegam eka-doṣānugaṃ …50
  3. 3Kevalānila-jaṃ kāsaṃ snehair ādāv …178
  4. 4Śvāsa-hidhmā yatas tulya-hetv-ādyāḥ sādhanaṃ …59
  5. 5Balino bahu-doṣasya snigdha-svinnasya śodhanam83
  6. 6Āmāśayotkleśa-bhavāḥ prāyaś chardyo hitaṃ …84
  7. 7Yaṃ doṣam adhikaṃ paśyet …84
  8. 8Kāle sādhāraṇe vy-abhre nāti-dur-balam …162
  9. 9Atīsāro hi bhūyiṣṭhaṃ bhavaty …123
  10. 10Grahaṇīm āśritaṃ doṣam a-jīrṇa-vad …93
  11. 11Liṅgāgra-suṣire samyag yonyāṃ vā …63
  12. 12Mehino balinaḥ kuryād ādau …6
  13. 13Vidradhiṃ sarvam evāmaṃ śopha-vat …51
  14. 14Gulmaṃ baddha-śakṛd-vātaṃ vātikaṃ tīvra-vedanam33
  15. 15Doṣāti-mātropacayāt sroto-mārga-nirodhanāt131
  16. 16Pāṇḍv-āmayī pibet sarpir ādau …57
  17. 17Sarva-tra sarvāṅga-sare doṣa-je śvayathau …39
  18. 18Ādāv eva visarpeṣu hitaṃ …38
  19. 19Kuṣṭhinaṃ sneha-pānena pūrvaṃ sarvam …93
  20. 20Kuṣṭhād api bībhatsaṃ yac …35
  21. 21Kevalaṃ nir-upastambham ādau snehair …82
  22. 22Vāta-śoṇitino raktaṃ snigdhasya bahu-śo …74
Kalpa Sthana6 chapters
  1. 1Vamane madanaṃ śreṣṭhaṃ trivṛn-mūlaṃ …47
  2. 2Kaṣāya-madhurā rūkṣā vipāke kaṭukā …62
  3. 3Vamanaṃ mṛdu-koṣṭhena kṣud-vatālpa-kaphena vā39
  4. 4Balāṃ guḍūcīṃ tri-phalāṃ sa-rāsnāṃ …73
  5. 5A-snigdha-svinna-dehasya guru-koṣṭhasya yojitaḥ54
  6. 6Dhanve sādhāraṇe deśe same …29
Uttara Sthana40 chapters
  1. 1Jāta-mātraṃ viśodhyolbād bālaṃ saindhava-sarpiṣā49
  2. 2Tri-vidhaḥ kathito bālaḥ kṣīrānnobhaya-vartanaḥ76
  3. 3Purā guhasya rakṣārthaṃ nirmitāḥ …60
  4. 4Lakṣayej jñāna-vijñāna-vāk-ceṣṭā-bala-pauruṣam44
  5. 5Bhūtaṃ jayed a-hiṃsecchaṃ japa-homa-bali-vrataiḥ17
  6. 6Unmādāḥ ṣaṭ pṛthag-doṣa-nicayādhi-viṣodbhavāḥ60
  7. 7Smṛty-apāyo hy apasmāraḥ sa …37
  8. 8Sarva-roga-nidānoktair a-hitaiḥ kupitā malāḥ27
  9. 9Kṛcchronmīle purāṇājyaṃ drākṣā-kalkāmbu-sādhitam41
  10. 10Vāyuḥ kruddhaḥ sirāḥ prāpya …31
  11. 11Upanāhaṃ bhiṣak svinnaṃ bhinnaṃ …58
  12. 12Sirānusāriṇi male prathamaṃ paṭalaṃ …33
  13. 13Timiraṃ kāca-tāṃ yāti kāco …98
  14. 14Vidhyet su-jātaṃ niṣ-prekṣyaṃ liṅga-nāśaṃ …32
  15. 15Vātena netre 'bhiṣyaṇṇe nāsānāho …24
  16. 16Prāg-rūpa eva syandeṣu tīkṣṇaṃ …64
  17. 17Pratiśyāya-jala-krīḍā-karṇa-kaṇḍūyanair marut26
  18. 18Karṇa-śūle pavana-je pibed rātrau …66
  19. 19Avaśyāyānila-rajo-bhāṣyāti-svapna-jāgaraiḥ27
  20. 20Sarveṣu pīnaseṣv ādau nivātāgāra-go …25
  21. 21Mātsya-māhiṣa-vārāha-piśitāmaka-mūlakam68
  22. 22Khaṇḍauṣṭhasya vilikhyāntau syūtvā vraṇa-vad …110
  23. 23Dhūmātapa-tuṣārāmbu-krīḍāti-svapna-jāgaraiḥ32
  24. 24Śiro-'bhitāpe 'nila-je vāta-vyādhi-vidhiṃ caret59
  25. 25Vraṇo dvi-dhā nijāgantu-duṣṭa-śuddha-vibhedataḥ66
  26. 26Sadyo-vraṇā ye sahasā saṃbhavanty …57
  27. 27Pāta-ghātādibhir dve-dhā bhaṅgo 'sthnāṃ …40
  28. 28Hasty-aśva-pṛṣṭha-gamana-kaṭhinotkaṭakāsanaiḥ44
  29. 29Kapha-pradhānāḥ kurvanti medo-māṃsāsra-gā malāḥ30
  30. 30Granthiṣv āmeṣu kartavyā yathā-svaṃ …39
  31. 31Snigdhā sa-varṇā grathitā nī-rujā …33
  32. 32Visrāvayej jalaukobhir a-pakvām ajagallikām31
  33. 33Strī-vyavāya-nivṛttasya sahasā bhajato 'tha-vā52
  34. 34Meḍhra-madhye sirāṃ vidhyed upadaṃśe …67
  35. 35Mathyamāne jala-nidhāv amṛtārthaṃ surāsuraiḥ69
  36. 36Darvī-karā maṇḍalino rājī-mantaś ca …93
  37. 37Sarpāṇām eva viṇ-mūtra-śukrāṇḍa-śava-kotha-jāḥ85
  38. 38Lālanaś capalaḥ putro hasiraś …40
  39. 39Dīrgham āyuḥ smṛtiṃ medhām …177
  40. 40Vājī-karaṇam anvicchet satataṃ viṣayī …88