Skip to content

शारीरस्थान, अध्यायः २ · शारीरस्थान २

Garbhiṇyāḥ parihāryāṇāṃ sevayā rogato …

śārīrasthāna 2

A chapter of the Ashtanga Hridayam.

62 versesSanskrit with transliteration

A physician preparing herbs in a mortar, palm-leaf books beside him.

गर्भिण्याः परिहार्याणां सेवया रोगतो ऽथ-वा । पुष्पे दृष्टे ऽथ-वा शूले बाह्यान्तः स्निग्ध-शीतलम् ॥ १ ॥

garbhiṇyāḥ parihāryāṇāṃ sevayā rogato 'tha-vā | puṣpe dṛṣṭe 'tha-vā śūle bāhyāntaḥ snigdha-śītalam || 1 ||

Report an error

२.१bv सेवया रोगतो ऽपि वा । सेव्याम्भो-ज-हिम-क्षीरि-वल्क-कल्काज्य-लेपितान् । धारयेद् योनि-वस्तिभ्याम् आर्द्रार्द्रान् पिचु-नक्तकान् ॥ २ ॥

2.1bv sevayā rogato 'pi vā | sevyāmbho-ja-hima-kṣīri-valka-kalkājya-lepitān | dhārayed yoni-vastibhyām ārdrārdrān picu-naktakān || 2 ||

Report an error

२.२cv धारयेद् वस्ति-योनिभ्याम् । शत-धौत-घृताक्तां स्त्रीं तद्-अम्भस्य् अवगाहयेत् । स-सिता-क्षौद्र-कुमुद-कमलोत्पल-केसरम् ॥ ३ ॥

2.2cv dhārayed vasti-yonibhyām | śata-dhauta-ghṛtāktāṃ strīṃ tad-ambhasy avagāhayet | sa-sitā-kṣaudra-kumuda-kamalotpala-kesaram || 3 ||

Report an error

लिह्यात् क्षीर-घृतं खादेच् छृङ्गाटक-कसेरुकम् । पिबेत् कान्ताब्-ज-शालूक-बालोदुम्बर-वत् पयः ॥ ४ ॥

lihyāt kṣīra-ghṛtaṃ khādec chṛṅgāṭaka-kaserukam | pibet kāntāb-ja-śālūka-bālodumbara-vat payaḥ || 4 ||

Report an error

शृतेन शालि-काकोली-द्वि-बला-मधुकेक्षुभिः । पयसा रक्त-शाल्य्-अन्नम् अद्यात् स-मधु-शर्करम् ॥ ५ ॥

śṛtena śāli-kākolī-dvi-balā-madhukekṣubhiḥ | payasā rakta-śāly-annam adyāt sa-madhu-śarkaram || 5 ||

Report an error

रसैर् वा जाङ्गलैः शुद्धि-वर्जं चास्रोक्तम् आचरेत् । अ-संपूर्ण-त्रि-मासायाः प्रत्याख्याय प्रसाधयेत् ॥ ६ ॥

rasair vā jāṅgalaiḥ śuddhi-varjaṃ cāsroktam ācaret | a-saṃpūrṇa-tri-māsāyāḥ pratyākhyāya prasādhayet || 6 ||

Report an error

२.६bv -वर्जं वास्रोक्तम् आचरेत् । आमान्वये च तत्रेष्टं शीतं रूक्षोपसंहितम् । उपवासो घनोशीर-गुडूच्य्-अरलु-धान्यकाः ॥ ७ ॥

2.6bv -varjaṃ vāsroktam ācaret | āmānvaye ca tatreṣṭaṃ śītaṃ rūkṣopasaṃhitam | upavāso ghanośīra-guḍūcy-aralu-dhānyakāḥ || 7 ||

Report an error

दुरालभा-पर्पटक-चन्दनातिविषा-बलाः । क्वथिताः सलिले पानं तृण-धान्यानि भोजनम् ॥ ८ ॥

durālabhā-parpaṭaka-candanātiviṣā-balāḥ | kvathitāḥ salile pānaṃ tṛṇa-dhānyāni bhojanam || 8 ||

Report an error

२.८dv तृण-धान्यादि भोजनम् । मुद्गादि-यूषैर् आमे तु जिते स्निग्धादि पूर्व-वत् । गर्भे निपतिते तीक्ष्णं मद्यं सामर्थ्यतः पिबेत् ॥ ९ ॥

2.8dv tṛṇa-dhānyādi bhojanam | mudgādi-yūṣair āme tu jite snigdhādi pūrva-vat | garbhe nipatite tīkṣṇaṃ madyaṃ sāmarthyataḥ pibet || 9 ||

Report an error

गर्भ-कोष्ठ-विशुद्ध्य्-अर्थम् अर्ति-विस्मरणाय च । लघुना पञ्च-मूलेन रूक्षां पेयां ततः पिबेत् ॥ १० ॥

garbha-koṣṭha-viśuddhy-artham arti-vismaraṇāya ca | laghunā pañca-mūlena rūkṣāṃ peyāṃ tataḥ pibet || 10 ||

Report an error

पेयाम् अ-मद्य-पा कल्के साधितां पाञ्चकौलिके । बिल्वादि-पञ्चक-क्वाथे तिलोद्दालक-तण्डुलैः ॥ ११ ॥

peyām a-madya-pā kalke sādhitāṃ pāñcakaulike | bilvādi-pañcaka-kvāthe tiloddālaka-taṇḍulaiḥ || 11 ||

Report an error

मास-तुल्य-दिनान्य् एवं पेयादिः पतिते क्रमः । लघुर् अ-स्नेह-लवणो दीपनीय-युतो हितः ॥ १२ ॥

māsa-tulya-dināny evaṃ peyādiḥ patite kramaḥ | laghur a-sneha-lavaṇo dīpanīya-yuto hitaḥ || 12 ||

Report an error

२.१२dv दीपनीय-युतो हि सः । दोष-धातु-परिक्लेद-शोषार्थं विधिर् इत्य् अयम् । स्नेहान्न-वस्तयश् चोर्ध्वं बल्य-दीपन-जीवनाः ॥ १३ ॥

2.12dv dīpanīya-yuto hi saḥ | doṣa-dhātu-parikleda-śoṣārthaṃ vidhir ity ayam | snehānna-vastayaś cordhvaṃ balya-dīpana-jīvanāḥ || 13 ||

Report an error

संजात-सारे महति गर्भे योनि-परिस्रवात् । वृद्धिम् अ-प्राप्नुवन् गर्भः कोष्ठे तिष्ठति स-स्फुरः ॥ १४ ॥

saṃjāta-sāre mahati garbhe yoni-parisravāt | vṛddhim a-prāpnuvan garbhaḥ koṣṭhe tiṣṭhati sa-sphuraḥ || 14 ||

Report an error

उपविष्टकम् आहुस् तं वर्धते तेन नोदरम् । शोकोपवास-रूक्षाद्यैर् अथ-वा योन्य्-अति-स्रवात् ॥ १५ ॥

upaviṣṭakam āhus taṃ vardhate tena nodaram | śokopavāsa-rūkṣādyair atha-vā yony-ati-sravāt || 15 ||

Report an error

वाते क्रुद्धे कृशः शुष्येद् गर्भो नागोदरं तु तम् । उदरं वृद्धम् अप्य् अत्र हीयते स्फुरणं चिरात् ॥ १६ ॥

vāte kruddhe kṛśaḥ śuṣyed garbho nāgodaraṃ tu tam | udaraṃ vṛddham apy atra hīyate sphuraṇaṃ cirāt || 16 ||

Report an error

२.१६bv गर्भो नागोदरं तु तत् । तयोर् बृंहण-वात-घ्न-मधुर-द्रव्य-संस्कृतैः । घृत-क्षीर-रसैस् तृप्तिर् आम-गर्भांश् च खादयेत् ॥ १७ ॥

2.16bv garbho nāgodaraṃ tu tat | tayor bṛṃhaṇa-vāta-ghna-madhura-dravya-saṃskṛtaiḥ | ghṛta-kṣīra-rasais tṛptir āma-garbhāṃś ca khādayet || 17 ||

Report an error

तैर् एव च सु-भिक्षायाः क्षोभणं यान-वाहनैः । लीनाख्ये निस्फुरे श्येन-गो-मत्स्योत्क्रोश-बर्हि-जाः ॥ १८ ॥

tair eva ca su-bhikṣāyāḥ kṣobhaṇaṃ yāna-vāhanaiḥ | līnākhye nisphure śyena-go-matsyotkrośa-barhi-jāḥ || 18 ||

Report an error

२.१८av तैर् एव च सु-तृप्तायाः । रसा बहु-घृता देया माष-मूलक-जा अपि । बाल-बिल्वं तिलान् माषान् सक्तूंश् च पयसा पिबेत् ॥ १९ ॥

2.18av tair eva ca su-tṛptāyāḥ | rasā bahu-ghṛtā deyā māṣa-mūlaka-jā api | bāla-bilvaṃ tilān māṣān saktūṃś ca payasā pibet || 19 ||

Report an error

स-मेद्य-मांसं मधु वा कट्य्-अभ्यङ्गं च शीलयेत् । हर्षयेत् सततं चैनाम् एवं गर्भः प्रवर्धते ॥ २० ॥

sa-medya-māṃsaṃ madhu vā kaṭy-abhyaṅgaṃ ca śīlayet | harṣayet satataṃ cainām evaṃ garbhaḥ pravardhate || 20 ||

Report an error

पुष्टो ऽन्य-था वर्ष-गणैः कृच्छ्राज् जायेत नैव वा । उदावर्तं तु गर्भिण्याः स्नेहैर् आशु-तरां जयेत् ॥ २१ ॥

puṣṭo 'nya-thā varṣa-gaṇaiḥ kṛcchrāj jāyeta naiva vā | udāvartaṃ tu garbhiṇyāḥ snehair āśu-tarāṃ jayet || 21 ||

Report an error

योग्यैश् च वस्तिभिर् हन्यात् स-गर्भां स हि गर्भिणीम् । गर्भे ऽति-दोषोपचयाद् अ-पथ्यैर् दैवतो ऽपि वा ॥ २२ ॥

yogyaiś ca vastibhir hanyāt sa-garbhāṃ sa hi garbhiṇīm | garbhe 'ti-doṣopacayād a-pathyair daivato 'pi vā || 22 ||

Report an error

मृते ऽन्तर् उदरं शीतं स्तब्धं ध्मातं भृश-व्यथम् । गर्भा-स्पन्दो भ्रम-तृष्णा कृच्छ्राद् उच्छ्वसनं क्लमः ॥ २३ ॥

mṛte 'ntar udaraṃ śītaṃ stabdhaṃ dhmātaṃ bhṛśa-vyatham | garbhā-spando bhrama-tṛṣṇā kṛcchrād ucchvasanaṃ klamaḥ || 23 ||

Report an error

२.२३av मृते ऽन्तर् जठरं शीतं २.२३bv स्तब्धाध्मातं भृश-व्यथम् । अ-रतिः स्रस्त-नेत्र-त्वम् आवीनाम् अ-समुद्भवः । तस्याः कोष्णाम्बु-सिक्तायाः पिष्ट्वा योनिं प्रलेपयेत् ॥ २४ ॥

2.23av mṛte 'ntar jaṭharaṃ śītaṃ 2.23bv stabdhādhmātaṃ bhṛśa-vyatham | a-ratiḥ srasta-netra-tvam āvīnām a-samudbhavaḥ | tasyāḥ koṣṇāmbu-siktāyāḥ piṣṭvā yoniṃ pralepayet || 24 ||

Report an error

गुडं किण्वं स-लवणं तथान्तः पूरयेन् मुहुः । घृतेन कल्की-कृतया शाल्मल्य्-अतसि-पिच्छया ॥ २५ ॥

guḍaṃ kiṇvaṃ sa-lavaṇaṃ tathāntaḥ pūrayen muhuḥ | ghṛtena kalkī-kṛtayā śālmaly-atasi-picchayā || 25 ||

Report an error

मन्त्रैर् योगैर् जरायूक्तैर् मूढ-गर्भो न चेत् पतेत् । अथापृच्छ्येश्वरं वैद्यो यत्नेनाशु तम् आहरेत् ॥ २६ ॥

mantrair yogair jarāyūktair mūḍha-garbho na cet patet | athāpṛcchyeśvaraṃ vaidyo yatnenāśu tam āharet || 26 ||

Report an error

२.२६cv अथ पृष्ट्वेश्वरं वैद्यो २.२६cv अथापृष्ट्वेश्वरं वैद्यो । हस्तम् अभ्यज्य योनिं च साज्य-शाल्मलि-पिच्छया । हस्तेन शक्यं तेनैव गात्रं च विषमं स्थितम् ॥ २७ ॥

2.26cv atha pṛṣṭveśvaraṃ vaidyo 2.26cv athāpṛṣṭveśvaraṃ vaidyo | hastam abhyajya yoniṃ ca sājya-śālmali-picchayā | hastena śakyaṃ tenaiva gātraṃ ca viṣamaṃ sthitam || 27 ||

Report an error

२.२७dv गात्रं च विषम-स्थितम् । आञ्छनोत्पीड-संपीड-विक्षेपोत्क्षेपणादिभिः । आनुलोम्य समाकर्षेद् योनिं प्रत्य् आर्जवागतम् ॥ २८ ॥

2.27dv gātraṃ ca viṣama-sthitam | āñchanotpīḍa-saṃpīḍa-vikṣepotkṣepaṇādibhiḥ | ānulomya samākarṣed yoniṃ praty ārjavāgatam || 28 ||

Report an error

२.२८cv आनुलोम्ये समाकर्षेद् । हस्त-पाद-शिरोभिर् यो योनिं भुग्नः प्रपद्यते । पादेन योनिम् एकेन भुग्नो ऽन्येन गुदं च यः ॥ २९ ॥

2.28cv ānulomye samākarṣed | hasta-pāda-śirobhir yo yoniṃ bhugnaḥ prapadyate | pādena yonim ekena bhugno 'nyena gudaṃ ca yaḥ || 29 ||

Report an error

विष्कम्भौ नाम तौ मूढौ शस्त्र-दारणम् अर्हतः । मण्डलाङ्गुलि-शस्त्राभ्यां तत्र कर्म प्रशस्यते ॥ ३० ॥

viṣkambhau nāma tau mūḍhau śastra-dāraṇam arhataḥ | maṇḍalāṅguli-śastrābhyāṃ tatra karma praśasyate || 30 ||

Report an error

वृद्धि-पत्त्रं हि तीक्ष्णाग्रं न योनाव् अवचारयेत् । पूर्वं शिरः-कपालानि दारयित्वा विशोधयेत् ॥ ३१ ॥

vṛddhi-pattraṃ hi tīkṣṇāgraṃ na yonāv avacārayet | pūrvaṃ śiraḥ-kapālāni dārayitvā viśodhayet || 31 ||

Report an error

कक्षोरस्-तालु-चिबुक-प्रदेशे ऽन्य-तमे ततः । समालम्ब्य दृढं कर्षेत् कुशलो गर्भ-शङ्कुना ॥ ३२ ॥

kakṣoras-tālu-cibuka-pradeśe 'nya-tame tataḥ | samālambya dṛḍhaṃ karṣet kuśalo garbha-śaṅkunā || 32 ||

Report an error

२.३२av कक्षोरस्-तालु-चिबुके २.३२bv प्रदेशे ऽन्य-तमे ततः । अ-भिन्न-शिरसं त्व् अक्षि-कूटयोर् गण्डयोर् अपि । बाहुं छित्त्वांस-सक्तस्य वाताध्मातोदरस्य तु ॥ ३३ ॥

2.32av kakṣoras-tālu-cibuke 2.32bv pradeśe 'nya-tame tataḥ | a-bhinna-śirasaṃ tv akṣi-kūṭayor gaṇḍayor api | bāhuṃ chittvāṃsa-saktasya vātādhmātodarasya tu || 33 ||

Report an error

विदार्य कोष्ठम् अन्त्राणि बहिर् वा संनिरस्य च । कटी-सक्तस्य तद्-वच् च तत्-कपालानि दारयेत् ॥ ३४ ॥

vidārya koṣṭham antrāṇi bahir vā saṃnirasya ca | kaṭī-saktasya tad-vac ca tat-kapālāni dārayet || 34 ||

Report an error

यद् यद् वायु-वशाद् अङ्गं सज्जेद् गर्भस्य खण्ड-शः । तत् तच् छित्त्वाहरेत् सम्यग् रक्षेन् नारीं च यत्नतः ॥ ३५ ॥

yad yad vāyu-vaśād aṅgaṃ sajjed garbhasya khaṇḍa-śaḥ | tat tac chittvāharet samyag rakṣen nārīṃ ca yatnataḥ || 35 ||

Report an error

२.३५cv तत् तच् छित्त्वाहरन् सम्यग् । गर्भस्य हि गतिं चित्रां करोति वि-गुणो ऽनिलः । तत्रान्-अल्प-मतिस् तस्माद् अवस्थापेक्षम् आचरेत् ॥ ३६ ॥

2.35cv tat tac chittvāharan samyag | garbhasya hi gatiṃ citrāṃ karoti vi-guṇo 'nilaḥ | tatrān-alpa-matis tasmād avasthāpekṣam ācaret || 36 ||

Report an error

छिन्द्याद् गर्भं न जीवन्तं मातरं स हि मारयेत् । सहात्मना न चोपेक्ष्यः क्षणम् अप्य् अस्त-जीवितः ॥ ३७ ॥

chindyād garbhaṃ na jīvantaṃ mātaraṃ sa hi mārayet | sahātmanā na copekṣyaḥ kṣaṇam apy asta-jīvitaḥ || 37 ||

Report an error

योनि-संवरण-भ्रंश-मक्कल्ल-श्वास-पीडिताम् । पूत्य्-उद्गारां हिमाङ्गीं च मूढ-गर्भां परित्यजेत् ॥ ३८ ॥

yoni-saṃvaraṇa-bhraṃśa-makkalla-śvāsa-pīḍitām | pūty-udgārāṃ himāṅgīṃ ca mūḍha-garbhāṃ parityajet || 38 ||

Report an error

अथा-पतन्तीम् अपरां पातयेत् पूर्व-वद् भिषक् । एवं निर्हृत-शल्यां तु सिञ्चेद् उष्णेन वारिणा ॥ ३९ ॥

athā-patantīm aparāṃ pātayet pūrva-vad bhiṣak | evaṃ nirhṛta-śalyāṃ tu siñced uṣṇena vāriṇā || 39 ||

Report an error

दद्याद् अभ्यक्त-देहायै योनौ स्नेह-पिचुं ततः । योनिर् मृदुर् भवेत् तेन शूलं चास्याः प्रशाम्यति ॥ ४० ॥

dadyād abhyakta-dehāyai yonau sneha-picuṃ tataḥ | yonir mṛdur bhavet tena śūlaṃ cāsyāḥ praśāmyati || 40 ||

Report an error

दीप्यकातिविषा-रास्ना-हिङ्ग्व्-एला-पञ्च-कोलकात् । चूर्णं स्नेहेन कल्कं वा क्वाथं वा पाययेत् ततः ॥ ४१ ॥

dīpyakātiviṣā-rāsnā-hiṅgv-elā-pañca-kolakāt | cūrṇaṃ snehena kalkaṃ vā kvāthaṃ vā pāyayet tataḥ || 41 ||

Report an error

२.४१dv क्वाथं तां पाययेत् ततः । कटुकातिविषा-पाठा-शाक-त्वग्-घिङ्गु-तेजिनीः । तद्-वच् च दोष-स्यन्दार्थं वेदनोपशमाय च ॥ ४२ ॥

2.41dv kvāthaṃ tāṃ pāyayet tataḥ | kaṭukātiviṣā-pāṭhā-śāka-tvag-ghiṅgu-tejinīḥ | tad-vac ca doṣa-syandārthaṃ vedanopaśamāya ca || 42 ||

Report an error

२.४२bv -शाक-त्वग्-घिङ्गु-तेजनीः । त्रि-रात्रम् एवं सप्ताहं स्नेहम् एव ततः पिबेत् । सायं पिबेद् अरिष्टं च तथा सु-कृतम् आसवम् ॥ ४३ ॥

2.42bv -śāka-tvag-ghiṅgu-tejanīḥ | tri-rātram evaṃ saptāhaṃ sneham eva tataḥ pibet | sāyaṃ pibed ariṣṭaṃ ca tathā su-kṛtam āsavam || 43 ||

Report an error

शिरीष-ककुभ-क्वाथ-पिचून् योनौ विनिक्षिपेत् । उपद्रवाश् च ये ऽन्ये स्युस् तान् यथा-स्वम् उपाचरेत् ॥ ४४ ॥

śirīṣa-kakubha-kvātha-picūn yonau vinikṣipet | upadravāś ca ye 'nye syus tān yathā-svam upācaret || 44 ||

Report an error

पयो वात-हरैः सिद्धं दशाहं भोजने हितम् । रसो दशाहं च परं लघु-पथ्याल्प-भोजना ॥ ४५ ॥

payo vāta-haraiḥ siddhaṃ daśāhaṃ bhojane hitam | raso daśāhaṃ ca paraṃ laghu-pathyālpa-bhojanā || 45 ||

Report an error

स्वेदाभ्यङ्ग-परा स्नेहान् बला-तैलादिकान् भजेत् । ऊर्ध्वं चतुर्भ्यो मासेभ्यः सा क्रमेण सुखानि च ॥ ४६ ॥

svedābhyaṅga-parā snehān balā-tailādikān bhajet | ūrdhvaṃ caturbhyo māsebhyaḥ sā krameṇa sukhāni ca || 46 ||

Report an error

बला-मूल-कषायस्य भागाः षट् पयसस् तथा । यव-कोल-कुलत्थानां दश-मूलस्य चैकतः ॥ ४७ ॥

balā-mūla-kaṣāyasya bhāgāḥ ṣaṭ payasas tathā | yava-kola-kulatthānāṃ daśa-mūlasya caikataḥ || 47 ||

Report an error

निःक्वाथ-भागो भागश् च तैलस्य तु चतुर्-दशः । द्वि-मेदा-दारु-मञ्जिष्ठा-काकोली-द्वय-चन्दनैः ॥ ४८ ॥

niḥkvātha-bhāgo bhāgaś ca tailasya tu catur-daśaḥ | dvi-medā-dāru-mañjiṣṭhā-kākolī-dvaya-candanaiḥ || 48 ||

Report an error

२.४८bv तैलस्य च चतुर्-दशः । शारिवा-कुष्ठ-तगर-जीवकर्षभ-सैन्धवैः । कालानुसार्या-शैलेय-वचागुरु-पुनर्नवैः ॥ ४९ ॥

2.48bv tailasya ca catur-daśaḥ | śārivā-kuṣṭha-tagara-jīvakarṣabha-saindhavaiḥ | kālānusāryā-śaileya-vacāguru-punarnavaiḥ || 49 ||

Report an error

२.४९cv कालानुसारी-शैलेय- २.४९cv कालानुसार्य-शैलेय- । अश्वगन्धा-वरी-क्षीरशुक्ला-यष्टी-वरा-रसैः । शताह्वा-शूर्पपर्ण्य्-एला-त्वक्-पत्त्रैः श्लक्ष्ण-कल्कितैः ॥ ५० ॥

2.49cv kālānusārī-śaileya- 2.49cv kālānusārya-śaileya- | aśvagandhā-varī-kṣīraśuklā-yaṣṭī-varā-rasaiḥ | śatāhvā-śūrpaparṇy-elā-tvak-pattraiḥ ślakṣṇa-kalkitaiḥ || 50 ||

Report an error

पक्वं मृद्व्-अग्निना तैलं सर्व-वात-विकार-जित् । सूतिका-बाल-मर्मास्थि-हत-क्षीणेषु पूजितम् ॥ ५१ ॥

pakvaṃ mṛdv-agninā tailaṃ sarva-vāta-vikāra-jit | sūtikā-bāla-marmāsthi-hata-kṣīṇeṣu pūjitam || 51 ||

Report an error

२.५१dv -क्षत-क्षीणेषु पूजितम् । ज्वर-गुल्म-ग्रहोन्माद-मूत्राघातान्त्र-वृद्धि-जित् । धन्वन्तरेर् अभिमतं योनि-रोग-क्षयापहम् ॥ ५२ ॥

2.51dv -kṣata-kṣīṇeṣu pūjitam | jvara-gulma-grahonmāda-mūtrāghātāntra-vṛddhi-jit | dhanvantarer abhimataṃ yoni-roga-kṣayāpaham || 52 ||

Report an error

वस्ति-द्वारे विपन्नायाः कुक्षिः प्रस्पन्दते यदि । जन्म-काले ततः शीघ्रं पाटयित्वोद्धरेच् छिशुम् ॥ ५३ ॥

vasti-dvāre vipannāyāḥ kukṣiḥ praspandate yadi | janma-kāle tataḥ śīghraṃ pāṭayitvoddharec chiśum || 53 ||

Report an error

मधुकं शाक-बीजं च पयस्या सुरदारु च । अश्मन्तकः कृष्ण-तिलास् ताम्रवल्ली शतावरी ॥ ५४ ॥

madhukaṃ śāka-bījaṃ ca payasyā suradāru ca | aśmantakaḥ kṛṣṇa-tilās tāmravallī śatāvarī || 54 ||

Report an error

२.५४bv पयस्यामरदारु च । वृक्षादनी पयस्या च लता सोत्पल-शारिवा । अनन्ता शारिवा रास्ना पद्मा च मधुयष्टिका ॥ ५५ ॥

2.54bv payasyāmaradāru ca | vṛkṣādanī payasyā ca latā sotpala-śārivā | anantā śārivā rāsnā padmā ca madhuyaṣṭikā || 55 ||

Report an error

२.५५bv लता चोत्पल-शारिवा २.५५dv पद्माथ मधुयष्टिका २.५५dv । पद्माह्व-मधुयष्टिका । २.५५dv पद्मकं मधुयष्टिका । बृहती-द्वय-काश्मर्य-क्षीरि-शुङ्ग-त्वचा घृतम् । पृश्निपर्णी बला शिग्रुः श्वदंष्ट्रा मधुपर्णिका ॥ ५६ ॥

2.55bv latā cotpala-śārivā 2.55dv padmātha madhuyaṣṭikā 2.55dv | padmāhva-madhuyaṣṭikā | 2.55dv padmakaṃ madhuyaṣṭikā | bṛhatī-dvaya-kāśmarya-kṣīri-śuṅga-tvacā ghṛtam | pṛśniparṇī balā śigruḥ śvadaṃṣṭrā madhuparṇikā || 56 ||

Report an error

२.५६av बृहती-द्वय-काश्मर्यः २.५६bv -क्षीरि-शृङ्ग-त्वचा घृतम् २.५६bv । क्षीरि-शुङ्ग-त्वचा घृतम् । शृङ्गाटकं बिसं द्राक्षा कसेरु मधुकं सिता । सप्तैतान् पयसा योगान् अर्ध-श्लोक-समापनान् ॥ ५७ ॥

2.56av bṛhatī-dvaya-kāśmaryaḥ 2.56bv -kṣīri-śṛṅga-tvacā ghṛtam 2.56bv | kṣīri-śuṅga-tvacā ghṛtam | śṛṅgāṭakaṃ bisaṃ drākṣā kaseru madhukaṃ sitā | saptaitān payasā yogān ardha-śloka-samāpanān || 57 ||

Report an error

क्रमात् सप्तसु मासेषु गर्भे स्रवति योजयेत् । कपित्थ-बिल्व-बृहती-पटोलेक्षु-निदिग्धिकात् ॥ ५८ ॥

kramāt saptasu māseṣu garbhe sravati yojayet | kapittha-bilva-bṛhatī-paṭolekṣu-nidigdhikāt || 58 ||

Report an error

२.५८dv -पटोलेक्षु-निदिग्धि-जैः । मूलैः शृतं प्रयुञ्जीत क्षीरं मासे तथाष्टमे । नवमे शारिवानन्ता-पयस्या-मधुयष्टिभिः ॥ ५९ ॥

2.58dv -paṭolekṣu-nidigdhi-jaiḥ | mūlaiḥ śṛtaṃ prayuñjīta kṣīraṃ māse tathāṣṭame | navame śārivānantā-payasyā-madhuyaṣṭibhiḥ || 59 ||

Report an error

योजयेद् दशमे मासि सिद्धं क्षीरं पयस्यया । अथ-वा यष्टिमधुक-नागरामरदारुभिः ॥ ६० ॥

yojayed daśame māsi siddhaṃ kṣīraṃ payasyayā | atha-vā yaṣṭimadhuka-nāgarāmaradārubhiḥ || 60 ||

Report an error

अवस्थितं लोहितम् अङ्गनाया वातेन गर्भं ब्रुवते ऽन्-अभिज्ञाः । गर्भाकृति-त्वात् कटुकोष्ण-तीक्ष्णैः स्रुते पुनः केवल एव रक्ते ॥ ६१ ॥

avasthitaṃ lohitam aṅganāyā vātena garbhaṃ bruvate 'n-abhijñāḥ | garbhākṛti-tvāt kaṭukoṣṇa-tīkṣṇaiḥ srute punaḥ kevala eva rakte || 61 ||

Report an error

गर्भं जडा भूत-हृतं वदन्ति मूर्तेर् न दृष्टं हरणं यतस् तैः । ओजो-ऽशन-त्वाद् अथ-वा-व्यवस्थैर् भूतैर् उपेक्ष्येत न गर्भ-माता ॥ ६२ ॥

garbhaṃ jaḍā bhūta-hṛtaṃ vadanti mūrter na dṛṣṭaṃ haraṇaṃ yatas taiḥ | ojo-'śana-tvād atha-vā-vyavasthair bhūtair upekṣyeta na garbha-mātā || 62 ||

Report an error

Illustration: Verse & Place (Project-owned).