अध्यायः १९
Candre bhūpabudhau nṛpopamaguṇī steno'dhanaścājage
॥
A chapter of the Brihat Jataka.
9 verses·Sanskrit with transliteration
चन्द्रे भूपबुधौ नृपोपमगुणी स्तेनोऽधनश्चाजगे ।
नि: स्व: स्तेननृमान्यभूपधनिन: प्रेष्य: कुजाद्यैर्गवि ।
नृस्थेऽयोव्यवहारिपार्थिवबुधाभीस्तन्तुवायोऽधन: ।
स्वर्क्षे योद्धृकविज्ञभूमिपतयोऽयोजीविदृग्रोगिणौ ॥ १ ॥
candre bhūpabudhau nṛpopamaguṇī steno'dhanaścājage |
ni: sva: stenanṛmānyabhūpadhanina: preṣya: kujādyairgavi |
nṛsthe'yovyavahāripārthivabudhābhīstantuvāyo'dhana: |
svarkṣe yoddhṛkavijñabhūmipatayo'yojīvidṛgrogiṇau || 1 ||
ञ्योतिर्ज्ञाढ्यनरेन्द्रनापितनृपक्ष्मेशा बुधाद्यैर्हरौ तद्वद्भूपचमूपनैपुणयुता: षष्ठेऽशुभै: स्त्र्याश्रय: ।
जूके भूपसुवर्णकारवणिज: शेषेक्षिते नैकृती कीटे युग्मपिता नतश्च रजको ब्यङ्गोऽधनौ भूपति: ॥ २ ॥
ñyotirjñāḍhyanarendranāpitanṛpakṣmeśā budhādyairharau tadvadbhūpacamūpanaipuṇayutā: ṣaṣṭhe'śubhai: stryāśraya: |
jūke bhūpasuvarṇakāravaṇija: śeṣekṣite naikṛtī kīṭe yugmapitā nataśca rajako byaṅgo'dhanau bhūpati: || 2 ||
ज्ञातुर्वीशजनाश्रयश्च तुरगे पापै: सदम्भ: ।
शठश्रात्युर्वीशनरेन्द्रपण्डितधनी द्रव्योनभूपो मृगे ।
भूपो भूपसमोऽन्यदारनिरत: शेषैश्च कुम्भस्थिते ।
हास्यज्ञो नृपतिर्बुधश्च झषगे पापेक्षिते ॥ ३ ॥
jñāturvīśajanāśrayaśca turage pāpai: sadambha: |
śaṭhaśrātyurvīśanarendrapaṇḍitadhanī dravyonabhūpo mṛge |
bhūpo bhūpasamo'nyadāranirata: śeṣaiśca kumbhasthite |
hāsyajño nṛpatirbudhaśca jhaṣage pāpekṣite || 3 ||
होरेशर्क्ष दलाश्रितै: शुभकरो दृष्ट: शशी तद्गतस्त्र्यंशे ।
तत्पतिभि: सुहृद्भवनगैर्वा वीक्षित: शस्यते ।
यत्प्रोक्तं प्रतिराशिवीक्षणफलं तद्द्वाशांशे स्मृतं ।
सूर्याद्यैरवलोकितेऽपि शशिनि ज्ञेयं नवांशेष्वत: ॥ ४ ॥
horeśarkṣa dalāśritai: śubhakaro dṛṣṭa: śaśī tadgatastryaṃśe |
tatpatibhi: suhṛdbhavanagairvā vīkṣita: śasyate |
yatproktaṃ pratirāśivīkṣaṇaphalaṃ taddvāśāṃśe smṛtaṃ |
sūryādyairavalokite'pi śaśini jñeyaṃ navāṃśeṣvata: || 4 ||
आरक्षिको वधरुचि: कुशलो नियुद्धे धूपोऽर्थवान्कलहकृत्क्षितिजांशसस्थे ।
मूर्खोऽन्यदारनिरत: सुकवि: शितांशे सत्काव्यकृत्सुखपरोऽन्यकलत्रगश्च ॥ ५ ॥
ārakṣiko vadharuci: kuśalo niyuddhe dhūpo'rthavānkalahakṛtkṣitijāṃśasasthe |
mūrkho'nyadāranirata: sukavi: śitāṃśe satkāvyakṛtsukhaparo'nyakalatragaśca || 5 ||
बौधे हि रङ्गचरचौरकवीन्द्रमंत्री गेयज्ञशिल्पनिपुण: शशिनि स्थितेंऽशे ।
स्वांशेऽल्पगात्रधनलुब्धतपस्विमुख्य: स्त्रीपोष्यकृत्यनिरतश्चनिरीक्ष्यमाणे ॥ ६ ॥
baudhe hi raṅgacaracaurakavīndramaṃtrī geyajñaśilpanipuṇa: śaśini sthiteṃ'śe |
svāṃśe'lpagātradhanalubdhatapasvimukhya: strīpoṣyakṛtyanirataścanirīkṣyamāṇe || 6 ||
सक्रोधो नरपतिसम्मतो निधीश: सिंहाशे प्रभुरसुतोऽतिहिंस्त्रकर्मा ।
जीवांशे प्रथितबलो रणोपदेष्टा हास्यज्ञ: सचिवविकामवृद्धशील: ॥ ७ ॥
sakrodho narapatisammato nidhīśa: siṃhāśe prabhurasuto'tihiṃstrakarmā |
jīvāṃśe prathitabalo raṇopadeṣṭā hāsyajña: sacivavikāmavṛddhaśīla: || 7 ||
अल्पापत्यो दु:?खित: सत्यपि स्वे मानास्क्त: कर्मणि स्वेऽनुरक्त: ।
दुष्टस्त्रीष्ट: कृपणश्चार्किभागे चन्द्रे भानौ तद्वदिन्द्वादिदृष्टे ॥ ८ ॥
alpāpatyo du:?khita: satyapi sve mānāskta: karmaṇi sve'nurakta: |
duṣṭastrīṣṭa: kṛpaṇaścārkibhāge candre bhānau tadvadindvādidṛṣṭe || 8 ||
वगोंत्तमस्वपरगेषु शुभं युदुक्तं तत्पुष्टमध्यलघुताशुभमुत्क्रमेण ।
वीर्यान्वितोंऽशकपतिर्निरुणद्धि पूर्वं राशीक्षणस्य फलमंशफलंददाति ॥ ९ ॥
vagoṃttamasvaparageṣu śubhaṃ yuduktaṃ tatpuṣṭamadhyalaghutāśubhamutkrameṇa |
vīryānvitoṃ'śakapatirniruṇaddhi pūrvaṃ rāśīkṣaṇasya phalamaṃśaphalaṃdadāti || 9 ||
Keys: ← → turn the page, J K step through the verses.
Illustration: Verse & Place (Project-owned).